ኦሪት ዘዳግም 6

6:1-3 ኣብዚን ከምዚ ዝኣመሰለ ጥቕስታትን፡ ትእዛዛት ነቲ ስነ-ምግባራዊ ሕጊ፡ ስርዓታት ድማ ነቲ ስነ-ስርዓታዊ ሕጊ፡ ፍርዲታት ድማ ነቲ ዳያኑ ዝፈርዱሉ ሕጊ ዜመልክቱ ይመስሉ። ሙሴ ንህዝቢ፡ ኣምላኽ ኪምህሮም ዝኣዘዞ ጥራይ እምበር፡ ኵሉ ኣምሂርዎም። ስለዚ ድማ፡ ኣገልገልቲ ክርስቶስ ንኣብያተ ክርስትያናቱ፡ ንሱ ዝኣዘዞ ኵሉ፡ ብዘይ ምውሳኽን ምቕናስን ኪምህሩ እዮም (ማቴ 28:20)። ፍርሂ ኣምላኽ ኣብ ልቢ፡ እቲ ንምእዛዝ ዝድርኽ ዝበለጸ ሓይሊ ዘለዎ መትከል ኪኸውን እዩ። ንሕና ጥራይ ዘይኮናስ፡ ደቅናን ደቅና ድማ ደቆምን ንእግዚኣብሔር ኪፈርሁ ብጣዕሚ ንምነ። ሃይማኖትን ጽድቅን ንብልጽግና ዝኾነ ህዝቢ የዐብዩን የውሕሱን እዮም።

ምዕራፍ 6 ኣብዚ ምዕራፍ እዚ፡ ሙሴ ንእስራኤል ኣብ ከነኣን ሃይማኖቶም ከይዘንግዑ ክሕልዉዎ ምሕጽንትኡ ይቕጽል። ምስ ምዕ. 4 ብዙሕ ዝመሳሰል እዩ።

I. መእተዊኡ ንእዝነት ዘለዎ ምትብባዕ እዩ (ቁ. 1-3)።

II. ዓበይቲ መሰረታት እዝነት የንብር። እቲ ክእመን ዘለዎ ቀዳማይ ሓቂ፡ ኣምላኽ ሓደ ምዃኑ እዩ (ቁ. 4)። እቲ ክግበር ዘለዎ ቀዳማይ ግቡእ፡ ብምሉእ ልብና ክንፈትዎ እዩ (ቁ. 5)።

III. ንሃይማኖት ንምሕላው ዘሎ ኣገባባት ይገልጽ (ቁ. 6-9)።

IV. ንሃይማኖት ዘጥፍኡ ነገራት የጠንቅቖም—ምብዛሕ ሃብቲ ምብኻን (ቁ. 10-12)፡ ናብ ጣኦት ኣምልኾ ምዝንባዕ (ቁ. 14, 15)፡ ገለ ሓፈሻዊ ትእዛዛት ድማ ይህቦም (ቁ. 13, 16-18)።

V. ንደቆም እንታይ ምምሃር ከም ዘለዎም ይመርሖም (ቁ. 20, ወዘተ.)።

ቁጽሪ 1-3 ኣብዚ እዚ ንርኢ፡

1. ሙሴ ንህዝቢ እግዚአብሔር ክምህሮ ዝኣዘዞ ጥራይ ከም ዝመሃሮም (ቁ. 1)። ከምኡ ድማ ኣገልገልቲ ክርስቶስ ንኣብያተ ክርስትያን ኩሉ ዝኣዘዞም ክምህሩ እምበር፡ ኣይበዝሕ ኣይውሕድ (ማቴ. 28:20)።

2. ዕላማ ምምሃሮም ከም ዝተመሃሩ ክገብሩ ምእንቲ እዩ (ቁ. 1)፡ ሕግጋት ኣምላኽ ክሕልዉ (ቁ. 2)፡ ክገብርዎ ድማ ክጥንቀቑ (ቁ. 3)። ካብ ወለድን ኣገልገልትን ዝርከብ ጽቡቕ ምምሃር፡ ብእኡ እንተ ዘይነበርና፡ ንፍርድና ጥራይ እዩ ዘብእሶ።

3. ሙሴ ንእግዚአብሔርን ንእግዚአብሔርኣዊ ህይወትን ክጸንዑ ብጥንቃቐ ጸዓረ፡ ሕጂ ናብ ምድሪ ከነኣን ክኣትዉ ከለዉ፡ ንምቾት እታ ምድሪ ክዳለዉን ካብ ወጥሪታ ክሕለዉን፡ ሕጂ ኣብ ዓለም ክጅምሩ ከለዉ ድማ ጽቡቕ ጅምርታ ክጅምሩ።

4. ፍርሃት ኣምላኽ ኣብ ልቢ ንእዝነት ዝበለጸ ሓይሊ ዝኾነ መሰረት እዩ፡ “ንእግዚአብሔር ኣምላኽካ ምእንቲ ክትፈርህ፡ ንኹሉ ሕግጋቱ ድማ ክትሕሉ” (ቁ. 2)።

5. ኣብ ስድራቤት ወይ ኣብ ሃገር ዝርከብ ሃይማኖታዊ ውርሻ ዝበለጸ ውርሻ እዩ፡ ንሕና ጥራይ ዘይኮነስ፡ ደቅናን ደቅናን ደቅናን ንእግዚአብሔር ክፈርሁ ኣዝዩ ዝምነ እዩ።

6. ሃይማኖትን ጽድቅን ንብልጽግና ዝኾነ ህዝቢ የዕብዩን የውሕሱን። ንእግዚአብሔር ፍራህ፡ ጽቡቕ ድማ ክኾነካ እዩ። እቶም ጽቡቕ ዝተመሃሩ፡ ዝተመሃርዎ እንተ ገበሩ፡ ከም እስራኤል ኣብታ ወሓዚት ጸባን መዓርን ምድሪ፡ ጽቡቕ ክምገቡ እዮም (ቁ. 3)።

ቁጽሪ 4-16 እዚ ዝስዕብ ኣሎና፦

I. ብዛዕባ ሃይማኖት ሓጺር መግለጺ፡ እዚ ድማ ናይ እምነትን ምእዛዝን ቀዳሞት መሰረታዊ ስርዓታት ዝሓዘ እዩ። ቁጽሪ 4, 5። እዞም ክልተ ፍቕድታት እዚኦም ኣይሁድ ካብቶም ዝበለጹ ክፍሊ ቅዱስ ጽሑፋት ሓደ ገይሮም ይርእይዎም፤ ኣብ ፍልክትሮም ይጽሕፍዎም፡ ነዚ ድማ ኣብ መዓልቲ እንተወሓደ ክልተ ሳዕ ክዛረብዎ ግዴታ ከም ዘለዎም ጥራይ ዘይኮነስ፡ በዚ ግዴታ እዚ ብጣዕሚ ሕጉሳት ከም ዝኾኑ ይሓስቡ። ኣብ መንጎኦም ከምዚ ዝብል ምስላ ኣለዎም፡ 'ኣቱም እስራኤል ስማዕ፡ እግዚአብሔር ኣምላኽና ሓደ እግዚአብሔር እዩ' ኢልና ንነግህን ንምሸትን እንብል ብጹኣን ኢና። ግናኸ፡ ብግቡእ እንተሓሲብናሉን እንተተጠቐምናሉን ዝበለጽና ብጹኣን ኢና።

1. ብዛዕባ ኣምላኽ ክንኣምን እተመሃርናዮ፡ እግዚአብሔር ኣምላኽና ሓደ እግዚአብሔር ምዃኑ እዩ። (1.) እቲ እነገልግሎ ኣምላኽ እግዚአብሔር ምዃኑ፡ ንሱ ድማ ብዘይገደብን ንዘለኣለምን ፍጹም፡ ብርእሱ ዝነብር፡ ንርእሱ ዝኸውን ምዃኑ። (2.) ንሱ በይኑ ህያው እሞ ሓቀኛ ኣምላኽ ምዃኑ፤ ንሱ በይኑ ኣምላኽ እዩ፡ ሓደ ጥራይ እዩ። እዚ ንርእሱ ዝምስክር ሓቂ እዚ ብጽኑዕ ምእማን፡ ካብቲ ብዙሓት ኣማልኽቲ ኣለዉ ዝብል መሰረታዊ ስሕተት ዝመጸ ኩሉ ጣኦታዊ ኣምልኾ ንምክልኻል ብቑዕ ኣጽዋር ይኸውን ነይሩ። ሓደ ኣምላኽ ከም ዘሎን ካብኡ ወጻኢ ካልእ ከም ዘየለ ድማ ዘይከሓድ ሓቂ እዩ። ማርቆስ 12:32። ስለዚ፡ ካልእ ኣይሃልወና፡ ካልእ ክህልወና ድማ ኣይንመነ። ገሊኦም ኣብዚ ብዛዕባ ሰለስተ ኣካላት ኣብ ሓድነት ኣምላኽነት ግልጺ ምሕባር ከም ዘሎ ይሓስቡ፤ ከመይሲ ኣብዚ ስም ኣምላኽ ሰለስተ ሳዕ ተጠቒሱ እዩ፡ ግናኸ ኩሉ ሓደ ምዃኑ ተገሊጹ ኣሎ። እዚ ሓደ እግዚአብሔር ኣምላኾም ዝኾኖም ብጹኣን እዮም፤ ከመይሲ ሓደ ጐይታ ጥራይ እዮም ከሐጕሱ ዘለዎም፡ ሓደ በረኸት ዝህብ ድማ እዮም ክልምንዎ ዘለዎም። ሓደ ምንጪ ካብ ሽሕ ማይ መዕቆሪ ይሓይሽ፡ ሓደ ኩሉ ዝኽእል ኣምላኽ ድማ ካብ ሽሕ ዘይብቑዓት ይበልጽ።

2. ብዛዕባ እቲ ኣምላኽ ካብ ሰብ ዝደልዮ ግቡእ እተመሃርናዮ። ኩሉ ኣብዚ ከም መሰረቱ ተጠቕሊሉ ኣሎ፡ ንእግዚአብሔር ኣምላኽካ ብምሉእ ልብኻ ኣፍቅሮ። ንኣምላኽ ክፈርህዎ ከም ዝምህሮም ተመባጺዑ ነይሩ (ቁ. 2)፤ ነቲ መብጽዓኡ ንምፍጻም ድማ፡ ኣብዚ ንዕኡ ከፍቅርዎ ይምህሮም ኣሎ፡ ከመይሲ ፍቕርና ንዕኡ ክዛየድ እንተኾይኑ፡ ኣኽብሮትና ንዕኡ ድማ ክዓቢ እዩ፤ ወለዱ ዘኽብር ቈልዓ ብርግጽ የፍቅሮም። ሓደ ንጉስ ንተገዛእቱ ከፍቅርዎ ዝእዝዝ ሕጊ ሰሪዑዶ ይፈልጥ እዩ፧ ግናኸ፡ እዚ ንዕኡ ከፍቅሮን ኩሉ ካልእ ግቡእና ድማ ካብ ፍቕሪ ተበጊስና ክንፍጽም፡ ቀዳማይን ዓብይን ትእዛዝ ኣምላኽ ዝገብሮ፡ ምትሕትና መለኮታዊ ጸጋ ከምዚ እዩ። ወዲ፡ ልብኻ ሃበኒ። ብጣዕሚ ክነኽብሮ፡ ከምዚ ዝበለ ህላዌ ብምህላዉ ክንሕጐስ፡ ብኹሉ ባህርያቱን ምትእስሳሩን ድማ ክንሕጐስ ይግባእ፡ ትምኒትና ናብኡ ክኸውን ኣለዎ፡ ባህግና ኣብኡ፡ ምትእምማንና ኣብኡ፡ ንዕኡ ድማ ብምሉእ ክንውፈይ ይግባእ። ብዛዕባኡ ምሕሳብ፡ ካብኡ ምስማዕ፡ ምዝራብ፡ ምግልጋል ድማ ንዓና ቀጻሊ ሓጐስ ክኸውን ኣለዎ። ክነፍቅሮ ይግባእ፡ (1.) ከም እግዚአብሔር፡ እቲ ዝበለጸ ህላዌ፡ ብርእሱ ዝበለጸን ፍቑርን። (2.) ከም ኣምላኽና፡ ምሳና ኪዳን ዝኣተወ ኣምላኽ፡ ኣቦና፡ እቲ ዝበለጸ ለዋህን ለጋስን ፈታዊናን በረኸት ዝህበናን። ንኣምላኽ ብምሉእ ልብናን ነፍስናን ሓይልናን ከፍቅሮ ትእዛዝ ተዋሂቡና ኣሎ፤ ማለት፡ ክነፍቅሮ ይግባእ፡ [1.] ብሓቀኛ ፍቕሪ፤ ብቓልን ብልሳንን ጥራይ ዘይኮነስ፡ ልብና ምስኡ ከይኮነ ከሎ ነፍቅሮ ኢና እናበልና፡ ግናኸ ብውሽጥን ብሓቅን፡ ኣብኡ እናተጸናናዕና። [2.] ብጽኑዕ ፍቕሪ፤ ልቢ ብዓብዪ ቅንኣትን ፍቕራዊ ስምዒትን ናብኡ ክስሕብ ኣለዎ። ገሊኦም ካብዚ ተበጊሶም፡ (ከምቲ ልሙድ ኣገላልጻና) እዚ ወይ እቲ ብምሉእ ልብና ክንገብር ኢና ምባል ክንተርፍ ይግባእ ይብሉ፡ ከመይሲ ንኣምላኽ ምፍቃር እንተዘይኮይኑ፡ ካልእ ብምሉእ ልብና ክንገብር የብልናን፤ እዚ ኣገላልጻ እዚ ብዛዕባ እቲ ቅዱስ ሓዊ ስለ እተጠቕመሉ፡ ዘይቅዱስ ክኸውን የብሉን። እቲ ኩሉና ዝኾነ፡ ኩሉና ክህልዎ ይግባእ፡ ንሱ ጥራይ። [3.] ብላዕለዋይ ፍቕሪ፤ ንኣምላኽ ካብ ዝኾነ ፍጥረት ንላዕሊ ክነፍቅሮ ይግባእ፡ ካብኡ ወጻኢ ድማ ንዕኡ ኢልናን ንዕኡ ተገዚእናን እንተዘይኮይኑ፡ ካልእ ክነፍቅር የብልናን። [4.] ብምስትውዓል ፍቕሪ፤ ከመይሲ ከምኡ እዩ ተገሊጹ ዘሎ፡ ማርቆስ 12:33። ንዕኡ ብምሉእ ልብናን ብምሉእ ኣእምሮናን ምፍቃር ማለት፡ ክንፈልጦ ይግባእ፡ ስለዚ ድማ ንዕኡ ከፍቅርዎ ጽቡቕ ምኽንያት ከም ዝርእዩ ኴንና ክነፍቅሮ ይግባእ። [5.] ብምሉእ ፍቕሪ፤ ንሱ ሓደ እዩ፡ ስለዚ ድማ ልብና ኣብዛ ፍቕሪ እዚኣ ክሓብር ኣለዎ፡ ኩሉ ፍቕራዊ ስምዒትና ድማ ናብኡ ክውሕዝ ኣለዎ። እዛ ፍቕሪ ኣምላኽ እዚኣ ኣብ ልብና ትፍስስ እሞ!።

II. ሃይማኖት ኣብ ልብናን ኣብ ኣባይትናን ከይነጽፍን ከይጠፍእን ንምዕቃብን ንምዕባይን መገድታት ተዋሂቡ ኣሎ። እዚኦም ድማ እዞም ዝስዕቡ እዮም፦

1. ምምስሳል፡ እዘን ኣነ ዝእዝዘካ ዘሎኹ ቓላት ኣብ ልብኻ ይኹና። ቁ. 6። እቲ ቓላት በይኑ ብዘይ ተግባር ምንም ኣይጠቕመናን እዩ፡ ግናኸ ነቲ ቓላት እንተዘይተኸናኺብናዮ፡ ነቲ ነገራት ክንሰኣኖ ንኽእል ኢና፡ በዚ ድማ መለኮታዊ ብርሃንን ሓይልን ናብ ልቢ ይበጽሕ። ቓላት ኣምላኽ ኣብ ልብና ክቕመጥ ኣለዎ፡ ሓሳባትና ድማ መዓልታዊ ምስኡ ክራኸብን ብዛዕባኡ ክሕሰብን፡ በዚ ድማ ኩሉ ነፍሲ ኣብ ትሕቲ ጽልዋኡን ስምዒቱን ክነብርን ክሰርሕን ይኽእል። እዚ ድማ ነቲ ንኣምላኽ ብምሉእ ልብኻ ምፍቃር ዝብል ሕጊ ብኡብኡ ዝስዕብ እዩ፤ ከመይሲ ከምኡ ዝገብሩ፡ ቃሉ ኣብ ልቦም የንብሩ፡ ከም መርኣያን ፍረን ናይቲ ፍቕሪ፡ ከምኡ ድማ ንምዕቃቡን ንምዕባዩን ከም መገዲ። ንኣምላኽ ዝፈቱ፡ መጽሓፍ ቅዱሱ ይፈቱ።

2. ሃይማኖታዊ ትምህርቲ ንደቂ (ቁ. 7)፦ 'ንደቅኻ ብትግሃት ምህሮም፤ ብምምሕልላፍ ፍልጠትካ ድማ ከተብዝሖ ኢኻ።' ንእግዚአብሔር ኣምላኽ ዝፈትዉ፡ ንደቆም ናብኡ ንምስሓብ ዝከኣሎም ክገብሩ ይግባእ፡ በዚ ድማ ሃይማኖት ኣብ ስድራቤቶም ከይቋረጽ ይሕልዉ። ንደቅኻ ብትግሃት ኣጽንዓዮም፡ ገሊኦም ከምኡ ገይሮም የንብብዎ፤ እዚ ነገራት እዚ ብተደጋጋሚ ንዓኣቶም ምድጋም፡ ናብ ኣእምሮኦም ንምእታው ኩሉ መገዲ ምፍታን፡ ናብ ልቦም ድማ ከም ዝኣቱ ምግባር፤ ከምቲ ቢላ ኣብ ምጽናዕ፡ መጀመርታ ናብ ሓደ ወገን፡ ድሕሪኡ ናብ ካልእ ወገን እትምለስ። 'ንደቅኻ ኣብ ምምሃር ጥንቁቕን ትኽክልን ኩን፤ ከምቲ ብምጽናዕ እትስልዮም፡ ንዓኣቶም ንምስላጥን ንምጽናዕን ድማ ጽዓር። ንደቅኻ ምህሮም፡ እቶም ካብ ስጋኻ ዝወጹ ጥራይ ዘይኮነስ' (ኣይሁድ ከም ዝብልዎ) 'ግናኸ ብዝኾነ መገዲ ኣብ ትሕቲ ሓልዮትካን ትምህርትኻን ዘለዉ ኩሎም።' ጳጳስ ፓትሪክ ኣብዚ ሙሴ ሕጉ ብጣዕሚ ግልጽን ቀሊልን ስለ ዝነበረ፡ ኩሉ ኣቦ ንደቁ፡ ኩላ ኣደ ድማ ንደቃ ክትምህር ከም እትኽእል ጽቡቕ ገይሩ ይገልጽ። በዚ መገዲ እዚ፡ እቲ ንዓና እተዋህበ ጽቡቕ ነገር፡ ንዝመጹና ክነመሓላልፎ ይግባእ፡ ምእንቲ ክቕጽል።

3. ቅዱስ ምዝርራብ። 'ብዛዕባ እዚ ነገራት እዚ፡ ብግቡእ ኣኽብሮትን ብቁምነገርን ተዛረብ፡ ንጥቕሚ ደቅኻ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ንኻልኦት ኣባላት ስድራቤትካ፡ ንፈተውትኻን መሓዙትካን፡ ኣብ ቤትካ ተቐሚጥካ ክትሰርሕ ከሎኻ፡ ወይ ክትበልዕ ከሎኻ፡ ወይ ክትዕርፍ ከሎኻ፡ ወይ ድማ ጋሻ ክትቅበል ከሎኻ፡ ከምኡ ድማ ኣብ መገዲ ንምዝንጋዕ ወይ ንምዝርራብ፡ ወይ ኣብ ጉዕዞታት፡ ብለይቲ ካብ ስድራቤትካ ንምድቃስ ክትወጽእ ከሎኻ፡ ወይ ድማ ብጥዋት ተንሲእካ ናብ ስድራቤትካ ክትምለስ ከሎኻ።