ኦሪት ዘዳግም 17

17:1-7 ጕድለት ዘለዎ ፍጡር ንኣምላኽ መስዋእቲ ኮይኑ ከቕርብ ኣይግባእን ነይሩ። በዚ ድማ፡ ንሕና ፍጹም፡ ንጹህ፡ ከምኡውን ዘይረኸሰ መስዋእቲ ክርስቶስ ክንዝክር ንጽዋዕ። ከምኡውን ንኣምላኽ ብብሉጽ ዓቕምና፡ ግዜናን፡ ንብረትናን ከም እነገልግል ንዝክር። እንተዘይኮይኑ፡ እቲ ብግብዝነት እንገብሮ ምእዛዝ ንእኡ ጽሉእ ኪኸውን እዩ። ከም ሞት ዝኣመሰለ ብርቱዕ ቅጽዓት፡ ከም ብእምኒ ምውጋር ዝኣመሰለ ፍሉይ ሞት፡ ኣብቲ ኣይሁዳዊ ጣኦት ኣምላኺ ክፍጸም ነይሩዎ። ኣብ ዘመንና ኣብ ልቦም ጣኦታት ዘቑሙ ኩሎም፡ ኣምላኽ ነዚ ገበን እዚ ኣብ እስራኤል ብኸመይ ከም ዝቐጽዖ ይዘክሩ።

ምዕራፍ 17 እዚ ምዕራፍ እዚ ዝሓዘን ዘሎ ትእዛዛት እዚኦም እዮም፦

I. ብዛዕባ ናይቶም ንመስዋእቲ ዝቐርቡ እንስሳታት ንጽሕናን ምሉእነትን (ቁ. 1)።

II. ብዛዕባ ናይቶም ጣኦታት ዘምለኹ መቕጻዕቲ (ቁ. 2-7)።

III. ብዛዕባ ካብ ታሕተዋይ ቤት ፍርዲ ናብ ዓቢይ ሳንሄድሪን ዝቐርብ ይግባይ (ቁ. 8-13)።

IV. ብዛዕባ ምምራጽን ግቡእን ንጉስ (ቁ. 14, ወዘተ.)።

ቁጽሪ 1-7 ኣብዚ ዝርከብ፦

I. ንኽብሪ ኣምልኾ ኣምላኽ ንምዕቃብ ዝወጸ ሕጊ፣ ብዘይጉድለት ዝኾነ እንስሳ ንእኡ መስዋእቲ ከይቐርብ ብምግባር፣ ቁ. 1። እዚ መጠንቀቕታ እዚ ብዙሕ ግዜ ረኺብናዮ ኢና፦ ጉድለት ዘለዎ፣ ዘይጥዑይ ዝገብሮ፣ ወይ ዝኾነ ሕማቕ ነገር ወይ ፍጻሜ (ከምቲ እቲ ዝቕጽል ቃል ዝሓሸ ዝትርጎም)፣ ብመጀመርታ እኳ እንተዘይተራእየ ሕማም ወይ ድኻም ዘለዎ ኣይተቕርብ። ንኣምላኽ ፍንፉን እዩ። ኣምላኽ ካብ ኩሎም ፍጥረታት ዝበለጸ እዩ፣ ስለዚ እቲ ንእኡ ዝቐርብ ኩሉ ብዓይነቱ ዝበለጸ ክኸውን ይግባእ። ብፍላይ ድማ ናይ ብሉይ ኪዳን መስዋእትታት ከምኡ ክኾኑ ኣለዎም፣ ምኽንያቱ ንክርስቶስ ዝምስሉ ስለዝነበሩ እዩ፣ ንሱ ድማ ብዘይ ጉድለት ወይ ነውሪ ዝኾነ ገንሸል እዩ (1 ጴጥሮስ 1:19)፣ ካብ ኩሉ ሓጢኣትን ካብ ኩሉ መልክዑን ፍጹም ንጹህ እዩ። ኣብ ዝሓለፉ ግዜያት ናይ ኣይሁድ ቤተ ክርስቲያን፣ ብምርኮ ባቢሎን ካብ ጣኦት ኣምልኾ ምስ ተፈወሱ፣ ገና ነዚ ሕጊ እዚ ብምጥሓስ፣ ዕዉራትን ሓንካሳትን ሕሙማትን ንመስዋእቲ ብምቕራብ ብርኽሰት ተኸሲሶም ነበሩ፣ ሚልክያስ 1:8።

II. ንሓሰኻ ኣማልኽቲ ዘምለኹ ንምቕጻዕ ዝወጸ ሕጊ። ንኻልኦት ናብ ጣኦት ኣምልኾ ምምራሕ ሞት ዘስዕብ ገበን ተገይሩ ነበረ (ምዕራፍ 13)፣ ኣብዚ ድማ ምምራሕ እውን ከምኡ እዩ። ዕዉር ንዕዉር እንተመሪሑ፣ ክልቲኦም ናብ ጕድጓድ ክወድቁ እዮም። በዚ ድማ ኣምላኽ ነቲ ሓጢኣት ክፈርህዎ ይደሊ ነበረ፣ ብዙሓት ደማዊ ሕግታት ከምኡ ንምግባር ምስ ወጹ፣ እቲ ሓጢኣት ኣዝዩ ከቢድ ምዃኑ ክርእዩ ነበሮም፣ ብኻልእ መገዲ ክእመኑ ዘይደለዩ ድማ ካብኡ ከም ዝርሕቁ ይገብር ነበረ። ይኹን እምበር፣ እቲ ሞት ዘምጽእ ሕጊ፣ ዘይሰርሕ ኮይኑ ተረኺቡ። ኣብዚ እንርእዮ፦

1. እቲ እዚ ሕጊ እዚ ዝተዋግኦ ገበን፣ ንኻልኦት ኣማልኽቲ ምግልጋል ወይ ምምላኽ እዩ፣ ቁ. 3። እቲ ዝበዝሐ ጥንታዊን ቅቡልን ዝነበረ ጣኦት ኣምልኾ ተጠቒሱ ኣሎ፣ ንጸሓይ፣ ንወርሒ፣ ንኸዋኽብቲ ምምላኽ እዩ። እዚ ኸምዚ ዝበለ ፍንፉን ነገር እንተነበረ፣ ንዕንጨይትን ኣእማንን ወይ ንምስሊ ናይ ንኡሳትን ንዕቀት ዘለዎም እንስሳታትን ምምላኽ እምበኣር ክንደይ ዝኸፍአ ይኸውን። ብዛዕባ እዚ ከምዚ ተባሂሉ ኣሎ፦

(1.) ኣምላኽ ዘየዘዘዞ ምዃኑ። ደጋጊሙ ከልኪልዎ ነበረ። ግናኸ፣ ካብዚ ንላዕሊ ካልእ እኳ እንተዘይነበረ፣ እዚ በይኑ እኹል ምዃኑ ንምሕባር ከምዚ ተገሊጹ ኣሎ (ምኽንያቱ ኣብ ኣምልኾ ኣምላኽ፣ ትእዛዛቱን ምድላዋቱን መምርሒናን መሰረትናን ክኸውን ኣለዎ)፣ ኣምላኽ ድማ ኣምለኽቱ ንብጾቶም ክሰግዱሎም ክሳዕ ክንድዚ ርእሶም ከዋርዱ ፈጺሙ ኣየዘዘዘን። ኣምላኽ ከምኡ ክገብሩ እንተዝእዝዞም፣ ንሳቶም ከም ውርደትን ንዕቀትን ቆጺሮምዎ ብሓቂ ምተማረሩ ነበሩ። ይኹን እምበር፣ ንሱ ምስ ከልከሎም፣ ብመንፈስ ምጽራር፣ ነዚ ውርደት እዚ ኣብ ርእሶም የውርድዎ።

(2.) ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ክፉእ ምዃኑ፣ ቁ. 2። ክሳዕ ክንደይ ብትግሃት እንተተኸወለ፣ ንሱ ይርእዮ እዩ፣ ክሳዕ ክንደይ ብብልሓት እንተተሸፈነ፣ ንሱ ይጸልኦ እዩ። እዚ ባዕሉ ኣዝዩ ከቢድ ሓጢኣት እዩ፣ ንኹሉ ዝኽእል ኣምላኽ ክቐርብ ዝኽእል ዝለዓለ ስድቢ እዩ።

(3.) ምጥሓስ ኪዳን ምዃኑ። ኣምላኽ ንሳቶም በይኑ ኣምላኾም ገይሮም ከገልግልዎን ከምልኽዎን ብዝብል ቅድመ ኩነት እዩ ፍሉይ ህዝቡ ገይሩ ዝወሰዶም፣ ስለዚ ንኻልእ እቲ ንእኡ በይኑ ዝግባእ ክብሪ እንተሃቡ፣ እቲ ኪዳን ባዶ ይኸውን፣ ኩሉ ረብሓኡ ድማ ይስእን። ካልኦት ሓጢኣታት ምጥሓስ ትእዛዝ ነበሩ፣ እዚ ግና ምጥሓስ ኪዳን ነበረ። ንሱ ንመርዓ ዝብትኽ መንፈሳዊ ምንዝርና ነበረ።

(4.) ኣብ እስራኤል ፍንፉን ምዃኑ፣ ቁ. 4። ጣኦት ኣምልኾ ኣብ ዝኾነ ይኹን ክፉእ እዩ፣ ግናኸ ብፍላይ ኣብ እስራኤል፣ ብፍሉይ ምግላጽ ፍቓድን ሞገስን ናይቲ ሓቀኛን ህያው ኣምላኽን ዝተባረኸ ህዝቢ ስለዝነበሩ፣ ኣዝዩ ፍንፉን ነበረ።

2. ከመይ ገይሩ ክምርመር ከም ዘለዎ። ብዛዕባኡ ሓበሬታ ምስ ተዋህበ፣ ወይ ዝኾነ ሰብ፣ ወዲ ተባዕታይ ይኹን ጓል ኣንስተይቲ፣ ንኻልኦት ኣማልኽቲ ኣገልጊሉ እዩ ዝብል ጥርጣረ ምስ ተረኽበ፣

(1.) ምርመራ ክካየድ ኣለዎ፣ ቁ. 4። መጀመርታ እኳ እንተዘይተረጋገጸ፣ ድሕሪ ምርመራ ክረጋገጽ ይኽእል እዩ። ክረኸብ እንተተኻኢሉ ድማ፣ ብዘይ መቕጻዕቲ ክሓልፍ የብሉን። እንተዘይኮይኑ እውን፣ እቲ ምርመራ ባዕሉ ነቲ ሃገር ብፍርሃት ክመልኦ እዩ።

(2.) ምስክርነት ክቐርብ ኣለዎ፣ ቁ. 6። እቲ ገበን ክሳዕ ክንደይ ከቢድን ሓደገኛን እንተኾነ እውን፣ ብውሑዱ ብኽልተ መሰኻኽር ጽቡቕ መርትዖ እንተዘይተረኺቡ፣ ንዝኾነ ሰብ ክቐጽዕዎ የብሎምን። ንኣምላኽ ንምኽባር ዝብል ምኽንያት ብምጥቃም፣ ንሓደ ንጹህ ሰብ ክጎድኡ የብሎምን። እዚ ሕጊ እዚ፣ ንህይወት ዝምልከት ጉዳይ ክልተ መሰኻኽር ዝሓትት፣ ቅድሚ ሕጂ ኣብ ዘኍልቍ 35:30 ረኺብናዮ ኢና። ኣብ ማቴዎስ 18:16 ድማ ተጠቒሱ ኣሎ።

3. እንታይ ፍርዲ ክወሃብን ክትግበርን ከም ዘለዎ። ከም ሞት ዝበለ ዓቢይ መቕጻዕቲ፣ ከም ብዳርባ እምኒ ምቕታል ዝበለ ዓቢይ ሞት፣ ኣብቲ ጣኦት ኣምላኺ፣ ወዲ ተባዕታይ ይኹን ጓል ኣንስተይቲ፣ ክትግበር ኣለዎ፣ ምኽንያቱ ድኻም ናይ ደካማ ጾታ ምኽንያት ኣይኸውንን እዩ፣ ቁ. 5። ቦታ ምፍጻም ፍርዲ ኣፍ ደገ ከተማ ክኸውን ኣለዎ፣ እቲ ውርደት ንገበነኛ ዝዓበየ ክኸውን፣ እቲ መጠንቀቕታ ድማ ንኹሎም ካልኦት ዝበዝሐ ህዝባዊ ክኸውን። ኣብዚ ከም ካልኦት ጉዳያት፣ ኣእዳው ናይቶም መሰኻኽር ቅድም ኣብኡ ክኾና ኣለወን፣ ማለት፣ ንሳቶም ነቲ ናይ መጀመርታ እምኒ ኣብኡ ክድርብዩ ኣለዎም፣ በዚ ድማ ምስክርነቶም የረጋግጹ፣ ምስክርነቶም ሓሶት እንተነበረ ድማ፣ ናይ ደሙ ገበን ኣብ ርእሶም ብዓብዪ መገዲ ይምህለሉ። እዚ ልምዲ እዚ ንሰባት ካብ ሓሶት ምስክርነት ንምክልኻል ጠቓሚ ክኸውን ይኽእል እዩ። እቶም መሰኻኽር ብሓቂ፣ ስለዚ ድማ ብግብሪ፣ ሞት ናይቲ ገበነኛ ክኾኑ ይግባእ ነበረ። ግናኸ፣ ብኣእዳው ኩሉ ህዝቢ ክስዕቡን እቲ ፍጻሜ ክዛዘምን ኣለዎም፣ እዚኦም ድማ ነቲ ገበን ምጽላኦም ንምግላጽን ነቲ ክፉእ ካብ ማእከሎም ንምውጋድን እዩ፣ ከምቲ ቅድሚ ሕጂ ኣብ ምዕራፍ 13:9 ዝተገልጸ።

17:8-13 ፍርዲ ቤታት ኣብ ነፍሲ ወከፍ ከተማ ክምስረታ ነይረን። ምንም እኳ ፍርዶም ከም ናይ ኣምላኽ ቀጥታዊ ቃል መለኮታዊ ስልጣን ዘይነበሮ እኳ እንተኾነ፣ ግን ናይ ጥበበኛታትን፣ ልቡማትን፣ ተመክሮ ዝነበሮም ሰባትን ፍርዲ ነበረ፣ እሞ ድማ ናይ መለኮታዊ ተስፋ ብልጫ ነበሮ።

ቁጥር 8-13

ኣብ ነፍሲ ወከፍ ከተማ ቤት ፍርዲ ኪቐውም ተኣዚዙ ነይሩ (ዘዳ. 16:18)። እዚኦም ከኣ ንጉዳያት ብሕጊ መሰረት ንምስማዕን ንምውሳንን ስልጣን ተዋሂብዎም ነይሩ። እዚ ድማ ንጉዳያት መንግስቲ ይኹን ንውልቀ ሰባት ዝምልከት ነይሩ። ብሓፈሻ ድማ እቶም ናብኦም ዝመጹ ጉዳያት ይውድኡን ፍርዶም እውን መወዳእታ ዝኾነ ይኸውን ኢልና ንግምት።

1. ግናኸ፣ ገሊኡ ግዜ እቶም ታሕተዎት ዳያኑ ንምውሳን ዝኸብዶም ጉዳይ ናብ ቤት ፍርዶም ከም ዝመጽእ ኣብዚ ተገሚቱ ኣሎ። እቶም ኣብ ላዕለዎት ቤት ፍርዲ ዝነበሩ ዳያኑ ከም ዝፈልጥዎ መጠን ሕጊ ኣጸቢቖም ዝፈልጡ ኣይነበሩን። ስለዚ (ብቋንቋ ሕግና ንምዝራብ) ፍሉይ ፍርዲ ኪህቡን ፍርዲ ቅድሚ ምሃቦም ግዜ ወሲዶም ኪመኽሩን ነይርዎም (ቁ. 8)። ኣብ ፍርዲ ንዓኻ ዝኸብደካ ነገር እንተ ተላዒሉ፣ እዚ ድማ ንዳያኑ ነቲ ዕንቅፋት ምእማኖም ዘሕፍር ኣይኮነን። ንኣብነት፡ ኣብ መንጎ ደምን ደምን፣ ማለት ናይ ሓደ ዝተቐትለ ሰብ ደም ዝጮኸየን ናይቲ ብቕትለት ዝተኸሰሰ ሰብ ደም ዝተደለየን፣ እቲ ቅትለት ብፍቓድ ድዩ ወይስ ብድንገት ከም ዝኾነ ብመርትዖ ዘጠራጥር እንተ ነይሩ፣ ወይ ኣብ መንጎ ክሲን ክሲን፣ ማለት ናይቲ ከሳሲ ክሲ (ወይ ድማ መግለጺ) ከምኡ እውን ናይቲ ተኸሳሲ ክሲ፣ ወይ ኣብ መንጎ መውቃዕትን መውቃዕትን፣ ማለት ብዛዕባ ምጥቃዕን ምውቃዕን ዝምልከት ክሲ። ኣብ ከምዚኣቶም ዝኣመሰሉ ጉዳያት፣ እቲ መርትዖ ግሉጽ እኳ እንተ ነበረ፣ ብዛዕባ ትርጉም ሕጊን ነቲ ፍሉይ ጉዳይ ብኸመይ ከም ዝትግበርን ጥርጣረታት ኪለዓል ይኽእል ነይሩ።

2. እዞም ክሳዕ ሕጂ ብምኽሪ የትሮ ናብ ሙሴ ዝመጹ ዝነበሩ ኣጸጋሚ ጉዳያት፣ ድሕሪ ሞቱ ናብቲ ዝለዓለ ስልጣን ኪመጹ ነይሮም፣ እዚ ስልጣን እዚ ድማ ኣብ ዝኾነ ይኹን ይኹን። እዚ ስልጣን እዚ ኣብ ዳኛ (ከም ዕትኒኤል፣ ደቦራ፣ ጊዴዎን ዝኣመሰሉ ፍሉያት ሰባት ንኸምዚ ዝኣመሰለ ዓብዪ ኣገልግሎት ምስ ተለዓሉን ብቑዓት ምስ ኮኑ) ወይ ኣብ ሊቀ ኻህናት (ብፍሉይ ውህበታቱ ኣምላኽ ንህዝባዊ ጉዳያት ንምምራሕ ምስ ጸውዖ፣ ከም ኤሊ) ወይ ድማ፣ ሓደ እኳ ሰብ ብሰማይ ንኸምዚ ዝኣመሰለ ክብሪ እንተ ዘይተመሪጹ፣ ኣብ ካህናትን ሌዋውያንን (ወይ ኣብ ካህናት፣ እቶም ብርግጽ ሌዋውያን ዝነበሩ) ኪኸውን ነይርዎ። እዞም ካህናትን ሌዋውያንን ድማ ንመቕደስ ጥራይ ዘገልግሉ ኣይነበሩን፣ የግዳስ ካብ ታሕተዎት ቤት ፍርዲ ዝመጹ ይግባያት ንምቕባል ኣብ ኣኼባ ይእከቡ ነይሮም። እዚኦም ድማ ብትምህርቶምን ተመክሮኦምን ብቑዓት ጥራይ ዘይኮኑስ፣ ንጥርጣረታት ንምውሳን እውን ዝበለጸ ሓገዝ መንፈስ ኣምላኽ ከም ዝረኽቡ ብምኽንያታዊነት ኪግመት ይከኣል፣ ቁ. 9, 11, 12። ንኡሪምን ቱሚምን ኪሓቱ ኣይተመዘዙን፣ ከመይሲ እዚኦም ንህዝባዊ ጉዳያት፣ ማለት ንህዝቢ ወይ ንመራሒ ዝምልከት ጥራይ ከም ዝሕተቱ ተገሚቱ ነይሩ። ግናኸ ኣብ ንቡር ጉዳያት፣ ኣብ ልቦናን ቅንዕናን እቶም መራሕቲ ምትእምማን ኪግበር ነይርዎ። ፍርዶም ናይ ትንቢት መለኮታዊ ስልጣን እኳ እንተ ዘይነበሮ፣ ከም ፍርዲ ምሁራት፣ ለባማትን ተመክሮ ዘለዎምን ሰባት ዝነበሮ ስነ-ምግባራዊ ርግጸኝነት ብዘይካኡ፣ ኣብቲ ቓላት (ቁ. 9) ዝተሓበረ መለኮታዊ ተስፋ እውን ነይርዎ፣ 'ንሳቶም ከኣ ፍርዲ ፍርዲ ኺነግሩኻ እዮም።