2ይ ነገስት 8

ሕያውነት እታ ጽብቕቲ ሰበይቲ ሱናማዊት ንኤልሳእ፣ ብግዜ ጥሜት ብዝተገብረላ ምክንኻን ተፈደየላ። ሕማቕ ነገር ቅድሚ ምምጽኡ ምፍላጥ ጽቡቕ እዩ፣ ክንሓስቦ ከሎና ድማ ብሕጋዊ መገዲ እንተተፈቒድና ርእስና ምሕባእ ጥበብ እዩ። እቲ ጥሜት ምስ ሓለፈ፣ ካብ ምድሪ ፍልስጥኤማውያን ተመልሰት፤ እቲ ኣድላይነት ክሳብ ዝነበረ እምበር፣ ንእስራኤላዊት ዝግባእ ቦታ ኣይነበረን። ንሳ ሓንሳእ ኣብ ማእከል ህዝባ ብጥብቂ ትነብርሉ ግዜ ነበረ፣ ስለዚ ድማ ንጉስ ኪዛረበላ ኣድላይነት ኣይነበራን ነይሩ፤ ግናኸ ኣብዛ ህይወት እዚኣ ብዙሕ ዘይተረጋገጸ ነገር ኣሎ፣ ስለዚ እቶም ዝበዝሐ እንምርኮሰሎም ነገራት ወይ ሰባት ክሳንዩና ይኽእሉ እዮም፣ እቶም ክንደልዮም ኣይንኽእልን ኢና ዝብሎም ድማ ክሕግዙና ይኽእሉ እዮም። ሓድሓደ ግዜ ፍጻሜታት፣ ብርእሰን ንኣሽቱ እኳ እንተኾና፣ ከምዚ ኣብዚ ዝረአ ዘሎ፣ ዓቢ ውጽኢት ይህልወን፤ ከመይሲ ንነገር ገሓዚ ብኸምዚ ዝኣመሰለ መገዲ ምስ ተረጋገጸ ንጉስ ንኽኣምኖ ድልዋት ገበሮ። ንልማኖኣ ንኽፈቅደላ ድልዋት ገበሮ፣ ሓደ ግዜን እንደገናን ብተኣምራት ዝተዋህበ ህይወት ንኽድግፍ ድማ።

ምዕራፍ 8 ኣብዚ ምዕራፍ እዚ ተመዝጊቡ ዘሎ ታሪኽ ናብ ድሕሪት ክንምለስ ይገብረና።

I. ቀደም ብዛዕባ እታ ንኤልሳእ ሕያወይና ዝነበረት ሰበይቲ ሹነም ነንብብ። ሕጂ ድማ ብዛዕባ እቲ ኤልሳእ ዝሃበታ ምኽርን እቲ ንሳ ብሰንኩ ካብ ንጉስ ዝረኸበቶ ሞገስን (ቁ. 1-6) ብኸመይ ጽቡቕ ከም ዝረኸበት ይነግረና።

II. ቀደም ብዛዕባ እቲ ሃዛኤል ንጉስ ሶርያ ክኸውን ከም ዝተመዘዘ (1 ነገስት 19:15) ነንብብ። ኣብዚ ድማ ናብቲ ዝፋን ብኸመይ ከም ዝዓረገን ንጐይታኡ ብምቕታል ንርእሱ ዝፋን ብኸመይ ከም ዝገበረን ጸብጻብ ኣሎና (ቁ. 7–15)።

III. ቀደም ብዛዕባ እቲ የሆራም ኣብ ክንዲ ኣቦኡ የሆሻፋጥ ኣብ ይሁዳ ዝነገሰሉ (1 ነገስት 22:50) ነንብብ። ሕጂ ድማ ብዛዕባ እቲ ሓጺርን ክፉእን ግዝኣቱ ሓጺርን ሓዘን ዝመልኦን ታሪኽ (ቁ. 16–24) ከምኡ’ውን መጀመርታ ታሪኽ ግዝኣት ወዱ ኣሃዝያ (ቁ. 25–29) ኣሎና።

ቁጽሪ 1-6 ኣብዚ ንረክብ፡

I. እቲ ንእስራኤል ብነዊሕ ጥሜት ዝተቐጽዐ ክፉእ ተግባር፡ ካብቶም ኣብ ሕጊ ብተደጋጋሚ ዝተዛረቦም ናይ ኣምላኽ ከቢድ ፍርድታት ሓደ እዩ። እታ ፍርያም ምድሪ ከነኣን፡ ብሰሪ እቶም ኣብኣ ዝነበሩ ዓመጽ ናብ ምድረ በዳ ተቐይራ ነበረት። እቲ ኣብ ሰማርያ ዝነበረ ጥሜት ነቲ ከበባ ብምልዓል ብቕልጡፍ ተወጊዱ ነበረ። ይኹን እምበር እቲ ፍርድን እቲ ምሕረትን ብቑዕ ጽልዋ ኣይገበረሎምን። ስለዚ እግዚአብሔር ንኻልእ ጥሜት ጸውዐ። ከመይሲ ክፈርድ ከሎ ይዕወት እዩ። ንእሽቶ ፍርድታት ንሰብ ናብ ንስሓ ንምምጻእ እንተዘይተዓዊቱ፡ ንሱ ዝዓበየን ዝነወሐን ክሰድድ እዩ። ንሳቶም ኣብ ትእዛዙ እዮም ዘለዉ፡ ክጽውዖም ከሎ ድማ ይመጹ። ብኣገልገልቱ ኣቢሉ ንለውጥን ንእዝዝነትን ይጽውዕ። እዞም ጽውዓታት እዚኦም እንተዘይተሰምዑ፡ ንሱ ንሓደ ወይ ንኻልእ መዓት ከም ዝጽውዕ ክንጽበ ንኽእል ኢና። ከመይሲ ክስማዕ እዩ። እዚ ጥሜት እዚ ሾውዓተ ዓመት ቀጺሉ፡ ከምቲ ብዘመን ኤልያስ ዝነበረ ጥሜት ክልተ ግዜ ዝነወሐ እዩ። ከመይሲ ሰባት ንእኡ ተጻሪኦም እንተኸዱ፡ ንሱ ነቲ እቶን ዝያዳ ክውድዖ እዩ።

II. እቲ ጽቡቕ ዝነበረት ሰበይቲ ሹነም ንነብዪ ዝገበረቶ ሕያውነት፡ በቲ ኣብቲ ጥሜት ዝተገብረላ ክንክን ዝተዓስበሉ እዩ። ብሓቂ ብተኣምር ኣይተመገበትን፡ ከምቲ እታ ሰበይቲ ሰራፕታ ዝተመገበት።

1. እዚ ጥሜት እዚ ከይመጸ ቅድሚኡ ተነጊርዋ ነበረ፡ ከምኡ ድማ ክትዳሎ ተመኺራ ነበረት፡ ናብ ካልእ ሃገር ክትሰግር ድማ ተመሪሓ ነበረት። ኣብ እስራኤል እንተዘይኮይኑ ኣብ ዝኾነ ይኹን ቦታ ምልኣት ክትረክብ እያ። ብዘመን ዮሴፍ ንግብጺ እቲ ጥሜት ከይመጸ ቅድሚኡ ምፍላጣ ዓብዪ ረብሓ ነይርዋ። ከምኡ ድማ ንእዛ ሰበይቲ ሹነም ረብሓ ነይርዋ። ካልኦት ድሕሪ ነዊሕ ግዜ ጸገማት ጥሜት ምስ ጸገሙን ንብረቶም ምስ ኣባኸኑን ኣብ መወዳእታ ክሰግሩ ተገዲዶም ነበሩ። ከምኣ ድማ ቅድሚ ህዝቢ ብቕልጡፍ ዝኸደት፡ ንብረታ ድማ ከይተበላሸወ ዝወሰደት፡ ኣብ ካልእ ቦታ ብጽቡቕ ክትሰፍር ኣይከኣሉን። ክፉእ ምጥማት ዕድልና እዩ፡ ክፉእ ክንርኢ ከለና ድማ ንርእስና ምሕባእ ጥበብና እዩ።

2. ኣምላኻዊ ምድላው ኣብ ምድሪ ፍልስጥኤም ምቹእ ሰፈራ ሃባ። እቶም ፍልስጥኤማውያን ብዳዊት እኳ እንተተሰዓሩ፡ ብምሉኡ ግን ኣይተደምሰሱን። እቲ ጥሜት ንምድሪ እስራኤል ጥራይ ዝምልከት ዝነበረ ይመስል። ካልኦት ቀረባ ሃገራት ድማ ኣብቲ ግዜ እቲ ምልኣት ነይርወን። እዚ ድማ ቀጥታዊ ኢድ ኣምላኽ ከም ዝነበረ ብንጹር የርኢ (ከምቲ ኣብ መዓት ግብጺ፡ ኣብ መንጎ እስራኤላውያንን ግብጻውያንን ዝፈላለየሉ)። እቲ ናይ እስራኤል ሓጢኣት፡ እዚ ፍርዲ እዚ ብቐጥታ ዝተዋህበሉ፡ ካብቲ ናይ ጎረባብቶም ሓጢኣት ንኣምላኽ ዝያዳ ዘቖጥዕ ነበረ። ምኽንያቱ ምስ ኣምላኽ ዝነበሮም ዝምድና ስለ ዝነበሮም። “ንኣኻትኩም ጥራይ እየ ፈሊጠኩም፡ ስለዚ ድማ ክቐጽዓኩም እየ” (ኣሞጽ 3:2)። ካልኦት ሃገራት ዝናብ ክረኽባ ከለዋ፡ ንሳቶም ኣይረኸቡን። ብኣንበጣን ብሓሰኻን ክበልዑ ከለዉ፡ ንሳቶም ካብኡ ነጻ ነበሩ። ገሊኦም እዚ እቲ ኣብ ዮኤል 1:3, 4 ተዘርጊሩ ዘሎ ጥሜት እዩ ይብሉ። ኣብ ጎረባብቲ ሃገራት ምልኣት ከሎ፡ እቶም ናብ ምድሪ እስራኤል ስርናይ ንምእታው ዝጽዕሩ ሰባት ዘይምህላዎም ዘገርም እዩ። እዚ ድማ ነቶም ነበርቲ ካብ ምስጋር ምምካት ይኽእል ነይሩ። ይኹን እምበር፡ ከምቲ ብኣምልኾ ጣኦቶም ዝተደናገሩ፡ ከምኡ ድማ ኣብ ጉዳያት ሲቪላዊ ረብሓኦም እውን ተደናጊሮም ነበሩ።

III. እቲ ንጉስ ብግዜኡ ንዝገበረቶ ሕቶ ምቹእ ስለ ዝነበረ፡ እቲ ናብ ንጉስ ዝገበረቶ ሕቶ።

1. እቲ ጥሜት ምስ ተወድአ፡ ካብ ምድሪ ፍልስጥኤም ተመሊሳ። እቲ ንእስራኤላዊ ንነዊሕ ግዜ ክነብር ዝግባእ ቦታ ኣይነበረን፡ ከመይሲ ኣብኡ ከምቲ ኣብ ሃገራ ኣብ መንጎ ቤት ትምህርቲ ነብያት ትገብሮ ዝነበረት ሓድሽ ወርሕን ሰንበትን ክትገብር ኣይትኽእልን ነበረት (ምዕ. 4:23)።

2. ምስ ተመልሰት፡ ካብ ንብረታ ከም ዝተኸልከለት ረኸበት። እዚ ድማ ወይ ናብ መንግስቲ ተወሪሱ፡ ወይ ብጐይታ ተታሒዙ፡ ወይ ድማ ብዘይ ምህላዋ ብገሊኦም ጎረባብቲ ተወሪሱ ነበረ። ወይ ድማ እቲ ንብረታ ክትሕዞ ዝኣመነቶ ሰብ ሓሳዊ ኮይኑ፡ ንሳቶም ድማ ክመልሱላ ወይ ብዛዕባ እቲ ረብሓ ክሕሳብ ኣይደለዩን። ስለዚ ኣብ ግዜ ጸበባ ክትእመኖ ዝከኣል ሰብ ምምጻእ ኣዝዩ ከቢድ እዩ (ምሳ. 25:19፤ ሚክ. 7:5)።

3. ንፍትሒ ናብ ንጉስ ባዕሉ ሓተተት። ከመይሲ (ንኽብሩ ይኹን) ንሱ ብቐሊሉ ዝርከብ ነበረ፡ ንሱ ድማ ንጥርዓን እቶም ዝተበደሉ ተገዛእቱ ባዕሉ ይምርምር ነበረ። ኣብ መንጎ ህዝባ ብሰላም ትነብር ዝነበረትሉ ግዜ ነበረ፡ ስለዚ ናብ ንጉስ ወይ ናብ ሓለቓ ሰራዊት ክትዛረበላ ኣየድለየን ነበረ (ምዕ. 4:13)። ሕጂ ግን እቶም ዝኣመነቶም ፈተውታ ኣዝዮም ዓመጽትን ዘይሕያወይናታትን ኮይኖም ስለ ዝረኸበቶም፡ ናብ ንጉስ ክትምሕጸን ተሓጒሳ ነበረት። ኣብ ፍጥረት ከምዚ ዝበለ ዘይምርግጋእ ኣሎ፡ እቲ ኣዝዩ እንተኣምኖ ዝነበርና ክፈሽለና ይኽእል እዩ፡ እቲ ኣየድልየናን ኢልና ዝሓሰብናዮ ድማ ክሕግዘና ይኽእል እዩ።

4. ንጉስ ምስ ገሓዚ ብዛዕባ ተኣምራት ኤልሳእ ክዛረብ ከሎ ረኸበቶ (ቁ. 4)። ብዛዕባኦም ክፈልጥ ዘድለዮ ምዃኑ ንዕኡ ነውሪ ነበረ። ከመይሲ ካብ ኤልሳእ ባዕሉ ክፈልጥ ይኽእል ነይሩ፡ ንሱ ግን ንሓቂ ዝምስክር መርትዖ ተልእኾኡ ዓይኑ ክዓጹ እንተዘይደለየ። ይኹን እምበር፡ ሕጂ ዝሓሸ ዝንባለ ስለ ዝነበሮ፡ ብዛዕባኦም ዘይፈልጥ ኮይኑ ካብ ምቕጻል፡ ብዛዕባኦም ጽቡቕ ጸብጻብ ክህብ ዝኽእል ለምጻም ሰብ ክዛረብ ምምራጹ ንዕኡ ምስጋና እዩ። ሕጊ ምስ ለምጻማት ምዝራብ ኣይከለከለን፡ ምስኦም ምቕማጥ ጥራይ እዩ ዝኸልክል ነይሩ። ኣብ እስራኤል ካህናት ስለ ዘይነበሩ፡ ምናልባት ንጉስ ወይ ብእኡ ዝተመዘዘ ሰብ ንለምጻማት ይምርምርን ፍርዲ ይህብን ነበረ። እዚ ድማ ምስ ገሓዚ ክፋለጥ ገይርዎ ይኸውን።

5. እዚ ዕዉት ኣጋጣሚ እዚ ንጸብጻብ ገሓዚን ንሕቶኣን ሓጊዝዎ። ኣምላኻዊ ምድላው ኣብ ምምዳብ ኩነታት ፍጻመታት ክንእምኖ ይግባእ። ከመይሲ ገሊኡ ግዜ እቶም ንኣሽቱ ዝመስሉ ባዕላቶም ዓብዪ ሳዕቤን ይህልዎም፡ ከምዚ እዚ ዝገበሮ። (1.) እዚ ንጉስ ነቲ ጸብጻብ ገሓዚ ክኣምን ድሉው ገበሮ፡ ከመይሲ ብእቶም ኣዝዮም ዝምልከቶም ሰባት ተረጋጊጹ ነበረ። “እዛ ሰበይቲ እዚኣ እያ፡ እዚ ድማ ወዳ እዩ። ንሳቶም ባዕላቶም ይዛረቡ” (ቁ. 5)። ከምዚ ድማ ኣምላኽ ንጉስ ክኣምን ኣገደዶ። ከመይሲ ንሱ ሓሳዊ ተባሂሉ ስለ ዝተሰየመ፡ ብቓል ገሓዚ ጥራይ እንተዝኸውን፡ ክጠራጠር ዝኽእል ምኽንያት ክህልዎ ምኸኣለ ነይሩ። (2.) ንሕቶኣ ክፈቅድ ድሉው ገበሮ። ከመይሲ ንሓደ ብሰማይ ከምዚ ዝበለ ሞገስ ዝረኸበ፡ ህይወቱ ድማ ብተኣምር ሓደ ግዜን እንደገናን ዝተዋህበ፡ መን እዩ ዘይሕግዝ? እዚ ብምግምትና፡ ንጉስ ምድራ ክትምለሰላን ኣብ ዘይነበረትሉ ግዜ ዝተረኽበ ኩሉ ረብሓ ክትረክብን ኣዘዘ። እቲ ምድርን እቲ ረብሓን ናብኡ ዝተወረሰ እንተዝኸውን፡ ምሉእ ምምላስ ምግባሩ ልግስን ሕያውነትን ነበረ። ንሱ (ከምቲ ፈርኦን ብዘመን ዮሴፍ ዝገበሮ) ብመዓት ተገዛእቱ ንዘውዲ ኣየሀብተመን። እቲ ንብረታ ብኻልእ ሰብ እንተተወሪሱ፡ ንጉስ ፍትሒ ምግባሩን ንሱ ኣብ ቦታኡ ዘለዎ ግዴታ ክፋልን ነበረ፡ (መዝ. 82:3, 4፤ ምሳ. 31:9)። እቶም ኣብ ስልጣን ዘለዉ ባዕላቶም ግጉይ ዘይምግባሮም ጥራይ ኣይበቅዕን፡ ግን ነቶም ዝተበደሉ መሰሎም ክድግፉ ኣለዎም።

ቁጥር 7-15 እዚ ኣብዚ፣

I. ኤልሳዕ ናብ ደማስቆ፣ እታ ቀንዲ ከተማ ሶርያ፣ እንታይ ከምዘምጽኦ ክንሓትት ንኽእል ኢና። ናብቶም ዝጠፍኡ ኣባጊዕ ቤት እስራኤል ጥራይ ድዩ ተላኢኹ? ዝመስል ነገር ግን እዩ። ምናልባት ነቲ ዝተለወጠ ነዕማን ክበጽሖን፣ ኣብቲ ዝመረጾ ሓቀኛ ሃይማኖት ከጽንዖን ከይዱ ይኸውን፣ እዚ ድማ ሕጂ ዝያዳ የድሊ ነበረ ምኽንያቱ፣ ከምዝመስል፣ ካብ ቦታኡ ኣይነበረን (ሃዛኤል ሓላፊ እቲ ሰራዊት እዩ ተባሂሉ ዝሕሰብ)፤ ወይ ድማ ካብኡ ወጺኡ ወይ ተሰጒጉ፣ ምኽንያቱ ኣብ ቤት ሪሞን ክድንን ወይ ብልቡ ክድንን ስለዘይደለየ። ገሊኦም ብሰንኪ ጥሜት ናብ ደማስቆ ከይዱ ይብሉ፣ ወይ ድማ ንትእዛዝ እግዚአብሔር ንኤልያስ ዝሃቦ፣ 1 ነገስት 19:15፣ “ንሃዛኤል ክትቀብኦ ናብ ደማስቆ ኺድ፣ ንስኻ ወይ ተካኢኻ” ኢሉ ስለዝተኣዘዘ ከይዱ ይኸውን።

II. በንሃዳድ፣ ዓብዪ ንጉስ፣ ሃብታምን ሓያልን፣ ሓሚሙ ከምዝነበረ ክንርኢ ንኽእል ኢና። ዝኾነ ክብሪ፣ ሃብቲ፣ ወይ ስልጣን፣ ንሰባት ካብ ልሙዳት ሕማማትን መዓትታትን ናይ ሰብ ህይወት ኣየድሕኖምን፤ ኣዳራሻትን ኣስናንን ከምቲ ዝተዋረደ ጎጆ ንምእሳር ሕማምን ሞትን ክፉት እዩ።

III. ንጉስ ሶርያ፣ ኣብ ሕማሙ፣ ንኤልሳዕ መማኸርቲኡ ምግባሩ ክንገረም ንኽእል ኢና።

1.