መጽሓፍ ምሳሌ 4

4:1-13 ንመምህራና ከም ኣቦታትና ክንርእዮም ይግባእ። መምርሒ ተግሳጽን ምእራምን እንተሓዘ እውን፣ ብደሓን ምጸኣካ ክንብሎ ይግባእ። ወለዲ ሰሎሞን ይፈትውዎ ነበሩ፣ ስለዚ ድማ መሃርዎ። ለባማትን ኣምለኽትን ሰባት፣ ኣብ ኩሉ ዘመን ዓለምን ኣብ ኩሉ ደረጃ ሕብረተሰብን፣ ሓቀኛ ጥበብ ኣብ ምእዛዝ ከም ዝርከብን ምስ ሓጎስ ከም ዝተዋሓደን ይሰማምዑ። ጥበብ ኣግኝ፣ ምእንትኣ ድማ ጻዕሪ ግበር። ኣብ ልዕሊ ነውርታትካ ግዝኣት የቕንዕ፤ ነዚ ንምርካብ ካብ ሃብቲ እዛ ዓለም እዚኣ ዝበለጸ ጻዕሪ ግበር። ኣብ ምድሓን ክርስቶስ ዘሎ ምስታፍ ኣገዳሲ እዩ። እዛ ጥበብ እዚኣ እታ ሓንቲ ኣገዳሲት ነገር እያ። ነፍሲ ብዘይ ሓቀኛ ጥበብን ጸጋን ዝሞተት ነፍሲ እያ። ከመይ ገይሮም ድኻታት፣ ንዕቑታትን፣ መናውራትን እዮም እቶም፣ ብኹሉ ሃብቶምን ስልጣኖምን ከለዉ እውን፣ ብዘይ ምስትውዓል፣ ብዘይ ክርስቶስ፣ ብዘይ ተስፋን ብዘይ ኣምላኽን ዝሞቱ! ነቲ ቓላት ህይወት ዘለኣለም ዘለዎ ንቓላቱ ኣድህቦ ንግበር። በዚ ድማ መገዲና ኣብ ቅድሜና ርዱእ ክኸውን እዩ፤ ንመምርሒ ብምሓዝን ብጽኑዕ ብምጥባቕን፣ ምጽባብን ምዕንቃፍን ክንወግድ ኢና።

ምዕራፍ 4 ኣምላኻዊ ነገራት ክምሃሩ ከለዉ፡ ትእዛዝ ኣብ ልዕሊ ትእዛዝ፡ መስመር ኣብ ልዕሊ መስመር ክኸውን ኣለዎ፡ ምኽንያቱ እቶም ነገራት ባዕሎም ዓቢ ዋጋን ክብደትን ስለ ዘለዎም ጥራይ ዘይኮነስ፡ ኣእምሮ ሰባት፡ ኣብ ዝበለጸ እዋን እውን፡ ንምቕባሎም ዘይጥዑያትን ብሓፈሻ ድማ ኣንጻሮም ዝተዓመጹን እዮም፤ ስለዚ ሰሎሞን ኣብዚ ምዕራፍ እዚ፡ ብብዙሕ ዓይነት ኣገላልጻን ብጥዑምን ሓያልን መዓርፎ መለኮታዊ ምልልስን፡ ኣብ ዝሓለፉ ምዕራፋት ዘተባብዓና ነገራት ደጋጊሙ ይምህረና። ኣብዚ ዘሎ፡

I. ንጥበብ፡ ማለት ንሓቀኛ ሃይማኖትን ንኣምላኻዊ ህይወትን ንምጽናዕ ዝቐረበ ብርቱዕ ምትብባዕ፡ ካብቲ ኣቦኡ ዝሃቦ ጽቡቕ ምኽሪ ዝተወስደ፡ ብብዙሕ ኣገዳሲ መርትዖታት ድማ ዝተደገፈ (ቁ. 1–13)።

II. ካብ ሕማቕ ዕርክነትን ካብ ኩሉ ምስ ፍረ ዘይብሉ ግብሪ ጸልማትን ዝግበር ሓድነትን ኣድላዪ መጠንቀቕታ (ቁ. 14–19)።

III. ንጥበብ ንምርካብን ንምሕላውን፡ ከምኡውን ፍረኣ ንምፍራይን ዝኸውን ፍሉይ መምርሒታት (ቁ. 20–27)። እዚ ጉዳይ እዚ ብኸምዚ ዝበለ ግልጽን ኣትኳርን መገዲ ስለ ዝቐረበልና፡ ብዕሽነትና እንተ ጠፊእና ንዘለኣለም መመኽነይታ ኣይህልወናን።

ቁጽሪ 1-13 ኣብዚ ንረክብ፡

I. ሰሎሞን ንደቁ ካብኡ ምኽሪ ንምቕባል ዝሃቦ ዕድመ (ቁ. 1, 2)፡ ኣቱም ደቀይ፡ ምኽሪ ኣቦ ስምዑ። እዚ ማለት፡

1. “ኣብ ቅድሚት፡ ደቀይ እውን ንኻልኦት ዝኸውን ዝሰፈረሎም ምኽሪ ይቕበሉን ብጥንቃቐ የስተብህሉን።” መዘክር፡ እቶም ንዓበይቲ ማሕበራት ንምምራሕ እተመደቡ መራሕትን ኣገልገልትን፡ ንስድራቤቶም ጽቡቕ ምምሃር ካብ ልሙድ ንላዕሊ ክግደሱ ይግባእ፤ ህዝባዊ ዕዮኦም ካብዚ ግቡእ እዚ ኣይዕግቶምን። እዚ ምሕረት እዚ ኣብ ገዛ ክጅምር ኣለዎ፡ ኣብኡ ግን ክዛዘም የብሉን፤ ከመይሲ፡ ንደቁ ብኹሉ ክብሪ ዘየግዝእ፡ ኣብ ጽቡቕ ትምህርቶም ድማ ዘይጽዕር፡ ንቤተ ክርስቲያን ኣምላኽ ብኸመይ ግቡኡ ክፍጽም ይኽእል፧ 1 ጢሞቴዎስ 3:4-5። ደቅን እቶም ብጥበብን ህዝባዊ ኣገልግሎትን ዝልለዩ፡ ካብ ከምዚኦም ዝበሉ ወለዲ ብዝረኽብዎ ረብሓ መጠን ብፍልጠትን ጸጋን ክዓብዩ ይግባእ። ይኹን እምበር፡ ንኽብርን ንጽንዓትን እቶም ደቆም ንትምህርቶም ዘይትግበርዎ ወለዲ ንምድሓን፡ ረሃብዓም ወዲ ሰሎሞን ካብቶም ዝበለጹን ዝጥበብትን ሓደ እኳ ከም ዘይነበረ ክንርኢ ንኽእል ኢና። ብምሳሌታት ሰሎሞን ካብ ወዱ ንላዕሊ ሽሓት ሰባት ዝበለጸ ረብሓ ከም ዝረኸቡ ንሓስብ ምኽንያት ኣሎና፡ እቶም ምሳሌታት ንወዱ እተዋህቡ ይመስሉ።

2. ኩሎም መንእሰያት፡ ብግዜ ሕጻንነቶምን ንእስነቶምን፡ ፍልጠትን ጸጋን ንምርካብ ይጽዕሩ፡ ከመይሲ እዚ ግዜ እዚ ናይ ትምህርቲ ዕድሚኦም እዩ፡ ሽዑ ድማ ኣእምሮኦም ይቕረጽን ይምዕብልን። “ደቀይ” ዘይኮነስ፡ “ኣቱም ደቀይ” ይብል። ሰሎሞን ሓደ ወዲ ጥራይ ከም ዝነበሮ ኢና እንምህር፤ ግን (ትሓስብዎዶ?) ንሱ መምህር ክኸውንን ንደቂ ካልኦት ክምህርን ድሉው እዩ! ከመይሲ፡ ኣብቲ ዕድመ እቲ ዝበዝሐ ተስፋ ዓወት ኣሎ፤ ጨንፈር ንእሽቶን ለስላስን ክኸውን ከሎ ብቐሊሉ ይቕረጽ።

3. ኩሎም ምኽሪ ክቕበሉ ዝደልዩ፡ ዓበይቲ እኳ እንተኾኑ፡ ብመንፈስ ሕጻናት ይምጽኡ። ኩሉ ኣድልዎ ይወገድ፡ ኣእምሮ ድማ ከም ጻዕዳ ወረቐት ይኹን። ታዛዝቲ፡ ምትእምማንን ትሑታትን ይኹኑ፡ ቃል ድማ ከም ቃል ኣቦ፡ ብስልጣንን ብፍቕርን ዝመጽእ፡ ይቕበሉ። ካብ ኣምላኽ፡ ኣብ ሰማይ ዘሎ ኣቦና፡ ንዕኡ እንጽሊ፡ ካብኡ በረኸት እንጽበ፡ ኣቦ መንፈስና፡ ንዕኡ ክንግዛእ ዘሎና፡ ምእንቲ ክንነብር፡ ከም ዝመጽእ ክንርእዮ ኣሎና። ንመምህራና ከም ኣቦታትና፡ ንኣና ዝፈትዉናን ንጥቕምና ዝደልዩናን፡ ክንርእዮም ኣሎና፤ ስለዚ እቲ ምኽሪ ተግሳጽን ምእራምን እኳ እንተሓዘ፡ እቲ ቃል ከምኡ ስለ ዝትርጉም፡ እንተኾነ ግን ብድሓን ክንቕበሎ ኣሎና። ሕጂ፡ (1.) ንምምካር፡ እዚ ምኽሪ ኣቦ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ምስትውዓል እውን ምዃኑ ተነጊሩና ኣሎ፡ ስለዚ ድማ ንብልህታት ፍጡራት ቅቡል ክኸውን ይግባእ። ሃይማኖት ምኽንያት ኣለዎ፡ ብቅኑዕ ምኽንያት ድማ ኢና እንምህሮ። ሕጊ እዩ እኳ እንተኾነ (ቁ. 2)፡ እቲ ሕጊ ግን ኣብ ትምህርቲ፡ ኣብ ዘይተሓተቱ መሰረታዊ ሓቅታት፡ ኣብ ጽቡቕ ትምህርቲ ዝተመስረተ እዩ፡ እዚ ድማ እሙን ጥራይ ዘይኮነስ፡ ንኹሉ ምቕባል ዝግባእ እዩ። ነቲ ትምህርቲ እንተ ተቐቢልናዮ፡ ነቲ ሕጊ ክንግዛእ ግድን እዩ። (2.) ኣብ ውሽጥና ንምጽናዕ፡ ከም ውህበት ክንቕበሎ፡ ብኹሉ ትግሃት ክንከታተሎ፡ ክንፈልጦ ኽንከታተሎ፡ ከመይሲ ብዘይካኡ ክንገብሮ ኣይንኽእልን፡ ነቲ ትምህርቲ ብዘይምቕባል ወይ ነቲ ሕጊ ብዘይምእዛዝ ድማ ከይንሓድጎ ተመሪሕና ኣሎና።

II. እቲ ዝሃቦም መምርሒታት። ኣስተብህል፡

1. ነዚ መምርሒታት እዚ ብኸመይ ረኸቦ፤ ካብ ወለዱ እዩ ረኺብዎም፡ ንደቁ ድማ ንሱ ዝተማህሮም ይምህሮም ኣሎ፡ ቁ. 3, 4። ኣስተብህል፡ (1.) ወለዱ ይፈትውዎ ስለ ዝነበሩ ድማ መሃርዎ፡ ኣነ ወዲ ኣቦይ እየ። ዳዊት ብዙሓት ደቁ ነበሩዎ፡ ሰሎሞን ግን ብሓቂ ወዱ ነበረ፡ ከምቲ ይስሃቅ ዝተጸውዐ (ዘፍጥረት 17:19)፡ ብተመሳሳሊ ምኽንያት ድማ፡ ምኽንያቱ እቲ ኪዳን ኣብኡ ስለ ዝነበረ። ካብ ኩሎም ደቁ ንላዕሊ ፍቑር ኣቦኡ ነበረ። ኣምላኽ ንሰሎሞን ፍሉይ ፍቕሪ ነበሮ (ነብዪ የዲድያ ኢሉ ጸውዖ፡ ምኽንያቱ እግዚአብሔር ይፈትዎ ስለ ዝነበረ፡ 2 ሳሙኤል 12:25)፡ በዚ ምኽንያት እዚ ድማ ዳዊት ንዕኡ ፍሉይ ፍቕሪ ነበሮ፡ ምኽንያቱ ንሱ ብልቢ ኣምላኽ ዝተመርጸ ሰብ ነበረ። ወለዲ ንሓደ ወዲ ካብ ካልእ ንላዕሊ ክፈትዉ እንተኾይኖም፡ ኣምላኽ ከምኡ ከም ዝገብር ብግልጺ ክረአ ኣለዎ። ኣብ ቅድሚ ኣዲኡ ለስላስን ብሓቂ ፍቑርን ነበረ። ክልቲኦም ወለዲ ከምዚ ዝበለ ፍልልይ ክገብሩ ከለዉ፡ ግልጺ ምኽንያት ከም ዝነበረ ፍሉጥ እዩ። ሕጂ ፍቕሮም ብኸመይ ከም ዝገለጹ ንርኢ፤ መሃርዎ፡ ንመጽሓፉ ኣትሓዝዎ፡ ብጽኑዕ ስነ-ስርዓት ድማ ኣሰልጠንዎ። ልኡልን ወራሲ ዘውድን እኳ እንተነበረ፡ ብዘይገደብ ክነብር ኣይፈቐዱሉን፤ ብኣንጻሩ፡ በዚ ምኽንያት እዚ ድማ ከምዚ ገይሮም መሃርዎ። ዳዊት ድማ ንሰሎሞን ኣብ ትምህርቱ ዝያዳ ጽኑዕ ዝነበረ፡ ምናልባት ኣብ ኣዶንያስ፡ ንዕኡ ብዝኾነ ይኹን ነገር ዘይተቓወሞ (1 ነገስት 1:6)፡ ከምኡውን ኣብ ኣቤሴሎም፡ ናይ ዘይግቡእ ምፍቓድ ሕማቕ ሳዕቤናት ስለ ዝረአየ እዩ።

[2.] ሰሎሞን ባዕሉ ጥበበኛን ብመለኮታዊ መንፈስ ዝተመላአን እኳ እንተነበረ፡ ጥበብ ክምህር ከሎ ግን፡ ንኣቦኡ ምጥቃስን ቃላቱ ምጥቃምን ትሕቲ ክብሩ ኣይረኣዮን። እቶም ብሃይማኖት ጽቡቕ ክምሃሩን ጽቡቕ ክምህሩን ዝደልዩ፡ ንሓድሽ ዝተረኽበ ሓሳባትን ሓድሽ ዝተሰርሐ ቃላትን ክፈትዉ የብሎምን፡ ከምኡ ድማ ንፍልጠትን ቋንቋን ቀዳሞቶም ብንዕቀት ክርእዩ የብሎምን፤ ነቲ ጽቡቕ ናይ ቀደም መገዲ ክንሕሉ እንተኾይንና፡ ንጽቡቕ ናይ ቀደም ቃላት ስለምንታይ ክንነጽጎም ኣሎና፧ ኤርምያስ 6:16።

[3.] ሰሎሞን ብወለዱ ጽቡቕ ትምህርቲ ስለ ዝረኸበ፡ ንደቁ እውን ወለዱ ዝሃብዎ ትምህርቲ ክህቦም ግዴታ ከም ዝነበሮ ሓሰበ፤ እዚ ድማ ንወለድና ብዛዕባ እቲ ዝገበርዎ ጻዕሪ እንፈድየሉ ሓደ መገዲ እዩ፡ ማለት ኣብ ገዛና ኣምላኻዊ ህይወት ብምርኣይ፡ 1 ጢሞቴዎስ 5:4። ንሳቶም ዘምሃሩና፡ ንሕና ባዕልና ምእንቲ ክንምሃር ጥራይ ዘይኮነስ፡ ንደቅና እውን ጽቡቕ ፍልጠት ኣምላኽ ምእንቲ ክንምህር እዩ፡ መዝሙር 78:6። ከምኡ እንተ ዘይገበርና ድማ፡ ንእምነትና ንጠልም ኢና፤ ከመይሲ፡ እቲ ቅዱስ ናይ ሃይማኖታዊ ትምህርትን ሕግን መዝገብ፡ ንዝመጽኡ ወለዶታት ንጹህን ምሉእን ገይርና ንኸነመሓላልፎ ብትእዛዝ ኣብ ኢድና ተነቢሩ እዩ፡ 2 ጢሞቴዎስ 2:2።

[4.] ሰሎሞን ንምትብባዓቱ ብስልጣን ኣቦኡ ዳዊት፡ ኣብ ወለዶኡ ብኹሉ መገዲ ዝፍለጥ ሰብ፡ ኣደልዲልዎ። ንኽብሪ ሃይማኖት፡ ኣብ ኩሉ ዘመን ዝነበሩ ዝጥበብትን ዝበለጹን ሰባት፡ ንሳቶም ባዕሎም ንምፍጻሙ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ንኻልኦት ንምዝርጋሑ እውን ዝያዳ ቅንኣት ከም ዝነበሮም ክንርኢ ይግባእ፤ ስለዚ ድማ፡ ካብ መን ከም ዝተማሃርና እናፈለጥና፡ ኣብቲ ዝተማሃርናዮ ነገራት ክንጸንዕ ኣሎና፡ 2 ጢሞቴዎስ 3:14።

2. እዞም መምርሒታት እዚኦም እንታይ ነበሩ፡ ቁ. 4–13።

(1.) ብመልክዕ ትእዛዝን ምትብባዕን። ዳዊት ንወዱ ክምህር ከሎ፡ ብርቱዕ ዓቕምን ቅልጡፍ ምስትውዓልን ዝነበሮ ሕጻን እኳ እንተነበረ፡ ብሓቂ ከም ዝነበረ ንምርኣይ፡ ከምኡውን ንወዱ ብዝበሎ ነገር ዝያዳ ንምጽላው፡ ብብርቱዕ ስምዒትን ምሕጽንታን ገሊጹ፡ ነቲ ሓደ ነገር ድማ ደጋጊሙ መሃሮ። ሕጻናት ከምኡ ክምሃሩ ኣለዎም። ዘዳግም 6:7፡ ንደቅኻ ብትግሃት ከተምህሮም ኣሎኻ። ዳዊት፡ ህዝባዊ ዕዮ ዝነበሮን ንወዱ መምህራን እኳ እንተነበሩዎ፡ ነዚ ኩሉ ጻዕሪ ባዕሉ ምስኡ ገበሮ።

[1.] ንመጽሓፍ ቅዱሱን ንካቴኪዝሙን ከም መሳርሒ፡ ቃላት ኣቦኡ (ቁ. 4)፡ ቃላት ኣፉ (ቁ. 5)፡ ምሳሌታቱ (ቁ. 10)፡ ኩሉ እቲ ዝመሃሮ ጽቡቕ ትምህርቲ ይምክር፤ ምናልባት ድማ ብፍላይ ንመጽሓፍ መዝሙር ይሓስብ ይኸውን፡ እዚኦም ድማ ብዙሓቶም ማስኪል—መዝሙራት ትምህርቲ ነበሩ፡ ክልተኦም ድማ ንሰሎሞን ከም ዝኾኑ ብግልጺ ተጠቒሱ ኣሎ። ሰሎሞን ነዚኦምን ንኹሎም ካልኦት ቃላቱን ክጥንቀቐሎም ኣለዎ። ቀዳማይ፡ ክሰምዖምን ክቕበሎምን ኣለዎ (ቁ. 10)፡ ብትግሃት ክከታተሎምን ክሰርጾምን ኣለዎ፡ ከምቲ ምድሪ ነቲ ደጋጊሙ ዝወርድ ዝናብ እትሰርጾ፡ እብራውያን 6:7። ኣምላኽ ከምዚ ገይሩ ንቓሉ ክንሰምዕ ይሓትተና፡ ስማዕ፡ ወደይ! ቃላተይ ድማ ተቐበል። ካልኣይ፡ ኣቦኡ ዝሃቦ ጽቡቕ ቃላት ክሕዝ ኣለዎ (ቁ. 4)፡ ልብኻ ቃላተይ ይሕዝ፤ እቲ ቃል ኣብ ልቢ እንተ ዘይተሓቢኡ፡ ኣብ ድሌትን ስምዒትን እንተ ዘይተነቢሩ፡ ኣይሕዝን እዩ። ሳልሳይ፡ ብእኦም ክመሓደር ኣለዎ፡ ትእዛዛተይ ሓሉ፡ ተኣዘዞም፡ እዚ ድማ ኣብ ፍልጠቶም ንምዕባይ መገዲ እዩ፡ ዮሃንስ 7:17።