መጽሓፍ ምሳሌ 5

ምሳሌ 5:1-14። ሰሎሞን ንኹሎም መንእሰያት ከም ደቁ ገይሩ፡ ካብ ስጋዊ ፍትወት ርሑቓት ኪኾኑ የጠንቅቖም። ገሊኦም ነታ ኣብዚ ዘላ ዘማዊት ሰበይቲ፡ ንጣኦት ኣምልኾን ንሓሳዊ ትምህርትን የመልክትዋ፡ እዚ ድማ ንሓሳብን ንባህሪን ሰብ የስሕት እዩ ይብሉ። እንተኾነ ቀጥታዊ መልእኽቱ ግና ካብ ሓጢኣታት ሳብዓይ ትእዛዝ ንምጥንቃቕ እዩ። ብዙሕ ግዜ እዚኣቶም፡ ሰይጣን ንሰብ ካብ ኣምልኾ ኣምላኽ ናብ ሓሳዊ ሃይማኖት ንምስሓብ ዝጥቀመሉ ኣገባብ ነይሮም እዮም፡ ሕጂውን ኣለዉ።

ሳዕቤናቱ ክንደይ ገዳይ ምዃኖም፡ ፍረኡኸ ክንደይ መሪር ምዃኑ ሕሰበሉ። ብዝኾነ ይኹን መገዲ እንተረኣኻዮ፡ ይቑስል እዩ። ናብ ስቓይ ገሃነም የመርሕ። ቀጥታዊ መርሖ ናይዚ ሓጢኣት እዚ ናብ ጥፍኣት ስጋን ነፍስን እዩ። ናብኡ ዝወስድ ዝኾነ ይኹን ስጉምቲ ብጥንቃቐ ክንርሕቕ ኣሎና። ካብ መከራ ክሕሎ ዝደሊ፡ ካብ መገዲ መከራ ክርሕቕ ኣለዎ። ነፍስና ናብ ፈተና እንተደረኽና፡ "ናብ ፈተና ኣይተእትወና" ኢልና ክንልምን ከለና ንኣምላኽ ነላግጸሉ ኣሎና።

ክንደይ ብዙሕ እከያትኸ ነዚ ሓጢኣት እዚ ይስዕብዎ! ንጥዑም ስም የብርስ፤ ግዜ የጥፍእ፤ ንጥሪት የባኽን፤ ንጥዕና የባላሽዎ፤ ንኣእምሮ ድማ ብፍርሂ ይመልኦ። ሕጂ ተሓጒስካ እኳ እንተለኻ፡ ድሒሩ ወይ ቀዲሙ ግና ሓዘን ከምጽእ እዩ። ሓጢኣቱ ዝተረድኦ ሓጥእ ንርእሱ ይነቅፍ፡ ንዓያሹኡ ድማ ሰበብ ኣይህብን። ብተደጋጋሚ ፍጻሜታት ሓጢኣት፡ ልምድታቱ ስሩዕን ዝጸንዐን ይኸውን። በቲ ተኣምራዊ ምሕረት፡ ሓቀኛ ንስሓ፡ ነቶም ዘሰከፍኡ ሳዕቤናት ናይ ከምዚ ዝኣመሰለ ሓጢኣት ከልግስ ይኽእል እዩ፤ ግና እዚ ብዙሕ ግዜ ኣይከውንን እዩ፤ እቲ ዝበዝሐ ድማ ከምቲ ዝነበሩ ኾይኖም ይሞቱ። ነቲ ባዕሉ ንርእሱ ዘጥፍአ ሓጥእ፡ ኣብ ናይ ዘለኣለም ዓለም፡ ንሕፍረት ሕልንኡ እናተዓገሰ ዘሎ ኩነታቱ እንታይ ክገልጾ ይኽእል!

ምዕራፍ 5 እቲ ትሕዝቶ እዚ ምዕራፍ እዚ ምስቲ ናይ ምዕራፍ 2 ኣዝዩ ዝመሳሰል እዩ። ሓደ ነገር ብኻልእ ኣዘራርባ ምጽሓፍ ዘሕዝን ኣይኮነን፣ ከመይሲ ድሕንነት እዩ፣ ፊል. 3:1። ኣብዚ ዝርከብ፦

I. ብሓፈሻ ምስ ሕግታት ጥበብ ንምልላይን ንምእዛዝን ዝቐርብ ምዕዶ (ቁ. 2)።

II. ብፍላይ ድማ ካብ ሓጢኣት ምንዝርና ዝዕቀብ መጠንቀቕታ (ቁ. 3–14)።

III. ነቲ ሓጢኣት ዝኸውን ፍወሳታት።

1. መርዓዊ ፍቕሪ (ቁ. 15–20)።

2. ንኹሉ ዝፈልጥ ኣምላኽ ምፍራህ (ቁ. 21)።

3. ናይ ረሲኣን ሰባት መወዳእታ ምፍራህ (ቁ. 22, 23)። እዚ ኩሉ ድማ ንመንእሰያት ነፍሲ ንዝዋግኡ ስጋዊ ትምኒታት ንምክልኻል እኹል እዩ።

ቁጽሪ 1-14 ኣብዚ ንረክብ፦

I. ነቲ ዝስዕብ መጠንቀቕታ ንምቕራብ ዝኸውን ክብ ዝበለ መእተዊ፣ ቁ. 1, 2። ሰሎሞን ኣብዚ ንወዱ፣ ማለት ንኹሎም መንእሰያት፣ ከምቶም ዝፈትዎምን ጽልዋ ዘለዎምን ውሉዱ ገይሩ ይዛረቦም። ብሽም ኣምላኽ ኣቓልቦ ይሓትት፤ ከመይሲ ብመለኮታዊ መንፈስ ተደሪኹ እዩ ዝጽሕፍ፣ 'እግዚኣብሔር ከምዚ ይብል' ብምባል እኳ እንተዘይጀመረ ነብዪ እዩ። «ኣቕልብ፣ እዝንኻ ድማ ኣድንን፤ እቲ ዝተባህለን ዝተጻሕፈን ምስማዕን ምንባብን ጥራይ ዘይኮነስ፣ ኣእምሮኻ ናብኡ ኣቕኒዕካ ብትግሃት ሕሰቦ።» ኣቓልቦ ንምርካብ ድማ፣

1. ንጽባቐ ቃሉ የጕልሕ፦ «እዚ ጥበበይ፣ ምስትውዓለይ እዩ፤ ጥበብ ከምህረካ እንተተበጊሰ፣ ካብዚ ንላዕሊ ብግቡእ ክጥበብ ዝኽእል ነገር ክእዝዝ ኣይክእልን እየ፤ ስነ-ምግባራዊ ፍልስፍና ፍልስፍናይ እዩ፣ ኣብ ቤት ትምህርተይ ዝምሃር ድማ እዩ።»

2. ንጥቕሙ፦ «ንዝብሎ ኣቕልብ፣» (1.) «ጥበብ ክትገብር—ምስትውዓል ክትገብር።» ትምህርቲ ሰሎሞን ርእስና ብሓሳባት፣ ብጥንቁቕ ምምርማር፣ ወይ ብጥርጡር ክርክር ንምምላእ ዝተዳለወ ኣይኮነን፣ የግዳስ ንርእስና ብኸመይ ከም እንመርሕ ንምምራሕ እዩ፣ ብጥንቃቐ ክንገብር፣ ከምቲ ዝግባኣናን ንሓቀኛ ረብሓና ዝኸውንን። (2.) «ጥበብ ክትዛረብ—ከንፈርካ ፍልጠት ክትሕዝ፣ ከምኡ ድማ ኣብ ልሳንካ ድሉው ክኸውን» (ከምቲ እንብሎ)፣ «ነቶም እትዘራረቦም ሰባት ንጥቕሞም።» ከንፈር ካህን ፍልጠት ይሕዝ ተባሂሉ እዩ (ሚል. 2:7)፤ እቶም ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ድሉዋትን ብርቱዓትን ግና ኣብ ኣምልኾኦም ጥራይ ዘይኮነስ፣ ኣብ ዘረባኦም እውን መንፈሳውያን ካህናት ክኾኑ ይኽእሉ።

II. እቲ ባዕሉ መጠንቀቕታ፣ እዚ ድማ ካብ ስጋዊ ትምኒት፣ ካብ ምንዝርና፣ ካብ ዝሙትን ካብ ኩሉ ርኽሰትን ምዕቃብ እዩ። ገሊኦም እዚ ብምሳሌ ይትርጉምዎ፣ በዛ ምንዝርቲ ሰበይቲ ድማ ጣኦት ኣምልኾ ወይ ሓሶት ትምህርቲ ይርድኡ፣ እዚ ድማ ንኣእምሮን ስነ-ምግባርን ሰባት ናብ ርኽሰት ዝመርሕ እዩ፣ ወይ ድማ ንስጋዊ ትምኒት፣ ከምኡ ድማ ብግቡእ ክትግበር ትኽእል እያ፤ እቲ ቀንዲ ዕላማኡ ግና ካብ ሓጢኣት ትእዛዝ ሸውዓተ ንምጥንቃቕ እዩ፣ እዚ ድማ መንእሰያት ኣዝዮም ዝቐርብዎ፣ ፈተናታቱ ኣዝዩ ብርቱዕ፣ ኣብነታቱ ድማ ብዙሕ እዩ፣ ኣብ ነፍሲ ዘሎ ኩሉ ዘርኢ ጽድቂ ድማ ኣዝዩ ኣዕናዊ እዩ፣ ስለዚ ሰሎሞን ብዛዕባኡ ዝህቦ መጠንቀቕታ ኣዝዩ ኣገዳሲን ደጋጊሙ ዝቐርብን ምዃኑ ዘገርም ኣይኮነን። ሰሎሞን ኣብዚ፣ ከም እሙን ሓላዊ፣ ንኹሎም፣ ህይወቶምን ምቾቶምን ከም ዝግደሱሉ፣ ነዚ ሓጢኣት እዚ ንኽፈርህዎ፣ ከመይሲ ብርግጽ ጥፍኣቶም ክኸውን እዩ፣ ቅኑዕ መጠንቀቕታ ይህብ። ኣብዚ ክንጥንቀቐሉ ዝግባኣና ክልተ ነገራት ኣሎ፦

1. ንምስሓብ እዚ ሓጢኣት እዚ ከይንሰምዕ። ሓቂ እዩ ከንፈር ጓና ሰበይቲ ኸም መዓር ይንጠብጠብ (ቁ. 3)፤ ባህታ ስጋዊ ትምኒት ኣዝዩ ፈታኒ እዩ (ከምቲ ኣብ ጽዋእ ሕብሩ ዝህብን ብግቡእ ዝንቀሳቐስን ወይኒ)፤ ኣፉ፣ ምብሳሙ፣ ቃላቱ፣ ካብ ዘይቲ ልስሉስ እዩ፣ እቲ መርዛም ክኒና ብቐሊሉ ንኽውሓጥን ኣብኡ ድማ ናይ ጉድኣት ጥርጣረ ከይህሉን። ግን ሕሰብ፣ (1.) እቲ ሳዕቤናት ክሳዕ ክንደይ ኣዕናዊ ከም ዝኸውን። እቲ ሓጢኣተኛ ካብ መዓሩን ዘይቱን እንታይ ፍረ ክረክብ እዩ እቲ መወዳእታኡ፣ [1.] ፍርሃት ሕልና፦ ከም መሪር ሓሞት መሪር እዩ፣ ቁ. 4። እቲ ኣብ ኣፍ ጥዑም ዝነበረ ናብ ከብዲ ይዓርግ እሞ ኣብኡ ይምርምር፤ ብምሕሳብ ከም ክልተ ዝኣፉ ሰይፊ ይቘርጽ፤ ብዝኾነ ይኹን መገዲ እንተወሰድካዮ፣ ይቘስል። ሰሎሞን ብተመክሮኡ ክዛረብ ይኽእል እዩ፣ መክ. 7:26። [2.] ስቓይ ሲኦል። ገሊኦም ነዚ ሓጢኣት እዚ ዝገበሩ እንተተነሲሖምን እንተደሓኑን እኳ እንተኾኑ፣ እቲ ናይ ሓጢኣት ቀጥታዊ ዝንባለ ግና ንጥፍኣት ስጋን ነፍስን እዩ፤ ኣእጋሩ ናብ ሞት ይወርዱ፣ ኣይፋል፣ ንሲኦል ይሕዝዋ፣ ናብቲ ሓጢኣተኛ ንምምጻእ፣ ከምኡ ድማ እቲ ፍርዲ ንነዊሕ እዋን ዝድቅስ እንተኾነ፣ ቁ. 5። እቶም ኣብዚ ሓጢኣት እዚ ዝተሓላለኹ ክዝክሩ ይግባእ፣ ኣብ መንጎኦምን ሲኦልን ሓንቲ ስጉምቲ ጥራይ ከም ዘላ፣ ናብኡ ድማ ንምውዳቕ ድሉዋት ምዃኖም። (2.) እቲ ምስሓብ ክሳዕ ክንደይ ሓሳዊ ምዃኑ ሕሰብ። እታ ምንዝርቲ ሰበይቲ ተላባዕን ጽቡቕ ትዛረብን እያ፣ ቃላታ መዓርን ዘይትን እዩ፣ ንዝሰምዕዋ ግና ከተታልሎም እያ፦ መገድታታ ተንቀሳቓሲ እዩ፣ ክትፈልጦም ኣይትኽእልን ኢኻ፤ ብዙሕ ግዜ መልክዓ ትቕይር፣ ብዙሕ ዓይነት ሓሳዊ ሕብሪ ትገብር፣ ከመይሲ ብግቡእ እንተተፈልጠት፣ ብርግጽ ትጽላእ እያ። ከም ፕሮተውስ፣ ብዙሕ ቅርጺ ትገብር፣ ነቶም ዕላማ ዘለዋሎም ሰባት ንምሓዝ። በዚ ኩሉ ጥበብን ምምሕዳርን እንታይ እያ ትደሊ? ካብ ምሕሳብ መገዲ ህይወት ንምክልኻል ጥራይ እዩ፣ ከመይሲ ሓንሳብ ነዚ እንተገበሩ፣ ብርግጽ ከም እትስእኖም ትፈልጥ እያ። እቶም ንመገዲ ህይወት ካብ ምምራጽ ንምክልኻል፣ ካብ ሃይማኖተኛ ምዃንን ናብ ሰማይ ካብ ምኻድን ንምክልኻል፣ ባዕሉ ካብ ሓጎስ ስለ ዝተዓጽወ፣ ንሳቶም ድማ ካብኡ ንምክልኻል፣ እቲ ኣብ ኩሉ ፈተናታቱ ዝደፍኣሉ ዓቢ ነገር ምዃኑ ዘይርድኡ ሰባት ንተንኮላት ሰይጣን ዘይፈልጡ እዮም፣ [1.] ንሳቶም ካብ ምምራጽ መገዲ ህይወት ንምክልኻል፣ ካብ ሃይማኖተኛ ምዃንን ናብ ሰማይ ካብ ምኻድን ንምክልኻል፣ ባዕሉ ካብ ሓጎስ ስለ ዝተዓጽወ፣ ንሳቶም ድማ ካብኡ ንምክልኻል፣ [2.] ነዚ ንምግባር፣ ካብ ምሕሳብ መገዲ ህይወት ንምክልኻል፣ ኣብቲ መገዲ ምኻዶም ክሳዕ ክንደይ ግቡእ ምዃኑን ክሳዕ ክንደይ ንጥቕሞም ከም ዝኸውንን ካብ ምሕሳብ ንምክልኻል። ንኽብሪ ሃይማኖት ክንብል ክንዕዘብ ይግባእ፣ እቲ ብርግጽ ነቶም ሓደ ከቢድ ሓሳብ ንምሕሳብ ዝፈቕዱን ነገራት ብዘይ ኣድልዎ ብሓደ ሚዛን ዝምዝኑን ኩሎም ሰባት ዕላማኡ ይረክብ፣ ሰይጣን ድማ ንሰባት ኣብ ረብሓኡ ንምሓዝ ካብቲ ናይ ሰላሞም ዝኾኑ ነገራት ብዝተፈላለዩ ምዝንጋዓት ካብ ምሕሳብ ንምክልኻል ካልእ መገዲ የብሉን። ርኽሰት ድማ ንምስትውዓል ከም ዝኾነ ይኹን ነገር ዘዕውር፣ ንሕልና ዘደንዝዝ፣ ንሰባት ድማ ካብ ምሕሳብ መገዲ ህይወት ዝዓግት ሓጢኣት እዩ። ምንዝርና ልቢ የርሕቕ፣ ሆሴ. 4:11።

2. ናብ ወሰን እዚ ሓጢኣት እዚ ከይንቐርብ፣ ቁ. 7, 8።

(1.) እዚ መጠንቀቕታ ብኸቢድ መእተዊ ይቐርብ፦ «ሕጂ ስምዑኒ፣ ኣቱም ውሉድ! እዞም መስመራት እዚኦም እተንብቡ ወይ እትሰምዑ ዘበልኩም፣ ንዝብሎ ኣቕልቡ፣ እምነት ድማ ምስኡ ምሓዙ፣ ኣዋህሊልኩምዎ፣ ከምቶም ንቓላት ጓና ሰበይቲ ዝሰምዑ ድማ ካብ ቃላት ኣፈይ ኣይትርሓቑ። ንዝብሎ ንግዜኡ ጥራይ ኣይትቕበልዎ፣ የግዳስ ተጣበቕዎ፣ ኣብ ጥቓኹም ድሉው ይኹን፣ ብፈተና ብብርቱዕ እንተተወረርኩም ድማ ሓይሊ ይኹንኩም።»

(2.) እቲ ባዕሉ መጠንቀቕታ ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ፦ «መገድኻ ካብኣ ኣርሕቕ፤ መገድኻ ኣብ ጥቓኣ እንተኾይኑ፣ ብስራሕ ናብቲ መስሓቢኣ ክትቀርብ ቅኑዕ ምኽንያት እንተሃለወካ እውን፣ መገድኻ ቀይር፣ ኣንፈቱ ድማ ለውጥ፣ ካብ ምጥፋእ ርእስኻ ንምድሓን፤ ናብ ማዕጾ ቤታ ኣይትቕረብ፤ ናብ ካልእ ወገን ጽርግያ ኺድ፣ ኣይፋል፣ ብኻልእ ጽርግያ ኺድ፣ እኳ እንተዘርዘረ።» እዚ ዝሕብር፣ [1.] ነቲ ሓጢኣት ኣዝዩ ዓቢ ፍርሃትን ምጽላእን ክህልወና ከም ዝግባእ። ከምቲ ብመዓት ዝተለኽፈ ቦታ ከም እንፈርሖ ክንፈርሆ ይግባእ፤ ከም ሽታ ሬሳ ክንጸልኦ ይግባእ፣ ከምኡ ድማ ከይንቀርቦ። ሽዑ ንንጽህናና ክንሕሉ ንኽእል ኢና ንኹሉ ስጋዊ ትምኒት ስሩዕ ጽልኢ እንተሃለወና። [2.] ነቲ ሓጢኣት እዚ ምኽንያት ክኸውን ዝኽእል ወይ ናብኡ ዝመርሕ ስጉምቲ ዝኾነ ይኹን ነገር ብትግሃት ክንርሕቕ ከም ዝግባእ። ካብ ጉድኣት ክድሕኑ ዝደልዩ ካብ መገዲ ጉድኣት ክርሕቑ ይግባእ። ኣብቲ ብልሹግ ባህርይ ከምዚ ዝበለ ሓዊ ኣሎ፣ ብዝኾነ ይኹን ምኽንያት ናብቲ ሓዊ ምቕራብ ዕብዳን እዩ። ንርእስና ናብ ፈተና እንተኣእቲና፣ «ናብ ፈተና ኣይተእትወና» ኢልና ክንጽሊ ከለና ንኣምላኽ ኣላገጽናዮ። [3.] ብመለኮታዊ ቅንኣት ንርእስና ክንቀንእ ከም ዝግባእ፣ ብሓይሊ ውሳኔታትና ድማ ክሳዕ ክንድዚ ክንተኣማመን የብልናን፣ ናብ ወሰን ሓጢኣት ንምቕራብ፣ «ክሳዕ ሕጂ ክንመጽእ ኢና እሞ ካብኡ ንላዕሊ ኣይንኸይድን ኢና» ብዝብል ቃል ንርእስና። [4.