መጽሓፍ ነህምያ 13

ምዕራፍ 13 ነህምያ ቅድስቲ ከተማ ንምዕጻርን ንምምላእን ዝጀመሮ ስራሕ ምስ ወድአ፡ ከምቲ ኣብ ቁጽሪ 6 ዚርአ፡ ንጉስ ጐይታኡ ንነዊሕ እዋን ብዘይኡ ኪጸንሕ ስለ ዘይደለየ፡ ናብኡ ተመልሰ። ድሕሪ ገለ እዋን ግና፡ ኣብ ዘይነበረሉ እዋን ዝኣተዉ ገለ ግድለታትን ብልሽውናታትን ንምእራም፡ ናብ የሩሳሌም ንምምላስ ፍቓድ ረኸበ። ኣብዚ ኸኣ ብዛዕባ እቲ ዘዐረሞ ብዙሕ ግጉይ ተግባራት ጸብጻብ ኣሎና።

I. ነቲ ዝተሓዋወሰ ህዝቢ፡ ብፍላይ ድማ ንሞኣባውያንን ኣሞናውያንን ካብ እስራኤል ኣውጺኡ (ቁጽሪ 1-3)። ብፍሉይ ቍጥዓ ድማ ንጦብያ ካብቲ ኣብ ኣጸድ ቤተ መቕደስ ዝረኸቦ መዕረፊ ኣባረሮ (ቁጽሪ 4-9)።

II. ንካህናትን ንሌዋውያንን ዝግበር ደገፍ ካብ ቅድሚኡ ብዝበለጸ ኣጽኒዑ (ቁጽሪ 10-14)።

III. ንመዓልቲ ሰንበት ምብላዕ ኣግዲዱ፡ ብግቡእ ንኽትቅደስ ድማ ኣሰናደወ (ቁጽሪ 15-22)።

IV. ምስ ወጻእተኛታት ኣንስቲ ምምርዓው ዝዓቢ ዝነበረ ክፉእ ተግባር ኣቋረጸ (ቁጽሪ 23-31)።

ቁጽሪ 1-9 እስራኤል ፍሉይ ህዝቢ ምዃኖም፡ ምስ ህዝብታት ከይተሓዋወሱ፡ ካብኣቶም ሓደ እኳ ምሳታቶም ከይተሓወሰ ርእሶም ክሕልዉ ምግባሮም፡ ክብሮምን ንቕድስናኦም ዝዓበየ ምሕላውን ነበረ። ሕጂ ኣብዚ ኸኣ፡

I. እቲ ኣብታ መዓልቲ እቲኣ፡ ኣብ ቅድሚ እቲ ህዝቢ ዝተነበበ ሕጊ (ቁጽሪ 1)። እዚ ኸኣ፡ ከም ዝመስል፡ ኣብ መዓልቲ ምረቓ መካበብያ ነበረ፡ ከመይሲ ምስ ጸሎቶምን ምስ ምስጋናኦምን ንቓል ኣምላኽ ምንባብ ኣተሓሓዙ። እቶም ኣብዚ ተጠቒሶም ዘለዉ ካልኦት ግድለታት ብስልጣን ነህምያ ድሕሪ ነዊሕ እዋን እኳ እንተተኣርሙ፡ እዚ ናይ ዝተሓዋወሰ ህዝቢ ግና በቲ ናይ ህዝቢ ባዕሉ ተግባር ክእረም ይኽእል ነይሩ እዩ፡ ከመይሲ ከምኡ እዩ ዝመስል፡ ቁጽሪ 3። ወይ ድማ፡ ምናልባት ድሕሪ ገለ ዓመታት፡ ኣብ ዓመታዊ ዝኽሪ እታ መዓልቲ እቲኣ ነይሩ ክኸውን ይኽእል እዩ፡ ስለዚ ድማ ኣብታ መዓልቲ እቲኣ ተባሂሉ። ኣሞናውያንን ሞኣባውያንን ኣብ መንጎኦም ከይሰፍሩ ወይ ከይተሓዋወሱ፡ ብሕጊ ዜጋታት ከይኮኑ ዝብል ሕጊ ረኸቡ፡ ቁጽሪ 1። እቲ ዝተዋህበ ምኽንያት ከኣ ንህዝቢ እስራኤል ኣምላኽ ክፉኣትን ጐዳእትን ስለ ዝነበሩ እዩ (ቁጽሪ 2)፡ ንሳቶም እኳ ሓደ እኳ ክፉእ እንተዘይገበሩሎም፡ ክፉእ ከይገብሩሎም እውን ብንጹር እተኸልከሉ እኳ እንተነበሩ፡ ንሳቶም ግና ንእስራኤል ልሙድ ሰብኣውነት ኣየንጸርሁሎምን፡ የግዳስ ጥፍኣቶም ደለዩ። እዚ ሕጊ እዚ ምስዚ ምኽንያት እዚ ኣብ ዘዳግም 23:3-5 ንረኽቦ።

II. እቲ ህዝቢ ነዚ ሕጊ እዚ ብቕልጡፍ ምእዛዙ፡ ቁጽሪ 3። ረብሓ ህዝባዊ ምንባብ ቃል ኣምላኽ ተመልከት። ብግቡእ ክትሰምዖ ከለኻ፡ ሓጢኣትን ግቡእን፡ ጽቡቕን ክፉእን ይገልጸልካ፡ ብኸመይ ከም ዝጋገና እውን የርእየና። ካብቲ ንርእስና ዘሕለፍናዮ ኩሉ ክፉእ ንርእስና ክንፈልይ ከለና፡ በቲ ምርካብ ንጥቀም። ንሳቶም ነቲ ኻብ ጥንቲ ንሳቶም መፈንጠራ ዝነበሮም ኩሉ ዝተሓዋወሰ ህዝቢ ኻብ እስራኤል ፈለይዎ፡ ከመይሲ እቲ ዝተሓዋወሰ ህዝቢ ናብ ስስዔ ወዲቑ ነይሩ፡ ዘሁልቍስ 11:4። ነዞም ኣብ ውሽጢ ዝነበሩ ሰባት ከም ወረርትን ሓደገኛታትን ገይሮም ኣባረርዎም።

III. እቲ ፍሉይ ጉዳይ ጦብያ፡ ንሱ ኣሞናዊ ነበረ፡ እቲ ጸሓፊ ድማ ነቲ ሕጊ (ቁጽሪ 1)ን ምኽንያቱን (ቁጽሪ 2) ክጠቅስ ከሎ፡ ንዕኡ ኣብ ኣእምሮኡ ሒዝዎ ነይሩ ክኸውን ይኽእል እዩ። ከመይሲ ንሱ ነቲ ኣቦታቱ ንእስራኤል ዝነበሮም ጽልኢ ነበሮ፡ መንፈስ ኣሞናዊ ነበሮ፡ ነህምያ ዝነበሮ ቍጥዓ (ምዕራፍ 2:10)ን ንዕዮታቱ ዝገበሮ ተቓውሞን (ምዕራፍ 4:7, 8) ምስክር እዩ። ተመልከት፡

1. እቲ ሊቀ ኻህን ኤልያሺብ ነዚ ጦብያ እዚ ኣብ ኣጸድ ቤተ መቕደስ እኳ እንተኾነ፡ ከመይ ገይሩ ብሕሱር መገዲ ከም ዘእተዎ። (1.) ንሱ ምስ ጦብያ ብመጀመርታ ብምምርዓው፡ ድሕሪኡ ድማ ብዕርክነት ተዛሚዱ ነበረ (ቁጽሪ 4)። ወዲ ወዱ ንጓል ሳንባላጥ ኣሚቱ ነበረ፡ ቁጽሪ 28። ምናልባት ካልኦት ካብ ስድራቤቱ ምስ ስድራቤት ጦብያ ተመርዒዮም ክኾኑ ይኽእሉ እዮም፡ (ትሓስቦዶ?) እቲ ሊቀ ኻህን ነቲ ምዝማድ ንስድራቤቱ ክብሪ ጌሩ ይሓስቦ ነበረ፡ ብእኡ ድማ ይሕበን ነበረ፡ እዚ ግና ብሓቂ ዝዓበየ ውርደቱ ነበረ፡ ክሓፍረሉ ዝግባእ ድማ ነበረ። እቲ ሊቀ ኻህን ካብ ህዝቡ ሓንቲ ክምርዖ፡ እንተዘይኮይኑ ድማ ዘርኡ ኣብ መንጎ ህዝቡ የርክስ፡ ዝብል ሕጊ ብንጹር ተነጊሩ ነበረ፡ ዘሌዋውያን 21:14, 15። ኤልያሺብ ድማ ምስ ኣሞናዊ፡ ባርያ (ከምኡ እዩ ተጸዊዑ) ምዝማድ ምፍጣሩን ብእኡ ምሕባኑን፡ ምናልባት ንሱ ብልህን ጽቡቕን ስለ ዝነበረ፡ ከም ጽቡቕ ሰብኣይ ድማ ስለ ዝተመስገነ (ምዕራፍ 6:19)፡ እዚ ንዘውዲ ቅድስናኡ ዝነበረ ንዕቀት፡ ኣብ ጋት ከይነገርዎ ወይ ኣብ ጎደናታት ኣሽቀሎን ከይተነግረ ዝምነ ዘይብሃል ነበረ። (2.) ምስኡ ስለ ዝተዛመደ፡ ክፈልጦ ነበሮ። ጦብያ ሰብ ንግዲ ስለ ዝነበረ፡ ብዙሕ ግዜ ናብ የሩሳሌም ክመጽእ ዕድል ይረክብ ነበረ፡ ብዘይ ጽቡቕ ዕላማ ከም ዝመጽእ እጠራጠር። ኤልያሺብ ንሓድሽ ዘመዱ ይፈትዎ ነበረ፡ ብብጾቱ ይሕጐስ ነበረ፡ ክሳብ ዝከኣሎ ድማ ቀረብኡ ክኸውን ይደሊ ነበረ። ኣብቲ ናይ ባዕሉ ክፍሊ፡ ኣብ ኣጸድ ቤተ መቕደስ፡ ንዕኡ ዝኸውን ዝኸበረ ክፍሊ ኣይነበሮን። ስለዚ፡ ካብቶም ንመኽዘን ዝጥቀሙሉ ዝነበሩ ብዙሓት ንኣሽቱ ክፍሊታት፡ ነቲ መፋለልቲ ብምውራድ፡ ሓደ ዓቢ ክፍሊ፡ ንጦብያ ዝኸውን ዝኸበረ ክፍሊ ክገብር ፈተነ፡ ቁጽሪ 5። እዚ ድማ ዘሕዝን ነገር ነበረ፡ [1.] እቲ ኣሞናዊ ጦብያ ኣብ እስራኤል ብኽብሪ ክቕበልን ዓቢ ኣቀባብላ ክግበረሉን። [2.] እቲ ሊቀ ኻህን፡ ንህዝቢ ሕጊ ኺምህርን ጽቡቕ ኣብነት ኪኸውንን ዝነበሮ፡ ንሕጊ ብምጥሓስ፡ ንዕኡ ኣቀባብላ ምግባሩን፡ ከም ሓላዊ ክፍሊታት ቤተ መቕደስ ዝነበሮ ስልጣን ንዕኡ ምጥቃሙን። [3.] ንዕኡ ኣብ ኣጸድ ቤት ኣምላኽ ከዕርፎ ምፍታኑ፡ ከምኡ ጌሩ ንኣምላኽ ባዕሉ ኪጻረር ዝደለየ ይመስል። እዚ ኸኣ ከምቲ እቶም ክፉኣት ነገስታት ናይ ጥንቲ ዝገበርዎ፡ ኣብኡ ጣኦት ምትካል ዝመስል ነበረ። ኣሞናዊ ናብ ጉባኤ ክኣቱ የብሉን። እሞ ሓደ ኻብቶም ዝኸፍኡን ዝረኸሱ ኣሞናውያን ናብ ቤተ መቕደስ ባዕሉ ክዕደምን ክድለልን ድዩ? [4.] ንዕኡ ቦታ ንምግባር፡ ነቲ መኽዘን ቤተ መቕደስ ምውጻኡን፡ በዚ ድማ ንሳቶም ክጠፍኡ፡ ክባኽኑ፡ ወይ ክስረቑ ምግባሩን፡ እዚኦም እኳ እቲ ናይ ካህናት ክፍሊ እንተነበሩ፡ ንጦብያ ንምሕጓስ ጥራይ። በዚ ኸምዚ ድማ ነቲ ኪዳን ሌዊ ኣበላሸዎ፡ ከምቲ ሚልክያስ በዚ እዋን እዚ ዝበኸየ፡ ምዕራፍ 2:8። ነህምያ ድማ (ቁጽሪ 6)፡ ግናኸ በዚ ኩሉ እዋን እዚ ኣነ ኣብ የሩሳሌም ኣይነበርኩን፡ ምባሉ ቅኑዕ ነበረ። ኣብኡ እንተዝነብር ነይሩ፡ እቲ ሊቀ ኻህን ከምዚ ዝበለ ነገር ክገብር ኣይምደፈረን። እቲ ቕንኢ ዝመልኦ፡ ኣብ ግራት ኣምላኽ እንክርዳድ ዝዘርእ፡ ኣገልገልቲ ክድቅሱ ወይ ኣብ ዘይብሉ እዋን ዕድል ከመይ ጌሩ ከም ዝጥቀም ይፈልጥ እዩ፡ ማቴዎስ 13:25። ሙሴ ኣብ ከረን ከሎ እዩ እቲ ወርቂ ዕጕሎ ዝተሰርሐ።

2. እቲ ቀንዲ ሓላዊ ነህምያ፡ ንዕኡን ንኹሉ ናቱ ዝነበረን ከመይ ገይሩ ብትብዓት ከም ዘባረሮ፡ ነቶም ክፍሊታት ድማ ናብ ግቡእ ኣገልግሎቶም ከም ዝመለሶም። ናብ የሩሳሌም ምስ መጸ፡ እቶም በዚ ዝሓዘኑ ጽቡቓት ሰባት፡ ኣብ መንጎ ሊቀ ኻህናቶምን ቀንዲ ጸላእቶምን ከመይ ዝበለ ቅርበት ከም ዝዓበየ ምስ ነገሩዎ፡ ቤት ኣምላኽ ከምኡ ጌራ ምብላዓ፡ ጸላእቱ ኸምኡ ጌሮም ምድላልን ምእማንን፡ ዕላማኡ ድማ በቲ ክከላኸልን ክድግፍን ዝነበሮ ሰብ ምጥላሙ ብርቱዕ ሓዘን ኮኖ (ቁጽሪ 7, 8)። ንጽቡቕ ሰብ፡ ንጽቡቕ ሓላዊ፡ ካብቲ ኣገልገልቲ ቤት ኣምላኽ ዝገብርዎ ዝኾነ ይኹን ክፉእ ነገር ዝበልጽ ሓዘን የብሉን። ነህምያ ስልጣን ኣለዎ፡ ንኣምላኽ ድማ ክጥቀመሉ እዩ። (1.) ጦብያ ክባረር እዩ። ንዕኡ ምብሳጭው ኣይፈርሕን፡ ንቍጥዓኡ ወይ ንቍጥዓ ኤልያሺብ ኣይፈርሕን፡ ኣብቲ ኣብ ትሕቲ ስልጣን ሊቀ ኻህን ዝነበረ ጉዳይ ምእታዉ ድማ ኣየመካኒ። የግዳስ፡ ከምቲ ንጽቡቕ ነገር ብቕንኣት ዝተለዓዓለ ሰብ፡ ነቲ ወራሪ፡ ንኹሉ ንብረቱ ብምውጻእ ኣባረሮ። ንሱ ንባዕሉ ኣይሓዞን፡ የግዳስ ኣውጺኡዎ፡ ጦብያ፡ ምናልባት ሕጂ ኣብ ዘይነበረሉ እዋን፡ እንደገና ክመጽእ ከሎ፡ ኣብኡ ዝቕበሎ ዝኾነ ይኹን ምቹእ ነገር ከይረክብ። መድሓኒና ኸምኡ ጌሩ ነቲ ቤተ መቕደስ ኣንጽሄ፡ ቤት ጸሎት ዋሻ ጐሓሉት ከይትኸውን። ከምኡ ድማ እቶም ሓጢኣት ካብ ልቦም ከባርሩ ዝደልዩ፡ እቶም ህያዋን ቤተ መቕደስ፡ ንብረቱ ኩሉን ንዕኡ ዝተዳለወ ኩሉን ከውጽኡ፡ ክቐንጥሩዎ፡ ከጥምዩዎ፡ ነቶም ናይ ስስዔ መግቢን ነዳዲን ዝኾኑ ኩሎም ነገራት ከርሕቑ ኣለዎም። እዚ ኸኣ ብግብሪ ንዕኡ ምቕታል እዩ። (2.) እቲ መኽዘን ቤተ መቕደስ እንደገና ክምለስ እዩ፡ ኣቕሑ ቤት ኣምላኽ ድማ ኣብ ቦታኦም ክቕመጡ እዮም። እቶም ክፍሊታት ግና ቅድሚኡ ብማይ መንጽሂ ክንጸጉ ኣለዎም፡ በዚ ድማ ክንጽሁ፡ ከመይሲ ረኺሶም ነይሮም። በዚ ኸምዚ፡ ሓጢኣት ብንስሓ ካብ ልቢ ክወጽእ ከሎ፡ ደም ክርስቶስ ብእምነት ናብኡ ይተግበር፡ ድሕሪኡ ድማ ንኹሉ ጽቡቕ ተግባር ብጸጋታት መንፈስ ኣምላኽ ይምላእ።

13:1-9 እስራኤል ፍሉይ ህዝቢ ነበረ፡ ምስቶም ካልኦት ኣህዛብ ድማ ከይተሓወስ። ቃል ኣምላኽ ብህዝቢ ምምባቡ ዘለዎ ጥቕሚ ተመልከቱ። እዚ ብግቡእ ምስ ተሰምዐ፡ ሓጢኣትን ግዴታን፡ ጽቡቕን ክፉእን ይገልጸልና፡ ብኸመይ ከም ዝበደልና ድማ የርእየና። ካብ ክፉእ ንምፍላይ ብኸምዚ ምስ ተለዓዓልና፡ ንጥቀም ኢና። እቶም ሓጢኣት ካብ ልቦም፡ እቲ ህያው ቤተ መቕደስ ዝኾነ፡ ከባርሩ ዝደልዩ ሰባት፡ ንኣቑሑኣን ኩሉ እቲ ንኣኣ ዝተዳለወ ምድላዋታን ከውጽኡ ኣለዎም። ንፍትወት መግቢን መኣድን ዝኾኑ ኩሎም ነገራት ድማ ከርሕቑ ኣለዎም። እዚ ብሓቂ ንሓጢኣት ምቕታል እዩ። ሓጢኣት ብንስሓ ካብ ልቢ ምስ ተባረረ፡ ደም ክርስቶስ ብእምነት ኣብኡ ይትግበር፡ ሽዑ ድማ ንኹሉ ሰናይ ግብሪ፡ ብጸጋታት መንፈስ ኣምላኽ ይምላእ።

ቁጥር 10-14 እዚ ኣብዚ ኔህምያ ዝኣረሞ ካልእ ቅሬታ እዩ።

I. ሌዋውያን ተበዲሎም ነይሮም። እዚ ቅሬታ እዩ ነይሩ፡ ግደኦም ኣይተዋህቦምን ነይሩ፡ ቁ. 10። ምናልባት ጦብያ፡ መኽዘናት ምስ ሓዘ፡ ንብረታት እውን ሓዘ፡ ብድብቕና ኤልያሺብ ድማ ንርእሱ ተጠቕመሉ። እቲ ቅሬታ ካብ ህዝቢ ከምዘይተኣከበ ኣይኮነን፡ የግዳስ ንሌዋውያን ከምዘይተዋህበ እዩ፡ ሌዋውያን ድማ ንምሕታት ዝሕፈሩ ነይሮም እዮም፤ ከመይሲ ሌዋውያንን ደረፍትን ነፍሲ ወከፎም ናብ ግራቶም ሃዲሞም። እዚ ከም ምኽንያት ይቐርብ፡ (1.) ክፍሊቶም ስለምንታይ ከም ዝተኸልከለ። ሌዋውያን ኣብ ቦታኦም ኣይነበሩን፡ ኣብ ቤተ መቕደስ ዕዮኦም ክዓዩ ከለዉ፡ ኣብ ገጠር ኣብ ግራቶም ነበሩ፤ ስለዚ ድማ ህዝቢ ንምሕላዎም ብዙሕ ድሌት ኣይነበሮምን። ኣገልገልቲ ክረኽብዎ ዝግባእ ምትብባዕ እንተዘይረኺቦም፡ ብምሕማቕ ዕዮኦም፡ ንርእሶም ናይቲ ዝረኽብዎ ንዕቀት ተሓተቲ እንተኾኑ ይመርምሩ። ወይ ድማ፡ (2.