መጽሓፍ መሳፍንቲ 11

ምዕራፍ 11 እዚ ምዕራፍ እዚ ታሪኽ ዮፍታሔ፡ ካብቶም ካልኦት ፈራዶ እስራኤል ሓደ፡ ብእምነት ዓበይቲ ነገራት ዝገበረ (ዕብ. 11:32)፡ እኳ ደኣ ከምቶም ኣብኡ ተጠቒሶም ዘለዉ ካልኦት ፍሉይ ጽውዓ እንተዘይነበሮ እውን፡ ኣብቶም ብሉይ ኪዳን ብቑዓት ተቖጺሩ ዘሎ፡ ይነግረና። ኣብዚ ንረክብ፡

I. ናይ ኣመጻጽእኡ ጉድለታት (ቁ. 1-3)።

II. ጊልዓዳውያን ንዕኡ ንኣሞናውያን ሓላፊ ሰራዊት ገይሮም ምምራጾም፡ ንሱ ድማ ምስኦም ዝገበሮ ስምምዕ (ቁ. 4-11)።

III. ምስ ንጉስ ኣሞን ብዛዕባ መሰላት ክልቲኡ ህዝቢ ዝገበሮ ስምምዕ፡ እቲ ጉዳይ እንተተኻኢሉ ብዘይ ደም ምፍሳስ ንኽውሰን (ቁ. 12-28)።

IV. ምስ ኣሞናውያን ዝገበሮ ውግእ፡ ብኸቢድ መብጽዓ ዝጀመሮ (ቁ. 29-31)፡ ብትብዓት ዝቐጸሎ (ቁ. 32)፡ ብኽብራዊ ዓወት ድማ ዝዛዘሞ (ቁ. 33)።

V. ናብ ቤቱ ምስ ተመልሰ ብዝገበሮ መብጽዓ ዝኣተዎ ጸበባ (ቁ. 34-40)።

ቁጽሪ 1-3 ኣብ መወዳእታ ናይቲ ዝሓለፈ ምዕራፍ፡ መሳፍንቲን ህዝቢ ጊልዓድን ብዛዕባ ምምራጽ ሓላፊ ሰራዊት ክመኻኸሩ ጸኒሖም ነይሮም። እዚ ድማ፡ ንደቂ ኣሞን ክዋግእ ዝሕልፍ ዝኾነ ይኹን ሰብ፡ ብሓባራዊ ስምምዕ ኣብ ልዕሊ ኩሎም ነበርቲ ጊልዓድ ርእሲ ክኸውን ከም ዝግባእ ወሲኖም ነይሮም። እቲ ዕማም ከቢድ ነበረ፡ ስለዚ ድማ ነቲ ዝስርዖ ሰብ ከምዚ ዝኣመሰለ ዓቢ ምትብባዕ ምቕራብ ቅቡል ነበረ። ሕጂ ኸኣ ኩሎም ዮፍታሔ ጊልዓዳዊ ሓያል ሰብኣይ ትብዓት ከም ዝነበረ፡ ንእዚ ዕላማ እዚ ድማ ብጣዕሚ ብቑዕ ከም ዝነበረ ተሰማምዑ፡ ንዕኡ ድማ ዝበልጾ ከም ዘየለ። እንተኾነ ግን፡ ሰለስተ ጉድለታት ነበሮ፦

1. ወዲ ኣመንዝራ ነበረ (ቁ. 1)፡ ናይ ጓና ሰበይቲ (ቁ. 2)፡ ማለት ሰበይቲ እውን ወይስ ቁልዕቲ እውን ዘይነበረት። ገሊኦም ኣዲኡ ኣረማዊት ነበረት ይብሉ፡ ከምኡ ድማ ዮሴፉስ ብወገን ኣዲኡ ጓና ይብሎ። ኣይሁድ ከኣ እስማኤላዊት ይብሉ። ኣዲኡ ኣመንዝራ እንተነበረት፡ እዚ ናቱ ጌጋ ኣይነበረን፡ እንተኾነ ግን ውርደት ነበረ። ሰባት ብዝኾነ ይኹን ናይ ወለዶኦም ወይስ ኣመጻጽእኦም ዘጋጥሞም ጸገም ክነቀፉ የብሎምን፡ ክሳዕ ክንድዚ ብውልቃዊ ብቕዓቶም ነቲ ነቀፌታ ንምእላይ ዝጽዕሩ እንተኾይኖም። ወዲ ኣመንዝራ፡ እንተድኣ እንደገና ተወሊዱ፡ ካብ ላዕሊ ተወሊዱ፡ ብእግዚአብሔር ክቕበል እዩ፡ ከም ካልኦት ድማ ናብቲ ክብራዊ ናጽነት ደቂ እግዚአብሔር ብደሓን ክመጽእ እዩ። ዮፍታሔ ኣብ ሕጊ፡ ኣብ ልዕሊ ኣሞናውያን፡ ማለት እቶም ክዋግኦም ዝነበሮ ጸላእቲ፡ ናብ ማሕበር እግዚአብሔር ከይኣትዉ ዝብል ምልክት ኣንበበ። እንተኾነ ግን፡ ኣብታ ሓንቲ ሕጽንቲ ንርእሱ ዝጸልመተ ነገር ረኸበ፡ ማለት ሓደ ሕጋዊ ዘይኮነ ወዲ ብተመሳሳሊ መገዲ ከም ዝእገድ (ዘዳ. 23:2, 3)። እንተኾነ ግን፡ እቲ ሕጊ፡ ከምቲ ዝበዝሕ ዝመስል፡ ብዝሙት ዘይኮነስ ብዝምድና ዝተወልዱ ጥራይ እንተኾይኑ ዝምልከት፡ ንሱ ኣብ ትሕቲኡ ኣይነበረን።

2. ብኣሕዋቱ ካብ ሃገሩ ተባሪሩ ነበረ። እቶም ሕጋውያን ደቂ ኣቦኡ፡ ኣብቲ ሕጊ ብምጽናዕ፡ ንዕኡ ካብኦም ዝኾነ ይኹን ውርሻ ከይረክብ ኣባረርዎ። እዚ ድማ ንፍሉይ ብቕዓቱ ብዘይ ምግምጋም ነበረ፡ እዚ ብቕዓት እዚ ድማ ፍሉይ ፍቓድ ዝግብኦ ነበረ፡ ንቤተሰቦም ድማ ዓቢ ሓይሊን ጽባቐን ምኾኖም ነይሩ፡ እንተድኣ ሕጋዊ ዘይኮነ ምዃኑ ብዘይ ምግምጋም ከም ወዲ ተቐቢሎምዎ ነይሮም (ቁ. 2)። እዚ ዝተሓድገ መንእሰይ እዚ ንእስራኤል ምድሓንን ምፍራድን ከም ዝኸውን ሓደ እኳ ኣይምሓሰበን ነይሩ። እንተኾነ ግን፡ እግዚአብሔር ነቶም ከዕብዮም ዝሓስቦም ብዙሕ ግዜ የዋርዶም፡ ነቲ ብናይ ህንጻ ሰራሕተኛታት ዝተነጽገ እምኒ ድማ ርእሲ ኩርናዕ ይገብሮ። ከምኡ ድማ ዮሴፍ፡ ሙሴ፡ ዳዊት፡ እቶም ሰለስተ ዝበለጹ ጓሶት እስራኤል፡ ኩሎም ብሰባት ተባሪሮም ነይሮም፡ ቅድሚ ብእግዚአብሔር ናብ ዓበይቲ ኣገልግሎቶም ምጽውዖም።

3. ኣብ ስደቱ፡ ንሓደ ጉጅለ መራሒ ነበረ (ቁ. 3)። ብኣሕዋቱ ምስ ተባረረ፡ ዓባይ ነፍሱ ክሓርስ ወይስ ክልምን ኣይፈቐደትን፡ እንተኾነ ግን ብሰይፉ ክነብር ነበሮ። ብቕልጡፍ ድማ ብትብዓቱ ስለ ዝፍለጥ፡ እቶም ናብ ከምዚ ዝኣመሰለ ጸበባ ዝወደቑ፡ ብኸምዚ ዝኣመሰለ መንፈስ ዝተለዓዓሉ ድማ ኣብ ትሕቲኡ ተሰሪዖም። ኣብዚ ከንቱ ሰባት ተባሂሎም ኣለዉ፡ ማለት ንብረቶም ዘጥፍኡን ንመነባብሮ ዝደልዩን ሰባት። እዞም ሰባት እዚኦም ምስኡ ወጺኦም፡ ንምዝማት ወይስ ንምብዝባዝ ዘይኮነስ፡ ንምርሻን ኣራዊት፡ ምናልባት ድማ ኣብ ልዕሊ እቶም እስራኤል መሰል ዝነበሮም፡ ግናኸ ገና ዘይሓዝዎም፡ ወይስ ብዝኾነ ይኹን መገዲ ዝተጎድኡሉ ሃገራት ንምውራር። እዚ እዩ ነቲ እስራኤል ከድሕን ዝግብኦ ሰብ። እቲ ህዝቢ ብኣምልኾ ጣኦቶም ደቂ ምንዝርና፡ ካብ እግዚአብሔርን ኪዳኑን ድማ ጓኖት ገይሮም ነበሩ። ስለዚ ድማ፡ እግዚአብሔር ብንስሓኦም ከድሕኖም እኳ እንተኾነ፡ ንምውራዶምን ንሓጢኣቶም ንምዝኽኻሮምን፡ ብሓደ ሕጋዊ ዘይኮነ ወድን ስዱድን ገይሩ ክገብሮ ይመርጽ።

11:1-11 ሰብ ብዘርኦም ክውቀሱ ኣይግብኦምን፣ ብውልቆም ዘርኣይወን ብቕዓታት ዝኾነ ይኹን ነቐፌታ ክሳዕ ዘርሕቓ። ኣምላኽ ንእስራኤል ይቕረ ኢሉ ነይሩ፣ ስለዚ እያፌት እውን ይቕረ ክብል እዩ። ብዓወቱ ብርግጽነት ኣይተዛረበን፣ ኣምላኽ ንኣሞናውያን ንተወሳኺ ምቕጻዕ እስራኤል ምእንቲ ክዕወቱ ብኸመይ ቅኑዕ ነገር ከም ዝፈቕደሎም እናፈለጦ። ንሱ ድማ ብገዛእ ርእሱ ዝኾነ ይኹን ምትእምማን ኣይነበሮን። እንተ ተዓዊቱ፣ እቲ ጐይታ ኢዩ ናብ ኢዱ ዝህቦም። በዚ ድማ ንሃገራውያኑ ንኣምላኽ ከም ወሃቢ ዓወት ክርእይዎ የዘኻኽሮም።

በዚ ዝተጠቕሰ ዓይነት ሕቶ፣ ብሓቂ ንእቶም ብክርስቶስ ኣቢሎም ምድሓን ዝደልዩ ይቐርበሎም እዩ። እንተ ኣድሓነኩም፣ ክገዝኣኩም ፍቓደኛታት ክትኾኑ ዲኹም? ብኻልእ ኩነታት ኣየድሕነኩምን እዩ። እንተ ኣሐጐሰኩም፣ ክቐድሰኩም ድዩ? እንተ ደጋፊኹም ኮይኑ፣ ርእሲኹም ክኸውን ድዩ?

እያፌት ንእሽቶ ምድራዊ ክብሪ ንምርካብ ህይወቱ ንሓደጋ ከርኢ ፍቓደኛ ነበረ። ክርስቶስ ንዝዕወት ግን ኣኽሊል ህይወት ከም ዝውዕለሉ ተስፋ ምስ ሃበ፣ ኣብ ክርስትያናዊ ውግእና ብዘጋጥሙና ጸገማት ተስፋ ክንቆርጽ ድዩ?

ቁጥር 4-11

I. እስራኤላውያን ብወራር ኣሞናውያን ዝበጽሖም ሽግር፣ ቁ. 4። እዚ ወራር እዚ ምናልባት ኣብ ምዕ. 10:17 ምስ ተጠቕሰ ወራር ሓደ እዩ ነይሩ፣ ሽዑ ደቂ ኣሞን ተኣኪቦም ኣብ ግልዓድ ወይ ድማ ኣብ ልዕሊ ግልዓድ ሰፊሮም ነበሩ። እቲ “ድሕሪ ግዜ” ዝብል ቃል ድማ ነቲ ቅድሚኡ ብዛዕባ ምጥራፍ የፍታሕ ዝተገልጸ እዩ ዝምልከት፤ ንሱ ብውርደት ድሕሪ ምጥራፉ ብዙሕ መዓልትታት ሓሊፉ ብኽብሪ ተመሊሱ።

II. ሽማግለታት ንየፍታሕ ክመጽእ ከምኡውን ክሕግዞም ዝገበርዎ ምሕጽንታ። ንዕኡ ደብዳበ ኣይጸሓፉሉን ወይ መልእኽተኛ ኣይለኣኹሉን፣ የግዳስ ንርእሶም ክወስድዎ ከዱ፣ ምእባይ ከምዘይብሎም ወሰኑ፣ እቲ ኩነታት ድማ ምድንጓይ ዘይፈቅድ ነበረ። መልእኽቶም ድማ፡ ንዓ እሞ ሓላቕና ኩን፣ ቁ. 6። ኣብ መንጎኦም ነቲ ዓብዪ ሓላፍነት ክስከም ዝኽእል ሰብ ከምዘየለ ይፈልጡ ነበሩ፣ ብተግባር ድማ ንርእሶም ዘይበቕዑ ምዃኖም ተኣመኑ፤ ንሱ ደፋር ሰብ ምዃኑን ብሰይፊ ዝተለምደ ምዃኑን ይፈልጡ ነበሩ፣ ስለዚ ንሱ እቲ ሰብ ክኸውን ኣለዎ። ኣምላኽ ንሰብ ንዝሓሰቦ ኣገልግሎት ከመይ ከምዘዳሉን፣ ሽግሮም ድማ ንምዕባሌኦም ከመይ ከምዝጥቀመሉን እዩ ዝርአ። የፍታሕ ብዘይርሕራሔ ኣሕዋቱ እንተዘይተገዲዱ ነይሩ፣ ነዚ ዝሃቦ ዕድል ንውትህናዊ ተውህቦኡ ከዕብየሉን ከማዕብየሉን፣ ከምኡውን ንርእሱ ከለሊን ክኸብርን ኣይምረኸበን ነይሩ። ካብ በላዒ ምግቢ ወጸ። ደቂ እስራኤል ተኣኪቦም ሰፊሮም ነበሩ፣ ምዕ. 10:17። ግን ሰራዊት ብዘይ ሓላቒ ከም ስጋ ብዘይ ርእሲ እዩ፤ ስለዚ፡ ንዓ እሞ ሓላቕና ኩን፣ ክንዋጋእ ኢና በሉ። ኣድላይነት መንግስቲ ተመልከት፤ ንሳቶም ነቲ ጉዳይ ብልቢ ዝድግፉ እኳ እንተነበሩ፣ ግን ብዘይ ዝእዝዞም ሓላቒ ክዋግኡ ከምዘይክእሉ ተኣመኑ። ንኹሉ ማሕበራት ገለ ዝገዝኡን ገለ ዝእዘዙን ክህልዉዎም ኣዝዩ ኣድላዪ እዩ፣ ስለዚ ዝኾነ ማሕበረሰብ ነፍሲ ወከፍ ሰብ ናይ ገዛእ ርእሱ ጐይታ ካብ ዝኸውንሲ፣ ብትሕትና ክእዘዙ ይልምኑ። ንመንግስቲ፣ ንጽቡቕ መንግስቲ፣ ኣምላኽ ይባርኽ።

III. የፍታሕ ነቲ ዝቐረበሉ ዕድል ንምቕባል ዝገበሮ ተቓውሞታት፡ ኣይጸላእኩምንዶ፣ ኣይሰጐግኩምንዶ? ቁ. 7። ኣሕዋቱ ገለ ካብዞም ሽማግለታት ዝነበሩ ይመስል፣ ወይ ድማ እዞም ሽማግለታት ኣሕዋቱ ክበድልዎ ብምፍቃዶም፣ ከምቲ ዝግባእ ድማ ብዘይምዕራዮም (ምኽንያቱ ዕዮኦም ንድኻታትን ንዘኽታማትን ምክልኻል እዩ፣ መዝ. 82:3, 4)፣ ንርእሶም ብምስጓጉ ገበነኛታት ገይሮም ነበሩ፣ ንሱ ድማ ብሓቂ ክኸስሶም ይኽእል ነበረ። ስልጣን ዘለዎም ሓለፍቲ፣ ንዝተበደሉ ሰባት ክከላኸሉ እንተዘይገይሮም፣ ንበደሎም ከም ዝገበሩ ይቑጸር። “ጸሊእኩምኒ ሰጒግኩምኒ፣ ስለዚኸ ነዚ ሓሳብ እዚ ብሓቂ ከም ዝገበርኩምዎ ከመይ ኢለ ክኣምን፣ ኣነኸ ዝኾነ ኣገልግሎት ክህበኩም ከመይ ኢለ ክትጽበዩኒ ትኽእሉ?” የፍታሕ ንሃገሩ ከገልግል ፍቓደኛ እኳ እንተነበረ፣ ግን ብኸፋእ ኣገባብ ብምጥቃሞም ካብ ሓጢኣቶም ንኽንስሑ፣ ንመጻኢ ድማ ንግቡኣቶም ዝያዳ ንኽፈልጡ፣ ብዛዕባ እቲ ዝገበርዎ ዘይርሕራሔ ፍንጭት ክህቦም ቅኑዕ ኮይኑ ተሰምዖ። ዮሴፍ ንኣሕዋቱ ንርእሱ ቅድሚ ምግላጹ ከምኡ ኣትሕትዎም። እቲ ኣብ መንጎ ግልዓዳውያንን የፍታሕን ዝነበረ ፍሉይ ጉዳይ፣ ነቲ ኣብ መንጎ እስራኤልን ኣምላኽን ኣብዚ ግዜ እዚ ዝነበረ ሓፈሻዊ ኩነታት ዝመስል ነበረ። ብጣኦታዊ ኣምልኾኦም ንኣምላኽ ኣውጺኦምዎ ነበሩ፣ ግን ኣብ ሽግሮም ሓገዙ ለመኑ፤ ንሱ ድማ ብኸመይ ብሓቂ ክነጽጎም ከምዝኽእል ነገሮም፣ ግን ብጸጋ ኣድሓኖም። የፍታሕ ድማ ከምኡ ገበረ። ብዙሓት ንኣምላኽን ንጽቡቑ ሰባትን ይንዕቁ፣ ክሳዕ ሽግር ዝበጽሖም፣ ሽዑ ድማ ንምሕረት ኣምላኽን ንጸሎት ጽቡቑ ሰባትን ይምነዩ።

IV. ነቲ ዝቐረበሉ መንግስቲ ንኽቕበል ዝገበርዎ ምጽዋዕ፣ ቁ. 8። “ስለዚ፡ ቅድሚ ሕጂ በዲልናካ ስለዝነበርና፣ ካብኡ ድማ ከም ዝተነስሕናን ብሓጎስ ክንካሕሰካ ከም ዝደለናን ንምርኣይ፣ ነቲ ውርደት ዝካሕስ ክብሪ ክንህበካ ሕጂ ናባኻ ተመሊስና።” እዚ ኣብነት እዚ፡

1. ንዝኾነ ሰብ ድኻ ስለዝኾነ ከይንንዕቕ ወይ ከይንረግጽ፣ ከምኡውን ንዝኾነ ሰብ ብዝረኸብናዮ ዕድል ከይንብድል መጠንቀቕታ ይኹነና፣ ምኽንያቱ ሕጂ ብዛዕባኦም ዝኾነ ይኹን እንተሓሰብና፣ እዋን ክመጽእ ይኽእል እዩ፣ ሽዑ ንሳቶም ከድልዩናን ክንሕጎስን ንኽእል ኢና። ንዝኾነ ሰብ ጸላኢና ከይንገብር ጥበብና እዩ፣ ምኽንያቱ ሽግራትና ክሳዕ ክንደይ ቀልጢፉ ንዕኡ ፈታዊና ንምግባር ኣዝዩ ኣድላዪ ክኸውን ከምዝኽእል ኣይንፈልጥን ኢና።

2. ንዝንዓቑ ወይ ብኸፋእ ዝተሓዙ ክቡራት ሰባት ምትብባዕ። ብትሕትናን ብሓጎስን ይጽበሩ፣ ብርሃኖም ካብ ጸልማት ንኽበርህ ድማ ንኣምላኽ ይግደፍዎ።