ኦሪት ዘጸአት 12

12:1-20 እግዚኣብሔር ንብእሲ ሰይጣን ዘውጽኦምን፡ ብተባዕተወ ድማ ናቱ ህዝቢ ገይሩ ዝወስዶምን ሰባት ኩሉ ነገር ሓድሽ ይገብረሎም። እቲ እግዚኣብሔር እዚ ዝገብረሉ ግዜ፡ ንሳቶም መጀመርታ ሓዳስ ህይወት ይኾነሎም። ኣምላኽ ካብ ግብጺ ዝወጹሉ ለይቲ፡ ነፍሲ ወከፍ ስድራቤት በጊዕ ክሐርዱ፡ ወይ ድማ ክልተ ወይ ሰለስተ ንኣሽቱ ስድራታት ሓንቲ በጊዕ ክሐርዱ ኣዘዘ። እዛ በጊዕ እዚኣ ኣብዚ ከም ዝተዋህበ መምርሒ ክትብላዕ ነበራ፡ እቲ ደም ድማ ንኣባይቲ እስራኤላውያን ካብቶም ግብጻውያን ንምፍላይ፡ ኣብ መዕጸዊ ኣፍ ደገ ክንጻሕ ነበሮ። መልኣኽ እግዚኣብሔር ንበዅራት ግብጻውያን ኣብ ዝቐትለሉ ዝነበረ እዋን፡ ብደም እታ በጊዕ ዝተመልከቱ ኣባይቲ ኽሓልፍ እዩ። ስለዚ ድማ እዩ እዚ ቕዱስ በዓል ወይ ስርዓት እዚ ስሙ ፋስጋ ዝኾነ። ፋስጋ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዓመት፡ ንምድሓንን ምውጻእን እስራኤል ካብ ግብጺ መዘከርታ፡ ከምኡውን ፍሉይ መርኣያ ክርስቶስ ኾይኑ ክኽበር ነበሮ። ድሕነቶምን ምድሓኖምን ዓስቢ ጽድቆም ዘይኮነስ፡ ውህበት ጸጋን ምሕረትን እዩ ነይሩ። በዚ ድማ እቲ ኹሉ በረኸት ብምፍሳስን ምንስናስን ደም ከም ዝመጾም ተዘኪሮም ተማሂሮም እዮም።

ኣስተብህሉ፡ 1. እታ በጊዕ ፋስጋ መርኣያ ነበረት። ክርስቶስ ፋስጋና እዩ (1ቈረ 5:7)። ክርስቶስ በጊዕ ኣምላኽ እዩ (ዮሃ 1:29)፤ ብዙሕ ግዜ ኣብ ራእይ ከኣ በጊዕ ተባሂሉ ይጽዋዕ። ንእኡ ብቕድሚኡ ክኸውን ነበሮ። ክርስቶስ ኣብ ማእከል ዕድሚኡ ርእሱ ሰውኤ፡ ኣብ ቤተልሄም ጥንሲ ከሎ ኣይኮነን። ዘይተሰፍአ ክኸውን ነበሮ። ጐይታ የሱስ ዘይብሉ ዕሻ በጊዕ ነበረ፤ እቲ ንክርስቶስ ዝፈረደ ፈራዲ ንጹህ ምዃኑ መሰከረ። ኣርባዕተ መዓልቲ ቅድሚኡ ተነጺሉ ክቕመጥ ነበሮ፡ እዚ ድማ ጐይታ የሱስ ብዕላማን ብተስፋን መድሓኒ ምዃኑ ምምልካት እዩ። ክሐረድ፡ ብሓዊ ድማ ክጥበስ ነበሮ፡ እዚ ኸኣ መሪር መከራ ጐይታ የሱስ ክሳዕ ሞት፡ ማለት ሞት መስቀል ምምልካት እዩ። ቍጥዓ ኣምላኽ ከም ሓዊ እዩ፡ ክርስቶስ ድማ ምእንታና መርገም ኾነ። ሓንቲ ኣጽንብዖ እኳ ኽትስበር የብላን፡ እዚ ድማ ኣብ ክርስቶስ ተፈጺሙ (ዮሃ 19:33)፡ ዘይተሰባበረ ሓይሊ ጐይታ የሱስ የመልክት። 2. ምንስናስ እቲ ደም መርኣያ ነበረ። ደም እታ በጊዕ ክንጻሕ ነበሮ፡ እዚ ድማ ንፍርያት ሞት ክርስቶስ ናብ ነፍሳትና ምጥቃም የመልክት፤ ምስልሑ ክንቕበል ኣሎና (ሮሜ 5:11)። እምነት እታ እብሪ ሂሶጵ እያ፡ ብእኣ ድማ ንተስፋታትን ኣብኡ ዝተቐመጠ ረብሓታት ደም ክርስቶስን ናብ ርእስና ንጥቀመሉ። ኣብ መዕጸዊ ኣፍ ደገ ክንጻሕ ነበሮ፡ እዚ ድማ ብክርስቶስ ዘሎና እምነት ብግሉጽ ምእማን የመልክት። ኣብ መርገጽ ደገ ክንጻሕ ኣይነበሮን፤ እዚ ኸኣ ንደም ኪዳን ብእግሪ ምረግጋጽ ከም ዘይንጥንቀቕ ይዕድመና። እሱ ኽቡር ደም እዩ፡ ንዓና ድማ ኽቡር ክኾነና ኣለዎ። እቲ ብኸምዚ ዝተነጽሐ ደም፡ ነቶም እስራኤላውያን ካብ መልኣኽ ቅጥፈት መዳለዊ ምድሓን ነበረ፡ እቲ መልኣኽ ድማ ደም ኣብ ዝነበረሉ ክገብሮ ዝኾነ ነገር ኣይነበሮን። ደም ክርስቶስ ንእሙናት ካብ ቍጥዓ ኣምላኽ፡ ካብ መርገም ሕጊ፡ ከምኡውን ካብ ኵነኔ ሲኦል መኸባብሒ እዩ (ሮሜ 8:1)። 3. ቕዱስ ምብላዕ እታ በጊዕ ንወንጌላዊ ግዴታና ንክርስቶስ መርኣያ ነበረ። በጊዕ ፋስጋ ክትዕዘብ ጥራይ ኣይነበረን፡ ክትብላዕ ግን ነበራ። ከምኡ ድማ ብእምነት ንክርስቶስ ናትና ክንገብር ኣሎና፤ ካብኡ ኸኣ ከም ካብ ምግቢና መንፈሳዊ ሓይልን ምግቢን ክንቕበል ኣሎና (ዮሃ 6:53,55)። ብምሉኡ ክብላዕ ነበሮ፤ እቶም ብእምነት ብክርስቶስ ዝምገቡ፡ ብምሉእ ክርስቶስ ክምገቡ ኣሎዎም። ክርስቶስን ኣርዑኡን፡ ክርስቶስን መስቀሉን፡ ከምኡውን ክርስቶስን ኣኽሊሉን ክቕበሉ ኣሎዎም። ብሓንሳእ ክብላዕ ነበሮ፡ ክሳዕ ንግሆ ክቕመጥ የብሉን። ሎሚ ክርስቶስ ተሰዊኡ እዩ፡ ቅድሚ ሞት እንገትሮ ድቃስ፡ ሎሚ ተባሂሉ ኸሎ ክንቕበሎ ኣሎና። ምስ መሪር ኣሕምልቲ ክብላዕ ነበሮ፡ እዚ ድማ ንምርር ናይ ብእሶም ኣብ ግብጺ መዘከርታ እዩ። ንሕና ብሓዘንን ብዝተሰበረ ልብን፡ መዘከርታ ሓጢኣትና እናገበርና ብክርስቶስ ክንምገብ ኣሎና። ሓጢኣት መሪር እንተኾነ፡ ክርስቶስ ጥዑም ክኾነና እዩ። ቀጥ ኢሎም፡ መምቀልቶም ኣብ ኣእዳዎም ሒዞም፡ ኪወጹ ድሉዋት ኮይኖም ክበልዑ ነበሮም። ብእምነት ብክርስቶስ ክንምገብ ከሎና፡ ግዝኣትን ስልጣንን ሓጢኣት ክንገድፍ ኣሎና፤ ንዓለምን ኣብኣ ዘሎ ኩሉ ነገርን ክንስርሰር፡ ኩሉ ነገር ምእንቲ ክርስቶስ ክንገድፍ፡ ሕማቕ ምልዋጥ ከም ዘይኮነ ድማ ክንሓስብ ኣሎና (እብ 13:13,14)። 4. በዓል ዘይበዅዐ ኅብስትታት መርኣያ ህይወት ክርስትና ነበረ (1ቈረ 5:7,8)። ንጐይታ የሱስ ክርስቶስ ምስ ተቐበልና፡ ብቐጻሊ ብጐይታ የሱስ ክርስቶስ ክንፍስሓሉ ኣሎና። ምስዚ ቕዱስ ሓጎስ ዘይሰማማዕ ወይ ዝነክዮ ዝኾነ ዓይነት ዕዮ ክስራሕ፡ ማለት ዝኾነ ዓይነት ሓልዮት ክትቕበል ወይ ክትፈቅድ የብልካን። ኣይሁድ ኣብ ጉዳይ ፋስጋ ኣዝዮም ጥብቂ ነበሩ፡ ስለዚ ድማ ኣብ ኣባይቶም ዝኾነ ርሾ ክርከብ ኣይነበሮን። ብዘይ ርሾ ኽፍኣት ብፍቕሪ፡ ከምኡውን ብዘይ ርሾ ግብዝና ብቕንዕና ዝኽበር በዓል ክኸውን ነበሮ። ንዘለኣለም ዝጸንዕ ስርዓት ነበረ፤ ንሕና ድማ ክሳዕ እንነብር፡ ብክርስቶስ ምብላዕ ክንቅጽል፡ ኣብኡ ኩሉ ግዜ ክንሕጎስ፡ ንዓና ዝገበሮ ጽቡቕ ነገር ድማ ብምስጋና እናዘከርና ክንነብር ኣሎና።

ምዕራፍ 12 እዚ ምዕራፍ እዚ ካብቶም ኣብ ብሉይ ኪዳን ተመዝጊቦም ዘለዉ ኣዝዮም ዝዝከሩ ስርዓታትን ኣዝዮም ዝዝከሩ ኣምላኻዊ ምድላዋትን ሓደ ይገልጽ።

I. ካብ ኩሎም ስርዓታት ኣይሁድ ካብ ፋስጋ ዝበለጸ ኣይነበረን፣ ኣብ ሓድሽ ኪዳን እውን ካብኡ ንላዕሊ ዝተጠቕሰ የለን፤ ኣብዚ ድማ ብዛዕባ ምምስራት እዚ ስርዓት እዚ ንረክብ። እቲ ስርዓት ሰለስተ ክፍሊ ነበሮ፦ 1. ንፋስጋ ዝኸውን ገንሸል ምቕታልን ምብላዕን (ቁ. 1–6, 8-11)። 2. ነቲ ደም ኣብ መዓጹታት ምፍናው፣ እዚ ኸም ፍሉይ ነገር ተጠቒሱ (እብ. 11:28)፣ ነዚ ናይ መጀመርታ ፋስጋ እውን ፍሉይ ነበረ (ቁ. 7)፣ ምኽንያቱ ድማ ተጠቒሱ ኣሎ (ቁ. 13)። 3. ድሕሪኡ ንሸውዓተ መዓልቲ ዝቕጽል በዓል ዘይብሑቕ እንጌራ፤ እዚ ድማ ነቲ ድሕሪኡ ብምኽባር እዚ ስርዓት እዚ ክግበር ዝነበሮ የርኢ (ቁ. 14–20)። እዚ ስርዓት እዚ ንህዝቢ ተነጊሩ፣ ብዛዕባ ምኽባሩ ድማ ተምሂሮም፣ (1.) ናይዚ ናይ መጀመርታ ፋስጋ (ቁ. 21–23)። (2.) ናይቶም ድሕሪኡ ዝመጹ ፋስጋታት (ቁ. 24–27)። እስራኤላውያን ነዚ ትእዛዛት እዚ ምእዛዞም ድማ ተጠቒሱ ኣሎ (ቁ. 28)።

II. ካብ ኩሎም ኣምላኻዊ ምድላዋት ብዛዕባ ማሕበር ኣይሁድ ካብ ምድሓን ደቂ እስራኤል ካብ ግብጺ ዝበለጸ ወይ ዝበዝሐ ዝተጠቕሰ የለን። 1. በዅራት ግብጻውያን ተቐቲሎም (ቁ. 29, 30)። 2. ትእዛዛት ብኡብኡ ንምውጻኦም ተዋሂቡ (ቁ. 31–33)። 3. ጉዕዞኦም ጀመሩ። (1.) ብናቶም ንብረት ጽዒኖም (ቁ. 34)። (2.) ብምዝማት ግብጺ ሃብታማት ኮይኖም (ቁ. 35, 36)። (3.) ብዝተሓዋወሰ ብዙሕ ህዝቢ ተሰንዮም (ቁ. 37, 38)። (4.) ንግዜያዊ ምድላው ኣብ ጸገም ወዲቖም (ቁ. 39)። እቲ ፍጻሜ ተመዝጊቡ ኣሎ (ቁ. 40–42)።

ብመወዳእታ ድማ፣ ኣብ መደምደምታ ምድግጋም፣ [1.] ናይዚ ዝዝከር ስርዓት እዚ፣ ምስ ገለ ተወሳኺ ነገራት (ቁ. 43–49)። [2.] ናይዚ ዝዝከር ኣምላኻዊ ምድላው እዚ (ቁ. 50, 51)።

ቁጽሪ 1-20 ሙሴን ኣሮንን ኣብዚ ብዛዕባ ስርዓት ፋስጋ ንህዝቢ ድሕሪኡ ከረክብዎ ዝነበሮም ካብ እግዚአብሔር ተቐበሉ፣ ንኡኡ ድማ ንሓድሽ ኣገባብ ኣቈጻጽራ ወርሒታት ክኽበር ዝእዝዝ ትእዛዝ ቀዲሙዎ ኣሎ (ቁ. 1, 2)፦ እዚ ወርሒ እዚ ንኣኻትኩም መጀመርታ ወርሒታት ይኹን። ክሳዕ ሕጂ ዓመቶም ካብ ማእከል መስከረም ይጅምሩ ነበሩ፣ ካብ ሕጂ ንደሓር ግን ካብ ማእከል መጋቢት ክጅምሩ ነበሮም፣ ቢያንስ ኣብ ኩሎም ናይ ቤተ ክርስትያን ኣቈጻጽራኦም። ማስታወሻ፣ መዓልቲ ምጅማር፣ ዓመት ምጅማር፣ ብፍላይ ድማ ህይወትና ምስ ኣምላኽ ምጅማር ጽቡቕ እዩ። እዚ ሓድሽ ኣቈጻጽራ ዓመት ምስ ግዜ ጽድያ ይጅምር ነበረ፣ እዚ ድማ ገጽ ምድሪ የሓድስ፣ ከም ምልክት ምምጻእ ክርስቶስ እውን ይጥቀመሉ ነበረ፣ መሓ. 2:11, 12። ሙሴ ዓሰርተ መዓት ኣብ ግብጻውያን ከምጽእ ከሎ፣ ንእስራኤላውያን ንሓንቲ ሰዓት ጥራይ ተዳልዮም ክወጹ ይምህሮም ከም ዝነበረ ክንገምት ንኽእል ኢና። ምናልባት ንሳቶም ካብ ዝተበታተኑሉ ብቕሩብ ብቕሩብ ኣቕሪቡዎም ክኸውን ይኽእል እዩ፣ ከመይሲ ኣብዚ ማሕበር እስራኤል ተባሂሎም ኣለዉ (ቁ. 3)፣ ንሳቶም ከም ማሕበር ድማ ትእዛዛት ተላኢኹሎም ኣሎ። ምድንጋሮምን ምፍጥናኦምን ዓቢ ከም ዝነበረ ምግማት ቀሊል እዩ፤ ይኹን እምበር ሕጂ ንኣምላኽ ንምኽባር ቅዱስ ስርዓት ክሕልዉ ነበሮም። ማስታወሻ፣ ርእስና ብጭንቀት ክመልእ ከሎ፣ ኢድና ድማ ብዕዮ ክመልእ ከሎ፣ ሃይማኖትና ክንርስዕ የብልናን፣ ወይ ንኣገልግሎት ኣምልኾ ዘይተዳለና ክንከውን የብልናን።

I. ኣምላኽ ኣብታ ካብ ግብጺ ዝወጹላ ለይቲ፣ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ስድራኦም ገንሸል ክቐትሉ፣ ወይ ድማ ክልተ ወይ ሰለስተ ስድራታት ንኣሽቱ እንተኾይኖም ንሓደ ገንሸል ክሓብሩ ኣዘዘ። እቲ ገንሸል ኣርባዕተ መዓልቲ ቅድሚኡ ክዳሎ ነበሮ፣ በታ ድሕሪ ቀትሪ ድማ ከም መስዋእቲ ክቐትልዎ ነበሮም (ቁ. 6)፤ ብልክዕ ግን ኣይነበረን፣ ከመይሲ ኣብ መሰውኢ ኣይተቕረበን፣ የግዳስ ከም ሃይማኖታዊ ስርዓት፣ ንጽቡቕነት ኣምላኽ ንምእማን፣ ካብ መዓት ምድሓኖም ጥራይ ዘይኮነስ፣ ብመዓት ኣብ ግብጻውያን ብምውራድ ምድሓኖም እውን የርኢ። ናይ ስድራቤት ሃይማኖት ጥንታዊነትን፤ ንኣምልኾ ኣምላኽ ንኣሽቱ ስድራታት ምሕባር ዘለዎ ምቹእነትን፣ ብዝያዳ ክብሪ ክወሃቦ ምእንቲ ርአ።

II. እቲ ዝተሓርደ ገንሸል ብሓዊ ተጠበስቲ (ብዝተፈላለየ ክፋሉ ከም ዝኸውን ንገምት)፣ ምስ ዘይብሑቕ እንጌራን መሪር ኣሕምልትን ክበልዕዎ ነበሮም፣ ከመይሲ ብፍጥነት ክበልዕዎ ነበሮም (ቁ. 11)፣ ክሳዕ ንግሆ ድማ ገለ እኳ ከይተርፍ ነበሮም፤ ከመይሲ ኣምላኽ ንዕለታዊ እንጌራኦም ኣብኡ ክምርኮሱ፣ ንጽባሒቱ ድማ ከይሓስቡ ይደሊ ነበረ። እቲ ዝመርሖም ክምግቦም እዩ።

III. ስጋ እቲ ገንሸል ቅድሚ ምብላዖም፣ ደሙ ኣብ መዓጹታት ክፈስስ ነበሮ፣ ቁ. 7። በዚ ድማ ኣባይቶም ካብ ኣባይቲ ግብጻውያን ክፈልዩ ነበሮም፣ በዚ ድማ በዅራቶም ካብ ሰይፊ መልኣኽ መጥፍኢ ክድሕኑ ነበሩ፣ ቁ. 12, 13። በዚ ለይቲ እዚ ኣብ ግብጺ ዘስካሕክሕ ዕዮ ክግበር ነበሮ፤ ኩሎም በዅራት ሰብን እንስሳን ክቕተሉ ነበሮም፣ ፍርዲ ድማ ኣብ ኣማልኽቲ ግብጺ ክፍጸም ነበሮ። ሙሴ ኣብዚ ምዕራፍ እዚ ምፍጻሙ ኣይጠቐሰን፣ ይኹን እምበር ኣብ ዘሁ. 33:4 ይዛረበሉ እዩ። ግብጻውያን ዘምልኽዎም ዝነበሩ ጣኦታት ከም ዝጠፍኡ፣ እቶም ናይ ብረት ዝነበሩ ከም ዝመሓዉ፣ እቶም ናይ ዕንጨይቲ ዝነበሩ ከም ዝነድዱ፣ እቶም ናይ እምኒ ዝነበሩ ድማ ከም ዝሰባበሩ ኣዝዩ ዝኸውን እዩ፣ ካብዚ ድማ ዮቶር ይደመድም (ምዕ.