ኦሪት ዘዳግም 4

4:1-23 ኣምላኽ ንእስራኤል ዘርኣዮ ሓይልን ፍቕርን፡ ንብዙሓት ምጥንቓቓትን ኣገደስቲ መጠንቀቕታን መሰረትን ምኽንያትን ኮይኑ እዩ። እዚ ጽሑፍ እዚ ንሃገራዊ ኪዳኖም ብዙሕ ዘመልክት እኳ እንተኾነ፡ ኩሉ ግና ነቶም ትሕቲ ወንጌል ዝነብሩ ኪውዕል ይኽእል እዩ። ሕግታት ንምሕላውን ንምእዛዝን እምበር፡ ንምንታይ እዮም ዝተገብሩ? ግላዊ ምእዛዝና ምድሓን ከምዘየትርፍ፡ ብኢየሱስ ክርስቶስ ናይ ዘለኣለም ህይወት ዝኾነ ስጦታ ኣምላኽ ተኻፈልቲ ከም ዝኾና ዘርኢ እንኮ መርኣያ ግና እዩ። ብብዙሕ ፈተናታት ከም እተኸበብናን ኣብ ውሽጥና ብልሹግ ባህጊ ከም ዘሎናን እናሓሰብና፡ ልብና ብዅሉ ትግሃት ክንሕሉ ዓብዪ ኣድላይነት ኣሎና። እቶም ብዘይ ምጥንቓቕ ዝኸዱ፡ ቅኑዕ ኣኻይዳ ክኸዱ ኣይኽእሉን እዮም። ሙሴ ብፍላይ ካብ ሓጢኣት ኣምልኾ ጣዖት ክጥንቀቑ ኣጠንቂቑ። ንቕኑዕ ዝሓስቡ፡ እቲ ፈተና ክንደይ ሓይሊ ዘይብሉ ከም ዝኸውን ኣርኣየ። ምኽንያቱ እቶም ንሳቶም ዝብልዎም ኣማልኽቲ፡ ጸሓይ፡ ወርሒ፡ ከዋኽብቲ፡ እግዚኣብሔር ኣምላኾም ንኹሎም ህዝብታት ዝሃቦም በረኸታት ጥራይ እዮም። ንኣቶም ምምላኽ ዕሽነት እዩ፤ ነቶም ንዓና ኼገልግሉ እተፈጥሩ ንሕና ኸነስግድዶ? ንኪዳን እግዚኣብሔር ኣምላኽኩም ምናልባት እንተረሲዕኩም ተጠንቀቑ። ምናልባት ኣብ ዝኾነ እዋን ሃይማኖትና እንተረሳዕና፡ ክንጥንቀቕ ኣሎና። ዕቝባ፡ ጥንቃቐ፡ ንቕሓት ንሕማቕ ምዝካር ዝሕግዙ እዮም።

ምዕራፍ 4 ኣብዚ ምዕራፍ እዚ፣

I. ብሓፈሻን ብፍሉይን ንምእዛዝ ዝቐርብ ብርቱዕን ልብን ዝትንክፍ ምዕዶ፣ እዚ ድማ ብብዙሕ ዓይነት ኣገዳሲ መርትዖታት ደጊም ደጋጊሙ ብዝያዳ ልብን ስምዒትን ዝትንክፍ መገዲ ተቐሚጡ ኣሎ (ቁጽሪ 1–40)።

II. ኣብ ወገን ዮርዳኖስ ከተማታት መዕቆቢ ምምዳብ (ቁጽሪ 41–43)።

III. ሙሴ ነቲ ዝስዕብ ምድግጋም ሕጊ ዘቕረበሉ ቦታ ፍሉይ መግለጺ (ቁጽሪ 44 ወዘተ)።

ቁጽሪ 1-40 እዚ ብሉጽን ህያው ዝኾነ ስብከት እዚ ብምሉኡን ዝርዝራቱ ድማ ደጋጊሙ ዝተገልጸ ስለዝኾነ፣ ኣብ ትርጓሜኡ ብምሉኡ ክንወስዶን ናብ ቅኑዕ ኣርእስታት ክንምድቦን ኣሎና፣ ከመይሲ ናብ ፍሉያት ክፍሊታት ክንመቕሎ ኣይንኽእልን ኢና።

I. ብሓፈሻኡ፣ ናይቲ ዝሓለፈ ታሪኽ ኣጠቓቕማን ምትግባርን እዩ፤ ካብኡ ብምብጋስ ከምዚ ይብል፦ "ሕጂ እምበኣር፣ ኦ እስራኤል፣ ስማዕ" (ቁጽሪ 1)። ነቲ ኣምላኽ ብዛዕባና ዝገበሮ ምድላዋት ክንምርምር ከለና፣ በዚ ናብ ግቡእን ምእዛዝን ክንለዓዓልን ክንጽመድን ይግባእ። ታሪኻት ናይ ጥንታዊ ግዜያት ድማ ብተመሳሳሊ መገዲ ብኣና ክጥቀመሉ ይግባእ።

II. ዕላማን ትርጉምን ናይ ስብከቱ፣ ምስ ኣምላኽን ኣገልግሎቱን ቀሪቦም ክጸንሑ፣ ንኻልእ ኣምላኽ ከይሓድግዎ፣ ከምኡውን ብዝኾነ ይኹን መገዲ ካብ ግቡኦም ከይርሕቁ ንምምጓት እዩ። ሕጂ ድማ ነቲ ብብዙሕ መለኮታዊ ስነ-ጽሑፍ፣ ብምዕዶን መምርሕን፣ ከምኡውን ነቲ ምዕዶታቱ ንምጽናዕ ብምኽንያትን መርትዖን ዝበሎም ንመልከት።

1. ኣብዚ ከመይ ገይሩ ከም ዝእዝዞምን ከም ዝነግሮምን፣ ከምኡውን ጽቡቕ እንታይ ምዃኑን እግዚአብሔር ካባታቶም እንታይ ከም ዝደሊን ንርአ።

(1.) ንቓል ኣምላኽን ነቲ ዝተምሃርዎ ሕግታትን ፍርድታትን ብትግሃት ክሰምዑ ይሓትት፦ "ኦ እስራኤል፣ ስማዕ።" እዚ ማለት፣ ሕጂ ጥራይ ከም ዝሰምዕዎ ዘይኮነስ፣ መጽሓፍ ሕጊ ክንበበሎም ወይ ብኣታቶም ክንበብ ከሎ፣ ብትግሃት ከቕልቡሉ ይግባእ። "ነቲ ሕግታት ስምዑ፣ ከመይሲ ንዓበይቲ ትእዛዛት ኣምላኽን ንዓበይቲ ጉዳያት ነፍሳትኩምን ዝሓዘ ስለዝኾነ፣ ስለዚ ድማ ዝለዓለ ትኩረትኩም ይሓትት።" ኣብ ሖሬብ ኣምላኽ ቃላቱ ከም ዝሰምዑ ገይሩ ነይሩ (ቁጽሪ 10)፣ ብምስክርነት ከም ዝሰምዕዎ፤ ሽዑ ብምኽንያት ኣቀራርባ ዝተገብረ ትኩረት፣ ድሕሪኡ ድማ ብሉጽነት ናይቲ ነገራት ባዕሉ ክስሕቦ ይግባእ። ኣምላኽ ሓንሳብ ዝተዛረቦ፣ ክልተ ግዜ፣ ብዙሕ ግዜ ክንሰምዖ ይግባእ።

(2.) ነቲ መለኮታዊ ሕጊ ኣብ መንጎኦም ንጹህን ምሉእን ገይሮም ከም ዝሕልውዎ ይእዝዞም (ቁጽሪ 2)። ንጹህ ገይሮም ይሕልውዎ፣ ኣይትወስኹሉ፤ ምሉእ ገይሮም ይሕልውዎ፣ ኣይትንክይዎ። ብግብሪ ኣይኮነን፣ ገሊኦም ከምዚ ይብሉ፦ "እቲ ሕጊ ዝኽልክሎ ክፉእ ብምግባር ኣይትወስኹሉ፣ እቲ ሕጊ ዝሓትቶ ጽቡቕ ብምግዳፍ ድማ ኣይትንክይዎ።" ብኣረኣእያ ኣይኮነን፣ ካልኦት ከምዚ ይብሉ፦ "መለኮታዊ ስርዓታት ጉድለት ዘለዎ ይመስል ብምባል ናይ ገዛእ ርእስኹም ፍጠራታት ኣይትወስኹሉ፣ ከምኡውን ኣምላኽ ካብ ዝመደቦ ወጻኢ ዝኾነ ሃይማኖታዊ ኣምልኾ ስርዓታት ኣይተእትዉ፣ ብዝተሓተ ድማ ኣይትግበርዎ፤ ከምኡውን ዝተመደበ ነገር፣ ዘየድሊ ወይ ትርፍ ዝኾነ ይመስል ብምባል ኣይትንክይዎ ወይ ኣይተወግድዎ።" ግብሪ ኣምላኽ ፍጹም እዩ፣ ዝኾነ ነገር ክውሰኸሉ ወይ ክንከየሉ ኣይከኣልን፣ እንተተገይሩ ግን ዝኸፍአ እዩ ዝኸውን። መክ. 3:14 ርአ። ኣይሁድ ነዚ ከም ምኽልካል ምቕያር ጽሑፍ ወይ ፊደል ሕጊ፣ እንተላይ ብንእሽቶ ነጥቢ ወይ ምልክት እዮም ዝርድእዎ፤ ንዓብዪ ጥንቃቐኦምን ቅኑዕነቶምን ድማ፣ ብኣምላኽ ስም፣ ንንጽህናን ምሉእነትን ናይ እብራይስጢ ጽሑፍ ብጣዕሚ ዕዳውያን ኢና። ከምዚ ዝበለ ኣኻውሕ ኣብ መወዳእታ ሓድሽ ኪዳን ተገይሩ ንረክብ (ራእ. 22:18, 19)።

(3.) ንትእዛዛት ኣምላኽ ከም ዝሕልውዎም (ቁጽሪ 2)፣ ከም ዝገብርዎም (ቁጽሪ 5, 14)፣ ከም ዝሕልውዎምን ከም ዝገብርዎምን (ቁጽሪ 6)፣ ከምኡውን ነቲ ኪዳን ከም ዝፍጽምዎ (ቁጽሪ 13) ይእዝዞም። ምስማዕ ንምግባር፣ ፍልጠት ድማ ንምትግባር ክኸውን ኣለዎ። ትእዛዛት ኣምላኽ ክጸንሑሉ ዝግባእ መገዲ፣ ክሕልውዎ ዝግባእ ሕጊ ነበሩ፤ ብስነ-ምግባራዊ ትእዛዛት ክመሓደሩ፣ ኣምልኾኦም ብመለኮታዊ ስርዓት ክፍጽሙ፣ ፍርዲ ድማ ብሕጋዊ ሕጊ ክህቡ ነበሮ። ስብከቱ (ቁጽሪ 40) በዚ ዝተደጋገመ ትእዛዝ ይዛዝም፦ "ንሕግታቱን ንትእዛዛቱን፣ ንኣኻ ዝእዝዘካ ዘሎኹ፣ ክትሕሉ ኢኻ።" ሕግታት ንምንታይ እዮም ዝተሰርሑ እንተዘይኮይኑ ንምሕላውን ንምእዛዝን?

(4.) ነቲ ሕጊ ብትሪን ብጥንቃቐን ከም ዝሕልውዎ ይእዝዞም (ቁጽሪ 9)፦ "ንርእስኻ ጥራይ ተጠንቀቕ፣ ንነፍስኻ ድማ ብትግሃት ሓልዋ"፤ ከምኡውን (ቁጽሪ 15)፦ "ስለዚ ንርእስኹም ብጥንቃቐ ሓልዉ"፤ ከምኡውን ደጊሙ (ቁጽሪ 23)፦ "ንርእስኹም ተጠንቀቑ።" ሃይማኖተኛታት ክኾኑ ዝደልዩ ብጣዕሚ ጥንቁቓት ክኾኑን ብጥንቃቐ ክመላለሱን ኣለዎም። ክንደይ ፈተናታት ከም ዝኸበበናን፣ ኣብ ውሽጢ ልብና እንታይ ዝበላሹ ዝንባሌታት ከም ዘሎናን ብምግንዛብ፣ ንርእስና ክንጥንቀቕን ንልብና ብትግሃት ክንሕሉን ዓብዪ ኣድላይነት ኣሎና። ብዘይጥንቃቐን ብዘይ ምድላውን ዝመላለሱ ብቕንዕና ክመላለሱ ኣይክእሉን።

(5.) ብፍላይ ካብ ሓጢኣት ጣኦት ኣምልኾ ክጥንቀቑ ይእዝዞም፣ እዚ ሓጢኣት እዚ ካብ ኩሎም ካልኦት ብልምዲ ህዝብታት ዝያዳ ዝፍተኑሉ፣ ብብልሽውና ልቦም ዝያዳ ዝተለኽፉሉ፣ ንኣምላኽ ድማ ዝያዳ ዘቖጥዕን ንርእሶም ድማ ዝኸፍአ ሳዕቤን ዘለዎ እዩ፦ "ኣብዚ ጉዳይ እዚ ንርእስኹም ከይተበላሹ ብጥንቃቐ ተጠንቀቑ" (ቁጽሪ 15, 16)። ክልተ ዓይነት ጣኦት ኣምልኾ እዩ ዘጠንቅቖም፦

[1.] ኣምልኾ ምስልታት፣ ብእኡ ነቲ ናይ ሓቂ ኣምላኽ ከም ዘምልኹዎ እንተደኣ ሓሲቦም እኳ፣ ከምቲ ብወርቂ ዝተሰርሐ ጥጃ ዝገበሩዎ፣ በዚ ድማ ሓቂ ኣምላኽ ናብ ሓሶት፣ ክብሩ ድማ ናብ ውርደት ይቕይሩ። ካልኣይ ትእዛዝ ብንጹር ነዚ እዩ ዝምርሕ፣ ኣብዚ ድማ ብሰፊሑ ተገሊጹ ኣሎ (ቁጽሪ 15–18)። "ንርእስኹም ከይተበላሹ ተጠንቀቑ"፣ ማለት፣ "ንርእስኹም ከይተበላሹ"፤ ከመይሲ ምስልታት ኣምላኽ ክሰርሑ ዝሓስቡ፣ ኣብ ኣእምሮኦም ከምዚ ዝበለ ሓሳባት ይፈጥሩ፣ እዚ ድማ ናብ ኩሉ ርኽሰት መእተዊ ክኸውን ግድነት እዩ፤ ከምኡውን መንፈሳዊ ምንዝርና ምዃኑ ተጠቒሱ ኣሎ። "ንርእስኹም ከይተጥፍኡ ተጠንቀቑ። ዝኾነ ነገር እንተ ኣጥፊኡኩም፣ እዚ እዩ ዝኸውን። ዝኾነ ይኹን እንተገበርኩም፣ ምስሊ ኣምላኽ ኣይትግበሩ፣ ብሰብኣዊ ቅርጺ፣ ወዲ ወይ ጓል፣ ወይ ብቅርጺ ዝኾነ እንስሳ ወይ ኣዕዋፍ፣ ተመን ወይ ዓሳ"፤ ከመይሲ ኣህዛብ ኣምላኾም ብኹሎም እዞም ዓይነት ምስልታት እዮም ዘምልኹ፣ ነቲ ኣብ ሆሴእ 8:6 እንረኽቦ ንጹር መርትዖ ክፈጥሩ ዘይክእሉ ወይ ክቕበሉ ዘይደልዩ ስለዝኾኑ፦ "እቲ ሰራሒ እዩ ዝሰርሖ፣ ስለዚ ኣምላኽ ኣይኮነን።" ዘይተወሰነ መንፈስ ብምስሊ፣ ዓብዪ ፈጣሪ ድማ ብምስሊ ፍጥረት ምግላጽ፣ ኣብ ኣምላኽ ክንገብሮ እንኽእል ዝዓበየ ስድብን ኣብ ርእስና ክንገብሮ እንኽእል ዝዓበየ ምትላልን እዩ። ከም መርትዖ ንምስልታት ኣምላኽ ከይሰርሑ፣ ኣምላኽ ኣብ ሖሬብ ንርእሱ ክገልጽ ከሎ፣ ብቓላት ድምጺ እዩ ዝገበሮ፣ እዚ ድማ ኣብ ኣእዛኖም ዝሰማዕዎ እዩ፣ እምነት ብምስማዕ ከም እትመጽእ፣ ኣምላኽ ድማ ብቓሉ ኣብ ጥቓና ከም ዘሎ ንምምሃር፤ ግናኸ ዝኾነ ምስሊ ኣብ ኣዒንቶም ኣይተራእየን፣ ከመይሲ ንኣምላኽ ከም ዘሎ ምራእይ ንሓጎስና ኣብ ካልእ ዓለም እዩ ዝተሓዝ፣ ንኣምላኽ ከም ዘይኮነ ምራእይ ድማ ኣብዛ ዓለም እዚኣ ክጎድኣና እምበር ክጠቕመና ኣይኮነን። ዝኾነ ምስሊ ኣይርኤኹምን (ቁጽሪ 12)፣ ዝኾነ ዓይነት ምስሊ ኣይርኤኹምን (ቁጽሪ 15)። ምናልባት ገለ ምስሊ ክርእዩ ተስፋ ገይሮም ነይሮም ይኾኑ፣ ከመይሲ ንእግዚአብሔር ንምጥማት ክሰግሩ ድሉዋት ነበሩ (ዘጸ. 19:21)። ግናኸ ዝርኣይዎ ኩሉ ብርሃንን ሓዊን ጥራይ ነበረ፣ ዝኾነ ምስሊ ክሰርሑሉ ዝኽእሉ ነገር ድማ ኣይነበረን፣ ኣምላኽ ብዘይተወሰነ ጥበቡ ንርእሱ ዝገለጸሉ ምኽንያት ድማ ብሰንኪ ሓደጋ ጣኦት ኣምልኾ እዩ። ብሓቂ ብዛዕባ ሙሴ ምስሊ እግዚአብሔር ከም ዝረኣየ ተነጊሩ ኣሎ (ዘሁ. 12:8)፣ ኣምላኽ ነዚ ሞገስ እዚ ዝፈቐደሉ ድማ ካብ ፈተና ጣኦት ኣምልኾ ልዕሊ ዝኾነ ስለዝነበረ እዩ፤ ግናኸ ነቶም ካብ ምምላኽ ጣኦታት ግብጺ ዝመጹ ህዝቢ፣ ምስሊ ኣምላኽ ክርእዩ ኣይነበሮምን፣ ምናልባት ክቐድሑዎ ይፍትንሉ፣ በዚ ድማ ካልኣይ ትእዛዝ ብኸንቱ ይቕበሉ ነይሮም፤ "ከመይሲ" (ጳጳስ ፓትሪክ ከም ዝበለ) "እዚ ካብቲ ኣምላኽ ንርእሱ ዝገለጸሎም ወጻኢ ዝኾነ ምስሊ ኣምላኽ ከይሰርሑ ጥራይ ከም ዝኽልክሎም ይሓስቡ ነይሮም፣ በዚ ድማ ንእኡ ምግላጽ ሕጋዊ እዩ ኢሎም ይደምድሙ ነይሮም።" እዚ ንኣምላኽ ክንምልኽ ከለና ኣብ ሓሳብናን ምናብናን ምስልታት ኣምላኽ ከይሰርሕ ጥንቃቐ ይኹነና፣ በዚ ድማ ንርእስና ከይነበላሹ። ኣብ ልቢ ጣኦታት ክህልዉ ይኽእሉ እዮም፣ ኣብ መቕደስ ግን የብሎምን።

[2.] ኣምልኾ ጸሓይ፣ ወርሒ፣ ከዋኽብቲ፣ ካልእ ዓይነት ጣኦት ኣምልኾ እዩ፣ ካብኡ ድማ ተጠንቀቑ ተባሂሎም (ቁጽሪ 19)። እዚ ዝበዝሐ ጥንታዊን ዝያዳ ተቐባልነት ዝነበሮን ዓይነት ጣኦት ኣምልኾ እዩ ነይሩ፣ ነቲ ኣምልኾ ናብቶም ፍጥረታት ዝስሕብ፣ እዚኦም ድማ ካብ ላዕለና ዘለዉ ጥራይ ዘይኮነስ፣ ባዕሎም ብዝያዳ ክብሪ ዘለዎምን ንዓለም ብሓፈሻ ዝያዳ ኣገልግሎት ዝህቡን እዮም። እቲ ተቐባልነቱ ድማ ዝያዳ ሓደገኛ ገይርዎ።