2ይ ነገስት 22

22:1-10 ዮስያስ ብንእሽትኡ ናብ መንግስቲ ምብጽሑ ካብ ናይ ምናሴ ዝተፈልየ ፍጻሜ፡ ናብቲ ፍሉይ ጸጋ ኣምላኽ ክውሰድ ኣለዎ። ይኹን እምበር፡ እቶም ዘዕበይዎ ሰባት ነዚ ፍልልይ እዚ ኣብ ምምጻእ መሳርዕ ነበሩ። ባህርዩ ኣዝዩ ግሩም ነበረ። ህዝቢ ከምቲ ንሱ ብተስፋ ዝጸንዓሉ፡ ኣብቲ ምእራም ልቡ ብምሉእ እንተዝሓብር ነይሩ፡ ብሩኻት ፍርያት ምሰዓቡ ነይሮም። ንሳቶም ግና እኩያት ነበሩ፡ ኣብ ኣምልኾ ጣኦት ድማ ዓያሱ ኰይኖም ነበሩ። ካብ ታሪኻዊ መዝገባት ብዛዕባ ሃለዋት ይሁዳ ምሉእ ፍልጠት ኣይንረክብን ኢና፡ እቶም በቲ ግዜ ዝነበሩ ነብያት ናብ ዝጸሓፍዎ እንተዘይተመልከትና።

ንቤተ መቕደስ ኣብ ምእራም ከለዉ፡ መጽሓፍ ሕጊ ተረኺቡ ንንጉስ ድማ ቀሪቡ። እዚ መጽሓፍ ሕጊ ጠፊኡን ስኢኑን ዝነበረ ይመስል፡ ከምቲ ገሊኦም መጽሓፍ ቅዱሶም ናብ ማዕዘናት ዝድርብይዎ፡ ብዘይሓልዮት ተደርብዩን ተዘንጊዑን ወይ ድማ ብገሊኦም ኣምለኽቲ ጣኦት ብኽፉእ ተሰዊሩ። ሓልዮት ኣምላኽ ንመጽሓፍ ቅዱስ፡ ንፍቕሩን ድሌቱን ብንጹር የርኢ። እዚ እንኮ ቅዳሕ ይኹን ኣይኹን፡ እቲ ኣብኡ ዝነበረ ነገራት ንንጉስን ንሊቀ ኻህናትን ሓድሽ ነበረ። ካብ መጽሓፍ ቅዱስ ዝወጽኡ ዝርዝራት፡ ቅንጥባት ወይ ምጥቕላላት፡ ከምቲ መጽሓፍ ቅዱስ ባዕሉ ዝገብሮ፡ ንፍልጠት ኣምላኽን ፍቓዱን ኬብጽሑን ኬዕቅቡን ኣይክእሉን እዮም። መጽሓፍ ሕጊ ክሳዕ ክንድዚ ኣጠቓቒዑ እንከሎ፡ ህዝቢ ክሳዕ ክንድዚ ብልሹግ ምዃኑ ዘገርም ኣይነበረን፡ እቶም ዘበላሸውዎም ከኣ፡ ንመጽሓፍ ካብ ኣእዳዎም ንምውጻእ ብርግጽ ፍሉይ ኣገባብ ተጠቒሞም እዮም።

እቲ ዘለና ብዙሕ መጽሓፍ ቅዱስ ንሃገራዊ ሓጢኣትና የገድዶ፡ ቃሉ ኣብ ኢድና እንከሎ ከተንብቦ ምእባይ ወይ ድማ ኣንቢብካዮ ዘይምእማንን ዘይምእዛዝን ካብ ምዃን ዝዓቢ ንዕቀት ንኣምላኽ ኣየናይ እዩ እሞ። ብቕዱስ ሕጊ ፍልጠት ሓጢኣት እዩ፡ ብብሩኽ ወንጌል ድማ ፍልጠት ድሕነት እዩ። እቲ ቀዳማይ ብጽንዓቱን ብጽብቕናኡን ክርድእ ከሎ፡ ሓጥእ፡ ‘ክድሕን እንታይ ክገብር ኣለኒ?’ ኢሉ ሕቶ ይጅምር። ከምኡ ድማ ኣገልገልቲ ወንጌል ንየሱስ ክርስቶስ፡ ንኹሉ እምነት ዘለዎ ንጽድቂ መወዳእታ ሕጊ ምዃኑ ይሕብርዎ።

ምዕራፍ 22 እዚ ምዕራፍ እዚ፡ ብዛዕባ ግዝኣት እቲ ጽቡቕ ንጉስ ዮስያስ ይጅምር። እቲ ንቡር ክፋእ ድሕሪኡ ስለ ዝመጸ፡ ንሱ ድማ ከዐርዮ ክብሪ ስለ ዝረኸበ፡ ከምኡ’ውን ቅድሚ ዓብዪ ጥፍኣት ስለ ዝነበረ፡ ንሱ ግን ከምዝይከውን ክዓግቶ ክብሪ ስለ ዘይነበሮ፡ ጽቡቕነቱ ዝያዳ የንጸባርቕ። ኣብዚ፡ ድሕሪ እቲ ኣጠቃላሊ ባህርዩ (ቁ. 1, 2)፡ ንሱ ዝሃቦ ኣኽብሮት ብዝርዝር ንረክብ።

I. ንቤት ኣምላኽ፡ ንሳ ድማ ዝሓደሳ (ቁ. 3-7)።

II. ንመጽሓፍ ኣምላኽ፡ ንሳ ድማ ብምንባባ ብዙሕ ዝተተንከፈላ (ቁ. 8-11)።

III. ንመልእክተኛታት ኣምላኽ፡ ንሳቶም ድማ በዚ ምኽንያት እዚ ዝመኸሮም (ቁ. 12-14)። በኣታቶም ድማ ካብ ኣምላኽ ንጥፍኣት የሩሳሌም ዘስግእ መልሲ (ቁ. 15-17)፡ ንዕኡ ግን ሞገስ ዝውዕድ (ቁ. 18-20) ተቐበለ። በዚ ድማ ኣብቲ ዝቕጽል ምዕራፍ ዝርከብ፡ እቲ ክብሪ ዝመልኦ ናይ ምምሕያሽ ስራሕ ጀመረ።

ቁጽሪ 1-10 ብዛዕባ ዮስያስ ኣብዚ ከምዚ ተነጊሩና ኣሎ።

I. ንሱ ክነግስ ከሎ ብዙሕ ንእሽቶ ምንባሩ (ቁ. 1)፡ ወዲ ሸሞንተ ዓመት ጥራይ ምንባሩ። ሰሎሞን ከምዚ ይብል፡ “ንጉስኪ ቘልዓ ምስ ዚኸውን፡ ኣቱም ምድሪ ወይለኺ! ንጉስኪ ወዲ ሓራ ምስ ዚኸውን፡ ኣቱም ምድሪ ብጹእቲ ኢኺ!” እስራኤል እንግሊዝና ሓደ ግዜ ከምዚ ዝበለ ህጻን ንጉስ ነበራ፡ ኤድዋርድ መበል 6። ዮስያስ ንእሽቶ ስለ ዝነበረ፡ ካብ ኣብኡን ኣቦሓጎኡን ዝነበረ ኣብነት ዝኾነ ሕማቕ ጽልዋ ኣይተቐበለን፡ የግዳስ ስሕተታቶም ቀልጢፉ ረኣየ፡ ኣምላኽ ድማ በኣታቶም ክጥንቀቕ ጸጋኡ ሃቦ። እዝ. 18:14፡ ወዘተ. ተመልከት።

II. ንሱ ኣብ ቅድሚ እግዚአብሔር ቅኑዕ ዝኾነ ነገር ከም ዝገበረ፡ ቁ. 2። ሉዓላውነት መለኮታዊ ጸጋ ተመልከት—ኣቦኡ ተሓሊፉ ብሓጢኣቱ ክጠፍእ ተተረፈ፡ ወዱ ግን ዝተመርጸ ኣቕሓ። ዓወት ናይቲ ጸጋ ተመልከት—ዮስያስ ካብ ክፉእ ኣቦ ዝተወልደ፡ ጽቡቕ ትምህርቲ ወይ ጽቡቕ ኣብነት ዘይተዋህቦ፡ ብዙሓት ከኣ ኣብ ከባቢኡ ንኣብኡ ክመስል ዝመኸርዎ፡ ሒደት ድማ ጽቡቕ ምኽሪ ዝሃብዎ ነበሩ። ይኹን እምበር፡ ጸጋ ኣምላኽ ንዕኡ ፍሉይ ቅዱስ ገበሮ፡ ካብቲ በረኻዊ ኣውልዕ ቆሪጹ ናብቲ ጽቡቕ ኣውልዕ ለገቦ፡ ሮሜ 11:24። እቲ ጸጋ ክገብሮ ዘይክእሎ ነገር የልቦን። ብጽቡቕ መገዲ ተመላለሰ፡ ከምቶም ጽቡቕ ጀሚሮም ዝነበሩ ገለ ቅድሚኡ ዝነበሩ ነገስታት፡ ናብ የማን ወይ ናብ ጸጋም ኣይዘምበለን። ኣብ ክልቲኡ ሸነኽ ስሕተታት ኣሎ፡ ኣምላኽ ግን ብቕኑዕ መገዲ ሓለዎ። ንሱ ናብ ኣጉል እምነት ወይ ናብ ዓመጽ ኣይወደቐን።

III. ንሱ ንምሕዳስ ቤተ መቕደስ ከም ዝተገደሰ። እዚ ድማ ኣብ ዓሰርተው ሾመንተ ዓመት ግዝኣቱ ገበሮ፡ ቁ. 3። 2 ዜና መዋእል 34:8 ኣነጻጽር። ንእግዚአብሔር ክደሊ ብዙሕ ቀዲሙ ጀሚሩ ነበረ (ከም ዝረአ፡ 2 ዜና መዋእል 34:3)፡ ግን እቲ ናይ ምምሕያሽ ስራሕ ብዝተሓተ ፍጥነት ከም ዝኸደ፡ ብዙሕ ተቓውሞ ከም ዝረኸበ፡ ስለዚ ድማ ስልጣኑ ብምሉኡ ክሳዕ ዝረጋገጽ፡ ዝደለዮን ዝሓሰቦን ክፍጽም ከም ዘይከኣለ ይፍራህ። እቲ ኣብ ንእስነትና ብዘይፍላጥ ዝጠፍአና ግዜ ምሕሳብ፡ ዓበይቲ ምስ ንኸውን፡ ኣብ ኣገልግሎት ኣምላኽ ብዝያዳ ሓይሊ ክንዓዪ ከነተባብዓና ይግባእ። ድሒርና ስለ ዝጀመርና፡ ብትጋህ ክንዓዪ የድልየና። ንሻፋን፡ ዋና ጸሓፊ መንግስቲ፡ ናብ ህልቅያ ሊቀ ኻህናት ለኣኾ፡ እቲ ብሓለውቲ ኣፍደገ (ቁ. 4) ንዚ ስራሕ እተኣከበ ገንዘብ ጸብጻብ ክወስድ። ከመይሲ፡ ከምቲ ዮኣስ ዝወሰዶ መገዲ (ምዕ. 12:9)፡ ንሳቶም ድማ ነቲ ገንዘብ ንምእካብ ተመሳሳሊ መገዲ ከም ዝወሰዱ ይረአ። ሰባት ሓንሳብ ሓንሳብ ሒደት ምስ ዝህቡ፡ ጾር ኣይነበረን፡ እቲ ወፈያ ድማ ብፍቓድ ስለ ዝነበረ፡ ኣይተማረረሉን። እዚ ብኸምዚ ዝተኣከበ ገንዘብ፡ ንምሕዳስ ቤተ መቕደስ ከውጽኦ ኣዘዞ፡ ቁ. 5, 6። ሕጂ ድማ፡ እቶም ሰራሕተኛታት (ከምቲ ኣብ ዘመን ዮኣስ ዝነበረ) ርእሶም ብኸምኡ ስለ ዘርኣዩ፡ ምስኣቶም ዝኾነ ጸብጻብ ኣይተገብረን (ቁ. 7)። እዚ ድማ ንኽብሪ እቶም ሰራሕተኛታት፡ ንሓቀኛነቶም ከምዚ ዝበለ ስም ስለ ዝረኸቡ፡ ብርግጽ ይጥቀስ። ግን ንኽብሪ እቶም ዝቐጠርዎም እንተኾይኑ ኣይፈልጥን። ሓደ ሰብ፡ (ከም እንብሎ) ድሕሪ ኣቦኡ ገንዘብ ክቖጽር ይግባእ። ምስቶም ሰራሕተኛታት ጸብጻብ ምግባር ኣይከፋእን ነይሩ፡ ካልኦት እውን ብሓቀኛነቶም ምእንቲ ክተኣማመኑ።

IV. ቤተ መቕደስ ክሕደስ ከሎ፡ መጽሓፍ ሕጊ ብሓጎስ ከም ዝተረኽበን ናብ ንጉስ ከም ዝቐረበን፡ ቁ. 8, 10። ገሊኦም እዛ መጽሓፍ እዚኣ፡ እቲ ብኢድ ሙሴ ዝተጻሕፈት ናይ ሓሙሽተ መጻሕፍቲ ሙሴ ኦሪጅናል ወይ ብቐጥታ ዝተጻሕፈት ከም ዝነበረት ይሓስቡ። ካልኦት ድማ ጥንታዊት እሞ እሙን ቅዳሕ ጥራይ ከም ዝነበረት ይሓስቡ። ብዝያዳ ዝኸውን፡ እቲ ብትእዛዝ ሙሴ ኣብ ቅድስተ ቅዱሳን ዝተቐመጠ እዩ ነይሩ፡ ዘዳግም 31:24፡ ወዘተ.።

1. እዛ መጽሓፍ ሕጊ እዚኣ ጠፊኣ ወይ ኣይነበረትን ትመስል። ምናልባት ብዘይግቡእ ተቐሚጣን ተዘንጊዓን፡ ብዘይጥንቃቐ ናብ ሓደ ኩርናዕ ተደርብያ (ከምቲ ገሊኦም መጽሓፍ ቅዱሶም ዝደርብይዎ)፡ ብዘይዋጋኣ ዝፈልጡ ሰባት ተረስዓት። ወይ ድማ ብገሊኦም ጣኦታዊ ነገስታት ወይ ወኪሎም ብኽፉእ ተሓቢኣ ነበረት፡ ንሳቶም ድማ ብምሕረት ኣምላኽ ወይ ብሕልናኦም ካብ ምንዳድን ምጥፋእን ተዓጊቶም፡ ግን ዳግማይ ብርሃን ከይትረአ ተስፋ ብምግባር ቀበሩዋ። ወይ ድማ፡ ከምቲ ገሊኦም ዝሓስብዎ፡ ናብ ኢድ ጸላእታ ከይትወድቕ ብዝብል ስግኣት ብገሊኦም ፈተውታ ብጥንቃቐ ተቐሚጣ ነበረት። መጋበርያ ምሕላዋ ዝኾኑ ዝኾኑ ይኹኑ፡ ኢድ ኣምላኽ ኣብኡ ክንእመን ይግባእ። እዚ ኣብቲ ግዜ እቲ ዝነበረ እንኮ እሙን ቅዳሕ ኦሪት እንተኾይኑ፡ ንሱ ድማ (ከም ዝብሎ) ንህይወቱ ሓጺር ዕድል ዝነበሮን ክጠፍእ ድማ ብዙሕ ዝቐረበን እንተኾይኑ፡ ልቢ ኩሎም ጽቡቕ ሰባት ንኣርኪ ኸም ኤሊ ዘይተንቀጥቀጠሉ ይገርመኒ። ሕጂ ድማ ህልቅያ ነዛ መጽሓፍ እዚኣ ኣብዚ ግዜ እዚ ብዝረኸበላ፡ ከይደለያ ከሎ ብዝረኸበላ (ኢሳ. 65:1)፡ ንኣምላኽ ብኣብራኽና ኮይና ከነመስግኖ ምኽንያት ከም ዘሎና እርግጸኛ እየ። ቅዱሳት ጽሑፋት ናይ ኣምላኽ እንተዘይኮይኖም ነይሮም፡ ክሳዕ ሎሚ ኣይምሃለዉን ነይሮምን። ኣምላኽ ንመጽሓፍ ቅዱስ ዝገብሮ ጥንቃቐ፡ ንዕኡ ዘለዎ ግድስና ንጹር መርኣያ እዩ።

2. እዚ እንኮ እሙን ቅዳሕ ይኹን ኣይኹን፡ እቲ ኣብኡ ዝርከብ ነገራት ንንጉስን ንሊቀ ኻህናትን ሓድሽ ዝነበረ ይመስል። ከመይሲ፡ ንጉስ ምስ ኣንበቦ፡ ክዳውንቱ ቀደደ። ትእዛዝ ንጉስ ቅዳሕ ሕጊ ክጽሕፍ ዝብል ይኹን፡ ወይ ድማ ሕጊ ኣብ ኩሉ ህዝቢ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ሸውዓተ ዓመት ክንበብ ዝብል (ዘዳግም 17:18፤ 31:10, 11)፡ ንነዊሕ ግዜ ከም ዘይተኸበረ ክንሓስብ ምኽንያት ኣሎና። እቲ ንሃይማኖት ንምሕላው ዝተመደበ መገዲ ምስ ዝዝንጋዕ፡ ሃይማኖት ባዕሉ ቀልጢፉ ክበላሾ እዩ።