1ይ ነገስት 17

17:1-7 ኣምላኽ ንሰብ ንዝሓሰቦም ዕዮ ብግሩም የዳሉ። እቲ ግዜ ንኤልያስ ይምጥን ነይሩ፤ ኤልያስ ድማ ነቲ ግዜ ይምጥን ነይሩ። መንፈስ እግዚኣብሔር ንሰብ ንኣጋጣሚታት ከመይ ገይሩ ከም ዚኸውን ይፈልጥ። ኤልያስ ንኣሃብ፡ ኣምላኽ ብኣምለኽቲ ጣኦት ከም ዝተቘጥዐን፡ ብዘይምሃብ ዝናብ ድማ ከም ዚቐጽዖምን ኣፍለጦ። እዚ ኸኣ ካብቶም ዜምልኽዎም ኣማልኽቲ ኺወሃብ ዘይከኣል ነበረ። ኤልያስ ርእሱ ኺሓባእ ተኣዘዘ። እንተድኣ መለኮታዊ ምድላው ናብ ብሕትናን ዕረፍትን ጸዊዑና፡ ክንከይድ ይግብኣና። ክንጠቅም ምስ ዘይንኽእል፡ ትዕግስተኛታት ክንከውን ይግባእ፤ ንኣምላኽ ክንሰርሕ ምስ ዘይንኽእል ድማ፡ ብህድኣት ንእኡ ኢልና ኽንቕመጥ ይግባእ። ቑራናታት ስጋ ኺመጽእሉ ተመደቡ፡ ከምኡውን ገበሩ። እቶም ካብ ኢድ ናብ ኣፍ ጥራይ ዘለዎም፡ ብመለኮታዊ ምድላው ኪነብሩ ይማሃሩ፡ ንምግቢ እታ መዓልቲ ድማ ብእኡ ይእመኑ። ኣምላኽ ንኤልያስ ከገልግሉዎ መላእኽቲ ኺልእክ ምኸኣለ ነይሩ፤ ግናኸ ንገዛእ ዕላማታቱ ብዝተሓቱን ፍጡራት ልክዕ ከምቲ ብዝበለጹ ሓይልታት ብውጽኢት ከም ዚፍጽም ኬርኢ ፈተወ። ኤልያስ በዚ ኣገባብ እዚ ልዕሊ ሓደ ዓመት ዝጸንሐ ይመስል። እቲ ብሓፈሻዊ መለኮታዊ ምድላው ዚመጽእ ዝነበረ ንቡር ምቕራብ ማይ ደው በለ፤ ግናኸ ብተስፋ ዝተረጋገጸሉ ተኣምራዊ ምቕራብ ምግቢ ኣይተሳእኖን። ሰማያት እንተ ዘይሃቡ፡ ምድሪ ብርግጽ ትምክኽ፤ ከምዚኦም እዮም ኩሎም ፍጥረታዊ ምጽንናዓትና፡ ኣዝዩ ኣብ ዘድለየና ግዜ ንስእንዎም፡ ልክዕ ከም ሩባታት ኣብ ግዜ ሓጋይ። ግናኸ ንኸተማ ኣምላኽ ዜሐጕስ፡ ከቶ ዘይነጽፍ ወሓዚ ሩባ፡ ናብ ናይ ዘለኣለም ህይወት ዚፍልፍል ምንጪ ማይ ኣሎ። ጐይታይ፡ ነቲ ህያው ማይ ሃበና!

ምዕራፍ 17

ናይ መኳንንትን ህዝብን እስራኤል ባህርይ፣ ከምቲ ኣብ ዝሓለፈ ምዕራፍ ዝተገለጸ፣ ኣዝዩ ሕማቕ ስለ ዝነበረ፣ ኣምላኽ ንእኡ ዝነጸጉ ህዝቢ ክነጽጎም ከም ዝኽእል ሓደ ሰብ ክጽበ ይኽእል ነይሩ፤ ግናኸ፣ ከም ተጻራሪ መርትዖ፣ እስራኤል ብሕማቕ ንጉስ ክሳቐ ከሎ፣ ብጽቡቕ ነብዪ ከምዚ ዝበለ በረኸት ተረኺቡሉ ኣይፈልጥን። ከም ኣሓብ ንሓጢኣት ደፋር ንጉስ ኣይነበረን፤ ከም ኤልያስ ንምግናሕን ንምፍርራሕን ደፋር ነብዪ ኣይነበረን፣ ታሪኹ ኣብዚ ምዕራፍ እዚ ይጅምር እሞ ብድንቂ ነገራት ዝመልአ እዩ። ካብ ታሪኽ ብሉይ ኪዳን፣ ካብዚ ታሪኽ መንፈስን ሓይልን ኤልያስ ዝበለጸ ዝበርሃ ኣካል የለን፤ ንሱ በይኑ፣ ካብ ኩሎም ነብያት፣ ክሳዕ ሞት ከይርኢ ዝተሰጋገረ ናይ ሄኖክ ናይቶም ቀዳሞት ነብያት ክብሪ፣ ከምኡ ድማ ኣብ ምልዋጥ ገጹ ንመድሓኒና ዝተረኽበ ናይ ሙሴ ናይቲ ዓቢይ ነብዪ ክብሪ ነበሮ። ካልኦት ነብያት ተነበዩን ጸሓፉን፣ ንሱ ግና ተነበየን ገበረን እምበር ዝኾነ ነገር ኣይጸሓፈን፤ ግናኸ ግብሩ ካብ ጽሑፋቶም ንላዕሊ ንስሙ ዝያዳ ብርሃን ኣንጸባረቐሉ። ኣብዚ ምዕራፍ እዚ ኣሎና፣

I. ብሰንኪ ስእነት ዝናብ ኣብ እስራኤል ዝመጽእ ጥሜት ትንቢቱ (ቁ. 1)።

II. ኣብቲ ጥሜት ዝተገብረሉ ምድላው፣

1. ብቘራናታት ኣብ ርባ ኬሪት (ቁ. 2-7)።

2. እዚ ምስ ሓለፈ ድማ፣ ብሓንቲ ኣብ ጻረፋት ዝነበረት መበለት፣ ንሱ ብስም ነብዪ ስለ ዝተቐበለቶን ዓስቢ ነብዪ ስለ ዝረኸበትን፤ ከመይሲ

(1.) ንዱቄኣን ዘይታኣን ኣብዝሖ (ቁ. 8-16)።

(2.) ንዝሞተ ወዳ ህይወት መለሰሉ (ቁ. 17-24)።

በዚ ከምዚ ታሪኹ ብፍርድታትን ተኣምራትን ይጅምር፣ እዚ ድማ ነቲ ንርእሱ ብዕምቆት ዘበላሸወ ዓሻ ወለዶ ንምትንቓሕ ዝተዳለወ እዩ።

ቁጽሪ 1-7

ታሪኽ ኤልያስ ብዘይተጸበየናዮ መገዲ ይጅምር። ብሓፈሻ፣ ሓደ ነብዪ ምስ ዝመጽእ፣ ብዛዕባ ወለዱ፣ ወዲ መን ምዃኑን ካብ ኣየናይ ነገድ ምዃኑን ይንገረና፤ ኤልያስ ግና (ከም ዝበሃል) ካብ ደበና ወረደ፣ ከም መልከጼዴቅ ኣቦ ዘይብሉ፣ ኣደ ዘይብሉ፣ ዘርኢ ዘይብሉ ኮይኑ፣ እዚ ድማ ገሊኦም ኣይሁድ ካብ ሰማይ ዝተላእከ መልኣኽ ከም ዝነበረ ክሓስቡ ገበሮም፤ ሃዋርያ ግና ከምዚ ከማና ንስምዒታት ዝተገዝአ ሰብ ከም ዝነበረ ኣረጋጊጹልና ኣሎ (ያእቆብ 5:17)፣ እዚ ድማ፣ ንሱ ንናይ ሰብ ባህርያዊ ድኻማት ጥራይ ዘይኮነስ፣ ብተፈጥሮ ባህርዩ፣ ካብ ብዙሓት ሰባት ዝያዳ ሃሩርን ቅንኣትን ዝነበሮ ሰብ ምዃኑ፣ ስለዚ ድማ ምስቶም ኣብ ዘመኑ ዝነበሩ ደፋራት ሓጥኣን ንምምሕዳር ዝበለጸ ዝበቅዕ ምዃኑ የረድእ፡ ኣምላኽ ንሰብ ንዝሓሰበሉ ዕዮ ብኸመይ ብድንቂ ይበቅዖ። ጽዑቕ መንፈስ ንጽዑቕ ኣገልግሎት ይጽዋዕ። እቲ ምምሕያሽ በረድ ንምፍራስ ከም ሉተር ዝበለ ሰብ የድልዮ ነይሩ። ኣስተብህል፣

1. ስም እቲ ነብዪ፡ ኤልያሁ—"ኣምላኸይ የሆዋ ንሱ እዩ" (ከምኡ ማለት እዩ)፣ "ንዓይ ዝልእከኒ፣ ዝውንነኒ፣ ዝድግፈኒ ንሱ እዩ፣ ንእስራኤል ናብኡ ክመልሶ ዝደሊ፣ ነቲ ዓቢይ ዕዮ ድማ ንሱ በይኑ ክፍጽሞ ዝኽእል እዩ።"

2. ሃገሩ፡ ካብቶም ኣብ ገለዓድ፣ ኣብ ማዕዶ ዮርዳኖስ ዝነበሩ እዩ ነይሩ፣ ወይ ካብ ነገድ ጋድ ወይ ካብ ፍርቂ ነገድ ምናሴ፣ ከመይሲ ገለዓድ ኣብ መንጎኦም ተመቒሉ ነይሩ፤ ግናኸ ካብቶም ክልተ ነገድ ተወላዲ ምዃኑ ኣይተረጋገጸን። ስውርነት ወለዱ ድሕሪኡ ንኽብረቱ ዕንቅፋት ኣይነበረን። ሰባት ካበይ ከም ዝመጹ ዘይኮነስ እንታይ ከም ዝኾኑ ኢና ክንሓትት ዘድልየና፡ ጽቡቕ ነገር እንተኾይኑ፣ ካብ ናዝሬት እንተመጸ እውን ኣይገድስን። ኣምላኽ ካብ ገለዓድ እዚ በለሳን እዚ ሓኪምን ምስ ለኣኸሎም እስራኤል ብርቱዕ ቁስሊ ነበሮም። ካብ ጢስቤ፣ ኣብታ ሃገር እትርከብ ከተማ፣ ጢሽባዊ ተባሂሉ ይጽዋዕ። ኣብ መጀመርታ ታሪኹ ክልተ ነገራት ኣሎና፡—

I. ንእስራኤል ብሰንኪ ሓጢኣቶም ዝቕጽዑሉ ዝነበረ ነዊሕን ከቢድን ጥሜት ብኸመይ ከም ዝተነበየ። እታ ፍርያም ምድሪ፣ ብሰንኪ ስእነት ዝናብ፣ ብሰንኪ እከይ እቶም ኣብኣ ዝነበሩ፣ ናብ ምድረ በዳ ክትልወጥ እያ። ከይዱ ንኣሓብ እዚ ነገሮ፤ ንህዝቢ ምስ መንግስቲ ከይተሰማምዑ ንምግባር ብሕቡእ ኣይነገሮምን፣ የግዳስ ንጉስ ንምድሪ ንምምሕያሽ፣ በዚ ድማ ንፍርዲ ንምክልኻል ስልጣን ኣብ ኢዱ ስለ ዝነበረ፣ ንንጉስ ኣወጀሉ። ንኣሓብ ብሰንኪ ጣኦት ኣምልኾኡን ካልእ እከይን ከም ዝገነሖ፣ እንተ ዘይተነሲሑን እንተ ዘይተመሓየሸን እዚ ፍርዲ እዚ ኣብ ምድሩ ከም ዝመጽእ ከም ዝነገሮ ይከኣል። ንገለ ዓመታት ጤዛን ዝናብን ኣይክህሉን እዩ፣ ብዘይካ ብቓለይ፣ ማለት፣ "ክሳዕ እንደገና ካባይ ትሰምዑ ኣይትጸበዩ።" ሃዋርያ እዚ ብቓል ትንቢት ጥራይ ዘይኮነስ፣ ነቲ መፍትሕ ደበና ዝኸፈተ ቃል ጸሎት እውን ከም ዝኾነ ክንርድኦ ይምህረና፣ ያእቆብ 5:17, 18። ብቕዱስ ቁጥዓ ብሰንኪ ክሕደት እስራኤል፣ ብቕዱስ ቅንኣት ድማ ንኽብሪ ኣምላኽ፣ ፍርድታቱ ዝተጻረሩ፣ ዝናብ ከይዘንብ ብትጋህ ጸለየ፤ ከም ጸሎቱ ድማ፣ ሰማያት ከም ኣስራዚ ኮኑ፣ ክሳዕ እንደገና ዝናብ ንኽዘንብ ዝጸለየ። ነዚ ታሪኽ እዚ ብምጥቃስ ብዛዕባ መሰኻኽር ኣምላኽ (ራእይ 11:6) ከምዚ ተባሂሉ ኣሎ፣ እዞም እዮም ኣብ ዘመን ትንቢቶም ዝናብ ከይዘንብ ንሰማይ ክዓጽዉ ስልጣን ዘለዎም። ኤልያስ ንኣሓብ ኣፍለጠሉ፣

1. እግዚኣብሔር የሆዋ እቲ ዝነጸጎ ኣምላኽ እስራኤል ምዃኑ።

2. ንሱ ህያው ኣምላኽ ምዃኑ፣ ከምቶም ዝሰገደሎም ዝነበሩ ምዉታት ዓባሳት ጣኦታት ከም ዘይኮነ።

3. ንሱ ባዕሉ ኣብ ኣገልግሎት ባርያ ኣምላኽ ምዃኑ፣ ካብኡ ዝተላእከ መልእክተኛ ምዃኑ፡ "ኣብ ቅድሚኡ ደው ዝብል፣ ንኡኡ ዘገልግል ንሱ እዩ፣" ወይ "ሕጂ ዝውክሎ፣ ኣብ ክንድኡ ደው ዝብል፣ ብስሙ ድማ ዝዛረብ፣ ንነብያት በኣልን ኣግራብን ብምጽራር።"

4. እቲ ሕጂ ዘሎ ሰላምን ብልጽግናን መንግስቲ እስራኤል ከም ዝኾነ እኳ እንተኾነ፣ ኣምላኽ ብሰንኪ ጣኦት ኣምልኾኦም ከም ዝተቖጥዐ፣ ብሰንኪ ስእነት ዝናብ ድማ ከም ዝቐጽዖም (እዚ ድማ ንሱ ምስ ከልከሎ፣ እቶም ዘገልግልዎም ኣማልኽቲ ክህብዎ ኣይከኣሉን፤ ከመይሲ ካብቶም ከንቱታት ኣህዛብ ዝናብ ክህቡ ዝኽእሉዶ ኣለዉ፧ ኤር. 14:22)፣ እዚ ድማ ንድኻሞም፣ ንዕሽነት እቶም ንህያው ኣምላኽ ገዲፎም ንኸይድግፍዎም፣ ጽቡቕ ወይ ክፉእ ክገብሩ ዘይክእሉ፣ ንምርግጋጽ እዩ፤ እዚ ድማ ብኸቢድ መሓላ ኣረጋጊጹዎ—እግዚኣብሔር ኣምላኽ እስራኤል ህያው ከም ዝኾነ፣ ኣሓብ ነቲ ስግኣት ዝያዳ ንኽፈርህ፣ መለኮታዊ ህይወት ንምፍጻሙ ስለ ዝተዋህበ።

5. ኣብ ሰማይ እንታይ ረብሓ ከም ዝነበሮ ንኣሓብ ኣፍለጠሉ፡ ብቓለይ ክኸውን እዩ። ብስም ኣምላኽ ክዛረብ ከሎ ብኸመይ ብኽብሪ ይዛረብ፣ ከምቲ ነቲ ትእዛዝ ነብዪ (ኤር. 1:10) ብጽቡቕ ዝተረድአ፣ ንኣህዛብን ንመንግስታትን ሓላፊ ገይረካ ኣለኹ። ሓይሊ ጸሎትን ሓቂ ቃል ኣምላኽን ርአ፤ ከመይሲ ንምኽሪ መልእክተኛታቱ ይፍጽም።

II. ኣብቲ ጥሜት ንሱ ባዕሉ ብኸመይ ከም ዝተሓልየ።

1. ብኸመይ ከም ዝተሓብአ። ኣምላኽ ናብ ርባ ኬሪት ከይዱ ክሕባእ ኣዘዞ፣ ቁ. 3። እዚ ዝተሓስበሉ፣ ንምድሓኑ ጥራይ ኣይነበረን፣ ከመይሲ ኣሓብ ብኡብኡ ንህይወቱ ከም ዝደለየ ኣይረአን፣ የግዳስ ንህዝቢ ፍርዲ እዩ ነይሩ፣ ንሳቶም ድማ፣ ብግልጺ እንተ ዝረአ፣ ብምምህርቱን ብምልጃኡን በረኸት ክኸውን ይኽእል ነይሩ፣ በዚ ድማ መዓልታት መከራኦም ምሓጸረ፤ ኣምላኽ ግና ንሰለስተ ዓመትን ፍርቅን ክጸንሕ ወሲኑ ነይሩ፣ ስለዚ፣ ንነዊሕ እዋን፣ ኤልያስ ክሕባእ ኣዘዘ፣ እቲ ፍርዲ ከይተሰረዘ፣ ምፍጻሙ ብቓሉ ከም ዝኸውን ዝበሎ። ኣምላኽ ብዛዕባ ህዝቢ ንምፍራስን ንምጥፋእን ክዛረብ ከሎ፣ ንቑጥዓኡ ንምምላስ ኣብ ክፍተት ደው ዝብሉ ሰባት ንምውጋድ ገለ መገዲ ይረክብ። ጽቡቓት ሰባትን ጽቡቓት ኣገልገልትን ክሕብኡ ምስ ዝእዘዙ ንህዝቢ ሕማቕ ምልክት እዩ። ኣምላኽ ዝናብ ናብ ምድሪ ክልእክ ምስ ሓሰበ ድማ ንኤልያስ ናብ ኣሓብ ከይዱ ርእሱ ከርኢ ኣዘዞ፣ 18:1። ሕጂ ግና፣ ንመለኮታዊ ትእዛዝ ብምእዛዝ፣ ኣብ ሓደ ስውርን ዘይተዘውተረን ቦታ፣ ኣብኡ ዘይተረኽበ፣ ምናልባት ኣብ መንጎ ሸምበቆታት እቲ ርባ፣ በይኑ ከደ። እግዚኣብሔር ናብ በይነኝነትን ዕረፍትን እንተ ጸዊዑና፣ ክንሰማማዕ ይግባእ፤ ክንጠቅም ምስ ዘይንኽእል ትዕግስተኛታት ክንከውን ኣሎና፣ ንኣምላኽ ክንሰርሕ ምስ ዘይንኽእል ድማ ብህድኣት ክንጸንሕ ኣሎና።

2. ብኸመይ ከም ዝተመገበ። ኣብኡ ክሰርሕ እንተ ዘይከኣለ እኳ፣ ክሓስብን ክጽልን ጥራይ ስለ ዝነበሮ (እዚ ድማ ድሕሪኡ ንጥቕሙ ከዳልዎ እዩ)፣ ግናኸ ክበልዕ እዩ፣ ከመይሲ ኣብ መገዲ ግዴታኡ እዩ፣ ብሓቂ ድማ ክምገብ እዩ፣ ኣብ መዓልቲ ጥሜት ክጸግብ እዩ። እታ ሰበይቲ፣ እታ ቤተ ክርስቲያን፣ ናብ ምድረ በዳ ምስ ትድፋእ፣ ኣብኡ ክትምገብን ክትድለብን ይግበር፣ ሓደ ጊዜ፣ ክልተ ጊዜ፣ ፍርቂ ጊዜ፣ ማለት፣ ሰለስተ ዓመትን ፍርቅን፣ እዚ ድማ ልክዕ ናይ ኤልያስ ምሕባእ ጊዜ እዩ ነይሩ። ራእይ 12:6, 14 ርአ። ኤልያስ ካብቲ ርባ ክሰቲ ነይርዎ፣ ቘራናታት ድማ ምግቢ ከምጽኡሉ ተመዚዞም ነይሮም (ቁ. 4) ከምኡ ድማ ገበሩ፣ ቁ. 6። ኣብዚ፣

(1.) እቲ ምድላው ብዙሕ፣ ጽቡቕ፣ ቀጻሊ፣ እንጌራን ስጋን መዓልታዊ ክልተ ጊዜ፣ መዓልታዊ እንጌራን ዝግባእ ምግቢን ነይሩ።