ኔኮ

ፈርዖን ኔኮ ዳግማዊ (ብኔኮ ዳግማዊ እውን ይፍለጥ) ቅድሚ ልደት ክርስቶስ ካብ 610 ክሳብ 595 ዓ.ዓ. ዝገዝአ ናይ 26ይ ስርወ መንግስቲ ገዛኢ ግብጺ ነበረ። ኣብ ብሉይ ኪዳን ኣብ ዝተፈላለዩ ክፍሊታት ተጠቒሱ ኣሎ፤ ብቐንዱ ድማ ምስ መንግስቲ ይሁዳ ብዘለዎ ዝምድናን ኣብ ልዕሊ ባቢሎናውያን ብዘካየዶ ወተሃደራዊ ወፍርታትን እዩ። ከም ጸብጻብ2ኛ ዜና 35:20-24ከምኡ’ውን2ኛ ነገ 23:29-30ከም ዝብሎ፡ ፈርዖን ኔኮ ንባቢሎናውያን ንምውጋእ ንኣሶራውያን ንምሕጋዝ ሰራዊቱ ናብ ሩባ ኤፍራጥስ መሪሑ ነበረ። ይኹን እምበር፡ ንጉስ ይሁዳ ኢዮስያስ ንምዕባለ ኔኮ ብምቅዋም ኣብ መጊዶ ገጢምዎ። ኔኮ ምስ ኢዮስያስ ባእሲ ከም ዘይብሉ ኣጠንቂቕዎ እኳ እንተ ነበረ፡ ንጉስ ይሁዳ ግና ጸኒዑ፡ በቲ ዝሰዓበ ውግእ ድማ ኢዮስያስ ብቀስተኛታት ግብጺ ገዳይ ዝኾነ መውጋእቲ በጺሕዎ። ሞት ኢዮስያስ መወዳእታ ናይቲ ጻድቕ ዝነበረ ግዝኣቱ ከምኡ’ውን መጀመርታ ናይ ዘመን ውድቀት ንይሁዳ ነበረ። ኢዮስያስ ምስ ሞተ፡ ፈርዖን ኔኮ ኣብ ልዕሊ ይሁዳ ዘለዎ ቁጽጽር ኣደልደለ። ነቲ ብህዝቢ ንጉስ ኮይኑ ዝተሾመ ወዲ ኢዮስያስ ኢዮኣሓዝ ካብ ስልጣን ኣውሪዱ፡ ነቲ ካልእ ወዲ ኢዮስያስ ኢዮኣቄም ድማ ጥገኛ ንጉስ ገይሩ ሾሞ (2ኛ ነገ 23:31-35፤2ኛ ዜና 36:1-4)። ኔኮ ኣብ ልዕሊ ይሁዳ ከቢድ ግብሪ ደረተ፡ ኢዮኣቄም ድማ ነቲ ግብሪ ካብ ህዝቢ ሃገሩ ኣከበተ። ይኹን እምበር፡ ሓይሊ ፈርዖን ኔኮ ድሕሪ ቁሩብ ግዜ ብሓያል ግዝኣት ባቢሎን ተፈታተነ። ኣብ ኣርባዕተኛ ዓመት ኢዮኣቄም፡ ንጉስ ባቢሎን ናቡከደነፆር ዳግማዊ ኣብ ውግእ ካርኬሚሽ ንሰራዊት ኔኮ ስዒሩ፡ እዚ ድማ ኣብኤር 46:2ተመዝጊቡ ኣሎ። እዚ ወሳኒ ዓወት እዚ ኣብቲ ከባቢ ምዝዛም ልዕልና ግብጺ ዘመልክት ኮይኑ፡ ባቢሎን ኣብ ልዕሊ ይሁዳ ቁጽጽር ንኽትገብር መገዲ ከፈተ። ነብዪ ኤርምያስ ድማ ኣብ ልዕሊ ግብጺ ኣብ ዝገበሮ ትንቢታት ንፈርዖን ኔኮ ይጥቅስ (ኤር 46:17, 25)። እዞም ክፍሊታት እዚኦም ንግብጺ ብኢድ ናቡከደነፆርን ባቢሎናውያንን ምፍሻልን ምውራድን ይትንብዩ፤ እዚ ድማ ኣብ ጥንታዊት ቀረባ ምብራቕ ዘሎ ተለዋዋጢ ሚዛን ሓይሊ የርኢ። ዝምድና ፈርዖን ኔኮ ምስ ይሁዳን ኣብ ልዕሊ ባቢሎን ዘካየዶ ወተሃደራዊ ወፍርታትን ንኸባቢኡ ዓብዪ ሳዕቤን ኣስዒቡ። ንኢዮስያስ ምዕዋቱን ከምኡ’ውን ንኢዮኣቄም ጥገኛ ንጉስ ገይሩ ምሻሙ ንይሁዳ ኣብ ትሕቲ ጽልዋ ግብጺ ኣእትይዋ፡ እቲ ኣብ ካርኬሚሽ ዝተረኽበ ስዕረት ድማ መጀመርታ ልዕልና ባቢሎን ኣመልኪቱ። እዞም ፍጻሜታት እዚኦም ንመወዳእታ ውድቀት ኢየሩሳሌምን ምርኮ ባቢሎንን መድረኽ ዘዳለዉ ኮይኖም፡ እዚ ድማ ኣብ ታሪኽን ሃይማኖታዊ ዕቤት ህዝቢ ኣይሁድን ዓሚቕ ጽልዋ ገይሩ።