መዝሙር ዳዊት 78

መዝሙር 78:1-8። እዚኣቶም ጸልማትን ዕምቆትን ዘለዎም ቃላት ተባሂሎም ይጽውዑ፣ ምኽንያቱ ብጥንቃቐ ክምርመሩ ስለዘለዎም። ሕጊ ኣምላኽ ድማ፡ ቤተ ክርስቲያን ንዘለኣለም ክትነብር፡ ንደቆም ብትግሃት ከምህርዎ ብፍሉይ ትእዛዝ ተዋሂቡ ነበረ። ከምኡ’ውን፡ ኣሰራርሓ ኣምላኽ፡ እንተ ብምሕረት እንተ ብፍርዲ፡ ምስ ፍቓድ ኣምላኽ ንኽሰማምዑ ከተባብዖም ነበረ። ግብርታት ኣምላኽ ድማ፡ ትእዛዛቱ ንኽንሕሉ ንቕርበተ ልብና ኣዝዮም የደልድሉ። ግብዝነት ናብ ምልሓድ ዝመርሕ ቀጥታዊ መገዲ እዩ፤ እቶም ልቦም ብግቡእ ዘየዳልዉ ድማ ምስ ኣምላኽ ጸኒዖም ኣይነብሩን። ብዙሓት ወለዲ፡ ብዕሽነትን ብእኩይ ግብርን፡ ገበነኛታት ቅትለት ደቆም ይኾኑ። ግናኸ መንእሰያት፡ ብኹሉ ሕጋዊ ነገር ክእዘዙ ግዴታ እንተለዎም እኳ፡ ሓጢኣተኛዊ ትእዛዛት ክእዘዙ ወይ ሓጢኣተኛዊ ኣርኣያታት ክመስሉ የብሎምን።

መዝሙር 78 እዚ መዝሙር እዚ ታሪኻዊ እዩ። ንእስራኤል ኣምላኽ ዝገበረሎም ዓበይቲ ምሕረትን፣ ንዕኡ ዘቖጥዕዎ ዓበይቲ ሓጢኣታትን፣ ብሰሪ ሓጢኣቶም እተሰከምዎ ብዙሕ ምልክታት ቁጥዓኡን ዝገልጽ ዛንታ እዩ። እቲ መዝሙር ደራሲ ኣብ ዝሓለፈ መዝሙር፣ ኣብ ከቢድ ግዜ ንርእሱ ንምብርትታዕ፣ ብዛዕባ ጥንታዊ ግብሪ ኣምላኽ ምዝራብ ጀሚሩ ነይሩ። ኣብኡ ብሃንደበት ደው ኢሉ፣ ግናኸ ኣብዚ ንቤተ ክርስቲያን ንምህናጽ እቲ ዛዕባ ይቕጽሎ፣ ብሰፊሑ ድማ ይገልጾ፣ ኣምላኽ ንኣኦም ክሳዕ ክንደይ ጽቡቕ ከም ዝነበረሎም ጥራይ ዘይኮነስ፣ እዚ ድማ ንዝቕጽል ምሕረት መረጋገጺ እዩ፣ ንሳቶም ድማ ንኣምላኽ ክሳዕ ክንደይ ብሕሱም ከም ዝተጓነዩዎ፣ እዚ ድማ ኣብዚ ግዜ እዚ ከም ዝገበሮ ንምቕጻዕ ዘጽድቖ፣ ንኹሉ ትርርም ድማ ዝኸልእ እዩ። ኣብዚ ዘሎ፡

I. እቲ መእተዊ ናይዚ ታሪኽ ቤተ ክርስቲያን፣ ናይዚ ዘመን እዚ ኣቓልቦ ናብኡ ዝዕድምን፣ ንዝመጽእ ወለዶ ንምጽናዕ ዝምሕዝን (ቁ. 1-8)።

II. እቲ ታሪኽ ባዕሉ ኻብ ሙሴ ክሳዕ ዳዊት። ንዝመጽእ ወለዶ ብዝሓሸ ክዝከርን ክመሓላለፍን፣ ምዝማሩ ድማ ካብ ባዶ ዛንታ ንላዕሊ ብዝያዳ ነቶም ኣብዚ ተዘርዚሮም ዘለዉ ነገራት ከም ዝነክዮም፣ ኣብ መዝሙር ወይ መዝሙር ተነቢሩ ኣሎ። እቲ ቀንዲ ዕላማ ናይዚ መዝሙር እዚ (ቁ. 9–11) ኣሎና፣ ኣብኡ ብዛዕባ እቲ ኣብዚ እዋን እዚ ዝነበሮም ተግሳጽ (ቁ. 9)፣ ናብኡ ዘምጽኦም ሓጢኣት (ቁ. 10)፣ ከምኡውን ቀደም ኣምላኽ ዝገበረሎም ምሕረት፣ እዚ ድማ ነቲ ሓጢኣት ዘኸበዶ (ቁ. 11) ተጠቒሱ ኣሎ። ብዛዕባ እቲ ዝርዝራት፣ ኣብዚ ተነጊርና ኣሎና፡ 1. ኣምላኽ ካብ ግብጺ ብምውጻእ (ቁ. 12–16)፣ ኣብ በረኻ ብምምጋብ (ቁ. 23–29)፣ ንጸላእቶም ብምቕጻዕን ብምጥፋእን (ቁ. 43–53)፣ ከምኡውን ኣብ መወዳእታ ናይ ተስፋ ምድሪ ብምውራስ (ቁ. 54, 55) ዝገበረሎም ዘደንቕ ግብሪ። 2. ንኣምላኽ ብዛዕባ ዝገበረሎም ጸጋታት ክሳዕ ክንደይ ዘየመስገኑ ከም ዝነበሩን፣ ክሳዕ ክንደይ ብዙሕን ዓብይን ምቕስቓስ ከም ዝገበሩን። ንኣምላኽ ክሳዕ ክንደይ ከም ዝተጕርምርሙን ከም ዘይኣመኑን (ቁ. 17–20)፣ ምስ ቀጽዖም ድማ ንንስሓን ምትእስሳርን ጥራይ ከም ዝመስሉ (ቁ. 34–37)፣ በዚ ድማ ከም ዘጕሃዩዎን ከም ዝፈተኑዎን (ቁ. 40–42)። ናብ ከነኣን ምስ መጹ ድማ ብጣኦት ኣምልኾኦም ንኣምላኽ ክሳዕ ክንደይ ከም ዘዋረድዎ (ቁ. 56–58)። 3. ኣምላኽ ብሰሪ ሓጢኣቶም ብጽድቂ ክሳዕ ክንደይ ከም ዝቐጽዖም (ቁ. 21, 22) ኣብ በረኻ፣ ሓጢኣቶም ቅጽዓቶም ገይሩ (ቁ. 29–33)፣ ሕጂ ድማ ብቅርብ እቲ ታቦት ብፍልስጥኤማውያን ምስ ተወስደ (ቁ. 59–64)። 4. ኣምላኽ ብምሕረት ክሳዕ ክንደይ ከም ዝሓደገሎምን፣ ብምሕረት ድማ ናብኦም ከም ዝተመልሰን፣ ብዘይካ ምቕስቓሶም እኳ። ቀደም ከም ዝሓደገሎም (ቁ. 38, 39)፣ ሕጂ ድማ ብቅርብ እቲ ኣብ ርእሶም ዘምጽእዎ ፍርድታት ኣልጊሱ፣ ኣብ ቤተ ክርስቲያንን ኣብ መንግስትን ብጽቡቕ ምትእስሳር ከም ዘምጽኦም (ቁ. 65–72)። እቲ ቀንዲ ዕላማ ናይዚ መዝሙር እዚ ኣብ ምዝማሩ ንዓና ክጠቕመና ይኽእል እዩ፣ ኣምላኽ ንዓናን ንቤተ ክርስቲያኑን ቀደም ዝገበሮ፣ ንሕና ድማ ንዕኡ ዝገበርናዮ ንምዝካር፣ ከምኡውን እቲ ዝርዝራት ንዓና ክጠቕመና ይኽእል እዩ፣ ንጥንታዊ እስራኤል ብግልጺ ዝፈጸምዎ ዘይምእማንን ዘይምምስጋንን ሓጢኣት ንምጥንቃቕ፣ እቲ መዝገብ ድማ ንምምሃርና ተሓልዩ ኣሎ። "እዚ ነገር እዚ ንኣኦም ንምሳሌ ኮይኑ ተፈጸመ" 1 ቈረ. 10:11፤ እብ. 4:11። ናይ ኣሳፍ መስተውዓሊ መዝሙር።

ቁጽሪ 1-8 እዘን ፍቕድታት እዚአን፣ እቲ መእተዊ ናይዚ ታሪኽ ዝሓዛ፣ እቲ መዝሙር ነቲ ኣርእስቲ ከም ዝምልስ የርእያ፤ ብሓቂ መስተውዓሊ መዝሙር እዩ—መዝሙር ንምምሃር ዝኸውን፤ እቲ ዝህቦ ትምህርቲ እንተ ዘይተቐበልናዮ፣ ጥፍኣትና ናትና እዩ። ኣብዚ፡

I. እቲ መዝሙር ደራሲ ንዝጸሓፎ ኣቓልቦ ይሓትት (ቁ. 1)፡ “ኣቱም ህዝበይ፣ ንሕገይ ኣቕልቡ።” ገሊኦም እዚ ንቓላት እቲ መዝሙር ደራሲ ይገብርዎ። ዳዊት ከም ንጉስ፣ ወይ ኣሳፍ ብስሙ፣ ከም ዋና ጸሓፊኡ፣ ወይ ጸሓፊ ናይቲ ጣዕሚ ዘለዎ ዘማሪ እስራኤል፣ ኣብዚ ንህዝቢ፣ ከምቲ ኣብ ትሕቲ ሓላፍነቱ ዝነበረ ህዝቡ፣ ንሕጉ ከም ዘቕልቡ ይጽውዕ። ንትምህርታቱ ሕጉ ወይ ትእዛዙ ይብሎ፤ ከምዚ ዝኣመሰለ ኣዛዚ ሓይሊ ኣብ ውሽጦም ነበሮም። ኩሉ ጽቡቕ ሓቂ፣ ብብርሃኑን ፍቕሩን ዝተቐበለ፣ ኣብ ሕልና ሓይሊ ሕጊ ክህልዎ እዩ፤ ግናኸ እዚ ጥራይ ኣይነበረን፡ ዳዊት ንጉስ ነበረ፣ ንህዝቡ ንምህናጽ ድማ ንጉሳዊ ስልጣኑ ከእቱ ነበረ። ኣምላኽ ብጸጋኡ ንዓበይቲ ሰባት ጽቡቓት ሰባት እንተ ገበሮም፣ ካብ ካልኦት ንላዕሊ ጽቡቕ ክገብሩ ይኽእሉ እዮም፣ ምኽንያቱ ቓሎም ንኹሎም ኣብ ከባቢኦም ዘለዉ ሕጊ ክኸውን እዩ፣ ስለዚ ድማ ኣቕልቦ ክህቡን ክሰምዑን ኣለዎም፤ ምኽንያቱ መለኮታዊ ምግላጽ ናብ ኣእዛንና እንተ መጺኡ፣ ንሕና ድማ ኣእዛንና ናብኡ እንተ ዘየድሃብና፣ ንርእስና እንተ ዘየዋረድናን ንርእስና ንምስማዕን ንምጥንቃቕን እንተ ዘይተሓሓዝና፣ እንታይ ጥቕሚ ኣለዎ፧ ወይ እቲ መዝሙር ደራሲ፣ ነብዪ ስለ ዝነበረ፣ ከም ኣፍ ኣምላኽ ይዛረብ፣ በዚ ድማ ንኣኦም ህዝቡ ይብሎም፣ ንዝተባህለ ድማ ከም ሕጊ ምትእስሳር ይሓትት። እዝኒ ዘለዎ፣ መንፈስ ንኣብያተ ክርስቲያናት ዝብሎ ይስማዕ፣ ራእ. 2:7።

II. ኣብዚ ተዘርዚሩ ዘሎ ብትግሃት ክንከታተሎ ዘሎና ብዙሕ ምኽንያታት ተዋሂቡ ኣሎ። 1. እቶም ኣብዚ ተዘርዚሮም ዘለዉ ነገራት ከቢድ እዮም፣ ንምግምጋም ድማ ይግብኦም፣ ፍሉያት እዮም፣ ንዕኡ ድማ የድልዮም (ቁ. 2)፡ “ኣፈይ ብምሳሌ ክኸፍት እየ፣ ብልዑልን ዘይተለምደን፣ ግናኸ ኣዝዩ ግሩምን ንኣቓልቦኹም ዝግብኦን ነገር፤ ጸልማት ዘለዎም ቃላት ክዛረብ እየ፣ እዚ ድማ ከምቲ ምብራቓውያን ነገስታትን ምሁራትን ንሓድሕዶም ዝፍተኑሉ ዝነበሩ እንቆቑሖታት፣ ኣዝዩ ከቢድ ኣቓልቦኹም ዝሓትት እዩ።” እዚኣቶም ጸልማት ዘለዎም ቃላት ተባሂሎም ይጽውዑ፣ ንምርዳእ ስለ ዝኸብዱ ዘይኮነስ፣ ግናኸ ኣዝዮም ንምድናቕን ብጥንቃቐ ንምርኣይን ስለ ዝግብኦም። እዚ ድማ ኣብቲ መድሓኒና ዝገለጾም ምሳሌታት ከም ዝተፈጸመ ተነጊሩ ኣሎ (ማቴ. 13:35)፣ እዚ ድማ (ከምዚ) ንኩነታት መንግስቲ ኣምላኽ ኣብ መንጎ ሰባት ዝገልጽ ነበረ። 2. ንሳቶም ናይ ጥንቲ መዘኻኸሪ እዮም—“ኣቦታትና ዝነገርናዮም ጥንታዊ ጸልማት ዘለዎም ቃላት”፣ ቁ. 3። ንሳቶም ብዘይጥርጥር ርግጽ ዝኾኑ ነገራት እዮም፤ ሰሚዕናዮምን ፈሊጥናዮምን ኢና፣ ንሓቂኦም ንምጥርጣር ድማ ቦታ የለን። ወንጌል ሉቃስ “ብኣና ብርግጽ ዝተኣመኑ ነገራት ምግላጽ” ተባሂሉ ይጽዋዕ (ሉቃ. 1:1)፣ ከምኡ ድማ እቶም ኣብዚ ተዘርዚሮም ዘለዉ ነገራት። እቲ ንወለድናን ኣቦታትናን ዘሎና ክብሪ፣ ኣቦታትና ዝነገርናዮም ክንከታተል የገድደና፣ ክሳዕ ክንደይ ሓቅን ጽቡቕን ከም ዝመስል ድማ፣ ብዝያዳ ኣኽብሮትን ኣቓልቦን ክንቕበሎ የገድደና። 3. ንሳቶም ናብ ዝመጽእ ወለዶ ክመሓላለፉ ኣለዎም፣ ብጥንቃቐ ድማ ከነመሓላልፎም ከም ሓላፍነት ኣብ ልዕሌና ኣሎ (ቁ. 4)፤ ኣቦታትና ስለ ዝነገርናዮም፣ ካብ ደቆም ኣይንሓብኦምን። ደቅና ናቶም ተባሂሎም ይጽውዑ፣ ምኽንያቱ ንዘርኦም ዘርኢ ይሓልዩ ነበሩ፣ ከም ናቶም ድማ ይርእይዎም ነበሩ፤ ንደቅና ድማ ፍልጠት ኣምላኽ ብምምሃር፣ ንወለድና ንምምሃርና ዘሎና ዕዳ ገለ ንመልስ። ብዘይካዚ፣ ናትና ደቅና እንተ ዘይብልና፣ ንነገራት ኣምላኽ ንደቆም፣ ንደቂ ካልኦት ክንነግር ኣሎና። ሓልዮትና ንዝመጽእ ወለዶ ብሓፈሻ ክኸውን ኣለዎ፣ ንናትና ወለዶ ጥራይ ዘይኮነስ፤ ንዝመጽእ ወለዶ ድማ፣ እቶም ክውለዱ ዘለዉ ደቅን፣ ከምኡውን እቶም ሕጂ ዝዓብዩ ዘለዉ ወለዶን እቶም ዝተወልዱ ደቅን። እቲ ንደቅና ከነመሓላልፎ ዘሎና፣ ፍልጠት ቋንቋታት፣ ስነ-ጥበባት፣ ሳይንስ፣ ናጽነትን ንብረትን ጥራይ ዘይኮነስ፣ ብፍላይ ድማ ምስጋና እግዚኣብሔርን፣ ኣብ ዝገበሮ ዘደንቕ ግብሪ ዝረአ ሓይሉን እዩ። ዓብዪ ሓልዮትና ንሃይማኖትና፣ ነቲ ዓብዪ ኣደራሽ፣ ንጹህን ምሉእን ኣብ ኢድ እቶም ዝሰዓቡና ክንሰድድ ኣለዎ። እቲ ምሉእን ግሉጽን ፍልጠት ክንሕዞ ዘሎና ክልተ ነገራት ኣሎ፡— (1.) ሕጊ ኣምላኽ፤ ምኽንያቱ እዚ ንደቆም ብትግሃት ከም ዝምህርዎ ብፍሉይ ትእዛዝ ተዋሂቡ ነበረ (ቁ. 5)፡ “ኣብ ያእቆብን እስራኤልን ምስክር ወይ ኪዳን ኣቚሙ፣ ሕጊ ድማ ኣውጺኡ፣ ትእዛዛትን ተስፋታትን ሃቦም፣ እዚ ድማ ንደቆም ከም ዝነግርዎ ኣዘዞም” ዘዳ. 6:7, 20። ቤተ ክርስቲያን ኣምላኽ፣ ከምቲ ታሪኽ ጸሓፊ ብዛዕባ ሮማዊት መንግስቲ ዝበሎ፣ “res unius aetatis”—ናይ ሓደ ዘመን ነገር ኣይነበረትን፣ ግናኸ ካብ ሓደ ወለዶ ናብ ካልእ ወለዶ ክትቕጽል ነበራ፤ ስለዚ ድማ፣ ኣምላኽ ንተከታታሊ ኣገልገልቲ ኣብ ነገድ ሌዊን ቤት ኣሮንን ከም ዝሰርዐ፣ ከምኡ ድማ ወለዲ ንደቆም ብፍልጠት ሕጉ ከም ዝምህርዎ ኣዘዘ፡ ምስ ዓበዩ ድማ፣ ተንሲኦም ንደቆም ክነግሩ ኣለዎም (ቁ. 6)፣ ከምቲ ሓደ ወለዶ ኣገልገልቲ ኣምላኽን ኣምለኽቱን ዝሓልፍ፣ ካልእ ወለዶ ክመጽእ፣ ቤተ ክርስቲያን ድማ፣ ከም ምድሪ፣ ንዘለኣለም ክትነብር ትኽእል እያ፤ በዚ ድማ ስም ኣምላኽ ኣብ መንጎ ሰባት ከም መዓልታት ሰማይ ክኸውን ይኽእል እዩ። (2.) ምሕረትን ፍርድን ዝሓዘ ኣምላኻዊ ምድላዋት ብዛዕባኦም። እቲ ቀዳማይ ንምእንቲ እዚ ዝተጠቕሰ ይመስል፤ ኣምላኽ ሕጋጋቱ ንዝመጽእ ወለዶ ከም ዝፍለጥ ትእዛዝ ስለ ዝሃበ፣ ምስኡ ድማ ግብሩ ክፍለጥ የድሊ፣ እቲ ንእዙዛት ዝተዋህበ ተስፋታት ምፍጻምን፣ እቲ ንዘይእዙዛት ዝተነግረ ምፍርራህን። እዚኣቶም ንደቅናን ንደቂ ደቅናን ይንገሩ፣ [1.] ንፍቓድ ኣምላኽ ንምምስሳል ምብርትታዕ ንምርካብ (ቁ. 7)፡ “ንግብሪ ኣምላኽ ኣብ ዝሓለፉ መዓልታት ዝተገብረ ዘይርስዑ፣ ተስፋኦም ኣብ ኣምላኽ ከንብሩን ትእዛዛቱ ክሕልዉን፣ ትእዛዙ መምርሒኦም፣ ኪዳኑ ድማ መጽንሒኦም ክገብሩ።” እቶም ንትእዛዛት ኣምላኽ ብሕልና ዝገብሩ ጥራይ እዮም ብርግጽ ንምድሓን ኣምላኽ ክተስፉ ዝኽእሉ።