ኦሪት ዘፍጥረት 17

17:1-6 ኪዳን ብግዚኡ ክፍጸም ነይሩ። እቲ ዝተመባጽዐ ዘርኢ ክርስቶስን ብእኡ ዘለዉ ክርስቲያናትን እዮም። ኵሎም እቶም ብእምነት ዝኾኑ ድማ ምስ እሙን ኣብራም ይባረኹ፣ በረኸት ናይቲ ሓደ ኪዳን ተኻፈልቲ ስለ ዝኾኑ። ከም ምልክት ናይዚ ኪዳን እዚ ድማ፣ ስሙ ካብ ኣብራም (ዝለዓለ ኣቦ ማለት እዩ) ናብ ኣብርሃም (ኣቦ ብዙሓት ማለት እዩ) ተቐየረ። ኵሉ እቲ ክርስትያናዊት ዓለም እትሕጎሰሉ፣ ንኣብርሃምን ንዘርኡን ዕዳ ኣለዋ።

ምዕራፍ 17 እዚ ምዕራፍ እዚ፡ ኣብ መንጎ ዓብዪ የሆዋ፡ ኣቦ ምሕረት፡ ብሓደ ሸነኽ፡ ከምኡ እውን እሙን ኣብራም፡ ኣቦ እሙናት፡ ብኻልእ ሸነኽ እተኣትወን እተፈጸመን ስምምዓት ኪዳን ዝሓዘ እዩ። ስለዚ ኣብራም፡ ሰብ ምኽሩ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ሰብ ኪዳኑ እውን ስለ ዝነበረ፡ “ፈታዊ ኣምላኽ” ተባሂሉ ተጸዊዑ። እዞም ክልቲኦም ምስጢራት ምስኡ ነበሩ። እዚ ኪዳን እዚ ኣብ ዘፍ. 15:18 ተጠቒሱ ነይሩ፡ ግናኸ ኣብዚ ብፍላይ ተሰሪዑ፡ ኣብራም ጽኑዕ ምጽንናዕ ምእንቲ ኺረክብ፡ ብመልክዕ ኪዳን ተቐሚጡ ኣሎ። ኣብዚ ዘሎ፡

I. እዚ ኪዳን እዚ ዝተኣትወሉ ኩነታት፡ ግዜን ኣገባብን (ቁ. 1)፡ ከምኡ እውን ኣብራም ዝነበሮ ኣቀማምጣ (ቁ. 3)።

II. እቲ ኪዳን ባዕሉ፡ ብሓፈሻዊ ትሕዝቶኡ (ቁ. 1)። ድሕሪኡ ድማ፡ ብፍሉያት ነጥብታት።

1. ኣቦ ብዙሓት ህዝብታት ክኸውን (ቁ. 4, 6)፡ ምልክት እዚ ድማ ስሙ ተቐየረ (ቁ. 5)።

2. ኣምላኽ ንዕኡን ንዘርኡን ኣምላኽ ክኸውን፡ ምድሪ ከነኣን ድማ ክህቦም (ቁ. 7, 8)። ማሕተም ናይዚ ኪዳን እዚ ድማ ግዝረት ነበረ (ቁ. 9-14)።

3. ብሳራ ወዲ ክረክብ፡ ምልክት እዚ ድማ ስማ ተቐየረ (ቁ. 15, 16)። ኣብራም ነዚ ተስፋ እዚ ተቐበሎ (ቁ. 17)። ሕቶኡ ንእሽማኤል ድማ፡ ንዕኡ ብዝመልአ መገዲ መሊሱሉ (ቁ. 19-22)።

III. ግዝረት ኣብራምን ስድራቤቱን፡ ከም ትእዛዝ ኣምላኽ (ቁ. 23, ወዘተ.)።

ቁጽሪ 1-3 ኣብዚ ዘሎ፡

I. ኣምላኽ ንኣብራም እዚ ጸጋዊ ምብጻሕ እዚ ዝገበረሉ ግዜ፡ ትሽዓተን ትሽዓተን ዓመት ዝዕድሚኡ፡ ድሕሪ ምውላድ እሽማኤል ዓሰርተ ሰለስተ ዓመት ምሉእ ምስ ኮነ።

1. ክሳዕ ክንድዚ፡ ፍሉያት ምግላጻት ኣምላኽ ንኣብራም ተቛሪጾም ነበሩ፤ ምስ ኣምላኽ ዝነበሮ ርክብ ድማ ብስሩዕ ስርዓታትን ኣድላዪ ምድላዋትን ጥራይ ነበረ። ማስታወሻ፡ ገለ ፍሉያት ምጽንናዓት፡ ዕለታዊ እንጌራ ዘይኮኑ፡ እንኳ ንዝበለጹ ቅዱሳን እውን፡ ሓድሓደ ግዜ ጥራይ እዮም ዝረኽብዎም። ኣብዛ ምድሪ እዚኣ ምቹእ ምግቢ ኣለዎም እምበር፡ ቀጻሊ በዓል የብሎምን።

2. ክሳዕ ክንድዚ፡ ተስፋ ይስሃቅ ተናዊሑ ነበረ። (1.) ምናልባት ንኣብራም ንሃጋር ብቕልጡፍ ምእዋጁ ንምእራም። ማስታወሻ፡ ብሓጢኣት እንቕድሞም ምጽንናዓት ብቕንዕና ይናወሑ። (2.) ኣብራምን ሳራይን ክሳዕ ክንድዚ ብዕድመ ምስ ደፍኡ፡ ሓይሊ ኣምላኽ ኣብዚ ጉዳይ እዚ ብዝያዳ ምልዓለ፡ እምነቶም ድማ ብዝያዳ ምተፈተነ። ዘዳ. 32:36፤ ዮሃ. 11:6, 15 ርአ። (3.) ንነዊሕ እዋን እተጸበየ ወዲ ብሓቂ ይስሃቅ ክኸውን፡ ኢሳ. 54:1።

II. ኣምላኽ ነዚ ኪዳን እዚ ምስኡ ዝኣተወሉ ኣገባብ፡ እግዚኣብሔር ብሽኪና ንኣብራም ተገሊጹሉ፡ ማለት፡ ዝርአ ምግላጽ ናይ ቀጥታዊ ክብራዊ ህልውና ኣምላኽ ምስኡ። ማስታወሻ፡ ኣምላኽ ቅድም ንርእሱ ይገልጸልና፡ ብእምነት ድማ ንርእዮ ይገብረና፡ ድሕሪኡ ድማ ናብ ኪዳኑ የእትወና።

III. ኣብራም ብምኽንያት እዚ ዝሓዞ ኣቀማምጣ፡ ኣምላኽ ምስኡ ኺዛረብ ከሎ፡ ኣብ ገጹ ተደፍአ፡ ቁ. 3።

1. ብብሩህነት መለኮታዊ ክብሪ እተሰዓረ፡ ምርኣዩ ዘይከኣለ ኾይኑ፡ ቅድሚ ሕጂ ብዙሕ ግዜ ርእይዎ እኳ እንተነበረ። ዳንኤልን ዮሃንስን እውን ከምኡ ገበሩ፡ ምስ ራእያት ኩሉ ዝኽእል ኣምላኽ እውን እተፋለጡ እኳ እንተነበሩ፡ ዳን. 8:17፤ 10:9, 15፤ ራእ. 1:17። ወይ ድማ፡

2. ብገዛእ ርእሱ ሓፊሩ፡ ንኸምኡ ዘይበቅዕ ሰብ እተገብረሉ ክብሪ ኺሓስብ ከሎ ሓፊሩ። ንርእሱ ብትሕትና ይርእያ፡ ንኣምላኽ ድማ ብፍርሃት፡ ምልክት ናይ ክልቲኡ ድማ፡ ኣብ ገጹ ይወድቕ፡ ርእሱ ናብ ኣምልኾ ኣቀማምጣ የእቱ። ማስታወሻ፡ (1.) ኣምላኽ ናብ ኪዳኑን ርክቡን ዘእትዎም ሰባት ብጸጋ ይዛረቦም። ብቓሉ ይዛረቦም፡ ምሳ. 6:22። ብመንፈሱ ይዛረቦም፡ ዮሃ. 14:26። እዚ ክብሪ እዚ ንኹሎም ቅዱሳኑ እዩ። (2.) ምስ ኣምላኽ ርክብ ዝረኸቡ ሰባት፡ ኣብ ምቕራቦም ትሑታትን ፈራሃትን ክኾኑ ኣለዎም። ምስኡ ርክብ ኣሎና እንተበልና፡ እቲ ቅርበት ድማ ንዕቀት እንተፈጠረ፡ ንርእስና ኢና እንጥብር። (3.) ካብ ኣምላኽ ምጽንናዕ ኪረኽቡ ዝደልዩ፡ ንኣምላኽ ክብሪ ንምሃብን ኣብ እግሩ ንምስጋድን ርእሶም ከዳልዉ ኣለዎም።

IV. ሓፈሻዊ ትሕዝቶን መደምደምታን ናይቲ ኪዳን፡ እቲ ዝተረፈ ኩሉ እተሰረተሉ መሰረት ኮይኑ እተነብረ፤ እዚ ድማ ምስ ኩሎም ብኢየሱስ ክርስቶስ ዝኣምኑ ዘሎ ጸጋዊ ኪዳን እዩ፡ ቁ. 1። ኣብዚ እሞ ርአ፡

1. ኣምላኽ ንዓና እንታይ ከም ዝኸውን ክንጽበ ንኽእል፡ ኣነ ኩሉ ዝኽእል ኣምላኽ እየ። ብየሆዋ ዝብል ስሙ ዘይኮነስ፡ ብዚ ስም እዚ ንርእሱ ንኣብራም ኪገልጽ መረጸ፡ ዘጸ. 6:3። ንያዕቆብ ተጠቒሙሉ፡ ዘፍ. 28:3፤ 43:14፤ 48:3። ኣብ መጽሓፍ እዮብ ብብዝሒ እተጠቕመሉ ስም ኣምላኽ እዩ፡ እንተወሓደ ኣብቲ ናይቲ መጽሓፍ ዘረባታት። ድሕሪ ሙሴ፡ የሆዋ ብብዝሒ ይጥቀስ፡ እዚ ኤል-ሻዳይ ግን ኣዝዩ ብውሑድ። እዚ ድማ ኩሉ ዝኽእል ሓይሊ ኣምላኽ ይገልጽ፡ ወይ ድማ፡ (1.) ከም ተበቃሊ፡ ካብ 'ሰደህ' ማለት 'ኣጥፍአ'፡ ከምኡ ድማ ገለ ሰባት ይብሉ። ኣምላኽ ነዚ ስም እዚ ካብ ጥፍኣት ናይቲ ናይ ቀደም ዓለም ከም ዝወሰዶ ይሓስቡ። እዚ ብኢሳ. 13:6 ከምኡ እውን ብኢዩኤል 1:15 ዝድገፍ እዩ። ወይ ድማ፡ (2.) ከም ለጋሲ፡ 'ሽ' ማለት 'መን'፡ 'ዳይ' ማለት 'እኹል'። እኹል ዝኾነ ኣምላኽ እዩ፤ ወይ ድማ፡ ከምቲ ናይ ቀደም ትርጉም እንግሊዝኛና ኣብዚ ብፍላይ ዝትርጉሞ፡ ኣነ ኩሉ ዝኽእል ኣምላኽ እየ። ማስታወሻ፡ እቲ ንሕና ምስኡ ዘሎና ኣምላኽ እኹል ዝኾነ ኣምላኽ እዩ። [1.] ንርእሱ እኹል እዩ፤ ንርእሱ ዝኸውን እዩ፤ ኩሉ ኣለዎ፡ ምንም ኣየድልዮን እዩ። [2.] ምስኡ ኪዳን እንተኣቲና፡ ንዓና እኹል እዩ፡ ኩሉ ኣብኡ ኣሎና፡ ኣብኡ ድማ እኹል ኣሎና፡ ንዝዓበየ ትምኒትና ዜዕግብ እኹል፡ ንጉድለት ኩሉ ካልእ ዜማልእ እኹል፡ ንዘይመውት ነፍሳትና ሓጎስ ዜውሕስ። መዝ. 16:5, 6፤ 73:25 ርአ።

2. ኣምላኽ ንዕኡ እንታይ ክንከውን ከም ዝደልየና። እቲ ኪዳን ክልተኣዊ እዩ፡ ኣብ ቅድመይ ተመላለስ፡ ፍጹም ድማ ኩን፡ ማለት፡ ቅኑዕን ቅንዕና ዘለዎን፤ ኣብዚ ጸጋዊ ኪዳን እዚ፡ ቅንዕና ፍጽምና ወንጌልና ምዃኑ ብጽቡቕ እተሰርዐ እዩ። ርአ፡ (1.) ሃይማኖተኛ ምዃን ማለት፡ ብቕንዕናና ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ምምልላስ እዩ፤ ኣምላኽ ኩሉ ግዜ ኣብ ቅድሜና ምግባር፡ ኣብ ኩሉ ነገር፡ ከምቶም ኩሉ ግዜ ኣብ ቅድሚ ዓይኑ ዘለዉ ኾይንና ምሕሳብ፡ ምዝራብን ምግባርን እዩ። ንቓሉ ከም ስርዓትና፡ ንኽብሩ ድማ ከም ዕላማና ኣብ ኩሉ ተግባራትና ምግባር፡ ኩሉ ግዜ ኣብ ፍርሃቱ ምህላው እዩ። ኣብ ኩሉ ግዴታታት ሃይማኖታዊ ኣምልኾ ምስኡ ቅርብ ምዃን እዩ፡ ብፍላይ ኣብኦም ኢና ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ እንመላለስ (1 ሳሙ. 2:30)፡ ኣብ ኩሉ ቅዱስ ኣነባብራ ድማ ንዕኡ ምሉእ ምዃን። ካብ ቅንዕና ወጻኢ ዝኾነ ሃይማኖት ኣይፈልጥን። (2.) ቅኑዕ ምምልላስ ምስ ኣምላኽ፡ ኣብ ኩሉ ዝኽእል ምዃኑ ንምርካብና ቅድመ-ኩነት እዩ። እንተ ዘይግዲፍናዮ ወይ እንተ ዘይሓበእናዮ፡ ንጥቕምን ምጽንናዕን ናይ ርክብና ምስኡ ንስእን። (3.) ቀጻሊ ምግምጋም ናይ ኩሉ ዝኽእል ምዃን ኣምላኽ፡ ኣብ ቅኑዕ ምምልላስና ምስኡ ዓብዪ ጽልዋ ክህልዎ እዩ።

ቁጥር 4-6 እዚ ተስፋ እዚ ብኽብሪ እዩ ተጀሚሩ ዘሎ። ዓብዪ ኣምላኽ ከምዚ ይብል፥ “ንኣይ ግና፣ እንሆ፣ እንሆ እሞ ተገረሙሉ፣ እንሆ እሞ ርግጸኛታት ኩኑ፣ ኪዳነይ ምሳኻ እዩ።” ከምቲ ቅድሚ ሕጂ (ቁ. 2) ኪዳነይ ክገብር እየ ዝበሎ። ማስታወሻ፥ ኪዳን ጸጋ ኣምላኽ ባዕሉ ዝገበሮ ኪዳን እዩ። ንሱ (ንኣይ ግና) በዚ ይምካሕ፣ ንሕና እውን ከምኡ ክንገብር ንኽእል ኢና። ሕጂ ድማ ኣብዚ፣

I. ኣብርሃም ኣቦ ብዙሓት ኣህዛብ ከም ዝኸውን ተስፋ ተዋሂብዎ። እዚ ማለት ድማ፣

1. ዘርኡ ብስጋ ብይስሃቅን ብእስማኤልን ከምኡ እውን ብደቂ ቄጡራ ብዙሓት ክኾኑ እዮም። ኣብዚ ተስፋ እዚ ዘይተለመደ ነገር ከም ዝሓዘ ፍሉጥ እዩ፣ እቲ ፍጻሜ እውን ከምኡ ከም ዝኾነ ክንገምት ንኽእል ኢና፣ ካብ ኣብርሃም ዝወረዱ ደቂ ሰብ ካብቲ ምስኡ ማዕረ ዝርሕቀት ካብ ኖህ ዘለዎም ካልኦት ሰባት ዝበዝሑ ምዃኖም እዩ።

2. ኣብ ኩሉ ዘመን ዘለዉ ኩሎም ምእመናን ከም መንፈሳዊ ዘርኡ ክርኣዩ፣ ንሱ ድማ ብዘይካ ፈታዊ ኣምላኽ፣ ኣቦ እቶም እሙናት ተባሂሉ ክጽዋዕ እዩ። ብዚኣ እያ እታ ሃዋርያ ነዚ ተስፋ እዚ ክንርድኦ ዝመርሓና፣ ሮሜ 4:16, 17። ንሱ ብእምነት ምስ ኣምላኽ ኪዳን ዝኣትዉ ኣብ ኩሉ ሃገር ዘለዉ ኣቦ እዩ፣ ከምቲ ኣይሁዳውያን ጸሓፍቲ ዝገልጽዎ ድማ ኣብ ትሕቲ ኽንፊ መለኮታዊ ግርማ ተኣኪቦም እዮም።

II. ምልክት እዚ ድማ ስሙ ካብ ኣብራም፣ ማለት ዓብዪ ኣቦ፣ ናብ ኣብርሃም፣ ማለት ኣቦ ብዙሓት፣ ተቐይሩ። እዚ ድማ፣

1. ንዕኡ ንምኽባር እዩ። ቤተ ክርስቲያን ብሓድሽ ስም ክትጽዋዕ፣ እዚ ስም እዚ ድማ ኣፍ እግዚኣብሔር ዝሰምየኪ ክኸውን፣ ክብሪ እዩ ተባሂሉ ተዛሪቡ ኣሎ፣ ኢሳይያስ 62:2። ነገስታት ንዝፈትውዎም ሰባት ሓደስቲ ማዕርጋት ብምሃብ የኽብሩዎም እዮም፣ ኣብርሃም እውን ብሓቂ ምንጪ ክብሪ ብዝኾነ ኣምላኽ ከምኡ ተኸቢሩ። ኩሎም ምእመናን ሓድሽ ስም ኣለዎም፣ ራእይ 2:17። ገሊኦም ከም ዝሓስብዎ፣ ሓንቲ ፊደል ካብ ስም የሆዋ ኣብ ስም ኣብርሃም ምእታዋ ንሓድሽ ስሙ ክብሪ ዝወሰኸትሉ እያ፣ ከምቲ ንየኮንያስ እቲ ቕዱስ ስም ናይ መጀመርታ ፊደል ስለ ዝነበረቶ፣ እታ ናይ መጀመርታ ፊደል ስሙ ምቑራጻ ውርደት ዝነበረቶ። ኤርምያስ 22:28። ምእመናን ካብ ክርስቶስ እዮም ዝስመዩ፣ ኤፌሶን 3:15።

2. ንእምነት ኣብርሃም ንምብርትታዕን ንምርግጋጽን። ደቂ ኣብ ዘይብሉ እዋን፣ ስሙ እውን ከይተረፈ ሓድሓደ ግዜ ንሓዘን ምኽንያት ይኸውን ነይሩ ይኸውን፥ ኣቦ ብዘይብሉ ሰብ ዓብዪ ኣቦ ተባሂሉ ስለምንታይ ክጽዋዕ፧ ሕጂ ግና ኣምላኽ ብዙሕ ዘርኢ ከም ዝህቦ ምስ ተስፋ ሃቦ፣ ከምኡ ዝገልጽ ስም እውን ምስ ሃቦ፣ እቲ ስም እቲ ሓጎሱ ኾነ። ማስታወሻ፥ ኣምላኽ ዘይብሉ ዘሎ ኾይኑ ይጽውዕ። እዚ እቲ ሃዋርያ ኣብዚ ነገር እዚ ዝገበሮ ምልከታ እዩ፣ ሮሜ 4:17። ኣብርሃም ብዙሕ ዘርኢ ከም ዝህልዎ ስለ ዝኾነ፣ ገና ሓደ ውሉድ ጥራይ እኳ እንተ ነበሮ፣ ኣቦ ብዙሓት ኢሉ ጸውዖ።

ቁጽሪ 7-14

I. እቲ ኪዳን ዝቕጽለሉ ሰለስተ ነገራት እዚኦም እዮም፦

1. ጸኒዑ እዩ፤ ኣይቅየርን ወይ ኣይስረዝን። ጸኒዑ፣ ተረጋጊጹ፣ መለኮታዊ ሓይልን ሓቅን ክገብሮ ከም ዝኽእል ድማ ጽኑዕ ተገይሩ እዩ።

2.