ኦሪት ዘጸአት 33

33:1-6 ኣምላኽ ይቕርታ ንዝገበረሎም ሰባት፡ ሓጢኣቶም ዘምጽኦ ፍርዲ ክፈልጥዎ ይግባእ። “ከም ዘለዉ ይኺዱ” ዝብል ቃል፡ ነቲ ናይ ኣምላኽ ዕሱል ቅጥዒ ብንጹር ይገልጽ ነበረ። ነቶም እስራኤላውያን ከነኣን ብምሃብ፡ ምስ ኣብርሃም ዝኣተዎ ኪዳን ከጽንዕ እኳ እንተተስፈወ፡ እንተኾነ ግን ካብቲ ቀደም ዝተባረኹሉ ምልክታት ህልውናኡ ኣርሓቖም። እቲ ህዝቢ ብሰሪ ሓጢኣቶም ሓዘነ። ካብ ኩሎም መሪር ፍረታትን ሳዕቤናትን ሓጢኣት፡ ናይ ሓቂ ንስሓ ዝገበሩ፡ ኣምላኽ ካባቶም ምፍላዩ ዝበዝሐ ይብኩሩሉን ይፈርህዎን። ብዘይ ህልውና እግዚኣብሔር፡ ከነኣን ባዕሉ ደስ ዘብል ምድሪ ኣይኮነን። እቶም ብጌጣጌጦም ተጎልቢቦም ሓጢኣቶም ዝቕጽሉ ዝነበሩ ሰባት፡ ሓዘኖምን ሓፍረቶምን ንምግላጽ፡ ጌጣጌጦም ከነውጽኡ ካብኡ ዝተሓተ ክገብሩ ኣይክእሉን እዮም።

ምዕራፍ 33 ኣብዚ ምዕራፍ እዚ፡ ሓጢኣት ኣብ መንጎኦም ዝፈጠሮ ስንጥቕ ንምዕራቕ፡ ሙሴ ኣብ መንጎ ኣምላኽን እስራኤልን ዝገበሮ ምሽምጋል ዝርዝር ሓበሬታ ንረክብ።

I. ካብ ኣምላኽ ንኣቶም ኣዝዩ ትሕትና ዝመልኦ መልእኽቲ ኣምጸአ (ቁ. 1-3, 5)፡ እዚ ድማ ጽቡቕ ውጽኢት ኣምጺኡሎም፡ ንምሕረት ድማ ኣዳልይዎም (ቁ. 4, 6)።

II. ኣብ መንጎ ኣምላኽን ህዝቡን ዝምድና መስረተ፡ ኣምላኽ ብደመና ምሰሶ ብምውራድ፡ ህዝቢ ድማ ኣብ ኣፍ ደገ ድንኳን ብምምላኽ፡ ክልቲኦም ነቲ ዝምድናኦም ምቕቡልነቶም ኣርኣዩ (ቁ. 7-11)።

III. ብጸሎት ናብ ኣምላኽ ኣትሪሩ ለመነ፡ ተሰሚዑ ድማ፡

1. ምስ ህዝቢ ንምህላዉ ዝምልከት ተስፋ ተዋህቦ (ቁ. 12-17)።

2. ንርእሱ ንኽብሪ ኣምላኽ ንምርኣይ (ቁ. 18, ወዘተ)።

ቁጥር 1-6 ኣብዚ፡

I. ኣምላኽ ብሙሴ ናብ ደቂ እስራኤል ዝሰደዶ መልእኽቲ ኣሎ። እዚ መልእኽቲ እዚ፡ ኣምላኽ ብኣታቶም ከም ዝሓረቐን፡ ምስ ኣምላኽ ዘለዎም ዝምድና ድማ ሕማቕ ከም ዝኾነን የርኢ። ንሳቶም ድማ ንዝያዳ ትሕትናኦም እዚ ክፈልጡ ነበሮም።

1. ብምስጢራዊ ስም ይጽውዖም፡ ብምስጢራዊ ባህርያቶም ድማ ይገልጾም—ሓንቃቕ ህዝቢ፡ ቁ. 3, 5። ኣምላኽ ንሙሴ፡ “ኪድ፡ ከምኡ ምዃኖም ንገሮም” በሎ። ንሱ ኻብኦም ንላዕሊ ዝፈልጦም ስለ ዝኾነ፡ ከምኡ ይብሎም። ኣምላኽ ኣብ ትሕቲ ኣርዑት ሕጉን ኣብ ውሽጢ መብጽዓኡን ከእትዎም ደልዩ ነይሩ፡ ግናኸ ኣኣንገዶም ንምግዛእ ኣዝዩ ሓንቃቕ ነበረ። ኣምላኽ ነቲ ዝተበላሸወን ጠማዝን ባህርያቶም ከሕውዮም፡ ቅኑዕ ክገብሮም ድማ ደልዩ ነይሩ፤ ግናኸ ንሳቶም ድርብብን ዓመጽትን ነበሩ፡ ምእራም ድማ ይጸልኡ ነበሩ፡ ኣምላኽ ከኣ ኣብ ልዕሊኦም ክነግስ ኣይደለዩን። ማስታወሻ፡ ኣምላኽ ንሰብ ብኣእምሮኦም ይፈርዶም። ንሕና ሰብ እንታይ ከም ዝገብር ንፈልጥ፤ ኣምላኽ ግና እንታይ ከም ዝኾነ ይፈልጥ፡ ንሕና ኻብ ሰብ እንታይ ከም ዝወጽእ ንፈልጥ፤ ኣምላኽ ግና ኣብ ውሽጢ ሰብ እንታይ ከም ዘሎ ይፈልጥ፡ ከምቲ ንወለድን መምህራንን ንቖርቖርቲ ቈልዑ ዝኸፍኦም፡ ንኣምላኽ ድማ ካብ ሓንቃቕነት ዝበልጽ ዝኸፍኦ የልቦን።

2. እንታይ ከም ዝግብኦም ነገሮም፡ ብቕጽበት ናብ ማእከሎም መጺኡ ከጥፍኦም ከም ዝኽእል፡ ቁ. 5። ብመሰረት ሓጢኣቶም እንተ ዝገብሮም ነይሩ፡ ብቕልጡፍ ጥፍኣት ምወሰዶም ነይሩ። ማስታወሻ፡ ኣምላኽ ንዝቕበሎም ሰባት፡ ሓጢኣቶም እንታይ ከም ዝግብኦም፡ ከምኡውን እንተ ዘይተቐቢሎም ክንደይ ዝኸፍአ ህይወት ከም ዝነበሮም ክፈልጡ ኣለዎም፡ ምእንቲ ድማ ምሕረት ኣምላኽ ክዓቢ።

3. ካብዚ ቦታ ተበጊሶም ናብ ምድሪ ከነኣን ክድይቡ ኣዘዞም፡ ቁ. 1። እዚ ደብረ ሲና፡ ኣብኡ ዝነበሩሉ ቦታ፡ ንምስራዕ ድንኳን ኣምላኽን ንኣምልኾኡን ዝተመደበ ቦታ ነበረ፤ እዚ ድማ ገና ኣይተገብረን ነይሩ፡ ስለዚ ኣምላኽ ካብዚ ክኸዱ ብምእዛዙ፡ እዚ ከም ዘይከውን ይሕብር ነይሩ—"ከም ዘለዉ ይኺዱ"፤ እዚ ድማ ንሕርቃን ኣምላኽ ኣዝዩ ገላጺ ነበረ።

4. ናብ ሙሴ ኣሕሊፉ ሃቦም፡ ካብ ምድሪ ግብጺ ዘውጽኦም ህዝቢ ከም ዝኾኑ ገይሩ፡ ናብ ከነኣን ክመርሖም ድማ ንዕኡ ገደፎ።

5. ንኣብርሃም ዝኣተዎ ኺዳን ብምሃብ ምድሪ ከነኣን ክህቦም እኳ እንተ ተመባጽዐ፡ ግናኸ ነቲ ክሳዕ ሕጂ ዝተባረኹሉ ፍሉይ ምልክታት ምህላዉ ኣይሃቦምን፡ ኣብ ትሕቲ ልሙድ መሪሕነት ሙሴ መራሒኦም፡ ከምኡውን ኣብ ትሕቲ ልሙድ ሓለዋ መልኣኽ ሓላዊ ገደፎም፡ “መልኣኽ ቅድሜኻ ክሰድድ እየ፡ ንሓላዊኻ፡ እንተ ዘይኮይኑ እኩያት መላእኽቲ ብቕልጡፍ ከጥፍኡኻ እዮም፤ ግናኸ ኣብ ማእከልካ ኣይክድይብን እየ፡ ምናልባት ከይበልዓካ” (ቁ. 2, 3)፤ መልኣኽ ካብ ኣምላኽ ንላዕሊ ትዕግስትን ምሕረትን ኣለዎ ማለት ኣይኮነን፡ ግናኸ ንመልኣኽ ዝወሃብ ስድብ ከምቲ ንሽኪና ወይ ንመለኮታዊ ግርማ ዝወሃብ ኣይኮነን። ማስታወሻ፡ ዝበዝሐ መሰላት እንተ ሃልዩና፡ እንተ ዘይተጠቒምናሉን ብመሰረትኡ እንተ ዘይነበርናን፡ ሓደጋና ይዓቢ።

6. እንታይ ከም ዝገብር ዝተሓላለኸሉ ይመስል ነይሩ። ፍትሒ፡ “ኣጥፍኦም፡ በልዖም” በለት። ምሕረት ድማ፡ “ኤፍሬም፡ ከመይ ገይረ ክገድፈካ እየ፧” ሆሴእ 11:8። ኣምላኽ ድማ፡ “እንታይ ከም ዝገብረካ ምእንቲ ክፈልጥ፡ ኣልባሳትካ ኣውጽእ” በለ፤ ማለት፡ “ንርእስኻ ኣብ ንስሓ ዝኣተወ ሰብ ኣምጽእ፡ እቲ ክርክር ድማ ንዓኻ ዝምችእ ክኸውን፡ ምሕረት ድማ ኣብ ልዕሊ ፍርዲ ክሕጎስ” ቁ. 5። ማስታወሻ፡ ናብ ንስሓ ዝጽውዕ ቃል፡ ንምሕረት ዝተመደበ ምዃኑ ንጹር ምልክት እዩ። እግዚአብሔር ክቐትለና እንተ ዝደሊ ነይሩ፡ ፍትሒ ምስ ሓንቃቕ ህዝቢ እንታይ ከም ዝገብር ትፈልጥ፤ ግናኸ ኣምላኽ ብሞት እቶም ዝሞቱ ኣይሕጎስን፤ ይመለሱን ይነስሑን፡ ሽዑ ምሕረት፡ ብኻልእ መገዲ እንተ ዘይኮይኑ ዝተሓላለኸት፡ እንታይ ከም ዝገብር ትፈልጥ።

II. እቲ ህዝቢ ነዚ መልእኽቲ እዚ ብሓዘን ተቐበሎ፤ ኣምላኽ ፍሉይ ምህላዉ ምስኦም ከም ዘይከውን ምስማዕ ንኣታቶም ሕማቕ ዜና ነበረ፡ ስለዚ ድማ፡

1. ሓዘኑ (ቁ. 4)፡ ኣምላኽ ካብኦም ንኽርሕቕ ዘበገሶም ሓጢኣቶም ሓዘኑ፡ ነዚ ድማ ከም ዝኸፍአ መቕጻዕቲ ሓጢኣቶም ቆጸርዎ። 3000 ካብኦም ብሰይፊ ሌዋውያን ብሓንሳእ ኣብኡ ምስ ሞቱ፡ ነዚ ከም ዝሓዘኑ ኣይንረክብን (እዚ ንሓጢኣቶም ከም ዝድምስስ ተስፋ ስለ ዝገበሩ)፤ ግናኸ ኣምላኽ ምቹእ ምህላዉ ምስኣቶም ምስ ከለከሎም፡ ሽዑ ሓዘኑን መሪር ሓዘን ድማ ነበሮም። ማስታወሻ፡ ካብ ኩሉ መሪር ፍረታትን ሳዕቤናትን ሓጢኣት፡ እቲ ሓቀኛታት ንስሓ ዝኣትዉ ዝበዝሐ ዝሓዝንዎ፡ ከምኡውን ዝፈርህዎ፡ ኣምላኽ ካብኦም ምፍላዩ እዩ። ኣምላኽ፡ ሓጢኣቶም እኳ እንተ ነበረ፡ ምድሪ ጸባን መዓርን ከም ዝህቦም ተመባጺዑ ነይሩ። ግናኸ ምህላው ኣምላኽ ምስኦም እንተ ዘይነበረ፡ ካብኡ ብዙሕ ሓጎስ ክረኽቡ ኣይክእሉን ነይሮም። ከነኣን ባዕላ ብዘይ ምህላው ኣምላኽ ባህ ዘብል ምድሪ ኣይትኸውንን ነይራ፤ ስለዚ፡ እዚ እንተ ዘይብሎም፡ ይሓዝኑ።

2. ንዓብዪ ሓፍረትን ትሕትናን ምልክት ክኸውን፡ እቶም ዘይተሰርዑ ኣልባሳቶም ኣይለበሱን (ቁ. 4)፡ እቶም ዝተሰርዑ ድማ ኣልባሳቶም ካብ ደብሪ ኣውጺኦም፤ ወይ ከምቲ ገሊኦም ዝትርጉምዎ፡ ካብ ደብሪ ርሑቕ ኮይኖም (ቁ. 6)፡ ከምቲ ቀራጻይ ርሑቕ ኮይኑ ዝነበረ፡ ሉቃስ 18:13። ኣምላኽ ኣልባሳቶም ከውጽኡ ኣዘዞም (ቁ. 5)፡ ንሳቶም ድማ ከምኡ ገበሩ፡ ብሓፈሻ ንዓሚቕ ሓዘኖም ንምርኣይ፡ ብፍላይ ድማ ንወርቂ ጥጃ ንምስራሕ ዝኸውን ጕትሮኦም ስለ ዝሃቡ፡ ቅዱስ ሕነ ንምፍዳይ። እቶም ንሓጢኣቶም ንምድጋፍ ኣልባሳቶም ዝገድፉ፡ ንሓዘኖምን ሓፍረቶምን ምልክት ክኸውን ኣልባሳቶም ከውጽኡ ግድን ነበረ። እግዚአብሔር ኣምላኽ ናብ ብኽያትን ሓዘንን ክጽውዕ ከሎ፡ ነቲ ጽውዓ ክንቅበል ኣለና፡ ካብ ጥዑም እንጌራ ምጽዋም ጥራይ ዘይኮነስ (ዳንኤል 10:3)፡ ኣልባሳትና ድማ ከነወግድ ኣለና፤ እቶም ብኻልእ ግዜ ዝግባእ ዝመስሉ እኳ እንተ ነበሩ፡ ኣብ መዓልታት ትሕትና ወይ ኣብ ግዜ ህዝባዊ መዓት ብዘይግቡእ ይለበሱ፡ ኢሳይያስ 3:18።

33:7-11 ሙሴ ድንኳን እግዚአብሔር ወሲዱ፥ ካብ ሰፈር ወጻኢ ሰቐሎ። እዚ ንግዜኡ ዝተሰርሐ ህንጻ ኪኸውን ይመስል፥ ንኣምልኾ እተዳለወ፥ ህዝቢ ኣብ መንጎኦም ዘሎ ምፍልላይን ባእስን ዝፈርደሉ ዝነበረ እዩ። እቶም ህዝቢ ድሕሪኡ ይጥምቱ ነበሩ፤ ምስ ኣምላኽ ሰላም ክገብሩ ብጣዕሚ ይደልዩ፥ እንታይ ከም ዝኸውን ንኽፈልጡ ድማ ይጭነቑ ነበሩ። በጣኦታዊ ኣምልኾ ምስ ጸብረቐ፥ ካብቲ ሰፈር ዝተፈልየ ዝነበረ ደበና ምሰሶ ሕጂ ተመልሰ። ልብና ንኣምላኽ ንምርኻቡ እንተደኣ ወጺኡ፥ ብጸጋኡ ንምርኻብና ይመጽእ።

ቁጽሪ 7-11 እዚ ድማ፣

I. ንዝያዳ ምትሕትናኦም ዝኸውን ሓደ ምልክት ቍጥዓ እዩ ነይሩ። ሙሴ ድንኳን እቲ ንቤተሰቡ ዝኸውን ድንኳኑ ዘይኮነስ፣ ህዝቢ ዝሰምዓሉ፣ ጉዳያት ዝፈትሓሉ፣ ንኣምላኽ ዝሓትተሉ፣ ከም መጋባእያኦም ዝኸውን ድንኳን ወሲዱ፣ ካብ ሰፈር ወጻኢ ርሑቕ ገይሩ ተኸለ (ቁጽሪ 7)። እዚ ድማ ንሳቶም ዘይበቕዑሉ ከም ዝኾኑን፣ ሰላም እንተ ዘይተገይሩ ድማ፣ እቲ ድንኳን ዳግማይ ከም ዘይመጽኦምን ንምሕባር እዩ። ኣምላኽ ከምዚ ብምግባር ምስኦም ከም ዝተባእሰ ኣፍለጠም፦ እግዚኣብሔር ካብ ረሲኣን ርሑቕ እዩ። ከምኡ ድማ ግርማ እግዚኣብሔር ብሓጢኣት ምስ ተበከለ ካብ ቤተ መቕደስ ወጸ፣ ህዝቅኤል 10:4, 11:23። እምበኣር፣ ኣምላኽ ድንኳኑ ምስ ኣልገሰ፣ እዚ ንቍጥዓኡ ዘመልክት እዩ፣ ከመይሲ ስርዓታቱ ፍረ ሞገሱን ምልክት ምህላዉን እዮም። ንሳቶም ምስናና እንተ ሃለዉና፣ ንሱ እውን ምስናና ኣሎ። ምናልባት እዚ ድንኳን እዚ፣ ድሕሪኡ ንዝስራሕ ድንኳን መደብ ወይ ሞዴል፣ ኣብ ከረን ካብ ዝተራእዮ ስእሊ ብቕልጡፍ ዝተሰርሐ፣ ንሰራሕተኛታት መምርሒ ዝኸውን፣ ኣብ ከምኡ እዋን ድማ ኣምላኽን ሙሴን ብዛዕባ ህዝባዊ ጉዳያት ዝራኸቡሉ ድንኳን እዩ ነይሩ። እዚ ድማ ህዝቢ ነቲ ክብሪ ዝመልኦ ህንጻ ከም ዝሰኣኑ ንምሕባር ርሑቕ ተተኺሉ፣ ከመይሲ ንሳቶም ንሓሶት ከንቱ ነገራት ኢሎም ምሕረቶም እንተ ዘይገደፉ፣ ኣብ ማእከሎም ክትከል ነይሩዎ። እንታይ ከም ዝሰኣኑ ይርኣዩ።

II. እኳ ደኣስ፣ ኣምላኽ ገና ምስኦም ከም ዝዕረቕ ተስፋ ንኽገብሩ ብዙሕ ምትብባዕ ተዋሂቦም እዮም።

1. እቲ ድንኳን እኳ እንተ ተኣልገሰ፣ ንእግዚኣብሔር ክደሊ ዝደለየ ኩሉ ግን ክስዕቦ ተፈቒዱሉ ነይሩ፣ ቁጽሪ 7። ብሕታዊ ሰባት ከምኡ እውን ሙሴ፣ ኣብዚ ኣጋጣሚ እዚ ከም ኣማልድቲ ኾይኖም ንኣምላኽ ክልምኑ ተዓዲሞምን ተተባቢዖምን እዮም። ኣምላኽ ናብኦም ክምለስ ንምልማን፣ ካብ ሰፈር ወጻኢ ዝኸዱሉ ቦታ ተመዲቡሎም ነይሩ። ከምኡ ድማ እዝራ (ካልኣይ ሙሴ) ምእንቲ እስራኤል ምስ ለመነ፣ ብዙሓት ንቓል ኣምላኽ ዝፈርሁ ሰባት ናብኡ ተኣኪቦም ነይሮም፣ እዝራ 9:4። ኣምላኽ ምሕረት ክገብር ምስ ዝሓስብ፣ ጸሎት የለዓዕል። ክድለ እዩ (ህዝቅኤል 36:37)፣ ንስሙ ምስጋና ይኹን፣ ክድለ ይከኣል እዩ፣ ልማኖ እቲ ዝደኸየ እውን ኣይነጽጎን እዩ። ንእግዚኣብሔር ዝደለየ ኩሉ እስራኤላዊ፣ ከም ሙሴ እቲ ሰብኣይ ኣምላኽ፣ ናብዚ ድንኳን እዚ ብደሓን መጺኡ።

2. ሙሴ ኣብ መንጎ ኣምላኽን እስራኤልን ኣማላዲ ክኸውን ተሰማምዐ።