ኦሪት ዘጸአት 32

32:1-6 ሙሴ ኣብ ከረን ኮይኑ ንሕጊ ካብ ኣምላኽ ክቕበል ከሎ፡ እቲ ህዝቢ ብጩቕጩቕ ንኣሮን ኣዕገርገርሉ (ተኸራኸርዎ)። እዚ ዘይርጉእ ብዙሕ ህዝቢ ንምምላስ ሙሴ እናጸበየ ሰልቸወ። ምጽባይ ምድካም ናብ ብዙሓት ፈተናታት የቃልዕ። እግዚኣብሔር ክሳዕ ዝመጽእ ክጽበየሉ ኣለዎ፡ እንተደንጎየ እውን ክጽበየሉ ኣለዎ። ነቲ ጣኦት ክሰርሑ ኢሎም ንኣእዛኖም ዘዕገርገርዎም ቑሩጽ ወርቂ ብቕልጡፍ ምፍንቓሎም፡ ንቑጥብና ኣብ ኣገልግሎት ናይ ሓቂ ኣምላኽ የሕፍረና። ብሰንኪ ወጻኢታት ናይ ጣኦቶም ድሕሪት ኣይበሉን፤ ንሕናኸ ንወጻኢታት ሃይማኖትና ኽንቕጥብ ድዩ ዘለና? ኣሮን ቅርጺ ሓደ ብዕራይ ወይ ዕያው ገበረ፡ ብመሳርሒ ምቕርጻ ገይሩ ድማ ጽቡቕ ገይሩ ኣሳለጠሉ። ንዚ ጣኦት መስዋእቲ ኣቕረቡ። ንኣምሳል ኣብ ቅድሚኦም ምስ ገበሩ፡ ከምኡ ድማ ንሓቂ ኣምላኽ ናብ ሓሶት ስለ ዝለወጡ፡ መስዋእቶም ፍንፉን ነበረ። ሓጺር መዓልታት ቅድሚ ሕጂ፡ ኣብዛ እቲኣ ቦታስ፡ ድምጺ እግዚኣብሔር ኣምላኽ ካብ ማእከል ሓዊ ኮይኑ ኺዛረቦም ኣይሰምዑንዶ፡ ንዓኻ ዝተቐርጸ ምስልኻ ኣይትግበር? ንሳቶም ባዕሎም ብዓብዪ ስርዓት ምስ ኣምላኽ ኪዳን ኣይኣተዉንዶ፡ ንኹሉ እቲ ዝበሎም ኪገብሩን ኪእዘዙን? ም. 24:7። ገና ኻብቲ እዚ ኪዳን ብዓብዪ ስርዓት ዝተገብረሉ ቦታ ከይተንቀሳቐሱ፡ ግልጺ ዝኾነ ትእዛዝ ጠሓሱ፡ ንግልጺ ዝኾነ ምፍርራህ ብምግጣም። እዚ ብንጹር የርኢ፡ እቲ ሕጊ ኪቕድስ (sanctification) ከም ዘይከኣለ፡ ኪሰግእ (to justify) እውን ከምኡ ኣይከኣለን። በቲ ሕጊ ፍልጠት ሓጢኣት ኣሎ እምበር፡ ምሕዋይ ሓጢኣት የልቦን። ኣሮን ብመለኮታዊ ምምዳብ ናብ ኣገልግሎት ክህነት ተፈልየ፤ ንሱ ግና፡ ንርእሱ ክሳዕ ጣኦት ወርቂ ዝኾነ ዕያው ክሠርሕ ንርእሱ ዘሕፈረ፡ ኣብ መሰውኢ ኣምላኽ ኣብ ምግልጋል ዝግብኦ ክብሪ ዘይብሉ ምዃኑ ኪኣምን ኣለዎ፡ ነቲ ክብሪ ድማ ብናጻ ጸጋ (grace) ጥራይ ዝረኸቦ ምዃኑ ኪኣምን ኣለዎ። በዚ ኸኣ ትዕቢትን ምምካሕን ተዐበሱ።

ምዕራፍ 32 እዚ ምዕራፍ እዚ ብዛዕባ ምትካል ቤተ ክርስትያንን ሃይማኖትን ኣብ መንጎ እስራኤላውያን ዘሎ ታሪኽ ብጣዕሚ ዘሕዝን ምብትታን እዩ። ኩሉ ነገር ናብቲ ሕጉስ ምትካል ብግቡእ ይኸይድ ነበረ። ኣምላኽ ንርእሱ ብጣዕሚ ምሕረተኛ ኮይኑ ኣርእዩ ነበረ፣ ህዝቢ እውን ብቑዕ ምእዙዛት ይመስሉ ነበሩ። ሙሴ ድማ ኣብ ደብሪ ን40 መዓልቲ ዝገበሮ ቆይታኡ ከም ዝዛዘመ፣ ምስ ተመልሰ ድማ ኣብ ሰፈር እስራኤል ብሓጎስ ከም ዝቕበልዎ፣ ከምኡ’ውን ድንኳን ኣምልኾ ብቕልጡፍ ከም ዝትከል ይሓስብ ነበረ። ግናኸ፣ እቲ ዝተገብረ ስምምዕ ተበቲኹ፣ ሓጢኣት እስራኤል ነቲ ጽቡቕ ነገራት ካብኦም ኣርሒቕዎ፣ ንፍሰት ጸጋ ኣምላኽ ድማ ኣቋሪጽዎ። እቲ ክፉእ ዝገበረ ሓጢኣት (ትሓስብዎዶ?) ንሓደ ወርቂ ዝኾነ ዕጕሎ ምምላኽ ነበረ። መርዓ ኣብ መንጎ ኣምላኽን እስራኤልን ክካየድ ድሉው ነበረ፣ ግናኸ እስራኤል ከም ኣመንዝራ ኮይና፣ በዚ ድማ እቲ ስምምዕ ተበቲኹ፣ እንደገና ምትእስሳሩ ድማ ቀሊል ኣይኮነን። ኣብዚ ድማ፣

I. ሓጢኣት እስራኤልን ብፍላይ ድማ ናይ ኣሮን፣ ንወርቂ ዕጕሎ ኣምላኽ ገይሮም ብምግባር (ቁ. 1-4)፣ ከምኡ’ውን ብምምላኽ (ቁ. 5, 6)።

II. ኣምላኽ ነዚ ንሙሴ፣ ኣብ ደብሪ ምስኡ ከሎ (ቁ. 7, 8)፣ ዝሃቦ መጠንቀቕታ፣ ከምኡ’ውን ናይ ቍጥዓኡ ፍርዲ ኣብ ልዕሌኦም (ቁ. 9, 10)።

III. ሙሴ ብቕጽበት ኣብ ደብሪ ንኣኦም ዝገበሮ ምልጃ (ቁ. 11-13)፣ ከምኡ’ውን ናይቲ ምልጃኡ ምቕባል (ቁ. 14)።

IV. ካብ ደብሪ ምውራዱ፣ ንኣምልኾ ጣኦቶም ብዓይኑ ምስ ረኣየ (ቁ. 15-19)፣ ነዚ ብምጽላእ፣ ከምኡ’ውን ቅኑዕ ቍጥዓኡ ንምግላጽ፣ ነቲ ጽላታት ሰበሮ (ቁ. 19)፣ ነቲ ወርቂ ዕጕሎ ድማ ኣንደዶ (ቁ. 20)።

V. ኣሮን ብዛዕባ እዚ ዝተገብረሉ ምምርማር (ቁ. 21-24)።

VI. ኣብቶም መራሕቲ ናይቲ ኣምልኾ ጣኦት ዝተፈጸመ ፍርዲ (ቁ. 25-29)።

VII. ሙሴ ንቍጥዓ ኣምላኽ ካብኦም ንምምላስ ዝገበሮ ተወሳኺ ምልጃ (ቁ. 30-32)፣ ከምኡ’ውን ንተወሳኺ ፍርዲ ተሓዚዞም ንኽጸንሑ ዝተዋህቦም ምሕረት (ቁ. 33, ወዘተ.)።

ቁጥር 1-6 ሙሴ ኣብ ደብሪ ኮይኑ ሕጊ ካብ ኣምላኽ ክቕበል ከሎ፣ ህዝቢ ነቲ ዝተዋህቦም ክሓስቡሉን፣ ንዝመጽእ ክግለጽ ዝነበሮ ድማ ክዳለዉሉ ግዜ ነበሮ። ኣርባዓ መዓልቲ ድማ ንእኡ እኹል ኣይነበረን። ግናኸ፣ ኣብ ክንዲ እዚ፣ ኣብ መንጎኦም ነቲ ዝተቐበልዎ ሕግታት ከመይ ገይሮም ከፍርሱ ከም ዝኽእሉን፣ ነቲ ዝጽበይዎ ዝነበሩ ድማ ቅድሚ እዋኑ ከመይ ገይሮም ከም ዝገብርዎ ዝሓስቡ ነበሩ። ኣብ መበል ሰላሳን ትሽዓተን መዓልቲ ካብ ኣርባዓ፣ እቲ ናይ ዕልወት መደብ ኣብ ልዕሊ እግዚአብሔር ተጋህደ። ኣብዚ ድማ፣

I. ህዝቢ ንኣሮን፣ ሙሴ ኣብ ዘይብሉ እዋን መንግስቲ ዝተዋህቦ፣ ብሃውሪ ዝገበርዎ ሕቶ፦ ተንስእ፣ ቅድሜና ዝኸዱ ኣማልኽቲ ግበረልና፣ ቁ. 1።

1. ናይ ሙሴ ካብኦም ምብራር ዘምጽኦ ሕማቕ ሳዕቤን ረኣዩ። ንሱ ንኽኸይድን ንኽጸንሕን ናይ ኣምላኽ ጽውዓ እንተዘይነበሮ፣ ካብ ነቀፌታ ምሉእ ብምሉእ ነጻ ኣይምኾነን። እቶም ንኻልኦት ሓላፍነት ዘለዎም፣ ከም መራሕቲ፣ ኣገልገልቲ፣ ከምኡ’ውን ሓላፍነት ቤተሰብ ዘለዎም፣ ብዘይ ቅኑዕ ምኽንያት ካብ ሓላፍነቶም ክርሕቑ የብሎምን፣ ሰይጣን በዚ ምእንቲ ከይጥቀም።

2. ብዙሓት ሰባት ብእቶም ንምጥፋእ ዝሓስቡ ሰባት ክደናገሩን ክበላሸዉን ከለዉ ዘርእይዎ ቍጥዓን ዓመጽን ረኣዩ። መጀመርታ ሒደት ሰባት በዚ መንፈስ ተታሒዞም ክኾኑ ይኽእሉ እዮም፣ ብዙሓት ድማ፣ ኣብ ልቦም እንተዘይተገብረ ነይሩ ፈጺሞም ዘይሓስብዎ ዝነበሩ፣ ነቲ መጥፋኢ መንገዶም ክስዕቡ ተገዲዶም። ብቕጽበት ድማ ብዙሓት ሰባት በቲ ፍሰት ተሰሓቡ፣ እቶም ነቲ ሓሳብ ዝጸልእዎ ዝነበሩ ሒደት ሰባት እውን ከይተረፉ ተቓውሞኦም ክገልጹ ኣይደፈሩን። ሓንቲ ንእሽቶ ሓዊ ክንደይ ዓብዪ ነገር ከም እተንብዕ ረኣዩ! ሕጂኸ እዚ ዘይተረጋግአ ህዝቢ እንታይ ኮይኑ?

(1.) ንዝተመባጽዓት ምድሪ ምጽባይ ደኺምዎም ነበረ። ኣብ ደብሪ ሲና ንነዊሕ ግዜ ከም ዝተኣስሩ ጌሮም ይሓስቡ ነበሩ። ኣብኡ ብጣዕሚ ድሑናትን ቅልል ዝበሉን፣ ጽቡቕ ዝተመገቡን ጽቡቕ ዝተምሃሩን እኳ እንተነበሩ፣ ናብ ቅድሚት ንምኻድ ግና ትዕግስቲ ኣይነበሮምን። ምስኦም ዝጸንሐ ኣምላኽ ነበሮም፣ ንርእሱ ድማ ብደመና ገይሩ ምሳኦም ከም ዘሎ ኣርእዩ ነበረ። ግናኸ እዚ ኣይኣክልን ነበረ። ቅድሚኦም ዝኸይድ ኣምላኽ የድልዮም ነበረ። ናብታ ብወተት ከምኡ’ውን ብመዓር እትውሕዝ ምድሪ ንምብጻሕ ይሃርፉ ነበሩ፣ ሃይማኖቶም ምሳኦም ሒዞም ክኸዱ ድማ ክጸንሑ ኣይከኣሉን። ማስታወሻ፦ እቶም ንምኽሪ ኣምላኽ ቅድሚ እዋኑ ክገብርዎ ዝደልዩ፣ ብሓፈሻ ኣብ ገዛእ ርእሶም ይቕልጥፉ። ቅድሚ ምምባጽና ንተስፋታቱ፣ ንሕጊ ኣምላኽ ክንጽበ ኣሎና። እቲ ዝኣምን ኣይቀልጥፍን እዩ፣ ካብ ጽቡቕ ፍጥነት ንላዕሊ ኣይቀልጥፍን።

(2.) ምምላስ ሙሴ ምጽባይ ደኺምዎም ነበረ። ናብ ደብሪ ምስ ደየበ፣ ክንደይ ግዜ ከም ዝጸንሕ ኣይነገሮምን (ኣምላኽ እውን ኣይነገሮን ነበረ)። ስለዚ፣ ካብ ግዜኦም ንላዕሊ ምስ ጸንሐ፣ ኣብ ዘይብሉ እዋን ብኹሉ መገዲ እኹል ዝነበሮም እኳ እንተኾነ፣ ገለ ሕማቕ ሰባት ብዛዕባ ምድንጓዩ ዘይፈልጥዎ ግምታት ኣቕረቡ፦ እዚ ሙሴ እዚ፣ ካብ ግብጺ ዘውጽኣና ሰብኣይ፣ እንታይ ከም ዝኾነ ኣይንፈልጥን ኢና። ኣስተብህሉ፣ [1.] ብዛዕባ ሰብነቱ ከመይ ገይሮም ብንዕቀት ከም ዝዛረቡ—እዚ ሙሴ እዚ። ንሙሴ፣ ንኣኦም ከምዚ ዝበለ ፍቕሪ ዘርኣየ፣ ከምዚ ገይሮም ዘየመስግኑ እዮም፣ ከምኡ’ውን ንኣምላኽ ይጻረሩ። ኣምላኽ ንዕኡ ክብሪ ክህቦ ከሎ፣ ንሳቶም ንዕኡ ንዕቀት ክህብዎ ይፈትዉ፣ እዚ ድማ ኣብ ቅድሚ ኣሮን ሓዉ፣ ሕጂ ድማ ወኪሉ ኮይኑ። ማስታወሻ፦ ኣብዛ ዘየመስግን ዓለም፣ ዝዓበየ ብቕዓት ንሰብ ካብ ዝዓበየ ውርደትን ስድብን ክከላኸሎ ኣይክእልን እዩ። [2.] ብዛዕባ ምድንጓዩ ከመይ ገይሮም ብጥርጣረ ከም ዝዛረቡ፦ እንታይ ከም ዝኾነ ኣይንፈልጥን ኢና። ብሓዊ ከም ዝተበልዐ ወይ ድማ ብጥሜት ከም ዝሞተ ሓሲቦም ነበሩ፣ እቲ ንኣኦም፣ ዘይብቑዓት ዝነበሩ፣ ዝሓለወን ዝመገበን ኣምላኽ፣ ንሙሴ ፍቑሩ ምሕላውን ምምጋብን ከም ዘይግደሰሉ ኮይኑ። ገሊኦም፣ ብዛዕባ ሙሴ ጽቡቕ ክሓስቡ ዝደልዩ ዝነበሩ፣ ከም ሄኖክ ናብ ሰማይ ከም ዝተሰጋገረ ሓሲቦም ክኾኑ ይኽእሉ እዮም። ካልኦት ድማ፣ ብዛዕባኡ ክፉእ ክሓስቡ ዘይግደሱ ዝነበሩ፣ ስርሑ ከም ዝሓደገ፣ ክቕጽሎ ስለ ዘይከኣለ፣ ናብ ሓሙኡ ድማ ንመጓሰኡ ክጓሲ ከም ዝተመልሰ ኣመተቱ። እዞም ኩሎም ሓሳባት ፍጹም መሰረት ዘይብሎምን ዘይተረድኡን ነበሩ፣ ካብዚ ንላዕሊ ዝኸፍአ የልቦን። እንታይ ከም ዝኾነ ምግላጽ ቀሊል ነበረ፦ ናብ ደመና ክኣቱ ተራእዩ ነበረ፣ እታ ዝኣተዋ ደመና ድማ ብኹሎም እስራኤላውያን ኣብ ርእሲ ደብሪ ትርአ ነበረት። ኣብኡ ድሑን ከም ዝኾነ ንምድምዳም ኩሉ ምኽንያት ነበሮም። እግዚአብሔር ክቐትሎ እንተዝደሊ ነይሩ፣ ከምዚ ዝበለ ጸጋ ኣይምረኣዮን ነበረ። ንነዊሕ ግዜ እንተዘንጊዑ፣ ኣምላኽ ንጥቕሞም ብዙሕ ክነግሮ ስለ ዝነበሮ እዩ። ኣብ ደብሪ ከም ልኡኽ ኮይኑ ጸኒሑ፣ ነቲ ዝኸደሉ ዕዮ ምስ ወድአ ድማ ብርግጽ ክምለስ እዩ። ግናኸ ነዚ ንሕማቕ ሓሳቦም ምኽንያት ገበርዎ፦ እንታይ ከም ዝኾነ ኣይንፈልጥን ኢና። ማስታወሻ፦ ቀዳማይ፣ እቶም ክፉእ ክሓስቡ ዝወስኑ፣ ጽቡቕ ንምሕሳብ ብዙሕ ምኽንያት እንተሃለዎም እውን፣ ብሓፈሻ እንታይ ከም ዝሓስቡ ከም ዘይፈልጡ ይምስሉ እዮም። ካልኣይ፣ ምድንጓይ መድሓኒና ብጌጋ ምትርጓም ብዙሕ ክፋእ የምጽእ። ጐይታና የሱስ ናብ ደብሪ ክብሪ ደይቡ ኣሎ፣ ኣብኡ ድማ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ምእንታና ይርአ ኣሎ፣ ግናኸ ካብ ኣዒንትና ተሰዊሩ። ሰማያት ክሕዝዎ ኣለዎም፣ ክሓብእዎ ኣለዎም፣ ብእምነት ምእንቲ ክንነብር። ኣብኡ ንነዊሕ ግዜ ጸኒሑ ኣሎ፣ ሕጂ እውን ኣብኡ ኣሎ። በዚ ድማ ዘይኣምኑ ሰባት እንታይ ከም ዝኾነ ከም ዘይፈልጡ ይሓስቡ፣ ከምኡ’ውን፣ ተስፋ ምጽኣቱ ኣበይ ኣሎ? (2 ጴጥ. 3:4)፣ ከምኡ’ውን፣ ሕጂ ስለ ዘይመጸ፣ ፈጺሙ ኣይመጽእን እዩ። እቲ ሕማቕ ባርያ ነፍሱ ኣብ ክፋኣቱ ብምሕሳብ የደፍር፣ ጐይታይ ምጽኣቱ የንጓድል ኣሎ። ሳልሳይ፣ ምጽባይ ምድካም ናብ ብዙሕ ፈተናታት የቃልዓና። እዚ ንጥፍኣት ሳኦል መበገሲኡ ነበረ። ንሳሙኤል ክሳብ ናይ መወዳእታ ሰዓት ናይቲ ዝተወሰነ ግዜ ጸኒሑ፣ ግናኸ ነታ ሰዓት ክጸንሕ ትዕግስቲ ኣይነበሮን (1 ሳሙ. 13:8, ወዘተ.)። ከምኡ ድማ እስራኤል ኣብዚ፣ ሓንቲ መዓልቲ ጥራይ እንተዝጸንሑ ነይሮም፣ ሙሴ እንታይ ከም ዝኾነ ምረኣዩ ነበሩ። እግዚአብሔር ኣምላኽ ፍርዲ እዩ፣ ክሳብ ዝመጽእ ክንጽበዮ ኣሎና፣ እንተዘንጊዑ እውን ክንጽበዮ ኣሎና። ሽዑ ድማ ዕዮና ኣይንስእንን ኢና፣ እቲ ዝመጽእ ክመጽእ እዩ፣ ኣየንጓድልን እዩ።

(3.) ኣብ መንጎኦም ንመለኮታዊ ስርዓት ሃይማኖታዊ ኣምልኾ ምጽባይ ደኺምዎም ነበረ፣ እዚ ድማ ሕጂ ዝጽበይዎ ዝነበሩ ነገር እዩ። ኣብዚ ደብሪ ንኣምላኽ ከገልግሉ ከም ዘለዎም ተነጊርዎም ነበረ፣ ንኽብረቱን ስርዓቱን ድማ ብጣዕሚ ይፈትዉ ነበሩ።