ኦሪት ዘዳግም 33

33:1-5 ንኹሉ ትእዛዛቱ፣ መጠንቀቕታታቱ፣ ከምኡ'ውን ትንቢታቱ፣ ሙሴ ሓደ ቅዱስ በረኸት ወሰኸ። ሕጊ ኣብ ዝሃበሉ እዋን፣ ነቲ ኽቡር ምግላጽ ኣምላኽ ብምግላጽ ይጅምር። ሕጉ ኸም ሓዊ ይዓዪ። እንተተቐቢልዎ፣ የመቅልጥ፣ የፍልሕ፣ የንጽህ፣ ከምኡ'ውን ንጽርጊ ምብላሽ የንደድ፤ እንተተነጺግዎ ኸኣ፣ የደሪቕ፣ የነድድ፣ የሕምም፣ ከምኡ'ውን የጥፍእ። መንፈስ ቅዱስ ከም ዝተኸፍለ ልሳን ሓዊ ኮይኑ ወረደ፤ ምኽንያቱ ወንጌል እውን ሓዋዊ ሕጊ እዩ። ኣብ ልቢ ዝተጻሕፈ ሕጊ ኣምላኽ፣ ኣብኡ ዝፈሰሰ ፍቕሪ ኣምላኽ ርግጽ መረጋገጺ እዩ። ሕጉ ኸኣ ካብቶም ህያባት ጸጋኡ ሓደ ኾይኑ ክንቖጽሮ ይግባእ።

ምዕራፍ 33

ሙሴ ገና ምስ ደቂ እስራኤል ኣይወደአን ነበረ፤ ኣብ መወዳእታ ናይቲ ዝሓለፈ ምዕራፍ ንሳቶም ንዘለኣለም ዝሰናበቶም ይመስል ነበረ፡ ግናኸ ገና ዝብሎ ነገር ነበሮ። ንሳቶም ናይ ስንብት ስብከት፡ ብዙሕን ልብን ዝትንክፍ ስብከት ሰቢኽሎም ነበረ። ድሕሪ ስብከት፡ መዝሙር፡ ነዊሕ መዝሙር፡ ሃቦም፤ ሕጂ ድማ ብበረኸት ክሰናበቶም ጥራይ ተረፈ፤ ነቲ በረኸት ኣብዚ ምዕራፍ እዚ ብስም እግዚአብሔር ይነግር፡ ከምኡ ድማ ይሓድጎም።

I. ንኹሎም ብእግዚአብሔር ዝተገብረሎም፡ ብፍላይ ድማ ሕጉ ብምሃቡ፡ በረኸት ይነግር (ቁ. 2-5)።

II. ንነፍሲ ወከፍ ነገድ በረኸት ይነግር፡ እዚ ድማ ጸሎትን ትንቢትን ናይ ጥዑይ ዕድሎም እዩ።

1. ሮቤል (ቁ. 6)። 2. ይሁዳ (ቁ. 7)። 3. ሌዊ (ቁ. 8–11)። 4. ብንያም (ቁ. 42)። 5. ዮሴፍ (ቁ. 13–17)። 6. ዛብሎንን ይሳኮርን (ቁ. 18, 19)። 7. ጋድ (ቁ. 20, 21)። 8. ዳን (ቁ. 22)። 9. ንፍታሌም (ቁ. 23)። 10. ኣሴር (ቁ. 24, 25)።

III. ንኹሎም ብሓፈሻ ብእግዚአብሔር ዝረኽብዎ በረኸት ይነግር፡ እንተ ታኣዘዙ ንሳቶም እንታይ ከም ዝኸውንሎምን እንታይ ከም ዝገብረሎምን (ቁ. 26, ወዘተ.)።

ቁጽሪ 1-5

እቲ ቐዳማይ ቁጽሪ ናይቲ ምዕራፍ ኣርእስቲ እዩ፡ በረኸት እዩ። ኣብቲ ዝሓለፈ ምዕራፍ ንእስራኤል ብሰሪ ሓጢኣቶም ምፍርራህ እግዚአብሔር ኣንጎድጎደሎም ነበረ፤ እቲ ምዕራፍ ከም ጥቕልል ህዝቅኤል፡ ብዋይዋይታን ብሓዘንን ብመከራን ዝመልአ ነበረ። ሕጂ ነቲ ጽንዓት ንምልማስን ብቝጥዓ ከም ዘይፍለዩ ንምርኣይን፡ ኣብዚ በረኸት ይውስኽ፡ ሰላሙ ድማ ይሓድግ፡ እዚ ድማ ኣብቶም ደቂ ሰላም ዝኾኑ ኩሎም ክወርድን ከዕርፍን እዩ። ከምኡ ድማ ናይ ክርስቶስ ናይ መወዳእታ ዕዮ ኣብ ምድሪ ንደቀ መዛሙርቱ ምባራኽ ነበረ (ሉቃስ 24:50)፡ ከም ሙሴ ኣብዚ፡ ከም ኣዕሩኽ ንምፍልላይ ምልክት። ሙሴ ባረኾም፡

1. ከም ነብዪ—ሰብኣይ ኣምላኽ። ማስታወሻ፡ ኣብ ሰማይ ዝርከብ ረብሓ ዘለዎም ሰባት ጸሎት ምሕታት ባህ ዘብል ነገር እዩ፤ እዚ ዓስቢ ነብዪ እዩ። ኣብዚ በረኸት እዚ ሙሴ ንህዝቡ ሰናይ ድሌቱ ጥራይ ኣይገለጸን፡ እንታይ ደኣ ብመንፈስ ትንቢት ንዝመጽእ ዘሎ ብዛዕባኦም ይንበ።

2. ከም ወላዲ እስራኤል፤ ጽቡቕ ነገስታት ንተገዛእቶም ከም ዝኾኑ። ያእቆብ ኣብ ዓራት ሞቱ ንደቁ ባረኸ (ዘፍጥረት 49:1)፡ ነዚ ኣብነት እዚ ብምስዓብ ሙሴ ኣብዚ ነቶም ካብኦም ዝወረዱ ነገድ ይባርኽ፡ እዚ ድማ ንሳቶም ብዙሕ እኳ እንተኣቖጥዑ፡ ውርሻ በረኸት ኣይተቋረጸን ምዃኑ ንምርኣይ እዩ። እዚ ቅድሚ ሞቱ ምግባሩ፡ ኣብ ልዕሊኦም ጽልዋ ንምሕዳግ ጥራይ ዘይኮነ፡ ናይ ሙሴ ዓብዪ ሰናይ ድሌት ንሳቶም፡ ንጥዑይ ዕድሎም ከም ዝምነ፡ ንሱ እኳ እንተሞተን ኣብኡ እንተዘይተኻፈለ፡ መርኣያ እዩ።

በረኸቱ ብግርማዊ ምግላጽ ኣምላኽ ንሳቶም ሕጊ ኣብ ዝሃቦምሉ ግዜ፡ ብዓብዪ መገዲ ይገልጽ፡ እዚ ድማ ንሳቶም ዝረኸብዎ ዓብዪ ረብሓ እዩ።

I. ንኣምላኽ ዘርኢ ግርማዊ ምግላጽ ነበረ፡ ንኣምላኽ የለን ዝብሉን ዘይኣምኑን ንምእማንን ንዘለኣለም ንምጽማምን፡ ንዝበዝሑ ደናቑርን ግድላት ዘይብሎምን ንምትንቓሕን ንምትንካፍን፡ ንኻልኦት ኣማልኽቲ ዝነበሮም ኩሉ ስዉር ዝንባለ ንምሕፋር እኹል ነበረ፡ ቁ. 2።

1. ምግላጹ ግርማዊ ነበረ፡ ከም ጸሓይ ብሓይሉ ክወጽእ ከሎ ብርሃን ኣንጸባረቐ። ሰዒርን ፋራንን፡ ክልተ ርሑቕ ዝርከባ ኣኽራን፡ ብመለኮታዊ ግርማ ኣብ ደብረ ሲና ዝተገለጸ ብርሃን ረኸባ፡ ገለ ጮራታቱ ድማ ኣንጸባረቓ፡ ምግላጹ ክሳዕ ክንድዚ ብሩህን ብቐረባ ዝርከባ ሃገራት ብብዙሕ ዝተስተብሃለሉን ነበረ። ነዚ ነብዪ የዘኻኽር፡ ናይ መለኮታዊ ምድላው ተኣምራት ንምግላጽ፡ እብ. 3:3, 4፤ መዝ. 18:7-9። ታርጉም የሩሳሌም ኣብዚ ዘገርም ትርጉም ኣለዎ፡ “ኣምላኽ ሕጊ ንምሃብ ምስ ወረደ፡ ኣብ ደብረ ሰዒር ንኤዶማውያን ሃቦም፡ ግናኸ ‘ኣይትቕትልን’ ኣብኡ ስለ ዝረኸቡ ነጸግዎ። ድሕሪኡ ኣብ ደብረ ፋራን ንእስማኤላውያን ሃቦም፡ ንሳቶም ድማ ‘ኣይትስርቕን’ ኣብኡ ስለ ዝረኸቡ ነጸግዎ፤ ድሕሪኡ ናብ ደብረ ሲና መጺኡ ንእስራኤል ሃቦም፡ ንሳቶም ድማ ‘እግዚአብሔር ዝብሎ ዘበለ ኹሉ ክንገብር ኢና’ በሉ።” ከምዚ ዝበለ መሰረት ዘይብሉ ሓሳብ ኣይመጽሓፍኩን፡ እንተዘይኮይኑ ብሰሪ ጥንታዊነቱ።

2. ሓይሉ ግርማዊ ነበረ፤ ምስ ቅዱሳት ኣሽሓቱ መጸ፡ ከምቲ ሄኖክ ነዊሕ ቅድሚኡ ኣብ መወዳእታ መዓልቲ ንዓለም ንምፍራድ ከም ዝመጽእ ዝነበየ፡ ይሁዳ 14። እዚኦም መላእኽቲ ነበሩ፡ እቶም ሰረገላታት ኣምላኽ ኣብ መንጎኦም እግዚአብሔር ኣብቲ ቅዱስ ቦታ ዝነበረ፡ መዝ. 68:17። ንመለኮታዊ ግርማ ይእዘዙ ነበሩ፡ ኣብቲ ናይቲ መዓልቲ ስርዓታት ከም ኣገልገልቱ ድማ ይጥቀሙ ነበሩ። ስለዚ ሕጊ ብምድላው መላእኽቲ ከም ዝተዋህበ ይንገር፡ ግብሪ ሃዋርያት 7:53፤ እብ. 2:2።

II. ንሳቶም ሕጉ ሃቦም፡ እዚ ድማ፡

1. ሓዊ ዝኾነ ሕጊ ተባሂሉ ይጽዋዕ፡ ምኽንያቱ ካብ ማእከል ሓዊ ስለ ዝተዋህቦም (ዘዳግም 4:33)፡ ከም ሓዊ ድማ ስለ ዝሰርሕ፤ እንተ ተቐቢሉ፡ ዝምቅልሕ፡ ዘሞቕ፡ ዘንጽህ እዩ፡ ርኽሰት ጥፍኣት ድማ የንድድ፤ እንተ ተነጺጉ፡ የደቅቕ፡ የሕርር፡ የሳቕይ፡ የጥፍእ። መንፈስ ቅዱስ ከም ሓዊ ዝተመቕሉ ልሳናት ኮይኑ ወረደ፤ ወንጌል እውን ሓዊ ዝኾነ ሕጊ እዩ።

2. ካብ የማናዊ ኢዱ ከም ዝወጸ ይንገር፡ ወይ ኣብ ሰሌዳታት እምኒ ስለ ዝጸሓፎ፡ ወይ ድማ ንሓይልን ጉልበትን ሕጊን ምስኡ ዝኸይድ መለኮታዊ ሓይሊን ንምግላጽ፡ ባዶ ኮይኑ ከይምለስ። ወይ ከም ህያብ ንሳቶም መጸ፡ ክቡር ህያብ ድማ ነበረ፡ በረኸት የማናይ ኢድ።

3. ንሳቶም ዝነበሮም ፍሉይ ሕያውነት መርኣያ ነበረ፡ እወ፡ ንህዝቢ ፈትዎ (ቁ. 32)፡ ስለዚ እኳ እንተኾነ ሓዊ ዝኾነ ሕጊ፡ ግናኸ ንሳቶም ብምሕረት ከም ዝኸደ ይንገር (ቁ. 2)። ማስታወሻ፡ ኣብ ልቢ ዝተጻሕፈ ሕጊ ኣምላኽ ኣብኡ ዝፈሰሰ ፍቕሪ ኣምላኽ ርግጽ ምልክት እዩ፡ ሕጊ ኣምላኽ ካብ ህያባት ጸጋኡ ሓደ ምዃኑ ክንሓስብ ኣለና። እወ፡ ንህዝቢ ሓቚፉ ወይ ኣብ ሕቕፉ ኣንበረ፤ እቲ ቃል ከምኡ ማለት እዩ፡ እዚ ድማ ዝኸበረ ፍቕሪ ጥራይ ዘይኮነ፡ ዝለዓለ ለዋህን ጥንቁቕን ምክልኻል የርኢ። ኹሎም ቅዱሳኑ ኣብ ኢዱ እዮም። ገሊኦም ብፍላይ ንሳቶም ኣብ ደብረ ሲና ምድጋፎምን ብህይወት ምሕላዎምን ይርድእዎ፡ ፍርሂ ክሳዕ ክንድዚ ዓብዪ ስለ ዝነበረ ሙሴ ባዕሉ ረዓደ፤ ድምጺ ኣምላኽ ሰሚዖም ብህይወት ጸንሑ፡ ምዕ. 4:33። ወይ ድማ ብሕጉ ህዝቢ ገይሩ ምምስራቱ የርኢ፤ ከም ሸኻሪ ንጭቃ ዝሰርሖም ገይሩ ሰርሖም ወይ ኣዳልይዎም። ወይ ድማ ንምሽፋንን ንምክልኻልን፡ ንምጥቃምን ንምምዳብን ኣብ ኢዱ ነበሩ፡ ከምቲ ሾብዓተ ከዋኽብቲ ኣብ ኢድ ክርስቶስ ዝነበሩ፡ ራእይ 1:16። ማስታወሻ፡ ኣምላኽ ንኹሎም ቅዱሳኑ ኣብ ኢዱ ኣለዉዎ፤ እኳ እንተኾነ ኣሽሓት ቅዱሳኑ ኣለዉ (ቁ. 2)፡ ግናኸ ማያት ዝዕቀነላ ኢዱ፡ ንኹሎም ንምሓዝ እኹል ዓብይን ሓያልን እያ፡ ሓደ እኳ ኻብ ኢዱ ኺምንጥሎም ከም ዘይክእል ድማ ርግጸኛታት ክንከውን ንኽእል፡ ዮሃንስ 10:28።

III. ንሳቶም ዝሃቦም ሕጊ ንምቕባል ኣዳልይዎም ነበረ፡ ከም ተምሃሮ ኣብ እግሪ መምህሮም ኮፍ በሉ፡ ምልክት ኣኽብሮት፡ ምእዛዝን ትሕትናን ንዝምሃር ዘሎ ንምርኣይ፤ ከምኡ ድማ እስራኤል ኣብ እግሪ ደብረ ሲና ኮፍ በሉ፡ እግዚአብሔር ዝብሎ ዘበለ ኹሉ ክሰምዑን ክገብሩን ድማ ተመባጽዑ። ኣብ እግርኻ ተወቕዑ፡ ገሊኦም ከምኡ ይትርጉምዎ፤ ማለት፡ ብፍርሂ ደብረ ሲና፡ እዚ ድማ ንሳቶም ንግዜኡ ብብዙሕ ኣዋረዶም፡ ዘጸኣት 20:19። ሽዑ ኩሉ ሰብ ቃል ኣምላኽ ንምቕባል ድሉው ነበረ፡ ሕጊ ብግልጺ ምስ ተነበበሎም ድማ እንደገና ከምኡ ገበሩ፡ ከም እያሱ 8:34። ቃል ኣምላኽ ምስ ሰማዕና፡ እንደገና ንምስማዕ ዕድል ምውሳድ ዓብዪ ፍሉይ መሰል እዩ። ዮሃንስ 17:26፡ ስምካ ኣፍሊጠዮ ኣሎኹ፡ ከፍልጦ ድማ እየ። ከምኡ ድማ እስራኤል ሕጊ ተቐቢሎም ጥራይ ዘይኮኑ፡ ብጸሎቶምን ብኻልኦት ህያዋን ትንቢታትን ገና ክቕበልዎ እዮም። ህዝቢ ይምሃር (ቁ. 4, 5)፡ ንሕጊ ኣምላኽ ብምምስጋን፡ ንሕጊ ባዕሉን ነቲ ዝሃቦም ሙሴን ክቡር ዝኽሪ ንምሕላው። ክልተ ካልዳውያን ተርጓምቲ ከምዚ ይትርጉምዎ፡ ደቂ እስራኤል፡ ሙሴ ሕጊ ኣዘዘና፡ በሉ። ኣይሁድ ድማ ሓደ ህጻን ክዛረብ ምስ ከኣለ፡ ኣቦኡ ነዚ ቃላት እዚ ክምህሮ ግዴታ ነበሮ ይብሉ፡ ሙሴ ሕጊ ኣዘዘና፡ እዚ ድማ ውርሻ ማሕበር ያእቆብ እዩ።

1. ብዛዕባ ሕጊ ብዓብዪ ኣኽብሮት ክዛረቡ ተምሂሮም፡ ውርሻ ማሕበር ያእቆብ ድማ ይጽውዕዎ። ንሳቶም ከምኡ ይርእይዎ ነበሩ፡ (1.) ፍሉይ ንሳቶም ዝኾነ፡ እዚ ድማ ካብ ካልኦት ህዝብታት ዝተፈልዩሉ እዩ፡ ንሳቶም ፍልጠት ናይኡ ኣይነበሮምን (መዝ. 147:20)፡ ወይ እንተ ዝህልዎም እውን፡ እስራኤል ዝነበሮም ግዴታታት ንምሕላዉ ኣይነበሮምን፤ ስለዚ (ጳጳስ ፓትሪክ ይብል)፡ “ኣይሁድ ዝኾነት ሃገር ምስ ሰዓሩ፡ ንሓደ እኳ ሕጊ ሙሴ ንምቕባል ኣይገደዱን፡ እንታይ ደኣ ንሾብዓተ ትእዛዛት ኖህ ንምእዛዝ ጥራይ።” (2.) ከም ውርሻ ዝተረከበ፤ ውርሻታት ንውሉዶም ከምኡ እዮም ዝመሓላለፉ። (3.) ከም ሃብቶምን ናይ ሓቂ መዝገቦምን። ቃል ኣምላኽን መንገዲ ጸጋን ዝረኽቡ ሰባት፡ ጽቡቕ ውርሻ ኣሎና፡ ክብሉ ምኽንያት ኣለዎም። ቃል ክርስቶስ ብብዝሒ ዝነብረሉ ሰብ ብሓቂ ሃብታም እዩ። ምናልባት ሕጊ ውርሻኦም ተባሂሉ ይጽዋዕ፡ ምኽንያቱ ምስ ውርሻኦም ስለ ዝተዋህቦም፡ ሕጊ ምጥላም ውርሻ ምጥፋእ ማለት እዩ። መዝ. 119:111 ተመልከት።

2. ብዛዕባ ሙሴ ብዓብዪ ኣኽብሮት ክዛረቡ ተምሂሮም፤ ስሙ ንምሕላው ድማ ዝያዳ ግዴታ ነበሮም፡ ምኽንያቱ ኣብ ስድራቤቱ ንምሕላዉ ኣይሰርሐን፤ ውሉዱ ደቂ ሙሴ ተባሂሎም ኣይተጸውዑን፡ ከምቲ ካህናት ደቂ ኣሮን ዝነበሩ። (1.) ሙሴ ንህዝቦም ዓብዪ ለጋሲ ምዃኑ ክቕበሉ ኣለዎም፡ ምኽንያቱ ንሳቶም ሕጊ ኣዘዘ፤ እኳ እንተኾነ ካብ ኢድ ኣምላኽ ዝመጸ እኳ እንተኾነ፡ ብኢድ ሙሴ ሓለፈ። (2.) ኣብ የሹሩን ንጉስ ነበረ።