2ይ ነገስት 3

3:1-5 ኢዮራም ብፍርዲ ኣምላኽ ተጠንቀቐ እሞ ንምስሊ በኣል ኣወገደ፡ ግናኸ ንኣምልኾ እቶም ዕያውቲ ቀጸለ። እቶም ብሓቂ ዘይንስሑን ዘይተሓደሱን እዮም፡ እቶም ካብኦም ዝጕድኡሎም ሓጢኣታት ጥራይ ዝሓድጉ፡ ግናኸ ብኣኣቶም ክጥቀሙ ይሓስቡሉ ዘለው ሓጢኣታት ምፍቃር ዝቕጽሉ።

ምዕራፍ 3

ሕጂ ናብ ህዝባዊ ጉዳያት እስራኤል ክንከይድ ተጸዊዕና ኣለና፡ ኣብኡ ድማ ኤልሳእ ከም ዝተሳተፈ ክንረክብ ኢና። ኣብዚ ዘሎ፦

I. ዮራም ንጉስ እስራኤል ዝነበሮ ጠቕላላ ባህርይ (ቁ. 1-3)።

II. ዮራምን መሓዙቱን እተዋግእሉ ውግእ ምስ ሞኣብ (ቁ. 4-8)።

III. እቲ ምትእስሳር ዝገበረ ሰራዊት ኣብ ልዕሊ ሞኣብ ኣብ ዝገበሮ ወፍሪ ዝወደቖ ሽግር፡ ኣብቲ ጸበባ ድማ ኤልሳእ ምምኻሩ፡ ንሱ ድማ ዝሃቦ መልሲ ሰላም (ቁ. 9-19)።

IV. እቲ ወፍሪ ዝነበሮ ክብሪ ዝመልኦ ፍጻሜ (ቁ. 20-25)፡ ንጉስ ሞኣብ ድማ ነቲ ምትእስሳር ዝገበረ ሰራዊት ንኽምለስ ዝገበሮ ጨካን ኣገባብ (ቁ. 26, 27)። ቤት ኣሃብ ንጥፍኣት ተፈርዳ፡ ኣብዚ ምዕራፍ እዚ ባህርያቱን ኩነታቱን ካብ ቅድሚ ሕጂ ዝሓሸ እኳ እንተረኸብና፡ እቲ ዝተዛረበ ጥፍኣት ግና ርሑቕ ኣይኮነን።

ቁጽሪ 1-5

ዮራም ወዲ ኣሃብን ሓው ኣሃዝያን ኣብዚ ኣብ ዝፋን እስራኤል ይነብር ነበረ። ንሱ ሕማቕ ሰብ እኳ እንተነበረ፡ ክልተ ዝምስገኑ ነገራት ግና ተመዝጊቦምሉ ኣለዉ፦

I. ንጣኦታት ኣቦኡ ኣወገደ። ብብዙሕ ነገራት ክፉእ ገበረ፡ ግናኸ ከም ኣቦኡ ኣሃብ ወይ ከም ኣዲኡ ኤልዛቤል ኣይነበረን (ቁ. 2)። ሕማቕ እኳ እንተነበረ፡ ከምቲ ሰሎሞን ዝበሎ (መክ. 7:17)፡ ክሳዕ ክንድኡ ሕማቕ፡ ወይ ኣዝዩ እኩይ ኣይነበረን። ምናልባት እያሱ ምስ ቤት ኣሃብ ብዝገበሮ ምትእስሳር ገይሩ ንቤተሰቡ ዝገደደ እኳ እንተገበሮ፡ ንቤት ኣሃብ ንምምሕያሽ ገለ ነገር ገይሩ ይኸውን። ዮራም ንኣቦኡን ንሓዉን ንበኣል ብምምላኽ ከም እተቐንጸሉ ረኣየ፡ ብጥበብ ድማ ብፍርዲ ኣምላኽ ተጠንቀቐ፡ ንምስሊ በኣል ድማ ኣወገደ፡ ንኣምላኽ እስራኤል ጥራይ ከም ዘምልኽን ንነብያቱ ጥራይ ከም ዝምክርን ወሰነ። ክሳዕ ክንድዚ ጽቡቕ እኳ እንተነበረ፡ ጥፍኣት ቤት ኣሃብ ግና ኣየዕገተን፡ እኳ ደኣ እቲ ጥፍኣት ኣብ ዘመኑ መጸ፡ ብኡብኡ ድማ ኣብኡ ወደቐ (ምዕ. 9:24)፡ ንሱ ሓደ ካብቶም ዝበለጹ ቤተሰብ እኳ እንተነበረ፡ ሽዑ መለክዒ እከይኦም ስለ ዝመልአ። ምምሕያሽ ዮራም ከም ዘየለ እዩ ነይሩ፡ ምኽንያቱ፡

1. ንሱ ነቲ ኣቦኡ ዝገበሮ ምስሊ በኣል ጥራይ ኣወገደ፡ እዚ ድማ ምናልባት ንእያሱ ንምምስጋን እዩ ነይሩ፡ ንሱ ድማ ከምቲ ምስ ሓዉ ዝገበሮ፡ ምስኡ ምትእስሳር ኣይምገበረን ነይሩ (1 ነገ. 22:49)። ግናኸ ንኣምልኾ በኣል ኣብ ህዝቢ ኣየጥፍኦን፡ ምኽንያቱ የሁ ሓያል ኮይኑ ረኺብዎ (ምዕ. 10:19)። ቤተሰቡ ምምሕያሹ ጽቡቕ እኳ እንተነበረ፡ እኹል ግና ኣይነበረን፡ ንመንግስቱ ንምምሕያሽ ስልጣኑ ክጥቀም ነይርዎ።

2. ንምስሊ በኣል ምስ ኣወገደ፡ ነቲ ናይ የሮብዓም ፖለቲካዊ ሓጢኣት ዝኾነ ኣምልኾ ዕያውቲ ኣይሓደጎን (ቁ. 3)። ካብኡ ኣይተፈልየን፡ ምኽንያቱ እቲ ኣብ መንጎ ክልተ ነገዳት ዝነበረ ምፍልላይ ዝድገፈሉ መንግስታዊ መሳርሒ እዩ ነይሩ። እቶም ብሓጢኣቶም ዝጉድኡ ጥራይ ዝገድፉ፡ ግናኸ ነቲ ብሓጢኣቶም ዝረብሑሉ ዘለዎም ፍቕሪ ዝቕጽሉ ሰባት፡ ብሓቂ ወይ ብቕቡል ኣይተነስሑን ወይ ኣይተመሓየሹን።

3. ንሱ ንምስሊ በኣል ጥራይ ኣወገደ፡ ከምቲ ክገብሮ ዝግባእ ኣይሰባበሮን። ንጊዜኡ ኣወገዶ፡ ግናኸ ኣብ ካልእ እዋን ከድልዮ ከም ዝኽእል ኣይፈልጥን ነበረ፡ ኤልዛቤል ድማ ብሰንኪ መንግስታዊ ምኽንያታት ንበኣላ ብሕቡእ ከተምልኽ ፍቓደኛ ነበረት።

II. ንብዝሒ ሓዉ ንምምላስ ዝከኣሎ ገበረ። ከምቲ ካብ ኣቦኡ ንላዕሊ ሃይማኖት እስራኤላዊ ዝነበሮ፡ ከምኡ ድማ ካብ ሓዉ ንላዕሊ መንፈስ ንጉስ ነበሮ። ሞኣብ ኣሃብ ምስ ሞተ ብኡብኡ ኣብ ልዕሊ እስራኤል ዓለወ (ምዕ. 1:1)። ኣሃዝያ ንምቕጻዕ ወይ ንምምካት ዝገበሮ ፈተነ ኣይንረክብን፡ ግናኸ ምስኦም ውግእ ንምግባር ዘሎዎ ሓሳባት፡ ድኻም፡ ከምኡውን ሓደጋታት ከይተሰከመ፡ ብትሕትና ንጥቕሙ ኣሕሊፉ ሃበ። እቲ ንጉስ ሞኣብ ዝኸፍሎ ዝነበረ ግብሪ ንኣታዊታት ዘውዲ እስራኤል ኣዝዩ ኣገዳሲ ክፍል ስለ ዝነበረ፡ እቲ ኣብዚ ዝገበሮ ዕሽነትን ፈሪሓትነትን፡ ከምኡውን ንህዝባዊ ጥቕሚ ዘርኣዮ ግድለትን ዝያዳ ተባሕተረ፡ እዚ ድማ 100,000 ኣባጊዕን 100,000 ድዑልን (ቁ. 4)። ሽዑ ሃብቲ ነገስታት ካብ ገንዘብ ንላዕሊ ኣብ እንስሳታት እዩ ነይሩ፡ ከምቲ ሰሎሞን ዝብሎ (ምሳ. 27:23, 24)፡ ዘውዲ ንኹሉ ወለዶ ስለ ዘይጸንዕ፡ ንኹነታት መጓሰኦምን ኣባጊዖምን ባዕሎም ምፍላጥ ትሕቲ ክብሮም ኣይነበረን። ሽዑ ግብሪ ብገንዘብ ዘይኮነስ፡ ብፍርያት ሃገር እዩ ዝኽፈል ነይሩ፡ እዚ ድማ ንህዝቢ ዕረፍቲ እዩ ነይሩ፡ ንንጉስ ጥቕሚ ይኹን ኣይኹን። ዕልወት ሞኣብ ንእስራኤል ዓብዪ ክሳራ እኳ እንተነበረ፡ ኣሃዝያ ግና ብስንፍናን ብዕረፍትን ተቐሚጡ ነበረ። ግናኸ ኣብ ቤቱ ዝነበረ ላዕለዋይ ክፍሊ ከምቲ ኣብ ግራት ዝነበሩ ኣርዑት ዝኾንዎ (ምዕ. 1:2)፡ ንሱ ድማ ንኣሃዝያ ሞት ኮይኑ፡ ምፍራስ መሳኹቱ ድማ ነቲ ዝያዳ ንጡፍ ዝኾነ ሰብኣይ ናብ ዝፋኑ ኣእተዎ፡ ንሱ ድማ ንግዝኣት ሞኣብ ከይተቓለሰ ኣይሓድጎን።

3:6-19 ንጉስ እስራኤል ብዛዕባ ጸበባኦምን ዘለዉዎ ሓደጋን የጕሂ። ንነፍሲ ወከፍ እዞም ነገስታት ኣኺቡ እኳ እንተ ነበረ፡ ግናኸ ንመገዲ ኣምላኽ ይውቅዖ። ከምኡ ኸኣ ዕሽነት ሰብ ንመገዱ የዕርብሽ እሞ፡ ልቡ ድማ ንእግዚኣብሔር ይቕየም፣ ምሳ 19:3። እቲ የሆሻፋጥ ሕጂ ንእግዚኣብሔር ዝሓተቶ ጽቡቕ ነበረ፡ ግናኸ ቅድሚ ኣብዛ ውግእ ምእታዉ ገይሩዎ እንተ ዝኸውን ኣዝዩ ምሓሸ ነይሩ። ጽቡቓት ሰባት ሓድሓደ ግዜ ግዴታኦም ይርስዑ፡ ክሳብ ድሌትን ጸበባን ናብኡ ዚደፍኦም። እኩያት ሰባት ብጻዕራምን ብብጾትን እቶም ንኣምላኽ ዚፈርሁ ሰባት፡ ብዙሕ ግዜ ይጥቀሙ። እምነቶምን ምእዛዞምን ንምፍታን፡ ኤልሳእ ነቲ ጐልጐል ማይ ንምቕባል ኵዕኵዕቲ ክትመልኦ ኣዘዞም። እቶም በረኸት ኣምላኽ ዚጽበዩ፡ ከምቲ ኣብ ጐልጐል በካ ዚግበር፡ ዝናብ ኪመልኦ ዝኽእል ቀዳድ ኪኵዕቱ ኣለዎም፣ በዚ ኸኣ ነቲ ዅሉ ዔላ ይገብርዎ፣ መዝ 84:6። እቲ ማይ ካበይ ከም ዝመጸ ምርመራ ኪግበረሉ ኣየድልን። ኣምላኽ ብካልኣይ ምኽንያታት ኣይትኣሰርን። እቶም ብሓቂ ዂርሚ ጸጋ ኣምላኽ ዚደልዩ፡ ክረኽብዎ እዮም፣ ብእኡ ኸኣ ካብ ዓወት ንላዕሊ ዓወትን ኪኾኑ እዮም።

ቁጥር 6-19 የሆራም ስልጣን ከያዘ ብዙም ሳይቆይ ሞኣብን ንምግዛእ ሰይፊ ኣብ ኢዱ ሒዙ። ኣኽሊላት ንዝለበስዎም ርእስታት ብዙሕ ጭንቀትን ሓደጋን የምጽኡ፤ ክብሪ ምስ ረኸቡ ብኡብኡ ናብ ውግእ ይኣትዉ።

ሕጂ ኣብዚ ንረክብ፣ I. እዚ ወፍሪ እዚ ኣብ መንጎ የሆራም ንጉስ እስራኤልን የሆሻፋጥ ንጉስ ይሁዳን ምምኽኻር። የሆራም ሰራዊት ኣከበ (ቁ. 6)፣ ንእግዚአብሔር ዝፈርህ ንጉስ ይሁዳ ድማ ብኸምዚ ዝስዕብ ገይሩ ይርእዮ ነበረ፣ 1. ንሱ መሓዛኡ ክኸውን ለመኖ፦ ምስ ሞኣብ ክዋጋ ምስኣይዶ ትኸይድ ኢኻ፧ ንሱ ድማ ኣሰማምዖ። የሆሻፋጥ ድማ፡ ክኸይድ እየ። ከምቲ ንስኻ ዘለኻ ኣነ ድማ ኣለኹ በለ (ቁ. 7)። ይሁዳን እስራኤልን፣ ብዘሕዝን እኳ እንተተፈላለዩ፣ ግን ከም ሓባራዊ ጸላኢኦም ንሞኣብ ንምውጋእ ክሓብሩ ይኽእሉ እዮም። የሆሻፋጥ ካብ ቤት ዳዊት ብምፍላዮም ኣይወቐሶምን፣ ናብ ንግስነቶም ክምለሱ ድማ ከም ውዕል ምሕዝነት ኣይገበሮን፣ እዚ ክገብር ምኽንያት እኳ እንተነበሮ፣ ግን ምስ እስራኤል ከም ሓብታዊት መንግስቲ ገይሩ ተዓመተ። ነቲ ዝሓለፈ በደል ይቕረ ንምባልን ንምርሳዕን ኣብ ልቦም ዘይረኽቡ፣ ከምኡ ድማ ምስቶም ቅድሚ ሕጂ መሰሎም ዝገሃሱ ዝነበሩ ክሓብሩ ዘይደልዩ ሰባት ንሰላሞምን ሓይሎምን ፈተውቲ ኣይኮኑን። Quod initio non vulvit, tractu temporis invalescit—እቲ ብመጀመርታ ስልጣን ዘይነበሮ፣ ብምዕባለ ግዜ ስልጣን ይረክብ። 2. ከም እሙን ሰብኡት ገይሩ ኣማኸሮ (ቁ. 8)። ንሱ ካብኡ ዝበለጸ ጥበብን ተመክሮን ዝነበሮ ንየሆሻፋጥ፣ ናብ ሃገር ሞኣብ ብኸመይ ክወርዱ ከም ዝኽእሉ ኣማኸሮ፤ ንሱ ድማ ብቐረባ መገዲ፣ ብዮርዳኖስ ኣቢሎም ከይከዱ፣ ግን ብምድረበዳ ኤዶም ኣቢሎም ክዘውሩ፣ ንጉስ ኤዶም (ንዕኡ ግብሪ ዝኸፍል ዝነበረ) ምስ ሰራዊቱ ሒዞም ምእንቲ ክኸዱ መኸሮም። ክልተ ካብ ሓደ ዝበልጹ እንተኾይኖም፣ ሰለስተ ዝተኣሳሰረ ገመድ ብቐሊሉ ኣይብተኽን። የሆሻፋጥ ምስ ኣሃብ ብምሕባሩ ብዙሕ ክኸፍል ከም ዝቐረበ፣ ግን ምስ ወዱ ተሓበረ፣ እዚ ወፍሪ እዚ ድማ ንዕኡ ሞት ክኸውን ከም ዝቐረበ። ምስ ዘይኣመንቲ ብሓንሳብ ብምእሳር ዝርከብ ነገር የለን።

II. እቲ ሰራዊት እቶም መሓዙት ኣብዚ ወፍሪ እዚ ዝወደቑሉ ዓቢ ጭንቀት። ንገጽ ጸላኢኦም ከይረኣዩ፣ ኩሎም ብጥሜት ማይ ክጠፍኡ ኣብ ሓደጋ ወዲቖም ነበሩ (ቁ. 9)። እዚ ብምድረበዳ ቅድሚ ምኻዶም ክሓስብዎ ይግባእ ነይሩ፣ እታ ሓንቲ ምድረበዳ (ወይ ከኣ ኣብ ጥቓኣ) ኣቦታቶም ማይ ዝጸምኡላ (ዘሁ. 20:2)። ኣምላኽ ንህዝቡ፣ ብዘይምጥንቃቖም፣ ኣብ ጭንቀት ክወድቁ ይፈቅደሎም፣ ምእንቲ ጥበቡን ሓይሉን ጽቡቕ ምድላዉን ብምድሓኖም ክኸብር። ካብ ማይ ዝረኸሰን ዝበዝሐን እንታይ ኣሎ፧ ንኹሉ እንስሳታት መብልዕ እዩ (መዝ. 104:11)። ግን እቲ ምብቃዕ ማይ ንነገስታትን ሰራዊትን ብቕልጡፍ የዋርዶምን የጥፍኦምን። ንጉስ እስራኤል ነቲ ዘሎ ጭንቀትን፣ ብጥሜት ድኻም ምስ ደኸሙ ንጸላእቶም ሞኣባውያን ብቐሊሉ መግቢ ክኾኑ ከም ዝኽእሉ ዝነበሮም ቀረባ ሓደጋን ብሓዘን ኣስተንፈሰ (ቁ. 10)። ንሱ እዩ ነዞም ነገስታት እዚኦም ዝጸውዖም፤ ግን ነዚ ኣብ ኣምላኽ ኣውዲቑ፣ ከም ዘይተዋደደ ገይሩ ድማ ኣንጸባረቖ፦ እግዚአብሔር እዩ ኣኪብዎም። ከምኡ ድማ ዕሽነት ሰብ መገዱ የጥፍእ፣ ድሕሪኡ ድማ ልቡ ንእግዚአብሔር ይቘጥዖ (ምሳ. 19:3)።

III. የሆሻፋጥ ኣብዚ ሓደጋ እዚ ምኽሪ ኣምላኽ ንምሕታት ዝገበሮ ጽቡቕ ምንቅስቓስ (ቁ. 11)። እቲ ሕጂ ዝነበሩሉ ቦታ፣ ኣቦታቶም ዝነገርዎም ተኣምራት፣ ንእስራኤል ብግዜኡ ዝተረኽበ ማይ ካብ ከውሒ፣ ከይዘከሩ ኣይተርፉን።