1ይ ነገስት 18

18:1-16 እቲ ዝኸበደ ፍርዲ፡ ብርእሱ፡ ልቢ ሓጥኣን ከትሕስር ወይ ክቕይር ኣይክእልን እዩ። ዋላ ሓንቲ ነገር ድማ፡ ብዘይ ደም የሱስ ክርስቶስ፡ ንበደል ሓጢኣት ቤዛ ክኸውን ኣይክእልን እዩ። ብዘይቲ ዘቕድስ መንፈስ ኣምላኽውን፡ ርኽሰት ሓጢኣት ከርሕቕ ኣይክእልን እዩ። ካህናትን ሌዋውያንን ናብ ይሁዳን የሩሳሌምን ከይዶም ነበሩ (2ዜና 11:13,14)። ግናኸ ኣብ ክንዶኦም ኣምላኽ ንቓሉ ዘንብቡን ዝትርጕሙን ነብያት ኣተንስኤ። እዚኣቶም ካብ ቤት ትምህርቲ ነብያት ዝወጹ ዝኸውን እዮም ነይሮም፡ እዚ ቤት ትምህርቲ ድማ ብሳሙኤል መጀመርታ ዝተመስረተ እዩ። ከም ኤልያስ መንፈስ ትንቢት ኣይነበሮምን፡ ግናኸ ንህዝቢ ምስ ኣምላኽ እስራኤል ክቐርብ ይምህሩ ነበሩ። እዚኣቶም ኢያዛቤል ከጥፍኦም ፈተነት። እቶም ካብ ሞት ዝሃደሙ ሒደት ድማ ርእሶም ንኽሓብኡ ተገዲዶም። ኣምላኽ ኣብ ኩሎም ወገናት፡ ዓለልን ታሕተይን፡ ዝተረፉሉ ኣለዉዎ። እቲ እምነት፡ ፍርሃትን ፍቕሪ ስሙን ድማ፡ እቶም ፍረ መንፈስ ቅዱስ ዝኾኑ፡ ብቤዛ ተቐባልነት ክረኽቡ እዮም። ኣምላኽ ንኣገልገልቱን ንህዝቡን ኣብ ግዜ ጸበባ መዕቆቢ ክኾንዎም ከመይ ገይሩ ብግሩም መገዲ ፈተውቲ ከም ዘተንስእ ተመልከት። እንጌራን ማይን ሕጂ ውሑድ ኣብ ዝነበረሉ እዋን፡ ኣብድዩ ንነብያት ኣምላኽ ህይወቶም ንኽትቅጽል እኹል ክረክብ እዩ። ሓለዋ ኣሓብ ንኹሎም እንስሳታት ከይስእን ጥራይ ነበረ። ግናኸ ስለ ነፍሱ፡ ከይስእና፡ ሓለዋ ኣይገበረን። ንሳዕሪ ደልዩ ብዙሕ ጻዕሪ ገበረ፡ ግናኸ ንጸጋ ኣምላኽ ክደሊ ሓንቲ እኳ ኣይገበረን። ንውጽኢት ክከላኸል ፈተነ፡ ግናኸ ንምኽንያቱ ከመይ ገይሩ ከርሕቕ ከም ዘለዎ ኣይሓተተን። ግናኸ ኣምላኽ ንኣገልገልቱ ደው ኢሎም ርእሶም ኪገልጹ ኪጽውዖም ከሎ፡ ንህዝቢ ጽቡቕ ምልክት እዩ። ዓይንና ንመምህርና ኣብ ዝርኣየሉ እዋን ድማ፡ ንእንጌራ መከራ ብዝበለጸ ክንጸውሮ ንኽእል ኢና።

ምዕራፍ 18 ነብዪ ኤልያስ ብሕቡእ ተሓቢኡ ጸኒሕናዮ። ምብዛሕ ምግቢ ይኹን ምትንሳእ እቲ ህጻን ኣብ ጻረፋት ከም ዝፍለጥ ከም ዝገበሮ ኣይመስልን፣ ምኽንያቱ ሽዑ ኣሃብ ምረኸቦ ነይሩ፤ ንሱ ጽቡቕ ምግባር ካብ ምፍላጥ ይመርጽ ነበረ። ኣብዚ ምዕራፍ እዚ ግን ምግላጹ ከምቲ ቅድሚ ሕቡእ ምዃኑ ህዝባዊ ነበረ፤ እቲ ንምሕባኡ ዝተመደበሉ መዓልታት (እዚ ድማ ሓደ ካብ ፍርዲ እስራኤል ነበረ) ምስ ተወድአ፣ ንርእሱ ንኣሃብ ከርእዮን ኣብ ምድሪ ዝናም ክጽበን ኣይተኣዘዘን (ቁ. 1)። ነዚ ትእዛዝ እዚ ተኸቲልና፣ ኣብዚ ንረክብ፦

I. ምስ ኦባድያ፣ ሓደ ካብ ኣገልገልቲ ኣሃብ፣ ዝገበሮ ርክብ፣ ብእኡ ኣቢሉ ድማ ንኣሃብ ምምጽኡ ዘፍለጠሉ (ቁ. 2–16)።

II. ምስ ኣሃብ ባዕሉ ዝገበሮ ርክብ (ቁ. 17–20)።

III. ኣብ ደብረ ካርሜል ምስ ኩሉ እስራኤል ዝገበሮ ርክብ፣ ኣብ መንጎ እግዚኣብሔርን በዓልን ህዝባዊ ፍርዲ ንምግባር፤ እዚ ፍሉይ በዓል ነበረ፣ ኣብኡ ድማ፣ 1. በዓልን ነብያቱን ተሓፊሮም። 2. ኣምላኽን ኤልያስን ተኸቢሮም (ቁ. 21–39)።

IV. ኣብ ልዕሊ ነብያት በዓል ዝፈጸሞ ፍርዲ (ቁ. 40)።

V. ምምላስ ምሕረት ዝናም፣ ብቃል ኤልያስ (ቁ. 41–46)። እዚ ምዕራፍ እዚ ብዙሕ ዝርአ ነገራት ዝሓዘ እዩ።

ቁጽሪ 1-16 ኣብዚ ቁጽርታት እዚ ንረክብ፦

I. ኣብዚ ግዜ እዚ ዝነበረ ጽቡቕ ዘይነበረ ኩነታት እስራኤል፣ ብኽልተ ምኽንያት፦

1. ኤልዛቤል ነብያት እግዚኣብሔር ቀተለት (ቁ. 4)፣ ቀተለቶም፣ ቁ. 13። ጣኦት ኣምላኺት ስለ ዝነበረት፣ መጽረፍቲ ነበረት፣ ንኣሃብ ድማ ከምኡ ገበረት። ኣብቶም ሕማቕ ግዜያት እውን፣ ኣብዑግ ይምለኹን ቤተ መቕደስ የሩሳሌም ተሓዲጉን ኣብ ዝነበረሉ እዋን፣ ገና ንኣምላኽ ዝፈርሑን ዘገልግሉን ገለ ጽቡቓት ሰባት ነበሩ፣ ንሳቶም ድማ ብዛዕባኡ ብፍልጠት ዝምህሩን ኣብ ኣምልኾኦም ዝሕግዙን ገለ ጽቡቓት ነብያት ነበሩ። ካህናትን ሌዋውያንን ኩሎም ናብ ይሁዳን የሩሳሌምን ከይዶም ነበሩ (2 ዜና መዋእል 11:13, 14)፣ ኣብ ክንዳኦም ግን፣ ኣምላኽ ነዞም ነብያት ኣተንስአ፣ ንሳቶም ድማ ኣብ ብሕታዊ ኣኼባታት ወይ ኣብ ንጽህናኦም ዝሓለዉ ስድራቤታት ሕጊ ዘንብቡን ዝትርጉሙን ነበሩ፣ ምኽንያቱ ኣብዚ ግዜ እዚ ብዛዕባ ዝኾነ ኣባይቲ ምኩራብ ኣይንበብን ኢና፤ ከም ኤልያስ መንፈስ ትንቢት ኣይነበሮምን፣ መስዋእቲ እውን ኣየቕረቡን፣ ወይ ዕጣን ኣየዕጠኑን፣ ግን ንሰባት ጽቡቕ ክነብሩን ምስ ኣምላኽ እስራኤል ቀረባ ክኾኑን መሃሩ። ኤልዛቤል ነዞም ክትጠፍኦም ደለየት፣ ብዙሓት ካብኣቶም ድማ ቀተለት፣ እዚ ድማ ከም ህዝባዊ በደል ህዝባዊ መዓት ነበረ፣ ኣብ እስራኤል ንዝተረፈ ድኻ ሃይማኖት ምሉእ ጥፍኣት ከም ዝመጽእ ኣፈራርሐ። እቶም ሒደት ካብ ሰይፊ ዝደሓኑ፣ ክሕብኡን ኣብ ዋሻታት ክስወሩን ተገዲዶም፣ ኣብኡ ድማ ብህይወት ተቐቢሮም ካብ ህይወት እኳ እንተዘይኮነ፣ ካብ ጥቕሚ ግን ተቖሪጾም፣ እዚ ድማ መወዳእታን ምጽንናዕን ህይወት እዩ፤ ነብያት ኣብ ዝተጸረፉን ናብ ማዕዘናት ኣብ ዝተደፍኡን ግዜ፣ ብዘይጥርጥር ኣዕሩኽቶም፣ እቶም ኣብ ምድሪ ዝነበሩ ሒደት ጽቡቓት ሰባት፣ ብተመሳሳሊ መገዲ ተሓዚኖም። ገና፣ ኩነታት ሕማቕ እኳ እንተነበረ፣

(1.) ሓደ ኣዝዩ ጽቡቕ ሰብ ነበረ፣ ንሱ ድማ ኣብ ቤተ መንግስቲ ዓብዪ ሰብ ነበረ፣ ኦባድያ፣ ስሙ ዝምጥን—ባርያ እግዚኣብሔር፣ ንኣምላኽ ዝፈርሕን እሙንን፣ ገና ግን ሓላፊ ቤተ መንግስቲ ኣሃብ ነበረ። ባህርዩ ኣስተብህል፦ ንእግዚኣብሔር ኣዝዩ ይፈርሖ ነበረ (ቁ. 3)፣ ጽቡቕ ሰብ ጥራይ ዘይኮነስ፣ ብቕንኣት ዝመልአን ፍሉይን ጽቡቕ ነበረ፤ ዓብዪ ቦታኡ ንጽቡቕነቱ ብርሃን ኣንበሮ፣ ጽቡቕ ንምግባር ድማ ዓብዪ ዕድል ሃቦ፤ ንእግዚኣብሔር ድማ ካብ ንእስነቱ ይፈርሖ ነበረ (ቁ. 12)፣ ብግዜኡ ሃይማኖታዊ ክኸውን ጀመረን ነዊሕ ቀጸለን። ማስታወሻ፦ ቀዳማይ ሃይማኖት፣ ፍሉይ ሃይማኖት ክኸውን ተስፋ ይግበር፤ እቶም ብግዜኦም ጽቡቓት ዝኾኑ፣ ኣዝዮም ጽቡቓት ክኾኑ ይኽእሉ እዮም፤ ንኣምላኽ ካብ ንእስነቱ ዝፈርህ ንዕኡ ኣዝዩ ክፈርህ በጽሐ። ክዕወት ዝደሊ ብግዜኡ ክትንስእ ኣለዎ። ግን ከምዚ ዝበለ ፍሉይ ጽቡቕ ሰብ ሓላፊ ቤት ኣሃብ ምዃኑ ዘገርም እዩ፣ እዚ ድማ ናይ ዓብዪ ክብሪ፣ ስልጣን፣ እምነትን ስራሕ ነበረ። [1.] ከም ኣሃብ ዝበለ እኩይ ሰብ ናብኡ ከምርሖን ኣብኡ ከቕጽሎን ዘገርም ነበረ፤ ብርግጽ እዚ ዝኾነሉ ምኽንያት ንሱ ፍሉጥ ሓቀኛነት፣ ትግሃት፣ ብልሓት ዘለዎ ሰብ ስለ ዝነበረን፣ እምነት ክገብር ዝኽእለሉ፣ ኣዒንቱ ከም ናቱ ክኣምኖም ዝኽእል ሰብ ስለ ዝነበረን እዩ፣ ከምቲ ኣብዚ ቁ. 5 ዝርአ። ዮሴፍን ዳንኤልን ዝተመሪጾም ንሳቶም ካብ ዝተመሪጾምሉ ቦታታት ዝበለጸ ዝበቕዕ ስለ ዘይነበረ እዩ። ማስታወሻ፦ ሃይማኖት ዝእምኑ ሰባት ብንጽህናኦም፣ እምነቶም፣ ንስራሕ ምውፋዮም፣ ኣብቶም ወጻኢ ዘለዉ እውን ንርእሶም ንምምስጋን ክጽዕሩ ኣለዎም። [2.] ከም ኦባድያ ዝበለ ጽቡቕ ሰብ ኣብ ከምዚ ዝበለ ናብ ጣኦት ኣምልኾን ኩሉ ዓይነት እከይን ዝተዋፈረ ቤተ መንግስቲ ምምራጽ ክቕበል ዘገርም ነበረ። ንምምራጽ ብቑዕ ንምዃን ናይ ንጉስ ሃይማኖት ክኸውን፣ ምስ ሕግታት ዕምሪ ወይ ሕጊ ቤት ኣሃብ ክሰማማዕ ኣድላዪ ከም ዘይነበረ ክንተኣማመን ንኽእል ኢና። ኦባድያ ንበዓል ከይሰገደ ክረኽቦ እንተዘይከኣለ ነቲ ቦታ ኣይምተቐበሎን ነይሩ፣ ኣሃብ ድማ ንዕኡ ንምግልጋል ዝበቕዑ ሰባት፣ ብሓደራ ምስኡ ኣብ ኣምልኾኡ ስለ ዘይተሓበሩ ጥራይ፣ ካብ ስራሕ ንምእጋድ ዘይብልሓተኛ ኣይነበረን። ንኣምላኹ እሙን ዝኾነ ሰብ ንገዛኢኡ እውን እሙን ክኸውን እዩ። ስለዚ ኦባድያ ብጽቡቕ ሕልና ነቲ ቦታ ክሕዞ ይኽእል ነበረ፣ ስለዚ ድማ ኣይነጸጎን፣ ኣይሓደጎን፣ ኣብኡ ክገብሮ ዝደለዮ ጽቡቕ ክገብር ከም ዘይከኣል እኳ እንተፈለጠ። ንኣምላኽ ዝፈርሑ ካብ ዓለም ክወጹ ኣየድልዮምን፣ ሕማቕ እኳ እንተኾነት። [3.] እቲ ንሱ ንኣሃብ ዘየዐረዮ ወይ ኣሃብ ንዕኡ ዘየበላሸዎ ዘገርም ነበረ፤ ግን ክልቲኦም ጸኒዖም ዝነበሩ ይመስሉ፤ ርኹስ ዝነበረ ርኹስ ክኸውን እዩ፣ ቅዱስ ዝነበረ ድማ ቅዱስ ክኸውን እዩ። ኣብ ሕማቕ ግዜያትን ቦታታትን ፍርሃት ኣምላኽ ዝሕልዉ ንኣምላኽ ኣዝዮም ይፈርሑ፤ ከምዚ ድማ ኦባድያ ገበረ። ኣምላኽ ኣብ ኩሎም ዓይነት ሰባት፣ ዓበይትን ንኣሽቱን፣ ዝተረፉ ኣለዉዎ፤ ኣብ ቤት ኔሮን ኣብ ቤት ኣሃብን ቅዱሳን ነበሩ።

(2.) እዚ ዓብዪ ጽቡቕ ሰብ እዚ ስልጣኑ ንምክልኻል ነብያት ኣምላኽ ተጠቕመ። 100 ካብኣቶም ኣብ ክልተ ዋሻታት ሓብአ፣ ስደት ይሕይል ኣብ ዝነበረሉ ግዜ፣ ብእንጌራን ማይን ድማ መገቦም፣ ቁ. 4። ንኣምላኽ ባዕሉ ምፍራህ ጥራይ እኹል ከም ዘይኮነ ኣይሓሰበን፣ ግን ንምግባሩ ዝኸውን ሃብትን ስልጣንን ስለ ዝነበሮ፣ ንኣምላኽ ዝፈርሑ ካልኦት ክሕግዝን ክድግፍን ግዴታ ከም ዘለዎ ሓሰበ፤ ንሳቶም ሕያው ምዃኑ ንዕኡ ካብ ባዕሉ ጽቡቕ ምዃን ከም ዘየናግፎ ኣይሓሰበን፣ ግን ክልቲኡ ገበረ፣ ንኣምላኽ ባዕሉ ኣዝዩ ፈርሄን ንዕኡ ዝፈርሑ እውን ደገፈን። ኣምላኽ ንኣገልገልቱን ህዝቡን፣ ኣብ ከቢድ ግዜያት መዕቆቢኦም ክኾኑ፣ ሓደ ሰብ ከም ዘይጽበዮ እውን፣ ከመይ ብድንቂ ኣዕሩኽ ከም ዘተንስእ እዩ። እንጌራን ማይን ሕጂ ዝተሳእኑ ነገራት ነበሩ፣ ገና ኦባድያ ንነብያት ኣምላኽ እኹል ክልቲኡ ክረክብ እዩ፣ ድሕሪ ሕጂ ንኣገልግሎት ብህይወት ንምሕላዎም፣ ሕጂ እኳ እንተተሓዲጎም።

2. ኤልዛቤል ነብያት ኣምላኽ ኣብ ዝቐተለትሉ ግዜ፣ ኣምላኽ ነቲ ኣድላዪ ምግቢ ብጽንኩር ድርቂ ኣቋረጸ። ምናልባት ኤልዛቤል ነብያት ኣምላኽ ነቲ ፍርዲ ምኽንያት እዮም ብዝብል ምኽንያት ኣጸረፈቶም፣ ምኽንያቱ ኤልያስ ትንቢት ተነቢሩሉ ነበረ። Christianos ad leones—ክርስቲያናት ናብ ኣናብስ። ግን ኣምላኽ ነቲ ተቃራኒ ከም ዝፈልጡ ገበሮም፣ ምኽንያቱ ድርቂ ክሳብ ነብያት በዓል ዝስውኡ ቀጸለ፣ ክሳዕ ክንደይ ድማ ጽምኢ ማይ ነበረ፣ ንጉስ ባዕሉን ኦባድያን ብኣካል ኣብ ምድሪ ኩሉ ሳዕሪ ንእንስሳታት ክደልዩ ኸዱ፣ ቁ. 5, 6። ምሕረት ኣምላኽ ከምኡ ገበሮ፣ ኣሃብ ብገዛእ ኣዒንቱ እቲ ሳዕቤን ናይዚ ፍርዲ ክሳዕ ክንደይ ሕማቕ ከም ዝነበረ ክርኢ፣ ስለዚ ድማ ንኤልያስ ንምስማዕ ዝያዳ ድልዱል ክኸውን፣ ንሱ ድማ ነዚ ንምውዳእ ናብ እንኮ መገዲ ክመርሖ። ሓልዮት ኣሃብ ንኹሎም እንስሳታት ከይስእን ኣይነበረን፣ ብዙሓት ድሮ ጠፊኦም ነበሩ፤ ግን ብዛዕባ ነፍሱ ሓልዮት ኣይገበረን፣ ንሳ ከይትጠፍእ፤ ብዙሕ ጻዕሪ ንሳዕሪ ንምድላይ ገበረ፣ ግን ምሕረት ኣምላኽ ንምድላይ ግን የለን፣ ነቲ ሳዕቤን ይከላኸል ነበረ እምበር፣ ነቲ ምኽንያት ከመይ ከም ዘርሕቕ ኣይሓተተን።