Seensa 5

Aadam fakkii Waaqayyootiin uumame; garuu yommuu kufe, ilma isaa fakkii ofiisaatiin, cubbamaa fi xuraawaa, dadhabaa, gaddisiisaa fi du'aa kan ta'e, akka ofiisaatti dhalche. Nama akka ofiisaa, qaamaa fi lubbuudhaan kan uumame qofa osoo hin taane, cubbamaa akka ofiisaas ta'e. Kun faallaa fakkii Waaqummaa Aadam ittiin uumame sanaa ture; erga ishee dhabee booda, dhaloota isaatti dabarsuu hin dandeenye. Aadam guutummaatti waggaa 930 jiraate; sana booda, murtoo isa irratti darbeef akka ta'etti, "Gara biyyee deebita" jedhamee du'e. Guyyaa ija dhoorgame sana nyaate sana du'uu baatuus, guyyaa sanuma du'aa ta'e. Yeroma sana du'uu jalqabe; jireenyi isaa boodaa hunduu, dhiifama yeroof kennameef, kan dhabameefi firdiin itti murtaa'e malee homaa hin turre; jireenya qisaasamaa fi du'aa ture. Jireenyi namaa du'a suuta suutaan dhufaa jiru qofaadha.

Boqonnaan kun seenaa dhugaa bara jalqabaa addunyaa uumama irraa kaasee hamma lolaatti jiru kan jiru qofaadha, kan waggoota 1656 (akka barreeffama Ibrootaa dhugaatti) of keessaa qabu, kunis umrii abbootii amantii irraa salphaatti lakkaa’amuu danda’a, duraan dursee ilmi sun kan sanyii isaa Noohitti buuse dhalachuu isaanii dura. Kunis kan ergamaan sun “sanyii dhuma hin qabne” (1 Xim. 1:4) jedhee waame keessaa isa tokkodha, sababiin isaa, Kiristoos inni xumura seera Kakuu Moofaa ture, xumura sanyii Kakuu Moofaa ture; gara isaatti ilaalan, isa keessattis walitti qabaman. Sanyii asitti galmaa’e kun sanyii Fayyisaa keenyaa keessatti gabaabaatti galmaa’eera (Luq. 3:36–38), akkasumas Kiristoos “sanyii dubartii” kan abdachiifame ta’uu isaa agarsiisuuf faayidaa guddaa qaba. Asitti gabaasa qabna: I. Addaam irratti (Lakk. 1-5). II. Seet irratti (Lakk. 6-8). III. Enoos irratti (Lakk. 9–11). IV. Qayinaan irratti (Lakk. 12–14). V. Mahaalaleel irratti (Lakk. 15–17). VI. Yaared irratti (Lakk. 18–20). VII. Henook irratti (Lakk. 21–24). VIII. Matuusaalaa irratti (Lakk. 25–27). IX. Laamechii fi ilma isaa Nooh irratti (Lakk. 28–32). Caaffanni qulqullaa’oon hundinuu, hafuura Waaqayyootiin kennamee, faayidaa qabeessa dha, garuu hundinuu wal qixa faayidaa qabeessa miti.

Jechoonni jalqabaa boqonnaa kanaa mata duree yookiin qabxii boqonnaa guutuu ti: inni kitaaba dhaloota Addaam ti; inni tarree yookiin galmee sanyii Addaam ti, hundumaa miti, garuu sanyii qulqulluu kan bu’uura isaa turan qofaadha (Isa. 6:13), akkasumas isaan irraa, fooniin, Kiristoos dhufe (Rom. 9:5), maqaan, umriin, fi duuti warra Addaam isa duraa bakka bu’an kan kakuu eegan, akkasumas abbootii Addaam isa lammaffaa turan. Sanyiin kun Addaam mataa isaa irraa jalqaba. Asitti kan jiru:

I. Uumama isaa, Lakk. 1, 2. achitti gabaasa gabaabaa waan dura bal’inaan uumama namaa ilaalchisee dubbatame qabna. Kun waan yeroo baay’ee dhageenyuufi of barsiisuuf nu barbaachisu dha. Asitti ilaali: 1. Waaqayyo nama uume. Namni uumaa ofii isaa miti, kanaafuu gooftaa ofii isaa ta’uu hin qabu; garuu Inni jiraachuu isaa kenne qajeelchaa sochii isaa fi giddugaleessa isaanii ta’uu qaba. 2. Guyyaa Waaqayyo nama uume jira ture. Inni bara baraa irraa hin turre, garuu kaleessa ture; inni angafa miti, garuu uumama keessaa isa xiqqaadha. 3. Waaqayyo bifa ofii isaatiin, qajeelaa fi qulqulluu godhee isa uume, kanaafuu, shakkii malee, gammadaa ture. Amalli namaa amala Waaqayyoo kan uumamawwan addunyaa kanaa gadii kamiyyuu caalaa fakkaata. 4. Waaqayyo dhiiraa fi dubartii godhee isaan uume (Lakk. 2), jireenya isaanii walii isaanii gammachiisuuf akkasumas sanyii isaanii eeguufi baay’isuuf. Addaamii fi Hewwaan lamaanuu harka Waaqayyootiin battalumatti uumaman, lamaanuu bifa Waaqayyootiin uumaman; kanaafuu saala gidduutti fageenyi guddaan fi wal qixxummaa dhabuun kan namoonni tokko tokko yaadan hin jiru. 5. Waaqayyo isaan eebbise. Warri ijoollee isaanii eebbisuun baramaadha; akkasumas Waaqayyo, Abbaan hundumaa, kan isaa eebbise. Garuu warri lafaa eebba kadhachuu qofa danda’u; eebba ajajuun mirga Waaqayyoo ti. Inni baay’inaan eebba baay’inaa kan argisiisu yoo ta’u, eebbawwan biroo hin dhabsiisu. 6. Maqaa isaanii Addaam jedhee waame. Addaam jechuun lafa, lafa diimaa jechuudha. Amma, (1.) Waaqayyo maqaa kana isaaf kenne. Addaam mataan isaa uumamawwan kaan maqaa kenneera, garuu maqaa ofii isaa filachuu hin qabu, yoo ta’eef maqaa ulfina qabeessa tokko fudhachuu danda’a. Garuu Waaqayyo maqaa kan jalqaba isaa gadhummaa isaa yeroo hundumaa isa yaadachiisu, akkasumas dhagaa inni irraa bocamee fi boolla inni keessaa qotame ilaaluuf isa dirqisiisu kenneef, Isa. 51:1. Warri biyyoo wajjin walitti dhihoo ta’an of tuuluuf sababa xiqqaa qabu. (2.) Maqaa kana dhiiraafis dubartiifis kenne. Jalqaba irratti uumamaan tokko waan turaniif, boodas gaa’elaan tokko waan ta’aniif, tokkummaa isaanii agarsiisuuf maqaa walfakkaataa qabaachuun isaaniif ta’a ture. Dubartiin akkuma dhiiraa lafa irraa kan taate dha.

II. Dhaloota ilma isaa Seet, Lakk. 3. Inni waggaa dhibba sadii fi soddoma jireenya Addaamitti dhalate; akkasumas ajjeechaan Abeel yeroo sana dura ture ta’uu danda’a. Ilmaan dhiiraa fi dubartii hedduun Addaamiif dhalatan, Qaayinii fi Abeel malees, kana dura; garuu isaan irratti xiyyeeffannaan hin kennamne, sababiin isaa maqaan isaa qofti kan Kiristoosii fi waldaan keessa turan kabajaan dubbatamuu qaba. Garuu waan Seet ilaalchisee asitti baay’ee hubatamu Addaam bifa ofii isaatiin, fakkeenya isaa irratti isa dhalcheedha. Addaam bifa Waaqayyootiin uumame; garuu yeroo inni kufee fi manca’e, ilma bifa ofii isaatiin, cubbamaa fi xuraa’aa, dadhabaa, du’aa fi rakkataa, akkuma ofii isaa dhalche; nama akkuma ofii isaa, qaamaa fi lubbuu qabu qofa osoo hin taane, cubbamaa akkuma ofii isaa, yakka qabeessa fi balaaf saaxilamaa, manca’aa fi xuraa’aa. Nama garaa Waaqayyoo qabu illee cubbuudhaan ulfaa’ee dhalachuu isaa beeka, Far. 51:5. Kun bifa Addaam mataa isaa ture, faallaa bifa Waaqayyoo kan Addaam ittiin uumame ture; garuu inni mataan isaa waan dhabeef, sanyii isaatti dabarsuu hin dandeenye.