ቄናዊያን

ቄናውያን ብሉይ ኪዳን ብምሉኡ እተጠቕሱ ዘላን ህዝቢ ነበሩ። ኣብ ምድሪ ከነኣን ይነብሩ ነበሩ፣ ብሓፈሻ ድማ ንእስራኤላውያን ፈተውቲ ነበሩ፤ ብዙሕ ግዜ ድማ ሓገዝን ደገፍን ይህብዎም ነበሩ። ቄናውያን ንመጀመርታ ግዜ እተጠቕሱ፡ እግዚአብሔር ንዘርኢ ኣብርሃም ክህቦም ዝተመባጽዓሎም ምድሪ ኻብ ዝነብሩ ህዝብታት ሓደ ከም ዝነበሩ ኣብዘፍ 15:19እዩ። ኣብዘኍ 24:21ቄናውያን ሓያልን እሙንን መሕደሪ ከም ዝነበሮም ተገሊጹ ኣሎ፤ እዚ ድማ ብብረት ስራሕ ዘለዎም ክእለትን ስልታዊ ኣቀማምጣኦምን ከም ዘመልክት ይኽእል እዩ። እስራኤላውያን ንከነኣን ምስ ወረርዋ፡ ቄናውያን፡ ብፍላይ ድማ ሓማት ሙሴ ዝነበረ ሆባብ (ብተወሳኺ ዮቶር ተባሂሉ ይፍለጥ)፡ ምስ ነገድ ይሁዳ ተሓዊሶም ኣብ ከባቢ ነገብ ሰፈሩ (መሣ 1:16)። እታ ቄናዊት ሰበይቲ ዝነበረት ያዔል ንሓለቓ ሰራዊት ከነኣን ዝነበረ ሲሰራ ብምቕታል ንእስራኤላውያን ኣብ ዓወት ምሕጋዛ፡ ቄናውያን ምስ እስራኤላውያን ጥቡቕ ዝምድና ከም ዝነበሮም የርኢ (Jdg.4.11, 17-22; 5.24)። ሳኦል ኣብ ልዕሊ ኣማሌቃውያን ወፍሪ ምስ ኣካየደ፡ ቄናውያን ምስኦም ከይጠፍኡ ካብ ኣማሌቃውያን ክፈልዩ ብምጥንቃቑ፡ እቲ ንእስራኤላውያን ዘለዎም ተኣማንነት ብዝያዳ ተረጋጊጹ (1ኛ ሳሙ 15:6)። ቄናውያን ነዚ መጠንቀቕታ እዚ ሰሚዖም ምስ እስራኤላውያን ዘለዎም ፈታዊ ዝምድና ቀጸሉ። ድሕሪኡ ድማ ዳዊት ካብ ሳኦል ክሃድም ከሎ፡ ደገፎም ብምግንዛብ ምስ ካልኦት ፈተውቲ ህዝብታት ንቄናውያን ህያባት ለኣኸ (1Sa.27.10; 30.29)። ኣብ1ኛ ዜና 2:55ቄናውያን ኣብ ያዔቤጽ ዝነብሩ ጸሓፍቲ ከም ዝነበሩ ተጠቒሱ ኣሎ፤ እዚ ድማ ገሊኦም ቄናውያን ኣብ ማሕበረሰብ እስራኤላውያን ኣመሓዳሪ ስራሕ ተቐቢሎም ከም ዝኾኑ የመልክት። ብምሉኡ መጽሓፍ ቅዱስ ቄናውያን ንእስራኤላውያን ፈተውትን ደገፍትን ህዝቢ ከም ዝነበሩ ተገሊጹ ኣሎ፤ ኣብ ቀዳማይ ታሪኽ እስራኤላውያንን ኣብ ምድሪ ተስፋ ምጥንባሎምን ድማ ግደ ተጻዊቶም።