ዱማ

ዱማ ናይ ኣብርሃምን ሃጋርን ወዲ ዝነበረ እስማኤል ካብቶም ዓሰርተ ክልተ ደቁ ሓደ ተባሂሉ ኣብ ወለዶታት ተጠቒሱ ኣሎ (ዘፍ 25:14ከምኡ’ውን1ኛ ዜና 1:30). ወለዶታት እስማኤል ከም ብሄሮም ዓሰርተ ክልተ መራሕቲ ኮኑ (ዘፍ 25:16)፣ እዚ ድማ ኣምላኽ ንኣብርሃም ብዛዕባ እስማኤል ዝኣተዎ ቃል ኪዳን (ዘፍ 17:20) ከም ዝፈጸመ የርኢ። ስም ዱማ ብእብራይስጢ "ህድኣት" ወይ "ዕረፍቲ" ማለት እዩ። ገሊኦም ምሁራት እዚ ስም እዚ ኣብ ሰሜናዊ ምዕራብ ዓረብያ ምስ ዝርከብ ሓይለ-ማይ ዱማ (ሕጂ ዱማት ኣል-ጀንዳል) ዝተኣሳሰረ ክኸውን ከም ዝኽእል ይሕብሩ፤ እዚ ድማ ኣብ መስመር ንግዲ ኣገዳሲ መዕረፊ ነበረ። ዱማ ካብ ደቁ እስማኤል ምዝርዛሩ ብዘይካ፣ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ብዛዕባኡ ተወሳኺ ሓበሬታ ኣይተዋህበን። ኣብ ወለዶታት ምእታዉ ኣምላኽ ንኣብርሃም ብዛዕባ እስማኤል ዝኣተዎ ቃል ኪዳን ምፍጻሙ ንምጕልሓት ከምኡ’ውን ካብኡ ዝወጹ ህዝብታት ዓረብ መበቆሎም ንምክትታል የገልግል። ወለዶታት ዱማ፣ ምስ ወለዶታት ኣሕዋቱ፣ ኣብ ከባቢታት ልሳነ ምድር ዓረብ ዝነበሩ ዘላን ነገዳት ክኾኑ ይኽእሉ። እዞም ነገዳት እዚኦም ኣብ ታሪኽን ዕብየትን ናይ ቀደም ዓለም ዓረብ ዓብዪ ግደ ተጻዊቶም።