ኦሪት ዘሁልቊ 32

32:1-5 እዚ ብሩቤናውያንን ጋዳውያንን ዝቐረበ ሓሳብ፣ እታ ንድሕሪት እተረኸበት ምድሪ ንሳቶም ክትዋፈየሎም ዝብል እዩ። ኣብዛ ዓለም እዚኣ ልሙዳት ዝኾኑ ክልተ ነገራት ነዞም ዓሌታት እዚኦም ነዚ ምርጫ እዚ ንምግባር ከም ዝደረኾም ይኸውን፤ ንሱ ድማ ፍትወት ዓይኒን ንዕቀት ህይወትን እዩ። ኣብቲ ዝተመርኮስሉ መሰረታዊ ሓሳብ ብዙሕ ስሕተት ነበረ፤ ንህዝባዊ ጥቕሚ ንላዕሊ ንውልቃዊ ምችእነቶም ዝያዳ መኸሩ። ከምኡ ድማ ክሳብ እዚ ግዜ እዚ፣ ብዙሓት ንነገራት ክርስቶስ የሱስ ንላዕሊ ንገዛእ ርእሶም ነገራት ይደልዩ፤ ብዓለማዊ ረብሓታትን ብጥቕሚን ተደሪኾም ካብ ሰማያዊት ከነኣን የንቀራርሑ።

ምዕራፍ 32 ኣብዚ ምዕራፍ እዚ፡

I. ነቶም ኣብ ማዕዶ ዮርዳኖስ ዝነበሩ እስራኤላውያን ዝኸውን ውርሻ ንምርካብ፡ ነገድ ሮቤልን ጋድን ዝገበርዎ ትሕትና ዝመልኦ ሕቶ (ቁ. 1-5)።

II. ሙሴ ነቲ ሕቶኦም ብጌጋ ዝተረድኦ (ቁ. 6-15)።

III. ንሕቶኦም ብንጹር ዘብራህዎን ቅኑዕ ዝገበርዎን (ቁ. 16-19)።

IV. ነቲ ንሳቶም ባዕሎም ዝሓተትዎ ቅድመ-ኩነትን ገደብን ዝሓዘ ሕቶኦም ምፍቃድ (ቁ. 20 ወዘተ.) ንረክብ።

ቁጽሪ 1-15 ድንኳናት እስራኤል ኣብ ምድሪ ሞኣብ ተተኺሎም ነበሩ። ኣብኡ ንብዙሕ ኣዋርሕ ጸኒሖም፡ ነቲ ናይ ሲሆንን ኦግን ምድሪ ብምውራስ ዝረኸብዎ ዓወት እናዘከሩ፡ ኣብ ቅድሚኦም ድማ ንከነኣን ኣብ ሓጺር እዋን ክወርስዋ ተስፋ እናገበሩ ነበሩ። ኣብዚ እዋን እዚ፡ ኣብ ምጽናሕን ምቁምታን ከለዉ፡ እዚ ዓቢ ጉዳይ ናይቲ ዝረኸብዎ ምውራስ ምድሪ፡ ብፍሉይ ትእዛዝ ወይ ምድላው ኣምላኽ ዘይኮነስ፡ ብፍሉይ ሕቶን ድሌትን ናይ ክልተ ነገዳት ተሰሪዑን ተሰማሚዑን ተፈጺሙ። ሙሴ ድማ፡ ድሕሪ ነዊሕ ክርክር፡ ነዚ ሕቶ እዚ ተሰማሚዑሉ። ከመይሲ፡ ኣብቲ እዋን እቲ፡ ብዙሕ ነገር ብፍሉይ ምግላጽ መለኮታዊ ኣድህቦ ዝፍጸም እኳ እንተነበረ፡ ብዙሓት ነገራት ግን ንምርሓት ሰብኣዊ ጥበብ ይውሓዱ ነበሩ። ኣምላኽ ንዓለምን ንቤተ-ክርስትያንን ክመርሕ ከሎ፡ ንምኽንያት ሰባት ይጥቀም፡ ብእኡ ድማ ዕላማታቱ ይፍጽም።

I. ኣብዚ፡ ብሮቤላውያንን ጋዳውያንን ዝቐረበ ሕቶ ኣሎ። እዚ ሕቶ እዚ፡ ነታ ንሳቶም ቀረባ እዋን ዝወረስዋን ብሕጊ ውግእ ድማ ንኹሎም እስራኤል ዝኸውን ዝነበረት ምድሪ፡ ንሳቶም ብፍላይ ከም ውርሻኦም ክትውሃቦም ዝሓትት እዩ። ብዛዕባ ምድሪ ተስፋ ዝነበሮም ሓፈሻዊ ሓሳብ መሰረት ብምግባር፡ እዚ ንኦም ዝኸውን ግምት ዝነበሮም ክፋል ምዃኑ ገሚቶም። ሮቤልን ጋድን ኣብ ትሕቲ ሓደ ባንዴራ ሰፊሮም ስለ ዝነበሩ፡ ሓሳባት ንምልውዋጥን ነዚ ጉዳይ እዚ ኣብ መንጎኦም ንምፍታሕን ዝሓሸ ዕድል ነበሮም። ኣብ ቀዳማይ ቁጽሪ ደቅታት ሮቤል ቅድሚት ተጠቒሶም ኣለዉ፡ ድሕሪኡ ግን ደቅታት ጋድ (ቁ. 2, 25, 31) ተጠቒሶም ኣለዉ። እዚ ድማ፡ ወይ ጋዳውያን ነቲ ሕቶ ቀዳሞት ስለ ዝገበርዎን ዝበለጹ ተበግስቲ ስለ ዝነበርዎን፡ ወይ ድማ ዝበለጹ ተዛረብቲ ስለ ዝነበርዎንን ዝበለጸ ናይ ምምሕዳር ክእለት ስለ ዝነበሮምን እዩ። ነገድ ሮቤል ግን፡ ገና ኣብ ትሕቲ ፍርዲ ያእቆብ፡ “ኣይበልጽን እዩ” ዝብል ነበረ።

ኣብ ዓለም ልሙድ ዝኾኑ ክልተ ነገራት፡ ነዞም ነገዳት እዚኦም ነዚ ምርጫን ነዚ ሕቶን ንኽገብሩ ደሪኾምዎም፡ ንሳቶም ድማ ትምኒት ዓይንን ትዕቢት ህይወትን እዮም (1 ዮሃንስ 2:16)።

1. ትምኒት ዓይኒ። እዛ ዝደለይዋ ምድሪ፡ ንኣቀማምጣኣ ጽብቕቲን ንዓይንን ባህ እተብል ጥራይ ዘይኮነትስ፡ ንምግቢ፡ ማለት ንእንስሳታት ዝኸውን ምግቢ ዝሓዘት እያ ነይራ። ንሳቶም ድማ ካብ ካልኦት ነገዳት ንላዕሊ ብዙሓት እንስሳታት ነበሮም፡ እዚ ድማ ካብ ግብጺ ንላዕሊ እንስሳታት ስለ ዘምጽኡ እዩ ተባሂሉ ይግመት። እዚ ግን ኣርባዓ ዓመት ቅድሚኡ እዩ ነይሩ፡ እንስሳታት ድማ ካብኡ ንሓጺር እዋን ይውስኹን ይጎድሉን እዮም። ስለዚ፡ ኣነ ዝሓስቦ፡ ኣብ ምድረበዳ ንእንስሳታቶም ዝሓሸ ኣገባብ ይጥቀሙ፡ ዝሓሸ ይከናኸንዎም፡ ንምውላድ ዝያዳ ይጥንቀቑ፡ ከምቶም ጎረባብቶም ድማ ንዕያውቲ ካብ መጓሰን ንዕያውቲ ካብ ማእከል ዓውሎን ብብዝሒ ኣይበልዑን ነበሩ። ሕጂ ድማ፡ እዞም ብዙሓት እንስሳታት ስለ ዝነበሮም፡ ንእኡ ዝመጣጠን ምድሪ ደለዩ። ብዙሓት ቅዱሳት ጽሑፋት ብዛዕባ ባሳንን ገልዓድን ከም ንእንስሳታት ዝፍለጣ ቦታታት ይዛረቡ። ቅድሚ ሕጂ እውን ከምኡ ነበራ፡ ስለዚ እዞም ነገዳት እዚኦም ንኦም እውን ከምኡ ክኾና ተስፋ ገበሩ፡ ዝኾነ ይኹን እንተኾነ ድማ፡ ኣብዚ ዕድሎም ክወስዱ ይደልዩ። እቲ ምሁር ካልቪን፡ ኣብቲ ዝኸድዎ መርሆ ብዙሕ ጌጋ ከም ዝነበረ ይሓስብ፡ ንሳቶም ድማ ንሕዝባዊ ረብሓ ንላዕሊ ንውልቃዊ ምቾቶም ከም ዝሓስቡ፡ ንኽብሪን ረብሓን እስራኤልን ነቲ ንኣብርሃም ብዛዕባ ምድሪ ከነኣን (ብፍላይ ከምኡ ተባሂላ እትጽዋዕ) ዝተዋህበ ተስፋን ከምቲ ዝግባእ ኣይተኸናኸንዎን። ገና እውን እዚ ሓቂ እዩ፡ ብዙሓት ሰባት ካብ ናይ የሱስ ክርስቶስ ንላዕሊ ንገዛእ ርእሶም ይደልዩ (ፊልጲ 2:21)፡ ብዙሓት ድማ ብዓለማዊ ረብሓኦምን ብልጫኦምን ተደሪኾም፡ ካብ ሰማያዊት ከነኣን ንታሕቲ ይረኽቡ። መንፈሶም ምስዛ ዓለምን ምስቲ ዝረአን ግዝያዊ ዝኾነ ነገራትን ኣዝዩ ይሰማማዕ፡ “ኣብዚ ምጽናሕ ጽቡቕ እዩ” ይብሉ፡ በዚ ድማ ነቲ ድሕሪኡ ዘሎ ብዘይምድላይ ይስእኑ። ሎጥ እውን ከምኡ ብምርኣይ ዓይኒ መረጸ፡ ብምርጫኡ ድማ ተቐጺዑ። ዕድልና ብግቡእ ክንመርጽ እንተኾይንና፡ ካብቲ ዝረአ ነገራት ንላዕሊ ክንርኢ ኣሎና።

2. ምናልባት ኣብኡ ገለ ናይ ትዕቢት ህይወት ነይሩ ይኸውን። ሮቤል በዅሪ እስራኤል እዩ ነይሩ፡ ግን በዅሪነቱ ኣጥፊኡ ነበረ። ገለ ነገዳት፡ ብፍላይ ድማ ይሁዳ፡ ካብኡ ንላዕሊ ዓብዮም ነበሩ፡ ስለዚ ኣብ ከነኣን ዝበለጸ ዕድል ክጽበ ኣይከኣለን። ስለዚ፡ ነቲ ዝነበሮ በዅሪነት፡ ነቲ ትርጉሙ ምስ ኣጥፍኦ፡ ኣብዚ ንመጀመርታ ዝረኸቦ ዕድል፡ ካብ ከነኣን ወጻኢን ካብ ድንኳን ርሑቕ እኳ እንተነበረ፡ ሓዘ። ከምኡ ድማ ኤሳው በዅሪነቱ ሸጠ፡ ግን ኣብ ደብረ ሴይር ውርሻ ብቐዳምነት ክረክብ በቒዑ። ነገድ ጋድ ካብ በዅሪ ዚልጳ ዝወረደ እዩ ነይሩ፡ ምስ ሮቤላውያን ድማ ተመሳሳሊ ተሓተትቲ ነበሩ። ምናሴ እውን በዅሪ እዩ ነይሩ፡ ግን ብኤፍሬም እቲ ንእሽቶ ሓዉ ክሽፈን ከም ዝኾነ ይፈልጥ ነበረ፡ ስለዚ ንሱ እውን ቀዳምነት ንምርካብ ደለየ።

II. ሙሴ ነዚ ሕቶ እዚ ዘይምፍታዉን ከም እሙን መራሕን ነብይን ዝሃቦ ብርቱዕ ወቐሳን።

1. ብመጀመርታ እቲ ነገር ሕማቕ ይመስል ከም ዝነበረ ክንእመን ኣሎና፡ ብፍላይ ድማ እቲ ናይ ሕቶኦም መወዳእታ ቃላት፡ “ኣብ ማዕዶ ዮርዳኖስ ኣይተሳግሩና” (ቁ. 5)።

(1.) እዚ ኻብ ሕማቕ መርሆ ዝመጸ ይመስል፡ ንምድሪ ተስፋ ምጽራፍ፡ ንሳ ድማ ሙሴ ባዕሉ ክርእያ ዝደለየ፡ ከምኡ እውን ንሓይሊ ኣምላኽ ንከነኣናውያን ንምውጻእ ዘይምእማን፡ ከምኡ ድማ ኣብ ዝፈልጥዋን ቅድሚ ሕጂ ዝተወረሰትን ምድሪ ዕድል ምርካብ፡ ካብ ኣብ ዘይፈልጥዋን ገና ክትውረስ ዘለዋን ምድሪ ዕድል ምርካብ ዝበለጸ ይመስል ነበረ። “ሓንቲ ዑፍ ኣብ ኢድ፡ ካብ ክልተ ኣብ ጫካ ዝበለጸት እያ”። ስስዔ እውን ኣብኡ ዝነበረ ይመስል፡ ከመይሲ እቲ ዝጸንዑሉ ዝነበሩ፡ ንእንስሳታቶም ምቹእ ምዃኑ እዩ ነይሩ። ከምኡ እውን ንኣሕዋቶም ዘይምግምጋም የርኢ ነበረ፡ ንሳቶም ባዕሎም ምቹእ ኩነታት እንተረኸቡ፡ ንእስራኤል እንታይ ከም ዝኸውን ግድስ ከም ዘይብሎም ይመስል ነበረ።

(2.) ሕማቕ ሳዕቤን ክህልዎ ይኽእል ነበረ። እቶም ህዝቢ ካብኡ ዘይግባእ ምልክታት ክወስዱ ይኽእሉ ነበሩ፡ ንከነኣናውያን ንምግጣም፡ ብቑጽሪኦም ምሉኣት ከለዉ እኹላት ከም ዝነበሩ ክሕብሩ ይኽእሉ ነበሩ፡ ግን ክልተ ነገዳትን ፍርቅን (ካብ ሓይሎም ልዕሊ ሓሙሻይ ክፋል) ኣብዚ ማዕዶ ዮርዳኖስ እንተተረፉ፡ እቲ ግጥም ክንደይ ዘይመመጣጠን ይኸውን። ከምኡ እውን ሕማቕ ቅድመ-ምሳሌ ክኸውን ይኽእል ነበረ። እታ ምድሪ ብኸምዚ ኣገባብ ብኡ ንብኡ ምስ ተወረሰት እንተተዋሂባቶም፡ ካልኦት ነገዳት እውን ተመሳሳሊ ሕቶን ምኽንያትን ከቕርቡ ይኽእሉ ነበሩ፡ በዚ ድማ እቲ ብዕድሚ ዝፍጸም ምምቕቓል ምድሪ ቅድሚ እዋኑ ክቕድም ይኽእል ነበረ።

2. ስለዚ ሙሴ ኣዝዩ ተቖጢዑ ነበረ፡ እዚ ድማ ንቕዱስ ቅንኣቱ ንሓጢኣት ዝምልከት እዩ፡ ዘይኮነስ ብሰንኪ እርጋን ዝመጸ ምቁጣዕ ኣይነበረን፡ ከመይሲ ትሕትናኡ ከምቲ ተፈጥሮኣዊ ሓይሉ ኣይጎደለን።

(1.) ኣብዚ ሕቶ እዚ ሕማቕ ዝኾነ ነገር ከም ዝረኣየ ኣርኣዮም፡ እዚ ድማ ንልቢ ኣሕዋቶም ከዕንዎ እዩ (ቁ. 6, 7)።