ኦሪት ዘሁልቊ 24

ባላኦም ብገዛእ ርእሱ ኣይተዛረበን፡ ግናኸ እቲ ኣብኡ ዝወረደ መንፈስ ዝዛረቦ ዘሎ ቋንቋ እዩ። ብዙሓት ኣዒንቶም ክፍቲ እኳ እንተኾና፡ ልቦም ግና ዘይተኸፍተ ሰባት ኣለዉ። ብብርሃን እኳ እንተበራህሉ፡ ኣይተቐደሱን። እቲ ንሰብ ብትዕቢት ዘዕብየሉ ፍልጠት፡ ንገሃነም ንኽመርሖም ጥራይ እዩ ዝጠቅም፣ ብዙሓት ከኣ ኣዒንቶም ክፍቲ ገይሮም ዝኸዱሉ እዩ። እቲ በረኸት ኣቐዲሙ ዝተዋህበ በረኸት ከምኡ ዝመስል እዩ። ኣብ እስራኤል፡ ጽበቶም የደንቕ። ጻድቕ ብሓቂ ኻብ ብጻዩ ዝበለጸ እዩ። ፍርያቶምን ወሰኽቶምን። ክብሮምን ምዕባሌኦምን። ሓይሎምን ዓወቶምን። ንኣታቶም ዝተገብረ ይመልከት። ሓይሎምን ዓወቶምን። ትብዓቶምን ድሕነቶምን። ጻድቃን ከም ኣንበሳ ደፈርቲ እዮም፡ ንኻልኦት ከጥቅዑ እንከለዉ ዘይኮነስ፡ ኣብ ዕረፍቲ እንከለዉ እዮም፡ ምኽንያቱ ኣምላኽ ብድሕንነት ኪነብሩ ስለ ዝገብሮም። ኣብ ብጾቶም ዘለዎም ጽልዋ። ኣምላኽ ንኣታቶም ዝተገብረ፡ ሰናይ ይኹን ክፉእ፡ ንርእሱ ዝተገብረ ጌርካ ይወስዶ።

ምዕራፍ 24

እዚ ምዕራፍ እዚ፡ ታሪኽ ምፍሻል ምኽሪ ባላቕን በለዓምን ኣብ ልዕሊ እስራኤል፡ ብሓይልን ብስልጣንን ዘይኮነስ፡ ብመንፈስ እግዚአብሔር ጐይታ ሰራዊት ዝተፈጸመ ምዃኑ ይቕጽልን ይዛዝምን። ከምቲ ኣብ መጽሓፍ ውግኣት እግዚአብሔር ዝተመዝገበ ዝኾነ ይኹን ዓወት፡ እዚ ድማ ኣብ ልዕሊ ደቂ ሰብ ዘሎ ሓይሊ ኣምላኽን ንደቁ ዘለዎ ሞገስን ዝዓበየ ኣብነት እዩ። ንእስራኤል ንምርግማ ሳልሳይ ግዜ ዝተገብረ ምድላው ኣብ መወዳእታ ናይ ዝሓለፈ ምዕራፍ ኣንቢብና። ኣብዚ ምዕራፍ እዚ ኸኣ፡

I. እቲ ዝተሓስበ ርግማን ዝተቐየረሉ በረኸት እንታይ ከም ዝነበረ (ቁ. 1-9)።

II. ባላቕ ንበለዓም ካብ ኣገልግሎቱ ከመይ ገይሩ ከም ዘሰናበቶ (ቁ. 10-13)።

III. በለዓም ብዛዕባ እስራኤልን ገለ ካብቶም ጎረባብቲ ህዝብታትን ዝገደፎ ትንቢታት (ቁ. 14, ወዘተ.) ይነግረና።

ቁጽሪ 1-9

እቲ በለዓም ኣብዚ ንእስራኤል ዝነግሮ በረኸት፡ ምስቶም ኣብ ዝሓለፈ ምዕራፍ ዝረኣናዮም ክልተ በረኸታት ብዙሕ ዝመሳሰል እዩ፤ መእተዊኡ ግና ፍሉይ እዩ።

I. እቲ ኣብዚ ዘሎ ኣገባብ ኣካይዳ ብብዙሕ መዳያት ይፈላለይ።

1. በለዓም ክሳዕ ሕጂ ዝተማህረሎም ዝነበረ ጥንቈላታት ገደፎም፡ ዝኾነ ድግምታት ወይ ጥበባት ሓርበኛታት ኣይተጠቕመን፡ ምኽንያቱ ዝኾነ ኣገልግሎት ከም ዘይህብዎ ስለ ዝረኣየ። ኣምላኽ ንምባራኽ ብዘይተንቀሳቐሰ መገዲ ቈሪጹ ከም ዝነበረ ንጹር ምስ ኮነ፡ ንምርግማን ምስ ሰይጣን ምዝርራብ ከንቱ እዩ ነይሩ፡ ቁ. 1። ሓሰውቲ ከንቱ ነገራት ብምድላይ ዘይጠቕሙ ምዃኖም፡ ኣምላኽ ሓደ መዓልቲ ንሰብ ብዕሽነቶም ከእምኖም እዩ። ንጥንቈላታት ክደሊ እንታይ የድልዮ? ኣምላኽ ካብኦም ወጻኢ ምዃኑ ይፈልጥ ነይሩ።

2. ሕጂ ኸም ቅድሚ ሕጂ ናብ በይናዊ ቦታ ኣይተዓዘዘን፡ የግዳስ ገጹ ብቐጥታ ናብቲ እስራኤል ሰፊሮምሉ ዝነበሩ ምድረበዳ ኣቕነዐ፤ ምኽንያቱ ካልእ መፍትሒ ስለ ዘይብሉ፡ ክባረኹ ስለ ዘለዎም፡ ካልእ ኣይሓስብን፡ ብግዲ ኸኣ ክእዘዝ እዩ።

3. ሕጂ ኸኣ መንፈስ ኣምላኽ ኣብኡ ወረደ፡ ማለት መንፈስ ትንቢት፡ ከምቲ ንሳኦል ንዳዊት ከይሕዞ ዝኸልኦ፡ 1 ሳሙኤል 19:23። ንሱ ናይ ገዛእ ርእሱ ሓሳብ ኣይተዛረበን፡ የግዳስ ናይቲ ኣብኡ ዝወረደ መንፈስ ቋንቋ እዩ ተዛሪቡ።

4. ሕጂ ኻብቲ ቅድሚ ሕጂ ዝተጠቕመሉ ዝነበረ ፍሉይ መእተዊ ተጠቕመ (ቁ. 3, 4)፡ ምስቲ ናይ ዳዊት (2 ሳሙኤል 23:1-3) ዝመሳሰል እዩ፡ ገለ ሰባት ከም ዝሓስብዎ ግና፡ ብትዕቢትን ከንቱ ክብረትን ዝመልአ እዩ፡ ንኹሉ ክብሪ እዚ ትንቢት እዚ ንርእሱ ወሲዱ፡ ንርእሱ ኸኣ ከም ሓደ ካብ ኣማኸርቲ ሰማይ ኣዕበየ። ክልተ ነገራት ይምካሕ ነይሩ፦

(1.) ኣምላኽ ንርእሱ ብምግላጽ ዝገበረሉ ሞገስ። ቃል ኣምላኽ ሰምዐ፡ ራእይ ኩሉ ዝኽእል ረኣየ። ኣምላኽ ባዕሉ ተራኺብዎ ተዛሪብዎ ነይሩ (ምዕ. 23:16)፡ በዚ ኸኣ ብጣዕሚ ተነፍሐ። ጳውሎስ ብትሕትና ብዛዕባ ራእያቱን ምግላጻቱን ይዛረብ (2 ቈረንቶስ 12:1)፡ በለዓም ግና ብትዕቢት ይዛረብ።

(2.) ነቶም ራእያት ንምቕባልን ንምጽዋርን ዘለዎ ናይ ገዛእ ርእሱ ሓይሊ። ከም ካልኦት ነብያት ብሓቂ ናብ መንፈሳዊ ስኽራን ወዲቑ ነይሩ፡ ግናኸ ኣዒንቱ ክፍቱ ነይሩ። እዚ ኸኣ ክልተ ግዜ ይጥቀሶ፤ እቶም ኣብ መበቆላዊ ጽሑፍ ዘለዉ ቓላት ግና ሓደ ኣይኮኑን። እቲ ኣዒንቱ ዝዓወረ ሰብ፡ ገለ ሰባት ከምኡ ኪንበብ ይኽእል ይብሉ (ቁ. 3-9)፡ ሕጂ ግና ኣዒንቱ ክፍቱ እዩ፡ ቁ. 4። ንእስራኤል ክረግም ምስ ፈተነ፡ ተጋጊዩ ከም ዝነበረ ይእመን፡ ሕጂ ግና ስሕተቱ ኺርኢ ጀመረ፡ ገና ግና ብስስዔን ትምኒትን፡ በዞም ዓያሽትን ጎዳእትን ትምኒታት ዓዊሩ ነይሩ። ማስታወሻ፦ [1.] ንኣምላኽን ንህዝቡን ዝጻረሩ ሰባት፡ ፈጺሞም ከም ዝተታለሉ ሓደ መዓልቲ ኺርእዩ እዮም። [2.] ብዙሓት ኣዒንቶም ክፍቱ እምበር ልቦም ክፍቱ ኣይኮነን፡ በርሂሎም እምበር ኣይተቐደሱን፤ እቲ ንሰብ ብትዕቢት ዘንፍሕ ፍልጠት ግና፡ ንብዙሓት ኣዒንቶም ክፍቱ ኾይኖም ናብ ገሃነም ዚኸዱሉ መገዲ ጥራይ ኬብርህ እዩ።

II. እቲ በረኸት ግና ብትሕዝቶኡ ምስቶም ቅድሚኡ ዝነበሩ ሓደ እዩ። ብዙሓት ነገራት ኣብ እስራኤል የደንቕ፦

1. ውበቶም (ቁ. 5)፦ ኦ ያእቆብ፣ ድንኳናትካስ ክንደይ ጽቡቕ እዩ! ኦ እስራኤል፣ ማሕደራትካስ ክንደይ ጽቡቕ እዩ! ኣብ ግርማ ዝመልኦም ቤተ-መንግስቲ ዘይኮነስ፡ ኣብ ሻካራን ቀሊልን ድንኳናት ይነብሩ እኳ እንተ ነበሩ፡ እዚኦም ድማ ብዘይ ጥርጥር ብንፋስን ዝናብን ዝተሃርሙ እዮም፡ በለዓም ግና ኣብቶም ድንኳናት ውበት ይርኢ፡ ምኽንያቱ ብናይ ነገድ ስርዓቶም ብግሩም መገዲ ስለ ዝተሰርዑ፡ ቁ. 2። ካብቲ ሓድነትን ስምምዕን ናይቶም ኣመንቲ ዝበለጸ፡ ሃይማኖት ንርሑቕ ንዝርእይዎ ሰባት ዝያዳ ዘደንቕ የልቦን፡ መዝሙር 133:1። እቲ ፍቕሪ እዚ ህዝቢ፡ ከምኡውን እቲ ኣብ ጎረባብቶም ኪረኽብዎ ዝነበሮም ዓብዪ ስም (ቁ. 6)፡ ምስ ውበትን ጥዑም መኣዛን ናይ ፍርያም ሸላታትን ጽቡቕ ኣታኽልትን፡ ዝዕምብባ ኣእዋምን መኣዛ ዘለዎም ሽቶታትን ይመሳሰል። ማስታወሻ፦ ኣዒንቶም ክፍቱ ዝኾኑ ሰባት፡ ንቅዱሳን ኣብ ምድሪ ፍሉያት ምዃኖም ይርእዩ፡ ባህታኦም ድማ ብኣኦም እዩ። ጻድቕ ብዘይ ጥርጥር ካብ ጎረቤቱ ዝበለጸ እዩ። ንሳቶም እግዚአብሔር ዝተኸሎም ኣእዋም እዮም፤ እዚ ኸኣ ክብሮም እዩ። ጨናፍር ጽድቂ ተኽሊ እግዚአብሔር እዩ። ሆሴእ 14:5-7 ርአ።

2. ፍርያምን ምብዛሕን። እዚ ብኣብነታት (ቁ. 6) ናይ ሸላታት፡ ኣታኽልትን ኣእዋምን፡ ከምኡውን ብኣገላልጻታት (ቁ. 7) ማይ ካብ ደልዉ ኬፍስስ እዩ። ዘርኡ ኸኣ ኣብ ብዙሕ ማያት ኪኸውን እዩ። ማለት፡ ኣምላኽ ብበረኸቱ ኸም ዝናብ ካብ ሰማይ ኬስቲዮም እዩ፡ ሽዑ ኸኣ ዘርኡ ኣብ ብዙሕ ማያት ኪኸውን እዩ። ሆሴእ 2:23 ኣነ ኸኣ ኣብ ምድሪ ንኣይ ክዘርኣ እየ። ማያት ድማ ኣብ ቅዱስ ጽሑፋት ንህዝብታት፡ ንብዙሓትን ንኣህዛብን ይውክል። እዚ ኸኣ ብግሩም ምብዛሕ እቲ ህዝቢን ብብዝሒ ብዝሒኦምን ኣብ ምብታኖም እውን ተፈጺሙ እዩ።

3. ክብሮምን ዕቤቶምን። ከምቲ ብዝሒ ህዝቢ ክብሪ ንጉስ ዝኸውን፡ ከምኡ ድማ ግርማ ንጉስ ክብሪ ህዝቢ እዩ፤ በለዓም ስለዚ ንጉሶም ካብ ኣጋግ ልዕል ኪብል እዩ ኢሉ ተነበየ። ኣጋግ፡ ምናልባት፡ ኣብቲ ከባቢ ዝነበረ ዝበለጸ ሓያል ንጉስ እዩ ነይሩ፤ በለዓም ካብኡ ዝበለጸ ዝኾነ ኣይፈልጥን ነይሩ፤ ካብ ካልኦት ጎረባብቱ ልዕል ኢሉ ነይሩ። በለዓም ግና ዋና ኣዛዚ እስራኤል፡ ድሕሪ ሙሴ እያሱ ዝነበረ፡ ካብ ኣጋግ ዝበለጸ ዓብይን ክቡርን ኪኸውን፡ ኣብ ታሪኽ ድማ ዝበለጸ ስም ኪገብር ምዃኑ ተነበየ። ሳኦል፡ እቲ ናይ መጀመርታ ንጉሶም፡ ኣብ ኣጋግ ዓወተ፡ እኳ እንተ ተባህለ፡ ብጥንቃቐ መጸ።

4. ሓይሎምን ዓወቶምን፡ ቁ. 8።

(1.) ናብቲ ዝገበርዎ፡ ወይ ድማ ናብቲ ዝተገብረሎም ይምልከት፦ ኣምላኽ ካብ ግብጺ ኣውጺእዎም፤ እዚ ኸኣ ቅድሚ ሕጂ ተዛሪብዎ ነይሩ፡ ምዕ. 23:22። እቲ ምስ ምድሓኖም ካብ ግብጺ ዝተሓሓዝ ዝነበረ ተኣምራት፡ ካብ ካልእ ዝበለጸ ንክብሮምን ንፍርሂ ጸላእቶምን ኣበርኪቱ፡ እያሱ 2:10። እቲ ካብ ግብጺ ዘውጽኦም፡ ናብ ከነዓን ከእትዎም ኣይፈሽልን እዩ፡ ምኽንያቱ፡ ንኣምላኽ፡ ግብሩ ፍጹም እዩ።

(2.) ናብቲ ሕጂ ዘለዎም ሓይሊ ይምልከት። እስራኤል፡ ከም ሓደ ቀርኒ ዘለዎ እንስሳ ሓይሊ ኣለዎ፡ ብዛዕባ እዚ ፍጥረት እዚ ኸኣ ተባሂሉ ኣሎ (እዮብ 39:9, 10)፦ ሬም ንኣኻ ኼገልግለካዶ ወይ ኣብ መብልዕኻ ኺሓድርዶ ፍቓደኛ እዩ? ሬም ብመሓውሩ ኣብ ሓረስታይ ክትኣስሮዶ ትኽእል ኢኻ? “ኣይፋሉን፡ እስራኤል ብርግማነይን ብሰራዊትካን ክትዕገት ወይ ክትሕዝ ዘይትኽእል ሓያል እያ።”

(3.) ናብቲ ናይ መጻኢ ምውራሮም ይምልከት፦ ንጸላእቱ ዝኾኑ ኣህዛብ ኪበልዕ እዩ፤ ማለት፡ “ከምቲ ኣንበሳ ንምዝመታኡ ብቐሊሉን ብዘይ ምግታእን ዝጠፍኦን ዝውሕጦን ጥራይ ዘይኮነስ፡ ንሱ ባዕሉ ብምዝመታቶም ኪብርትዕ፡ ኪሰምርን ኪህብትምን እዩ።”

5. ትብዓቶምን ድሕንነቶምን፦ ከም ኣንበሳ፡ ከም ዓብዪ ኣንበሳ ኾይኑ ይድቅስ፡ ቁ. 9። ሕጂ ኣብ ምድሪ ሞኣብ ከምኡ ይገብር፡ ንንጉስ ሞኣብ ፍቓድ ኣይሓትትን፡ ኣይፈርሖን እዩ፤ ድሕሪ ሓጺር ግዜ ኸኣ ኣብ ከነዓን ከምኡ ኪገብር እዩ። ምዝመታኡ ምስ ቀደደ፡ ካብ ፍርሂ ክፉእ ሓራ ኾይኑ ዕረፍቲ ኺወስድ እዩ፡ ንኹሎም ጎረባብቱ ኸኣ ኪብድል እዩ፤ ምኽንያቱ ንዝደቀሰ ኣንበሳ መን ኬተንስኦ እዩ? ብዛዕባ ኣንበሳታት (ከምቲ እቲ ምሁር ጳጳስ ፓትሪክ ኣብዚ ዝጠቐሶ)፡ ንምድቃስ ናብ መዕቆቢ ቦታታት ከም ዘይከዱ፡ የግዳስ ኣብ ዝኾነ ይኹን ቦታ ከም ዝድቅሱ ይርአ፡ ምኽንያቱ ዝኾነ ሰብ ከም ዘይደፍሮም ስለ ዝፈልጡ፡ ከምኡ ድማ እስራኤል ኣብ ከነዓን፡ ብፍላይ ኣብ ዘመን ዳዊትን ሰሎሞንን ድሕንነት ነበሮም። ከምኡ ድማ ጻድቕ ከም ኣንበሳ ደፋር እዩ (ምሳሌ 28:1)፡ ንኻልኦት ንምጥቃዕ ዘይኮነስ፡ ንርእሶም ንምዕራፍ፡ ምኽንያቱ ኣምላኽ ብድሕንነት ኬንብሮም እዩ፡ መዝሙር 4:8።

6. ጥቕሞምን ኣብ ጎረባብቶም ዘለዎም ጽልዋን። ኣዕሩኽቶምን ምስኦም ዝተሓባበሩን ሕጉሳት ነበሩ፦ ንኣኻ ዝባርኸካ ብሩኽ እዩ፤ እቶም ዝኾነ ሕያውነት ዝገብሩሎም ብርግጽ ዝበለጸ ኺረኽቡ እዮም። ጸላእቶምን እቶም ዝዋግእዎምን ግና ብርግጽ መከራ ዝበዝሖም ነበሩ፦ ንኣኻ ዝረግመካ ርጉም እዩ፤ እቶም ዝኾነ ጉድኣት ዝገብሩሎም፡ ብሓደጋኦም እዮም ዝገብርዎ፤ ምኽንያቱ ኣምላኽ ንዝተገብረሎም፡ ጽቡቕ ይኹን ክፉእ፡ ከም ንርእሱ ዝተገብረ ይቖጽሮ። ከምኡ ድማ ንበረኸት ኣብርሃም የረጋግጽ (ዘፍጥረት 12:3)፡ ስለዚ ድማ ኣብዚ ግዜ እዚ ንእስራኤል ይባርኽ እምበር ኣይረግሞን፡ ምኽንያቱ ኣብ በረኸት ኣዕሩኽ እስራኤል ክካፈል ስለ ዝደለየን ንርግማን ጸላእቲ እስራኤል ስለ ዝፈርሄን።

24:10-14 እዚ ንእስራኤል ንምርጋም ዝተገብረ ከንቱ ፈተነ ተወዲኡ ኣሎ። ባላቕ ድማ ኣንጻር በለዓም ብንዴት ፈንዲዩ፡ ብዙሕ ርሱን ቅሬታ ገለጸ።