ኦሪት ዘሁልቊ 15

ብዛዕባ ናይ ስጋን መስተን መስዋእቲ ምሉእ መምርሒ ተዋሂቡ ኣሎ። መጀመርታ ናይዚ ሕጊ እዚ ኣዝዩ ኣተባቢዑ እዩ፣ 'ኣነ ዝህበኩም ናብ ምድሪ መንበሪኹም ምስ በጻሕኩም' ዝብል ቃል እዩ። እዚ ድማ ኣምላኽ ነቲ ተስፋ ዝተዋህቦም ምድሪ ንዘርኦም ከም ዘውሕስ ንጹር ምግላጽ ነይሩ። ናይ ምስጋና መስዋእትታት ከም መግቢ ንማዕድ ኣምላኽ ስለ ዝተሓስቡ፣ ስጋ እንታይ እኳ እንተነበረ፣ ወትሩ እንጌራን ዘይትን ወይንን ከይተቋርጸ ክቕርብ ኣድላዪ ነይሩ። ዕላማ ናይዚ ሕጊ ድማ ኣገባብ መጠን ናይቲ ስጋን መስተን መስዋእቲ ንምምራሕ እዩ። ኣብዚ ከምኡውን ኣብ ካልኦት ተመሳሳሊ ጉዳያት፣ ኣባገልን በጻሕትን ማዕረ ደረጃ ተዋሂብዎም እዩ። እዚ ድማ ንጥሪት ኣህዛብን ናብ ቤተ ክርስቲያን ምእታዎምን ባህ ዘብል ትንቢታዊ ምልክት ነይሩ። ሕጊ ኣብ መንጎ ኣይሁድን ኣህዛብን ኣዝዩ ንእሽቶ ፍልልይ እንተገይሩ፣ ወንጌል ግና ነቲ መፋርቕ ከውሊ ሰይሩ፣ ንኽልቲኦም ምስ ኣምላኽ ዘተዓርቕ ስለ ዝኾነ፣ ፍጹም ፍልልይ ኣይገብርን እዩ።

ምዕራፍ 15 እዚ ምዕራፍ እዚ፡ ብብዝሒ ብዛዕባ መስዋእትን ንባብን ዚገልጽ ኮይኑ፡ ኣብ መንጎ ዛንታ ኽልተ ዕልወት (ሓደ ኣብ ምዕ. 14፡ እቲ ኻልእ ድማ ኣብ ምዕ. 16) ይርከብ። እዚ ድማ እዞም ሕጋዊ ትካላት እዚኦም፡ ክርስቶስ ንዓለወኛታት እውን ኪቕበሎም ዝነበሮ ህያባት ከም ዝምስሉ ንምሕባር እዩ (መዝ. 68:18)። ኣብቲ ዝሓለፈ ምዕራፍ፡ እስራኤል ብዝገበሩዎ ምትፍናን፡ ኣምላኽ ኬጥፍኦም ወሲኑ ነበረ፡ ከም ምልክት ቍጥዓኡ ድማ ኣብ በረኻ ኺጠፍኡ ፈሪድዎም ነበረ። ግናኸ፡ ብምሕታት ሙሴ፡ “ይቕረ ኢለሎም” በለ። ከም ምልክት ናይቲ ምሕረት ድማ፡ ኣብዚ ምዕራፍ እዚ፡ ብዛዕባ መስዋእቲ ዝምልከት ገለ ሕግታት ደጊሙን ኣረዲኡን፡ ነቲ ዝነበሮም ከቢድ ፍርዲ እኳ እንተነበረ፡ ምስኦም ከም ዝተዓረቐን ካብ ማሕበሮም ከም ዘየውጽኦምን ንምሕባር እዩ። ኣብዚ ዚርከብ፡

I. ብዛዕባ መስዋእቲ እኽልን መስዋእቲ መስተን ዝምልከት ሕጊ (ቁ. 1–12)፡ ንእስራኤላውያንን ንጓኖችን (ቁ. 13–16)፡ ከምኡውን ብዛዕባ መስዋእቲ ቐዳማይ ሊጥ ዝምልከት ሕጊ (ቁ. 17–21)።

II. ብዛዕባ ብዘይፍላጥ ንዝተገብረ ሓጢኣት ዝምልከት ሕጊ (ቁ. 22–29)።

III. ንዕብዳን ሓጢኣት ዝወርድ መቕጻዕቲ (ቁ. 30, 31)፡ ከምኡውን ኣብ ሰንበት ዝጠሓሰ ሰብ ዝተዋህበ ኣብነት (ቁ. 32–36)።

IV. ብዛዕባ ንምዝካር ኣብ ወሰን ክዳውንቶም ዝግበር ስልማት ዝምልከት ሕጊ (ቁ. 37, ወዘተ)።

ቁጽሪ 1-21 ኣብዚ ዚርከብ፡

I. ብዛዕባ መስዋእቲ እኽልን መስዋእቲ መስተን ምሉእ መምርሒታት ተዋሂቡ ኣሎ፡ እዚ ድማ ንኹሉ መስዋእቲ እንስሳታት ዝተወሰኸ እዩ። መጀመርታ ናይዚ ሕጊ እዚ ኣዝዩ ኣተባባዒ እዩ፡ “ኣብታ ኣነ ዝህበኩም ምድሪ መሕደሪኹም ምስ ኣቶኹም፡ ከምዚን ከምቲን ክትገብሩ ኢኹም” (ቁ. 2)። እዚ ድማ ኣምላኽ ነቲ ዝፈረዶም ፍርዲ እኳ እንተነበረ፡ ምስኦም ከም ዝተዓረቐ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ንዘርኦም እታ ተስፋ ዝተዋህበቶም ምድሪ ኸም ዚሕልወሎም፡ ንዕኡ ንምዕላው ዝነበሮም ዝንባለ እኳ እንተነበረ፡ ንጹር ምልክት እዩ ነይሩ። ገለ ግዜ፡ ንሳቶም ንሓደ ወለዶ ኸምቲ ዝሓለፈ ዝገበሮ፡ ንዓኦም ገዳይ ዝኸውንን ንሓዋሩ ዜርሕቖምን ገበን ከም ዚገብሩ ይሓስቡ ይኾኑ። ግናኸ፡ እዚ፡ ንኣምላኽ ክሳዕ ምጥፋእ ዝበጽሕ ምትፍናን ከይገብሩ ኸም ዚሕለዉ ዘረጋግጽ እዩ። እዚ ሕጊ እዚ፡ ገሊኦም ብግዜኡ ናብ ከነኣን ከም ዚኣትዉ ይገምት እዩ። መስዋእቲ እኽል ክልተ ዓይነት ነበረ፡ ገሊኡ በይኑ ይቐርብ ነበረ፡ ብዛዕባ እዚ ድማ ሕጊ ኣብ ዘሌዋውያን 2:1 ወዘተ. ንረክብ። ካልኦት ድማ ምስ መስዋእቲ ምሕራርን መስዋእቲ ሰላምን ይውሰኹ ነበሩ፡ ብቐጻሊ ድማ ምስኦም ይኸዱ ነበሩ፡ ብዛዕባ እዚ ድማ ኣብዚ መምርሒ ተዋሂቡ ኣሎ። መስዋእቲ ምስጋና (ኣብ ቁ. 3 ዝተገለጸ) ከም መግቢ ማዕድ ኣምላኽ ስለ ዝነበረ፡ ስጋ እንታይ እኳ እንተነበረ፡ ብቐጻሊ እንጌራ፡ ዘይትን ወይንን ኪዳሎ ኣድላዪ ነበረ። እቶም ንቤተ መቕደስ ሰሎሞን መግቢ ዘዳልዉ ዝነበሩ፡ ጽቡቕ ሓርጭ የዳልዉ ነበሩ (1 ነገ. 4:22)። ኣምላኽ ጽቡቕ ቤት ኪሕዝ፡ ማዕዱ ብእንጌራን ስጋን ኪዳሎ፡ ጽዋኡ ድማ ኪፈስስ ይግባእ ነበረ። ኣብ ቤት ኣቦይ ብዙሕ እንጌራ ኣሎ። ሕጂ ድማ ዕላማ ናይዚ ሕጊ እዚ፡ መስዋእቲ እኽልን መስዋእቲ መስተን ምስቶም ዝተፈላለዩ መስዋእቲታት እንታይ ምጥንቓሕ ኪህልዎም ከም ዘለዎ ንምምራሕ እዩ። እቲ መስዋእቲ በጊዕ ወይ ድማ ድብዒ እንተነበረ፡ እቲ መስዋእቲ እኽል ዓስረይቲ ክፍሊ ሓርጭ፡ ማለት ሓደ ኦሜር (ኣስታት ሓሙሽተ ሊትሮ ዝሓዘ) ኪኸውን ኣለዎ። እዚ ድማ ምስ ዘይቲ፡ ራብዓይ ክፍሊ ሒን (ሓደ ሒን ኣስታት ሓሙሽተ ሊትሮ ዝሓዘ) ኪሕወስ ኣለዎ፡ እቲ መስዋእቲ መስተ ድማ ተመሳሳሊ መጠን ወይኒ፡ ኣስታት ሓደ ሊትሮን ፍርቂ ሊትሮን ኪኸውን ኣለዎ (ቁ. 3-5)። እቲ መስዋእቲ ድማ ድዑል እንተነበረ፡ እቲ መስዋእቲ እኽል ክልተ ዕጽፊ፡ ክልተ ዓስረይቲ ክፍሊ ሓርጭ፡ ኣስታት ሓሙሽተ ሊትሮ፡ ከምኡውን ሳልሳይ ክፍሊ ሒን ዘይቲ (ንሳቶም ከም ቅቤ ንዓና) ምስኡ ኪሕወስ ኣለዎ፡ እቲ መስዋእቲ መስተ ድማ ተመሳሳሊ መጠን ወይኒ ኪኸውን ኣለዎ (ቁ. 6, 7)። እቲ መስዋእቲ ድማ ብዕራይ እንተነበረ፡ እቲ መስዋእቲ እኽል ሰለስተ ዕጽፊ፡ ሰለስተ ኦሜር፡ ምስ ሓሙሽተ ሊትሮ ዘይቲ፡ እቲ መስዋእቲ መስተ ድማ ተመሳሳሊ መጠን ወይኒ ኪኸውን ኣለዎ (ቁ. 8–10)። ከምዚ ድማ ንነፍሲ ወከፍ መስዋእቲ፡ ብውልቀ ሰብ ይኹን ብሓባራዊ ወጻኢ ዝቐረበ። ማስታወሻ፡ ሃይማኖታዊ ኣገልግሎትና፡ ከም ካልኦት ሕግታት፡ ብሕጊ ምጥንቓሕ ኪመሓደር ኣለዎ።

II. ኣብዚ፡ ኣባገልን ጓኖችን፡ ከም ካልኦት ነገራት፡ ማዕረ ተገይሮም ኣለዉ (ቁ. 13–16)፡ “ሓደ ሕጊ ንዓኻትኩምን ንኣይሁዳዊ ሃይማኖት ንዝተወሃሃደ ጓናን ኪኸውን እዩ።” ሕጂ ድማ፡ 1. እዚ ንኣህዛብ፡ ተወሃሃድቲ ኪኾኑን እምነትን ኣምልኾን ናይ ሓቀኛ ኣምላኽ ኪቕበሉን ዝዓደመ እዩ። ኣብ ሲቪላዊ ነገራት፡ ኣብ መንጎ ጓኖችን ብሓቂ ዝተወልዱ እስራኤላውያንን ፍልልይ ነበረ፡ ግናኸ ኣብ ነገራት ኣምላኽ ኣይነበረን። “ከምቲ ንስኻትኩም ዘለኹም፡ ከምኡ ድማ እቲ ጓና ኣብ ቅድሚ እግዚአብሔር ኪኸውን እዩ፡ ምኽንያቱ ኣብኡ ኣድልዎ ሰብ የልቦን።” ኢሳ. 56:3 ተመልከት። 2. እዚ ንኣይሁድ፡ ንጓኖት ርሕራሔ ኺገብሩን ከይጭቁኑን ዝገበረ ግዴታ እዩ ነይሩ፡ ምኽንያቱ ኣምላኽ ከም ዝቕበሎምን ከም ዝውንኖምን ስለ ዝርእዩ። ምትእስሳር ኣብ ሃይማኖት፡ ንሓድሕዳዊ ፍቕሪ ዓብዪ ምትእስሳር እዩ፡ ንኹሉ ጽልኢ ድማ ኬጥፍእ ይግባእ። 3. እዚ ንዕብዳን ኣይሁድ፡ ብውርሻ ዝረኸብዎ መሰል ብምምካሕ ዝዕበዩ ዝነበሩ፡ ዝገበረ ምሕሳር እዩ ነይሩ። “ንሕና ዘርኢ ኣብርሃም ኢና።” ኣምላኽ፡ ደቂ ጓናታት ከም ደቂ ያዕቆብ ኣብ ቅድሚኡ ተቐባልነት ከም ዘለዎም ኣፍሊጥዎም ነበረ። ውልደት ወይ ወለዶ ሰብ፡ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ተቐባልነቱ ንጥቕሙ ወይ ንጉድኣቱ ኣይኸውንን። እዚ ድማ፡ ከምቲ ዝኣመኑ ጓናታት እስራኤላውያን ጌርካ ዚቑጸሩ፡ ከምኡ ድማ ዘይኣመኑ እስራኤላውያን ጓናታት ጌርካ ኺቑጸሩ ምዃኖም የረድእ። 4. እዚ ንምጽዋዕ ኣህዛብን ናብ ቤተ ክርስቲያን ምእታዎምን ጽቡቕ ትንቢት እዩ ነይሩ። እቲ ሕጊ ኣብ መንጎ ኣይሁድን ኣህዛብን እምብዛ ንእሽቶ ፍልልይ እንተገበረ፡ ወንጌል ድማ እቲ መፋርቕ ከባቢ ዝሰበረን ንኽልቲኦም ብሓደ መስዋእቲ፡ ብዘይ ምሕላው ሕጋዊ ስርዓታት፡ ምስ ኣምላኽ ዘዓረቐን፡ ካብኡ ንላዕሊ ፍልልይ ኣይገብርን።

III. ንቐዳማይ ሊጦም ንእግዚአብሔር ንምቕራብ ዝምልከት ሕጊ። እዚ ድማ፡ ከምቲ ዝሓለፈ፡ ናብታ ተስፋ ዝተዋህበቶም ምድሪ ምእታዎም ኣብ ዝብል ምጽንናዕ ዝተመርኮሰ እዩ (ቁ. 18)። ሕጂ ድማ ብመና ስለ ዝነበሩ፡ ንዕለታዊ እንጌራኦም ናይ ኣምላኽ መሰልን ንዕኡ ምምርኳሶምን ብንጹር ምእማን ኣየድለዮምን ነበረ፡ እቲ ነገር ንርእሱ ይዛረብ ነበረ። ግናኸ ኣብ ከነኣን፡ ፍረ ዕዮኦም ዚበልዑሉ፡ ኣምላኽ ከም በዓል ቤትኦምን ዓብዪ ለጋሲኦምን ኪእመን ደለየ። ንሱ ንቐዳሞት ፍረታትን ዓስረይቲ ክፍሊ እኽልን ኣብ ግራትኦም ኪቕርቡሉ ጥራይ ኣይኮነን (እዚኦም ድሮ ተሓዚዞም ነበሩ)። ግናኸ ኣብ ኣባይቶም፡ ኣብቲ ሊጥ ዚዕብሱሉ፡ ናብ ማዕዶም ኪቐርብ ድሉው ምስ ኮነ፡ ኣምላኽ ተወሳኺ ግብሪ ምስጋና ኪረክብ ኣለዎ፡ ገለ ክፋል ሊጦም (ኣይሁድ እንተወሓደ ኣርብዓይ ክፍሊ ናይቲ ምሉእ ሊጥ ይብሉ) ንኣምላኽ ኪቐርብ ወይ ኪውሰኽ ኣለዎ (ቁ. 20, 21)፡ እቲ ኻህን ድማ ንቤተ ሰቡ ኺጥቀመሉ ኣለዎ። ከምዚ ድማ ንዕለታዊ እንጌራኦም ኣብ ኣምላኽ ምምርኳሶም ኪእምኑ ኣለዎም፡ ኣብ ቤቶም ምስኦም እንተነበረ እውን። ሽዑ ንምጥቃም ምቹእ ኪኸውን ንኣምላኽ ኪጽበዩ ኣለዎም፡ ምኽንያቱ ናብ ቤት ዝመጸ፡ ግናኸ ኣምላኽ ዝነፈሶን ንእሽቶ ዝኾነን ንረክብ ኢና (ሓጋይ 1:9)። ክርስቶስ፡ “ኣብዚ ዓመት እዚ ዓመታዊ ፍረና ሃበና” ኢልና ዘይኮነስ፡ “ሎሚ ዕለታዊ እንጌራና ሃበና” ኢልና ኽንጽሊ ምሂሩና። ኣምላኽ ብዚ ሕጊ እዚ ንህዝቢ፡ ከምቲ ነብዪ ድሕሪ ነዊሕ ግዜ ንመበለት ጻርፌት ዝበላ (1 ነገ. 17:13)፡ “መጀመርታ ንዓይ ንእሽቶ ቊርሲ ግበረለይ” በሎም። እዚ መስዋእቲ እዚ ብሕግታት ራእያዊ ቤተ መቕደስ ህዝቅኤል ብንጹር ተሓልዩ ነበረ፡ ከምኡ ድማ ምስ ተስፋ በረኸት ስድራ ቤት ዝመጽእ ትእዛዝ እዩ (ህዝ. 44:30)፡ “በረኸት ኣብ ቤትካ ኸም ዚቕመጥ፡ ንቐዳማይ ሊጥካ ንኻህን ክትህብ ኢኻ።” ምኽንያቱ ኣምላኽ ካብ ንብረትና ግቡኡ ምስ ረኸበ፡ ካብቲ ዝወድቀና ክፋል ምጽንናዕ ክንጽበ ንኽእል ኢና።

ቁጽሪ 22-29 ብዛዕባ ብዘይፍላጥ ዝተገብረ ሓጢኣት ዝምልከት ሕግታት ኣብዚ ንረክብ። ኣይሁድ ነዚ ብጌጋ መምህራኖም ዝመጸ ጣኦት ኣምልኾ ወይ ሓሶት ኣምልኾ ከም ዝኾነ ይርድእዎ። እቲ ኣብዚ ዝተገመተ ዅነታት፡ ንኹሎም እዞም ትእዛዛት ከም ዘየስተብሃሉ እዩ (ቁ. 22, 23)። ኣብ መስዋእቲ ምስክርነቶም እንተዘይተዓዊቶም፡ ከም ሕጊ ድማ እንተዘይኣቕረብዎም፡ ሽዑ መስዋእቲ ምትዕርራይ ከቕርቡ ነበሮም፡ እወ፡ እቲ ምሕላፍ ብምርሳዕ ወይ ብጌጋ እኳ እንተኾነ። ኣብ ሓደ ኽፋል እቲ ስርዓት እንተዘይተዓዊቶም፡ ብምሕላው ካልእ ኽፋል ኪካሕስዎ ነበሮም፡ እዚ ድማ መፍትሒ ሕጊ እዩ።

1. ብዘይፍላጥ ዝተፈጸመ፡ ብሓፈሻዊ ጌጋ ድማ ልሙድ ዝኾነ ሃገራዊ ሓጢኣት ኲነታት ተነቢሩ ኣሎ (ቁ. 24) — እቲ ማሕበር፡ ማለት፡ እቲ ህዝቢ፡ ከምኡ ድማ ተገሊጹ ኣሎ (ቁ. 25)፡ ብዘሎ ማሕበር ደቂ እስራኤል። እቶም ስርዓተ ኣምልኾ ብዙሓትን ዝተፈላለዩን ስለ ዝነበሩ፡ ገለ ካብኣቶም ብቕሩብ ኪርስዑን ኪዝንገዑን ከም ዝኽእሉ ብቐሊሉ ኪግመት ይከኣል፡ ብፍላይ ድማ እቲ ቅድሚኡ ብዛዕባ መስዋእቲ ምብራኽ ሓርሾም ዝምልከት።