ኦሪት ዘሁልቊ 13

13:1-20 ኣብዚ ምዕራፍን ኣብ ዝቕጽል ምዕራፍን ዘይርሳዕን ዘሕዝንን ታሪኽ ተነጊሩ ኣሎ፣ ንሱ ኸኣ እስራኤል ካብ ወሰን ከነኣን ምምላሱ፣ ከምኡ’ውን በቲ ዘይምእማኖምን ምጕርምራሞምን ምኽንያት፡ ኣብ በረኻ ኪጥሕሉን ኪጠፍኡን እተፈርደሎም ምዃኑ እዩ። ከምቲ ኣብ ዘዳግም 1:22 ተገሊጹ ዘሎ፡ ነታ ምድሪ ንምስካፍ ዝነበረ ሓሳብ ካብ ህዝቢ እዩ መጺኡ። ንሳቶም ናይ ገዛእ ርእሶም ልቦና (ወይ ኣገባብ) ካብ ጥበብ ኣምላኽ ይበልጽ ዚብል ሓሳብ ነበሮም። ብኸምዚ ድማ ካብቲ ናይ ኣምላኽ ምግላጽ ንላዕሊ፡ ነቲ ብናይ ስጋ ርእይቶን ኣረኣእያን ዝመጽእ ጸብጻባትን ገለጻታትን ብምእማን፡ ንርእስና ነጥፍእ። ብእምነት ዘይኮነስ ብርእየት ንኸይድ። ሙሴ ነቶም ሰለይቲ እዚ ትእዛዝ ሃቦም፡ “ሓያላት ኩኑ” በሎም። እቲ እተዋህቦም ስራሕ ብቑዕ ምምሕዳርን ጽንዓትን ዚሓትት ዓብዪ ዕማም ጥራይ ኣይነበረን፤ እንተላይ ድማ ዓብዪ እምነት ተነቢርዎም ነበረ እዚ ኸኣ እሙናት ኪኾኑ ዚሓትት እዩ። ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ኩነታት ጅግንነት ካብ ሓያል እምነት ጥራይ እዩ ዚብገስ፣ እዚ ኸኣ ካሌብን እያሱን በይኖም ዝነበሮም እዩ።

ምዕራፍ 13 እዚ ኣብዚን ኣብ ዝቕጽል ምዕራፍን ዝተገልጸ ዘክርን ኣዝዩ ዘሕዝንን ዛንታ፡ እስራኤል ካብ ወሰን ከነኣን ምምላሶም፡ ኣብኣ ንምእታው ድሉዋት ኣብ ዝነበሩሉ እዋን፡ ብዘይምእማኖምን ምጕርምራሞምን ኣብ ምድረበዳ ንኽጥፍኡን ንኽባኽኑን ፍርዲ ምውሳኖም እዩ። ኣብ መዝሙር 95:7 ወዘተ. ተጠቒሱ፡ ንክርስትያናት ከም መጠንቀቕታ ድማ ኣብ እብራውያን 3:7 ወዘተ. ተጠቒሙሉ ኣሎ። ኣብዚ ምዕራፍ እዚ ንረክብ፡

I. ዓሰርተው ክልተ ሰለይቲ ናብ ከነኣን ምልኣኽ (ቁ. 1–16)።

II. ነቶም ሰለይቲ ዝተዋህበ ትእዛዝ (ቁ. 17–20)።

III. ትእዛዞም ከም ዝተዋህቦም ምፍጻሞም፡ ካብ ምፍታሽ ድማ ምምላሶም (ቁ. 21–25)።

IV. ናብ ሰፈር እስራኤል ዘምጽእዎ ጸብጻብ (ቁ. 26 ወዘተ.)።

ቁጥር 1-20 ኣብዚ ንረክብ፡

I. ንምድሪ ከነኣን ንምፍታሽ ሰለይቲ ንምልኣኽ ዝወሃበ ትእዛዝ። ኣብዚ ከም ዝተገልጸ፡ ኣምላኽ ንሙሴ ንኽልእኮም ኣዘዞ (ቁ. 1, 2)። እንተኾነ ግን፡ ብድሕሪኡ ብዝተደገመ ዛንታ (ዘዳግም 1:22) እቲ ሓሳብ ካብ ህዝቢ ከም ዝመጸ ይረአ፤ ናብ ሙሴ መጺኦም ድማ፡ “ቅድሜና ሰባት ንልኣኽ” በሉ፤ እዚ ድማ ፍረ ዘይምእማኖም ነበረ። እታ ምድሪ ጽብቕቲ ምዃናን ብዘይ ጥርጥር ከኣ ናብኣ ከም ዘእትዎምን ንቓል ኣምላኽ ኣይተቐበሉን። እቲ ደምሰስ ደበናን ሓውን ናብኣ መገዲ ከም ዘርእዮም ክኣምኑ ኣይከኣሉን፡ እንተኾነ ግን ካብ ጥበብ ኣምላኽ ንፖለቲካኦም ዝበለጸ ርእይቶ ነበሮም። ኣምላኽ ባዕሉ ዝሰለየሎም ምድሪ ንምስላይ፡ ኣምላኽ ባዕሉ መገዲ ከርእዮም ተሰኪሙ እንከሎ ድማ መገዲ ንምሕታት ክልእኩስ ክንደይ ዘይተረድአ ነገር እዩ! ግናኸ፡ ንመለኮታዊ ምግላጽ ካብ ስምዒታዊ ጸብጻባትን ምግላጻትን ንላዕሊ ብምእማን ንርእስና ነጥፍእ ኢና፤ ብርእየት ንኸይድ እምበር ብእምነት ኣይንኸይድን ኢና፤ እንተ ንምስክርነት ሰባት እንተ ተቐቢልና፡ ብዘይ ጥርጥር ምስክርነት ኣምላኽ ዝዓበየ እዩ። እቲ ህዝቢ ነዚ ሓሳብ እዚ ናብ ሙሴ ምስ ኣቕረበ፡ ንሱ (ምናልባት ነቲ ኣብ ትሕቲኡ ዝነበረ ዘይምእማን ከይፈለጦ) ነቲ ጉዳይ ንኣምላኽ ሓተቶ፡ ንሱ ድማ ነቲ ህዝቢ ኣብዚ ጉዳይ እዚ ከሐጕሶን ሰለይቲ ቕድሚኦም ክልእክን ኣዘዞ፡ “ብምኽሮም ይኺዱ።” እንተኾነ ግን፡ ኣምላኽ ነቲ ዝሰዓበ ሓጢኣት ብዝኾነ ይኹን መገዲ ኣይተሓባበረን፡ ከመይሲ ምልኣኽ እዞም ሰለይቲ ንሓጢኣት ምኽንያት ካብ ምዃን ርሑቕ ነበረ፡ እቶም ሰለይቲ ግቡኦም እንተ ዝገብሩን እቲ ህዝቢ ድማ ናቶም እንተ ዝገብርን፡ ንእምነቶም መረጋገጺን ንኣኦም ድማ ጽቡቕ ኣገልግሎትን ክኸውን ምኸኣለ።

II. ኣብዚ ኣገልግሎት እዚ ንኽጥቀሙ ዝተሰየሙ ሰባት (ቁ. 4 ወዘተ.)፡ ካብ ነፍሲ ወከፍ ነገድ ሓደ፡ እዚ ድማ ናይ ህዝቢ ብሓፈሻዊ ተግባር ምዃኑ ንምርኣይ፤ መራሕቲ ድማ፡ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ነገድ ዝፍለጡ ሰባት፡ ገሊኦም መራሕቲ ሽሓት ወይ ሚእቲ፡ ንልእኾቶም ዝዓበየ ክብሪ ንምሃብ። እዚ ንጽቡቕ ተባሂሉ ዝተሓስበ ነበረ፡ እንተኾነ ግን እቲ ናይቶም ሰባት ደረጃ ነቲ ዘምጽእዎ ሕማቕ ጸብጻብ ዝያዳ ንኽእመን፡ ህዝቢ ድማ ብእኡ ዝያዳ ንኽጽሎ ምኽንያት ኮነ። ገሊኦም ከም ዝሓስብዎ፡ ኩሎም ዝተሰየሙ ኣብ መንጎኦም ንዝነበሩ ክልተ ጽቡቓት፡ ካሌብን እያሱን ኢሎም እዮም። ብምኽንያት እዚ፡ ምቕያር ስም እያሱ ኣብ ቁ. 16 ተጠቒሱ ኣሎ። ንሱ ኣገልጋሊ ሙሴ ነበረ፡ ካብ ነገድ ኤፍሬም እኳ እንተ ነበረ፡ ንኣማሌቅ ንምውጋእ ኣብ ዝተላእኩ ሰራዊት ግን ኣዛዚ ኮይኑ ኣገልጊሉ ነበረ። እቲ ኣብ ነግዱ ብሓፈሻ ዝጽዋዓሉን ዝፍለጥሉን ዝነበረ ስም ሆሴዕ ነበረ፡ ሙሴ ግን ንእኡ ዘለዎ ፍቕርን ኣብ ልዕሊኡ ዘለዎ ስልጣንን ንምግላጽ እያሱ ኢሉ ጸውዖ፤ ሕጂ ድማ፡ ንኻልኦት ከምኡ ኪጽውዕዎ ኣዘዘ፡ ካብ ሕጂ ንደሓር ድማ እዚ ስሙ ክኸውን ወሰነ። ሆሴዕ ማለት ንምድሓን ዝቐርብ ጸሎት እዩ፡ “ኣድሕን”፤ እያሱ ድማ ናይ ምድሓን ተስፋ እዩ፡ “ከድሕን እዩ”፡ ነቲ ጸሎት መልሲ እዩ፡ ስለዚ ድማ ኣብ መንጎ ጸሎትን ተስፋታትን ዘሎ ርክብ ኣዝዩ ቀረባ እዩ። ጸሎታት ንተስፋታት የዕውት፡ ተስፋታት ድማ ንጸሎታት ይመሓድርን የበረታትዕን። ገሊኦም ከም ዝሓስብዎ፡ ሙሴ ነቲ ናይ የሆዋ ስም ቀዳማይ ፊደል ወሲዱ ናብ ስሙ ብምውሳኽ፡ ንሆሴዕ ናብ የሆሹዋ ብምቕያር፡ ክብሪ ንምሃብን ኣብዚን ኣብ ኩሉ ናይ መጻኢ ኣገልግሎታቱን ብምርግጋጽ ናይ ኣምላኽ ምህላው ንምብራታትዕን ሓሲቡ ነበረ። እንተኾነ ግን፡ ድሕሪ እዚ እውን ሆሴዕ ተባሂሉ ተጸዊዑ ኣሎ፡ ዘዳግም 32:44። የሱስ ምስ እያሱ ሓደ ስም እዩ፡ ናይ ጐይታና ክርስቶስ ስም ድማ እዩ፡ እያሱ ድማ ከም ወራሲ ሙሴ፡ ኣዛዚ እስራኤል፡ ከምኡውን ወናኒ ከነኣን ዓይነት ክርስቶስ ነበረ። ብተመሳሳሊ ስም ዝነበረ ካልእ ሰብ ድማ ነበረ፡ ንሱ እውን ዓይነት ክርስቶስ ነበረ፡ ዘካርያስ 6:11። እያሱ ንህዝቢ ኣምላኽ ካብ ስልጣናት ከነኣን ኣድሓኒ ነበረ፡ ክርስቶስ ግን ካብ ስልጣናት ሲኦል ኣድሓኒኦም እዩ።

III. ነቶም ሰለይቲ ዝተዋህበ ትእዛዝ። ናብ ምድሪ ከነኣን ብዝቐረበ መገዲ ተላእኩ፡ ነታ ሃገር ንምምርማርን ነቲ ዘለዋ ኩነታት ንምርኣይን፡ ቁ. 17። ክልተ ቀንዲ መርመራታት ተዋሂብዎም ነበረ፡

1. ብዛዕባ እታ ምድሪ ባዕላ፡ እንታይ ምዃና ርኣዩ (ቁ. 18፡ ከምኡውን እንደገና ቁ. 19)፡ ጽብቕቲ ድያ ሕማቕ፡ ከምኡውን (ቁ. 20) ስብሕቲ ድያ ወይስ ቀጢንቲ ምዃና ርኣዩ። ኩሉ ክፍሊ ምድሪ ብበረኸት ፍርያምነት ብማዕረ ኣይካፈልን እዩ፤ ገሊአን ሃገራት ካብ ካልኦት ዝበለጸ ሃብታም መሬት ኣለወን። ሙሴ ባዕሉ ከነኣን ኣዝያ ጽብቕቲ ምድሪ ምዃና ኣጸቢቑ ይፈልጥ ነበረ፡ እንተኾነ ግን ነዚኣቶም ሰለይቲ ዝለኣኾ ንህዝቢ ንምርግጋጽ ጸብጻብ ከምጽኡ እዩ፤ ከምቲ ዮሃንስ መጥምቕ ንየሱስ፡ ክርስቶስ ምዃኑ ንምሕታት ዝለኣኾ፡ ንርእሱ ንምፍላጥ ዘይኮነስ፡ ነቶም ዝለኣኾም ንምፍላጥ እዩ። እቲ ኣየር ጥዑይ ድዩ ኣይኮነን፡ እቲ መሬት እንታይ እዩ፡ እቲ ፍርያት ድማ እንታይ እዩ ምዃኑ ክፈልጡ ነበሮም፤ ንዝበለጸ ምርግጋጽ ህዝቢ ድማ ገለ ፍረታት ምስኦም ከምጽኡ ነበሮም።

2. ብዛዕባ እቶም ነበርቲ፡ ቊጽሮም፡ ሒደት ድዮም ወይስ ብዙሓት፤ ቅርጾምን ቊመቶምን፡ ብርቱዓት ድዮም ወይስ ድኹማት፤ መኖሪኦም፡ ኣብ ድንኳናት ድዮም ወይስ ኣብ ኣባይቲ ዝነብሩ፡ ኣብ ግሉጽ ኣግራብ ድዮም ወይስ ኣብ ዝተኸበቡ ከተማታት፤ እቲ ኣግራብ ከምቲ ኣብ ዘይተለሙ ሃገራት ብዘይምኽእልን ስንፍናን ነበርቲ ዝርከብ፡ ደው ዝበለ ድዩ ወይስ እቲ ኣግራብ ተቘሪጹ፡ እታ ሃገር ድማ ንምሕረስ ምቹእ ኮይና። እዚኣቶም እዮም እቶም ክሓትዎም ዝነበሮም ነገራት። ምናልባት ኣብዚ ዝሓለፉ ዓመታት ኣብ መንጎ ግብጽን ከነኣንን ከምቲ ኣብ ዘመን ያእቆብ ዝነበረ ንግዲ ኣይነበረን፡ እንተዘይኮይኑ ግን ሰባት ብፍላይ ንምፍታሽ ከይለኣኹ ነዚ ነገራት እዚ ባዕሎም ክፈልጥዎ ምኸኣሉ ነበሮም። ካብ መጻሕፍትን ትምህርትን ክንረኽቦ እንኽእል ረብሓ ርአ፡ እዚ ድማ ነቶም ፈተውቲ ፍልጠትን መርመርትን ብዛዕባ ኩነታት ወጻኢ ሃገራት፡ ካብቲ ሕጂ ከነኣን ካብ እስራኤል ዝነበረትሉ ዝበለጸ ርሑቕ ዝርከባ፡ ብዘይዚ ጸገምን ወጻኢን የፍልጦም።

IV. ሙሴ ነቶም ሰለይቲ፡ “በርትዑ” ብዝብል ትእዛዝ ሰደዶም፡ እዚ ድማ ኣብዚ ጉዕዞ እዚ ንዘጋጥሞም ጸገማት ባዕሎም ክበረታትዑ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ንህዝቢ ድማ ዘበረታትዕ ጸብጻብ ከምጽኡን ንኹሉ ነገር ብዝበለጸ መገዲ ከቕርብዎን ከም ዘለዎም የመልክት። እዚ ዝተዋህቦም ዓብዪ ዕማም ጥራይ ዘይኮነስ፡ ጽቡቕ ምምሕዳርን ጽንዓትን ዝሓትት፡ እንተኾነ ግን ኣብኦም ዝተነብረ ዓብዪ እምነት እውን ነበረ፡ እዚ ድማ እሙናት ክኾኑ ይሓትት ነበረ።

13:21-25 እቶም ሰለይቲ እታ ምድሪ ሓደ ጽፍርቲ ወይኒ ምስኦም ከምኡውን ካልእ ፍረታት፣ ንጽብቕነት እታ ሃገር መርኣያ ኮይኑ ኣምጽኡ። እዚ ድማ ንእስራኤል እቲ ቅድመ-ውሕስናን መርኣያን ናይ ኩሉ ፍረታት ከነኣን ነበረ።