ኦሪት ዘሌዋውያን 23

ምዕራፍ 23 ክሳብ ሕጂ እቲ ናይ ሌዋውያን ሕጊ ብቐንዱ ብዛዕባ ቅዱሳት ሰባት፣ ቅዱሳት ነገራት፣ ከምኡ’ውን ቅዱሳት ቦታታት እዩ ዝዛረብ ነይሩ። ኣብዚ ምዕራፍ እዚ ግና ብዛዕባ ቅዱሳት ግዜያት ምምስራት ንረክብ፣ ካብዚኦም ብዙሓት ቅድሚ ሕጂ ብኣጋጣሚ ተጠቒሶም እዮም፣ ግናኸ ኣብዚ ኩሎም ብሓንሳእ ተኣኪቦም ኣለዉ፣ ሓደስቲ ኣዋርሕ ጥራይ እዮም ዘይተጠቕሱ። እቶም ዝተረፉ ኩሎም በዓላት እግዚኣብሔር ድማ እዞም ዝስዕቡ እዮም፦

I. ናይ ሰሙን በዓል ሰንበት (ቁ. 3)።

II. ናይ ዓመት በዓላት፦

1. ፋስጋን በዓል ዘይበዅዐ እንጌራን (ቁ. 4-8)፣ ምስኡ ድማ መስዋእቲ ቕድሚት ፍረታት (ቁ. 9-14) ተወሲኹ ነይሩ።

2. ጰንጠቆስጠ (ቁ. 15-22)።

3. ናይ ሻውዓይ ወርሒ በዓላት። በዓል መለኸት ኣብ ቀዳማይ መዓልቲ (ቁ. 23-25)፣ መዓልቲ ምምሕሓር ኣብ ዓስረይቲ መዓልቲ (ቁ. 26-32)፣ ከምኡ’ውን በዓል ዳስ ኣብ ዓሰርተ ሓሙሽተይቲ መዓልቲ (ቁ. 33, ወዘተ.)።

ቁጽሪ 1-3 ኣብዚ፣

I. እግዚኣብሔር ዝመደበን ቅዱሳት ግዜያት ብሓፈሻ ተገሊጹ ኣሎ (ቁ. 2)፣ ግዜ ቅዱስ ኪኸውን ዝኽእል ድማ ብምምዳቡ ጥራይ እዩ፤ ከመይሲ ንሱ ጐይታ ግዜ እዩ፣ ንሱ ድማ ንመንኮርኮር ግዜ ምስ ኣንቀሳቐሶ፣ ንሓንቲ መዓልቲ ካብተን ካልኦት ለይቲታት ቀዲሱ ባሪኹዋ እዩ፣ ዘፍ. 2:3። ሰብ ብምምዳቡ ጽቡቕ መዓልቲ ኺገብር ይኽእል እዩ (ኣስቴር 9:19)፣ ግናኸ ቅድስቲ መዓልቲ ምግባር ናይ እግዚኣብሔር መሰል እዩ፤ ብማሕተም ምምስራቱ እንተዘይኮይኑ ሓደ እኳ ኺቕደስ ኣይክእልን እዩ። ከምቲ ኩሉ ናይ ውሽጢ ቅድስና ካብ ፍሉይ ጸጋኡ ዝመጽእ፣ ከምኡ’ውን ኩሉ ናይ ወጻኢ ቅድስና ካብ ፍሉይ ምምዳቡ እዩ ዝመጽእ። ሕጂ ድማ ብዛዕባ እቶም ኣብዚ ተመዲቦም ዘለዉ ቅዱሳት ግዜያት፣ እዚ ዝስዕብ ኣስተብህሉ፦

1. በዓላት ተባሂሎም ይጽውዑ። መዓልቲ ምምሕሓር፣ ካብኣቶም ሓንቲ እያ፣ ጾም ነይራ፤ ግናኸ መብዛሕትኦም ንሓጐስን ንምብሳሕን ስለ እተመደቡ፣ ብሓፈሻ በዓላት ተባሂሎም ይጽውዑ። ገሊኦም ከምዚ ኢሎም የንብብዎ፣ እዚኣቶም ኣኼባታተይ እዮም፣ ግናኸ እዚ ምስ ኣኼባታት ዝመሳሰል እዩ። ኣነ ግና ከምዚ ኢለ ምኣንበብኩ፣ እዚኣቶም በዓላተይ እዮም፤ እቲ ኣብዚ ተጠቒሱ ዘሎ ቃል ከምኡ ተተርጒሙ ኣሎ (ኢሳ. 33:20)፣ ኣብኡ ጽዮን ከተማ በዓላትና ተባሂላ ተጸዊዓ ኣላ፦ ኣብዚ ድማ ከምኡ ጌርና ምስ ኣንበብናዮ፣ መዓልቲ ምምሕሓር ከምቶም ካልኦት ኩሎም ዓቢ በዓል ነይሩ።

2. ናይ እግዚኣብሔር በዓላት (በዓላተይ) እዮም፣ ንኽብሪ ስሙን ንትእዛዙ ምእዛዝን ተባሂሎም ዝኽበሩ።

3. ተኣዊጆም ነይሮም፤ ከመይሲ ብቶም ኣብ መቕደስ ዘገልግሉ ኻህናት ጥራይ ዘይኮነስ፣ ብኹሉ ህዝቢ ኺኽበሩ ነይሮም። እዚ ኣዋጅ እዚ ድማ እቲ ብዛዕባኡ እንብቦ ዘሎና ባህ ዘብል ድምጺ ነይሩ፣ ንእኡ ዝፈልጥ ህዝቢ ብጹእ እዩ፣ መዝ. 89:15።

4. ብቕዱሳት ኣኼባታት ኪቕደሱን ኪኽበሩን ነይሮም፣ እቲ ኣገልግሎት ናይዞም በዓላት እዚኦም ዝያዳ ክብሪን ግርማን ኪህልዎ፣ ህዝቢ ድማ ኣብ ምፍጻሞም ዝያዳ ሓድነት ኪህልዎም እዩ። ንኽብሪ እግዚኣብሔርን ንምምስራታቱን እዩ ነይሩ፣ እዚኣቶም ድማ ምሕባእ ኣይደልዩን፣ ንጽህናኦም ድማ ብህዝባዊ ምምሕዳሮም ዝበለጸ ኺሕሎ እዩ፤ በዓላት ከም ቅዱሳት ኣኼባታት ኪኽበሩ ዝነበሮም ድማ ንምህናጽ ህዝቢ ብፍቕሪ እዩ ነይሩ።

II. ሕጊ ሰንበት ብቐዳምነት ምድግጋም። እቶም ዓመታዊ በዓላት ብሓፈሻዊ ኣብ መቕደስ ምእካብ ዝያዳ ፍሉጣት እንተኾኑ እኳ፣ ግናኸ እዚኣቶም ንብሩህነት ሰንበት ኪሽፍንዎ የብሎምን፣ ቁ. 3። ኣብዚ ድማ ከምዚ ተነጊርዎም ኣሎ፦

1. በታ መዓልቲ እቲኣ ካብ ኩሉ ዕዮን ንግድን ዓለም ኪርሕቁ ኣለዎም። ንሳ መዓልቲ ዕረፍቲ እያ፣ ንመንፈሳዊ ዕረፍቲና ካብ ሓጢኣትን ኣብ ኣምላኽን እተመልክት፦ ኣብኣ ሓደ እኳ ዕዮ ኣይትግበሩ። ኣብ ካልኦት ቅዱሳት መዓልታት ዝኾነ ይኹን ግብራዊ ዕዮ ኺገብሩ ተኸልኪሎም ነይሮም (ቁ. 7)፣ ግናኸ ኣብ ሰንበትን ኣብ መዓልቲ ምምሕሓርን (እዚኣ ድማ ሰንበት ተባሂላ ትጽዋዕ)፣ ዝኾነ ይኹን ዕዮ ኺገብሩ ኣይነበሮምን፣ እንተላይ ምድላው ስጋ እኳ።

2. በታ መዓልቲ እቲኣ ኣብ ኣገልግሎት እግዚኣብሔር ኪዋፈሩ ኣለዎም። (1.) ንሳ ቅድስቲ ኣኼባ እያ፤ ማለት፣ "እንተ ተኻኢሉኩም፣ ኣብ ሃይማኖታዊ ኣኼባ ጌርኩም ቅደስዋ፦ ክሳብ ዝኸኣሉ ብዙሓት ናብ ኣፍ ደገ ድንኳን ይምጽኡ፣ ካልኦት ድማ ንጸሎትን ንምስጋናን ንምንባብ ሕግን ኣብ ካልእ ቦታ ይእከቡ"፣ ከምቲ ኣብ ቤት ትምህርቲ ነብያት፣ ትንቢት ክሳብ ዝቕጽል፣ ድሕሪኡ ድማ ኣብ ምኩራባት ዝነበረ። ክርስቶስ ንሓዳስ ኪዳን ሰንበት ቅድስቲ ኣኼባ ኽትከውን መዲቡዋ እዩ፣ ንደቀ መዛሙርቱ ሓንሳብን እንደገናን (ከምኡ’ውን ምናልባት ብዝበዝሐ) ኣብ ቀዳመይቲ መዓልቲ ሰሙን ብምርኻብ። (2.) "ኣብ ቅድስቲ ኣኼባ ጌርኩም ንእኣ ንምቕዳስ ዕድል ይሃልኹም ኣይሃልኹም፣ ግናኸ ኣብ ኩሉ መዛግብትኹም ሰንበት እግዚኣብሔር ትኹን። ኣብ ስድራኹም ኣብ መንጎ እታ መዓልቲ እቲኣን ካልኦት መዓልታትን ፍልልይ ግበሩ። ንሳ ሰንበት እግዚኣብሔር እያ፣ እታ ካብ ዕዮ ፍጥረት ዘዕረፈላ መዓልቲ፣ ንኣና ድማ ኸነዕርፍ ዝመደበልና መዓልቲ እያ፤ ኣብ ኩሉ መዛግብትኹም ትኽበር፣ ሕጂ እኳ ኣብ ድንኳናት ትነብሩ እንተኾንኩም።" ማስታወሻ፦ ሰንበታት እግዚኣብሔር ኣብ ኩሉ ውልቃዊ ቤት፣ ብነፍሲ ወከፍ ስድራቤት ብውልቂ፣ ከምኡ’ውን ብብዙሓት ስድራቤታት ብሓንሳእ ኣብ ቅዱሳት ኣኼባታት ብሃይማኖታዊ መንገዲ ኺኽበሩ ኣለዎ። ሰንበት እግዚኣብሔር ኣብ መዛግብትና ውበቶም፣ ሓይሎም፣ ከምኡ’ውን ድሕንነቶም ኪኸውን እዩ፤ ንሳ ኽትቀድሶም፣ ኽትሃንጾም፣ ከምኡ’ውን ኽተኽብሮም እያ።

23:1-3 ኣብዚ ምዕራፍ እዚ ቅዱሳት ግዜያት ከም እተሰርዑ ንርኢ፤ እዚኦም ድማ ብዙሓቶም ቅድሚ ሕጂ ተጠቒሶም እዮም። እቶም ዓመታዊ በዓላት ብሓፈሻዊ ኣብ መቕደስ ምእካብ እኳ ኣዝዮም ፍሉጣት እንተኾኑ፡ እዞም ግዜያት እዚኦም ግን ካብ ሰንበት ንላዕሊ ክሕለዉ የብሎምን። በታ መዓልቲ እቲኣ ኻብ ኵሉ ንጥፈታት ዓለም ክርሕቑ ኣሎዎም። ንሳ ሰንበት ዕረፍቲ እያ፣ ንመንፈሳዊ ዕረፍቲ ኻብ ሓጢኣት ከምኡ’ውን ኣብ ኣምላኽ ዘሎ ዕረፍቲ እተመልክት። ሰንበታት ኣምላኽ ኣብ ኩሉ ብሕታዊ ገዛ፣ ብነፍሲ ወከፍ ስድራ ቤት ብውልቂ፣ ከምኡ’ውን ስድራ ቤታት ብሓባር ኣብ ቅዱሳት ኣኼባታት ብሃይማኖታዊ መንገዲ ክሕለዋ ኣሎወን። ሰንበት እግዚኣብሔር ኣብ ኣባይትና ውበቶም፣ ሓይሎምን፣ ድሕነቶምን ክኸውን እዩ፤ ንኣኣቶም ድማ ምቅዳስ፣ ምህናጽን፣ ምግላጽን እዩ።

ቁጽሪ 4-14 እዚኣቶም በዓላት እግዚአብሔር ተባሂሎም ተጸዊዖም ኣለዉ፣ ምኽንያቱ ንሱ ስለ ዝሰርዖም። እቲ የሮብዓም ብገዛእ ልቡ ዝሓሰቦ በዓል (1 ነገስት 12:33) ንእግዚአብሔር ንዕቀት፣ ንህዝቢ ድማ ውርደት ነበረ። እዞም በዓላት በብግዜኦም ክእወጁ ነበሮም (ቁ. 4)፣ እግዚአብሔር ዝመረጾም ግዜያት ድማ መጋቢት፣ ግንቦት ከምኡ’ውን መስከረም (በቲ ሕጂ ዘሎና ኣቈጻጽራ) ነበሩ። ኣብ ክረምቲ ኣይነበሩን፣ ምኽንያቱ ሽዑ መዓልታት ሓጺራት ስለ ዝኾናን መገዲ ድማ ጸባብ ስለ ዝኸውንን ምጉዓዝ ዘየመችእ ነበረ። ኣብ ማእከል ክረምቲ ድማ ኣይነበሩን፣ ምኽንያቱ ሽዑ ኣብቶም ሃገራት ሰብ ኣእካልን ወይንን ይሰብስቡ ነበሩ፣ ካብ ስራሕ ገዛእቶም ክተርፉ ድማ ኣይክእሉን ነበሩ። በዚ ከምዚ እግዚአብሔር ብምስራዑ ንምቾትና ይሓስብ፣ በዚ ድማ ንኽብሩ ብምሕላውና ብሃይማኖታዊ መንገዲ ክንጥንቀቕ ይገብረና፣ ከም ጾር ጌርና ድማ ከይንጉረም ይገብረና።

እቶም ዝተሰርዑ በዓላት ድማ እዞም ዝስዕቡ ነበሩ።

1. ብዙሓት ነበሩን ብተደጋጋሚ ይምለሱ ነበሩን፣ እዚ ድማ ኣብኦም ዕሙቕ ዝበለ ስምዒት ኣምላኽን ሃይማኖትን ንምሕላው፣ ከምኡ’ውን ናብ ኣረማውያን ልምድታት ከይተምየሉ ንምክልኻል ዝዓለመ ነበረ። እግዚአብሔር ኣብ ኣገልግሎቱ ምሉእ ብምሉእ ሓልዩዎም ነበረ፣ ስለዚ ድማ ነቲ ኣብ ከባቢኦም ዝነበሩ ኣምለኽቲ ጣኦት ዝገብርዎ ፈተናታት ክሰምዑ ግዜ ኣይነበሮምን።

2. መብዛሕትኦም ግዜያት ሓጎስን ደስታን ነበሩ። ሰንበት ሰሙን ከምኡ እያ፣ ኩሎም ዓመታዊ በዓላቶም ድማ፣ በዓል ምምሕሓር ሓጢኣት እንተዘይኮይኑ። እግዚአብሔር በዚ ከምዚ መገዲ ጥበብ ባህ ዘብል ምዃኑ ክምህሮም፣ ብኡኡ ድማ ኣብ ኣገልግሎቱ ብሓጎስ ክሰርሑን ክዝምሩን ብምብራታት ክሕዞም ይደሊ ነበረ። ሾውዓተ መዓልታት ናይ ምሉእ ዕረፍትን ቅዱስ ኣኼባታትን ነበራ፤ ቀዳመይትን ሻውዓይትን መዓልቲ ናይ በዓል ዘይበዅዐ ዅርሲ፣ መዓልቲ ጰንጠቆስጠ፣ መዓልቲ በዓል መለኸት፣ ቀዳመይትን ሻምነይትን መዓልቲ ናይ በዓል ዳስ፣ ከምኡ’ውን መዓልቲ ምምሕሓር ሓጢኣት። ኣብዚ ሽዱሽተ ንቅዱስ ሓጎስ፣ ሓንቲ ድማ ንቅዱስ ሓዘን ነበረት። ንሓዋሩ ክንሕጎስ ተኣዚዝና ኣለና፣ ንሓዋሩ ክንበኪ ግን ኣይኮናን። ኣብዚ ድማ፣

I. ምድግጋም ሕጊ ፋስጋ፣ እዚ ድማ ብዓሰርተ ኣርባዕተ መዓልቲ ናይ ቀዳማይ ወርሒ ክሕሎ ነበሮ፣ ንምድሓኖም ካብ ግብጽን ንፍሉይ ምሕላው በዅሮም ዝዝክር፣ ፈጺሙ ዘይርሳዕ ምሕረት። እዚ በዓል እዚ ብምሕራድ ፋስጋዊ በጊዕ ክጅምር ነበሮ (ቁ. 5)። ሾውዓተ መዓልታት ክቕጽል ነበሮ፣ በዚ ኩሉ ግዜ ድማ ዘይበዅዐ ዅርሲ (ቁ. 6) ክበልዑ ነበሮም፣ ቀዳመይትን ዳሕረይትን መዓልቲ ናይተን ሾውዓተ ድማ ናይ ቅዱስ ዕረፍትን ቅዱስ ኣኼባታትን ክኾና ነበራ (ቁ. 7, 8)። ናይ ስራሕ ዘይብለን መዓልታት ብስፖርትን መዘናግዕን ዝሓልፋ ኣይነበራን (ከምቲ ብዙሓት ክርስትያናት ዝበሃሉ ቅዱስ መዓልታቶም ዘሕልፍዎ)፣ የግዳስ ንእግዚአብሔር ኣብ መሰውኢኡ ብሓዊ ዝቐርብ መስዋእቲ ነበረ፤ ህዝቢ ድማ ግዜኦም ብጸሎትን ምስጋናን ብኣምላኻዊ ምሕሳብን ከሕልፉ ከም ዝተምህሩ ክንሓስብ ምኽንያት ኣሎና።

II. ትእዛዝ ንምቕራብ ሓጺር ኣእካል በዅሪ ፍረ፣ ብኻልኣይ መዓልቲ ናይ በዓል ዘይበዅዐ ዅርሲ፤ እታ ቀዳመይቲ ሰንበት ተባሂላ ትጽዋዕ፣ ምኽንያቱ ከም ሰንበት ስለ ዝተሓልወት (ቁ. 11)፣ ድሕሪኡ ድማ በዓል ነበሮ። ሓጺር ኣእካል ወይ ሓደ እዝኒ ሓድሽ ኣእካል ናብ ካህን ይቐርብ ነበረ፣ ንሱ ድማ ናብ ኣምላኽ ሰማይ ከም ዝቐረበ ምልክት ንምግባር ከልዕሎ፣ ከምኡ’ውን ከም ጐይታ ኩላ ምድሪ ኣብ ቅድሚ እግዚአብሔር ናብ ዝተፈላለየ ሸነኽ ከወዛውዞ ነበሮ። እዚ ድማ ንኣምላኽ ብምሕረቱ ንግራትኦም ብኣእካል ስለ ዝኸደነሎም፣ ከምኡ’ውን ንኣምላኽ ብምውካልን ናብኡ ብምምራሕን ንጥቕሞም ንምሕላው ዝቐረበ ምስጋና ተባሂሉ ክቕበል ነበሮ። ምኽንያቱ ናይ ጸሎትን ምስጋናን መግለጺ ነበረ (ቁ. 11)። በጊዕ ንዝሓርር መስዋእቲ ምስኡ ክቐርብ ነበሮ (ቁ. 12)። ከምቲ መስዋእቲ እንስሳታት ብሓፈሻ ምስ መስዋእቲ ስጋ ዝቐርብ፣ ከምኡ’ውን እዚ መስዋእቲ ኣእካል ምስ ዝሓርር መስዋእቲ ይቐርብ ነበረ፣ እንጌራን ስጋን ድማ ኣብ ማዕድ እግዚአብሔር ብሓንሳብ ክቕመጡ። እዚ ሓጺር ኣእካል ንኣምላኽ ክሳዕ ዘይቐረበ ካብ ሓድሽ ኣእካሎም ክበልዑ ተኸልኪሎም ነበሩ፤ ምኽንያቱ እግዚአብሔርን እስራኤልን ብሓንሳብ እንተበልዑ፣ ንሱ ቅድሚ ኩሉ ክቐርበሉ ይግባእ ነበረ።