መጽሓፍ እያሱ 5

5:1-9 ቍጥዓ ኣምላኽ ናብኦም እናሰጐመ ከሎ፡ ከግልግልዎ ወይ ከምልጥዎ ከም ዘይክእሉ ኾይኖም ዝርእዩ ሰባት፡ ኩነታቶም ክንደይ ዘፍርህ! እዚ እቲ ናይ ረሲኣን ዘሰቅቕ ኩነታት እዩ፤ ቃላት ድማ ቃንዛ ስምዒታቶም ወይ ዕቤት ፍርሖም ክገልጹ ኣይክእሉን። ኣሕ፡ ሕጂ ጥንቃቐ እንተዝገብሩ፡ ቅድሚ እዋኑ ምሕላፉ ድማ፡ ኣብ ወንጌል እተነብረሎም ተስፋ ሒዞም ናብ መዕቆቢ እንተዝሃድሙ! ኣምላኽ ነዚ ፍርሒ እዚ ኣብ ልዕሊ ከነኣናውያን ኣንበሮ እሞ፡ ልቦም ሰበሮም። እዚ ንእስራኤላውያን ንቑሩብ እዋን ዕረፍቲ ሃቦም፤ ግዝረት ድማ ንጽዓ ግብጺ ደምሰሰቶ። በዚ ኸምዚ ድማ፡ ማሕተም ኪዳን ዝነበሮም፡ ግዙእ ዘይኰኑ ውሉዳት ኣምላኽ ምዃኖም ተነጊሩሎም። ኣምላኽ ድሕነት ህዝቡ ብምፍጻም ንርእሱ ኬኽብር ከሎ፡ ንኹሎም ጸላእቲ ጥራይ ኣየሕምቖምን እኳ ደኣስ፡ ንጽዓኦም ናብኦም ይምልሶ።

ምዕራፍ 5 እስራኤላውያን ሕጂ ንዮርዳኖስ ሰጊሮምዎ ኣለዉ፣ እቲ ንቕድሚት ንኽኸዱ ዝኸፈተሎም ማይ ድማ፣ ንድሕሪት ከይመልሱ ንምክልኻል፣ ድሕሪኦም ተዓጽዩ። ሕጂ ኣብ ከነኣን እግሮም ኣንቢሮም ኣለዉ፣ ነቲ ምድሪ ንምውራስ ድማ ክጽዕሩ ኣለዎም። እዚ ምዕራፍ እዚ ድማ ብዛዕባ እዚ ይነግረና።

I. ጸላእቶም ከመይ ከም ዝተስፋ ቁረጹ (ቁ. 1)።

II. ንምሕጋዞምን ንምብርትዖኦምን ኣብ ፈለማ ምብጻሖም እንታይ ከም ዝተገብረ።

1. ኪዳን ግዝረት ተሓዲሱ (ቁ. 2-9)።

2. በዓል ፋስጋ ተኸቢሩ (ቁ. 10)።

3. ሰፈርኦም ብእኽሊ እታ ምድሪ ተመጊቡ፣ በዚ ድማ መና ደው ኢሉ (ቁ. 11, 12)።

4. ሓላፊ ሰራዊት እግዚአብሔር ንእያሱ ንምብርትዓዕን ንምምራሕን ተገሊጹሉ (ቁ. 13–15)።

ቁጽሪ 1-9 እቲ ብዙሕ ሰራዊት እስራኤል ኣብ ምድሪ ኤሪኮ፣ ሕጂ ድንኳኖም ዝተኸሉሉ፣ ብርግጽ ዓቢ ትርኢት ነይሩ። ንሓመድ ያእቆብ መን ክቖጽሮ ይኽእል፧ እታ ንነዊሕ እዋን ኣብ ምድረበዳ ዝነበረት ቤተ ክርስቲያን፣ ሕጂ ኻብ ምድረበዳ ወጺኣ፣ ኣብ ፍቑራ ኾይና፣ ከም ንግሆ ትበርህ፣ ከም ወርሒ ጽብቕቲ፣ ከም ጸሓይ ንጽህቲ፣ ከም ሰራዊት ብዓላማታት ድማ እትፍርህ እያ። ንጸላእታ ኽንደይ እትፍርህ ከም ዝነበረት ኣብዚ ቁ. 1 ተነጊሩና ኣሎ። ብምጥቕላል ናይ ግብጺ ጸርፊ ብምግልጋል፣ ንፈተውታ ኽንደይ ጽብቕትን ንጽህትን ከም ዝኾነት ድማ ኣብ ዝቕጽሉ ፍቕድታት ተነጊሩና ኣሎ።

I. ከነኣናውያን ብምስጋሮም ንዮርዳኖስ ብተኣምር ዝሓደሮም ፍርሂ፣ ቁ. 1። ዜና እዚ ብቕልጡፍ ኣብ ኩሉ እቲ ሃገር ተዘርጊሑ፣ ከም ተኣምር ጥራይ ዘይኮነስ፣ ንኹሎም ነገስታትን መንግስታትን ከነኣን ከም መጠንቀቕታ እውን ነይሩ። ሕጂ፣ ከምቲ ባቢሎን ምስ ተታሕዘት ዝኾነ፣ “ሓደ መልእኽተኛ ንሓደ መልእኽተኛ ይረክብ፣ ሓደ ድማ ንሓደ መልእኽተኛ ይረክብ፣ ነቲ ዘገርም ዜና ናብ ኩሉ ወገን ምድሮም ንምብጻሕ” (ኤርምያስ 51:31)። ኣብዚ ድማ እቲ ዜና ኣብ ልዕሊ ነገስታት እዛ ምድሪ ዝገበሮ ጽልዋ ተነጊሩና ኣሎ፦ “ልቦም ከም ቅብኣት ኣብ ቅድሚ ሓዊ ቀሊጡ፣ ድሕሪኡ ድማ መንፈስ ኣይነበሮምን።” እዚ ኸኣ፣ እቲ ልቢ ህዝቢ ብሓፈሻ ቅድሚ ሕጂ ተስፋ እንተ ቘረጸ እኳ (ከምቲ ራሓብ ዝኣመነት፣ ምዕራፍ 2:9)፣ ነገስታት ግን ክሳዕ ሕጂ መንፈሶም ጽቡቕ ገይሮም ሒዞምዎ ነይሮም፣ ምድሮም ብዙሕ ህዝቢ ስለ ዝነበራን ከተማታቶም ድማ ስለ ዝተዓርዳን፣ ንወረርቲ ክምክቱ ከም ዝኽእሉ ተስፋ ገይሮም ነይሮም። እንተኾነ ግን፣ ንዮርዳኖስ ከም ዝሰገሩን እዚ ምክልኻል ሃገሮም ከም ዝተሰብረን ጥራይ ዘይኮነስ፣ ብተኣምር ከም ዝሰገሩ፣ እግዚአብሔር ፈጣሪ ብግልጺ ምእንትኦም ከም ዝዋጋእ ምስ ሰምዑ፣ ልቦም እውን ተስፋ ቘረጸ፣ እቲ ጉዳይ ከም ዝጠፍአ ገይሮም ሓሰቡ፣ ሕጂ ድማ ኣብ መወዳእታ ኣእምሮኦም በጽሑ።

1. ክፈርሁ እኹል ምኽንያት ነይርዎም። እስራኤል ባዕሉ ዘፍርህ ኣካል ነይሩ፣ እግዚአብሔር ርእሱ ምስ ዝኸውን ድማ ዝያዳ ዘፍርህ ይኸውን፣ እግዚአብሔር ኩሉ ዝኽእል ሓይሊ እዩ። ዮርዳኖስ ቅድሚኦም እንተ ተመልሰ፣ መን እዩ ክምክቶም ዝኽእል፧

2. እግዚአብሔር ነዚ ፍርሂ እዚ ኣብ ልዕሊኦም ኣንቢሩ፣ ከምቲ ዝተስፋ ዝገበረ (ዘጸኣት 23:27)፣ “ፍርሀተይ ቅድሜኻ ክሰድድ እየ” ኢሉ ተስፋ ዝገበረ። እግዚአብሔር ኣብ ዘይፍርህዎ ቦታ እግዚአብሔር ንረሲኣን ከፍርሆም ይኽእል እዩ (መዝሙር 53:5)፣ ኣብዚ ከም ዝነበረ ዝበለ ምኽንያት ፍርሂ ምስ ዝህሉ ድማ ዝያዳ። ነፍሲ ዝፈጠረ፣ ምስ ዝደሊ፣ ሰይፉ ናብኣ ከም ዝቐርብን ብፍርሂኡ ከም ዝቐትላን ክገብር ይኽእል እዩ።

II. እዚ ንእስራኤላውያን ኣብ መንጎኦም ዘይተገዝሩ ንኽግዝሩ ዝሃቦም ዕድል፦ “በቲ ግዜ እቲ” (ቁ. 2)፣ እቲ ከባቢኦም ዝነበረ ሃገር ብዓቢ ፍርሂ ተዋሒጡ ኣብ ዝነበረሉ እዋን፣ እግዚአብሔር ንእያሱ ንደቂ እስራኤል ክግዝር ኣዘዞ፣ ምኽንያቱ በቲ ግዜ እቲ ኣብ ሃገር ጸላኢ እኳ እንተኾነ ብዘይ ስግኣት ክግበር ይኽእል ነይሩ። ልቦም ስለ ዝቀለጠ፣ ኣእዳዎም ተኣሲሩ ነይሩ፣ ከምቲ ስምኦንን ሌዊን ንሰኬማውያን ዝገበሩዎ፣ ኣብ ዝሓመሙሉ እዋን ክመጹዎም ኣይከኣሉን። እያሱ ነዚ ርግጸኛ ክኸውን ኣይከኣለን፣ ስለዚ፣ ነዚ ሓፈሻዊ ግዝረት በዚ ግዜ እዚ ብገዛእ ርእሱ እንተ ዝእዝዝ ነይሩ፣ ከም ዘይጥንቁቕ ክውቀስ ምኸኣለ ነይሩ። ምኽንያቱ እቲ ነገር ባዕሉ ክንደይ ጽቡቕ እንተኾነ እኳ፣ ብኣእምሮ ሰብ በዚ ግዜ እዚ ግቡእ ኣይነበረን፣ ንሓደገኛ ሳዕቤን እውን ክዳርግ ይኽእል ነይሩ። እንተኾነ ግን፣ እግዚአብሔር ክገብሮ ምስ ኣዘዞ፣ ምስ ስጋን ደምን ክመክር የብሉን ነይሩ። እቲ ክገብሩዎ ዝኣዘዞም፣ ብርግጽ ክሕልዎምን ክድግፎምን እዩ። ሕጂ ነዚ ተመልከት፦

1. ነዚ ሓፈሻዊ ግዝረት ዘድለየሉ ምኽንያት። (1.) ኩሎም ካብ ግብጺ ዝወጹ ተገዚሮም ነይሮም፣ ቁ. 5። ኣብ ግብጺ ሰላም ኣብ ዝነበሮም እዋን፣ ብርግጽ ደቆም ኣብ ሻምነይቲ መዓልቲ ብመሰረት ሕጊ ይግዝሩ ነይሮም። እንተኾነ ግን፣ ክጭቆኑ ምስ ጀመሩ፣ ብፍላይ ድማ ንወርሓውያን ሕጻናት ንምጥፋእ ትእዛዝ ምስ ወጸ፣ ምምሕዳር እዚ ስርዓት እዚ ተቛሪጹ ነይሩ። ብዙሓት ካብኦም ዘይተገዝሩ ነይሮም፣ ንሳቶም ድማ ሓፈሻዊ ግዝረት ተገይሩሎም፣ ወይ ኣብ እዋን ሰለስተ መዓልቲ ጸልማት፣ ከምቲ ዶክተር ላይትፉት ዝግምት፣ ወይ ድማ ድሕሪ ዓመት፣ ቅድሚ ፋስጋ ካልኣይ ግዜ ኣብ ደብረ ሲና ምብላዖም፣ ነቲ በዓል ንምድላው (ዘኍልቍ 9:2) ከምቲ ብዙሓት ዝሓስቡ። ነቲ ሓፈሻዊ ግዝረት ድማ ብምጥቃስ እዚ ካልኣይ ተባሂሉ ተጸዊዑ፣ ቁ. 2። እንተኾነ ግን፣ እቲ ምሁር ማሲየስ ነቲ ሓፈሻዊ ግዝረት ስድራቤት ኣብርሃም፣ እቲ ስርዓት ፈለማ ምስ ተመስረተ፣ ዘፍጥረት 17:23፣ ከም ዝምልከት ይሓስብ። እቲ ቀዳማይ ነቲ ተስፋ ምድሪ ከነኣን ኣረጋጊጹ፣ እዚ ካልኣይ ድማ ነቲ ምፍጻም እቲ ተስፋ ብምስጋና ዝተኸበረ እዩ። እንተኾነ ግን፣ (2.) ኩሎም ኣብ ምድረበዳ ዝተወልዱ፣ ማለት፣ ድሕሪ ምድረበዳ ምዝዋሮም፣ ብመለኮታዊ ፍርዲ ንዘይምእዛዞም ከም ፍርዲ ኮይኑ፣ ከምቲ እቲ ፍርዲ ብምድግጋም ዝሕብር፣ ቁ. 6። ኩሎም ካብታ እግዚአብሔር ብቍጥዓኡ እቲ ወለዶ ናብ ዕረፍቱ ከም ዘይኣቱ ዝመሓለላ መዓልቲ ጀሚሮም ዝተወልዱ፣ ዘይተገዝሩ ነይሮም። እንተኾነ ግን፣ ነዚ እንታይ ክንብል ኢና፧ እግዚአብሔር ንኣብርሃም፣ ብትሪ መቕጻዕቲ፣ ኩሉ ወዲ ዘርኡ ኣብ ሻምነይቲ መዓልቲ ክግዘር ከም ዘለዎ ኣይኣዘዞንዶ፧ ዘፍጥረት 17:9–14። ማሕተም ናይ ዘለኣለማዊ ኪዳን ኣይነበረንዶ፧ ካብ ግብጺ ኣብ ዝወጹሉ እዋን፣ ድሕሪ ፋስጋ ቀዳማይ ግዜ፣ እቲ ብዛዕባ እቲ በዓል ዝምልከት ሕጊ ዘለኣለማዊ ምስ ኮነ፣ እዚ ሓደ ካብቲ ሕጊ ነይሩ፣ ማለት ዘይተገዝረ ሰብ ካብኡ ክበልዕ የብሉን፣ የግዳስ ከም ወጻእተኛ ክቑጸር ኣለዎ። እንተኾነ ግን፣ ኣብ ትሕቲ ምምሕዳር ሙሴ ባዕሉ፣ ንኹሎም ደቆም ንሰላሳን ሾሞንተን ዓመታት ዘይተገዝሩ ምግዳፎም ዘይግመት እዩ። ከምዚ ዝበለ ዓቢ ስሕተት ብሓፈሻ ብዘይመለኮታዊ መምርሒ ክኸውን ኣይከኣለን። ሕጂ፣ [1.] ገሊኦም ግዝረት ዘይተገብረሉ ምኽንያት ዘየድሊ ስለ ዝነበረ እዩ ዝብሉ። ንእስራኤላውያን ካብ ካልኦት ህዝብታት ንምፍላይ ምልክት ኾይኑ ተሰሪዑ ነይሩ፣ ስለዚ ኣብ ምድረበዳ፣ ካብ ኩሉ ብፍጹም ዝተፈልዩን ምስ ዝኾነ ዘይተሓዋወሱን ኣብ ዝነበሩሉ እዋን፣ ኣየድለየን። [2.] ካልኦት ድማ፣ ክሳዕ ናብ ከነኣን ዝበጽሑ፣ ነቲ ትእዛዝ ግዝረት ከም ግዴታዊ ገይሮም ኣይረኣይዎን ዝብሉ። ምኽንያቱ ኣብ ደብረ ሲና ምስኦም ኣብ ዝተገብረ ኪዳን ብዛዕባ ግዝረት ዝተባህለ ነገር ኣይነበረን፣ ከምኡ እውን ናይ ሙሴ ዘይኮነስ ናይ ኣቦታት ነይሩ (ዮሃንስ 7:22)፣ ብፍላይ ድማ ነቲ ምድሪ ከነኣን ምሃብ ዝምልከት ነይሩ፣ ዘፍጥረት 17:8። [3.] ካልኦት ድማ፣ እግዚአብሔር ነዚ ስርዓት እዚ ብምሕረት ከም ዝሰረዞ ይሓስቡ፣ ምኽንያቱ ኣብ ምድረበዳ ኣብ ዝነበሩሉ እዋን ዘይተረጋግኡን ብዙሕ ግዜ ዝንቀሳቐሱ ስለ ዝነበሩን። ሕጻናት ድሕሪ ምግዛሮም ንገለ እዋን ክዕርፉ የድሊ ነይሩ፣ ምኽንያቱ ሓሚሞም ኣብ ዝነበሩሉ እዋን ምንቅስቓስ ሓደገኛ ክኸውን ይኽእል ነይሩ። ስለዚ እግዚአብሔር ምሕረት ደኣ እምበር መስዋእቲ ኣይደለን። እዚ ምኽንያት እዚ ብሓፈሻ ተቐባልነት ረኺቡ እዩ፣ እንተኾነ ግን ንዓይ ኣየዕግበንን፣ ምኽንያቱ ሓድሓደ ግዜ ንሓደ ዓመት ኣብ ሓደ ቦታ ይጸንሑ ነይሮም (ዘኍልቍ 9:22)፣ ዝያዳ እውን እንተዘይኮይኑ፣ ኣብ ምንቅስቓሶም ድማ እቶም ንኣሽቱ ሕጻናት፣ ሓሚሞም እኳ እንተኾኑ፣ ብጽቡቕ ተጠቕሊሎም ብቐሊሉ ክጸሩ ይኽእሉ ነይሮም፣ ስለዚ ምንም ጉድኣት ኣይበጽሖምን ነይሩ፣ ካብቲ ኣዴታት ኣብ ግዜ ሕርሲ ወይ ድማ ድሕሪ ሕርሲ ዝነበራኦም ዝበለጸ ክምችኡ ይኽእሉ ነይሮም። ስለዚ፣ [4.] ንዓይ እዚ ንዘይምእማኖምን ንምጕርምራሞምን ናይ እግዚአብሔር ቍጥዓ ዝቕጽል ምልክት ኮይኑ ይረኣየኒ። ግዝረት ብመጀመርታ ማሕተም ናይቲ ተስፋ ምድሪ ከነኣን ነይሩ፣ ከምቲ ቅድሚ ሕጂ ዝረኣናዮ። ኣቦታት ብእምነት ተስፋ እታ ጽብቕቲ ምድሪ ደቆም ይግዝሩ ነይሮም። እንተኾነ ግን፣ እግዚአብሔር ብቍጥዓኡ ብዛዕባ እቶም ካብ ግብጺ ዝወጹ ሰባት ኣብ ምድረበዳ ከም ዝጠፍኡን ናብ ከነኣን ከም ዘይኣቱን ወይ ከም ዘይርእይዋን ምስ መሓለ (ከምቲ እዚ ፍርዲ ኣብዚ ቁ. 6 ዝድገም፣ ብምጥቃስ ናብኡ)፣ ከም ዝያዳ ምጽናዕ ናይቲ ፍርዲ፣ ከምኡ እውን ንሳቶም ንዘለኣለም ከም ዘይርስዕዎ ምልክት፣ ኩሎም በቲ ፍርዲ ዝወደቑን ክወድቁ ዝነበሮምን ደቆም ከይግዝሩ ተኸልኪሎም ነይሮም። በዚ ድማ፣ ካልኦት እንታይ እኳ እንተገበሩ፣ ንሳቶም ግን ነቲ ግዝረት ማሕተሙ ዝነበረ ተስፋ ፈጺሞም ከም ዘይረኽቡ ብግልጺ ተነጊርዎም ነይሩ። እዚ ድማ ከምቲ እስራኤል ብምግባር እቲ ወርቂ ዕጕሎት ነቲ ኪዳን ምስ ሰበሮ፣ እቲ ጽላት ኪዳን ምብራሩ ዝበለ፣ ናይ እግዚአብሔር ቍጥዓ ዝሕብር ምልክት ነይሩ። እዚ ፍርዳዊ እገዳ ኣብቲ ጸብጻብ ናይቲ ፍርዲ ብግልጺ ኣይተጠቕሰን እዩ፣ እንተኾነ ግን ኣብ ዘኍልቍ 14:33፣ “ደቅኹም ድማ ምንዝርናኹም ክጸሩ እዮም” ዝብል ፍንጪ ኣሎ።