መጽሓፍ እያሱ 2

2:1-7 ብናይ ኣምላኽ ተስፋታት ዘሎና እምነት፡ ቅኑዕ መገዲ ኣብ ምጥቃም ንዝርአ ትግሃትና ኬርሕቖ የብሉን፣ የግዳስ ኬተባብዕ እዩ። ኣምላኻዊ ምምሕዳር ንሰለይቲ ናብ ገዛ ራሓብ መሪሑዎም። ንሳቶም እንተዘይፈለጡ’ኳ፡ ኣምላኽ ንኣኦም እሙን ዝኸውን ሰብ ኣበይ ከም ዝነበረ ይፈልጥ ነይሩ እዩ።

ራሓብ ወርኅቤት መሲላ ተራእያ። ቀደም ብሕማቕ ህይወት ትነብር እንተነበረት ድማ (እዚ ግን ይጥርጠረሉ እዩ)፡ ሕማቕ ተግባራታ ገዲፋ ነበረት። ንዓና ኣዝዩ ዝዕድል ዝመስለና ነገር፡ መብዛሕትኡ ግዜ ብኣምላኻዊ ምምሕዳር ዓበይቲ ዕላማታት ንምምላእ ይምርሑ።

ንጉሳን ሃገራን ኲናት ዝነበሮም ሰባት፡ ራሓብ ብሰላም ዝተቐበለቶም ብእምነት እዩ ነይሩ። እዚ ጽቡቕ ተግባር ከም ዝነበረ ንርግጸሉ፣ ብሃዋርያ እውን ከምኡ ተዛሪቡሉ ኣሎ፣ ያዕቆብ 2:25። ንሳ ድማ ካብ ፍርሂ ሰብ ዝበልጽ እምነት ብምውሳድ ብእምነት ገበራቶ። እቶም ንኣምላኽ ክሳለዩ ኣብ ልቦም ዝረኽቡ ጥራሕ እዮም ሓቀኛታት ምእመናን፣ ንህዝቡ ንህዝቦም ገይሮም ይወስዱ፣ ዕድሎም ድማ ኣብ መንጎኦም ይደርቡ።

እቶም ሰለይቲ ብፍሉይ ምድላው ኣምላኽ ተመሪሖም፣ ራሓብ ድማ ንእስራኤልን ንኣምላኽ እስራኤልን ብምኽባር ተቐበለቶም እምበር፡ ንጥቕሚ ወይ ንሓደ ሕማቕ ዕላማ ኣይነበረን። ንሓሶት ራሓብ ይቕሬታ ክቐርብ ይኽእል እዩ እንተኾነ፡ ነቲ ሓሶት ከም ዘይነበረ ገይርካ ዚገልጾ ዝኾነ ነገር ከም ዘይግበር እዩ ዝበልጽ ዝመስል።

ኣምላኻዊ ሕጊ ብዛዕባ ዘለዋ ኣረኣእያ ኣዝዩ ደብዘዝ ዝበለ ክኸውን ኣለዎ። ብብርሃን ምግላጽ ኣምላኽ ዝተረኽበ ሰብ ከምዚ ዝበለ ሓሶት እንተነጊሩ ድማ፡ ምኽንያቱ ዝኾነ ይኹን፡ ከቢድ ወቐሳ ዝግብኦ እዩ።

ምዕራፍ 2 ኣብዚ ምዕራፍ እዚ፡ እያሱ ንኤሪኮ ከተማ ኩነታ ንኽፈልጥ ዝለኣኾም ሰለይቲ ኸም ዝነበሩ ንርኢ። ኣብዚ እዚ ንርኢ፡

I. እያሱ ከመይ ገይሩ ከም ዝለኣኾም (ቁ. 1)።

II. ራሃብ ከመይ ገይራ ከም ዝተቐበለቶም፡ ከም ዝሓለወቶም፡ ንሳቶም ድማ ካብ ኢድ ጸላኢ ንኽድሕኑ ኢላ ሓሶት ከም ዝነገረቶም (ቁ. 2-7)።

III. ንሳ ብዛዕባ እቲ ናይ ኤሪኮ ህሉው ኩነታት፡ እስራኤል ምስ ቀረቡ ድማ ብፍርሂ ከም ዝተጠቕዑ ዝሃበቶም ሓበሬታ (ቁ. 8–11)።

IV. ኣብታ ከተማኣ ኪመጽእ ዝርኣየቶ ጥፍኣት ንርእሳን ንቤተሰባን ንምድሓን ዝገበረቶ ስምምዕ (ቁ. 12–21)።

V. ብድሕሪኡ ድማ ብሰላም ናብ እያሱ ምምላሶምን ብዛዕባ እቲ ዝገበርዎ ምብጻሕ ዝሃብዎ ሓበሬታን (ቁ. 22–24)። እዚ ዛንታ እዚ ዝያዳ ፍሉይ ዝገብሮ ድማ፡ እታ ቀንዲ ተዋሳኢት ዝነበረት ራሃብ፡ ኣብ ሓድሽ ኪዳን ክልተ ሳዕ ከም ዓባይ እምነት ዝነበራ (እብ. 11:31) ከምኡውን እምነታ ብጽቡቕ ግብሪ ከም ዝተረጋገጸት (ያዕ. 2:25) ተመስጊና ምህላዋ እዩ።

ቁጥር 1-7 ኣብዚ ቁጽርታት እዚ ንርኢ፡

I. እያሱ ንእስራኤል ናብ ከነኣን ክኣትዉ ከለዉ ክትብድል እትኽእል ዝነበረት እዚኣ ኣገዳሲት መተሓላለፊት ንምርኣይ ሰለይቲ ብምልኣኹ ዘርኣዮ ልባምነት (ቁ. 1)። “ኪዱ ነታ ምድሪ፡ ንኤሪኮ እውን ርኣዩዋ።” ሙሴ ሰለይቲ ልኢኹ ነይሩ (ዘኍ. 13) እያሱ ድማ ካብኣቶም ሓደ ነይሩ እሞ፡ እዚ ድማ ሕማቕ ሳዕቤን ኣምጺኡ ነይሩ። ይኹን እምበር፡ እያሱ ሕጂ ሰለይቲ ለኣኸ፡ ከምቶም ቀዳሞት ንብዘላ ምድሪ ንምርኣይ ዘይኮነስ፡ ንኤሪኮ ጥራይ ንምርኣይ እዩ። ንብዘላ ማሕበር ሓበሬታ ንምምጻእ ዘይኮነስ፡ ንእያሱ ጥራይ እዩ። ንሱ ኸም ሓላዊ ሓለቓ ሰራዊት፡ ንህዝባዊ ጥቕሚ ብቐጻሊ ዝሓስብ ነይሩ፡ ብፍላይ ድማ ነቲ ቀዳማይ ስጉምቲ ጽቡቕ ገይሩ ንምውሳድ፡ ኣብ መእተዊ ድማ ከይዕንቀፍ ተጠንቂቑ ነይሩ። እያሱ ብሕቡእ ንምርኣይ ዮርዳኖስ ክሰግር ኣይግባእን ነይሩ፡ የግዳስ ክልተ ሰብኡት (ሰብዓ ሊቃውንቲ ኸም ዝበልዎ፡ ክልተ መንእሰያት) ለኣኸ፡ ካብ ጸብጻቦም ድማ ንኤሪኮ ንምጥቃዕ ስጉምትታቱ ንኽወስድ። ኣብዚ እዚ ንርኢ፡

1. ዓበይቲ ሰባት ብዓይኒ ካልኦት ክርእዩ ግድነት እዩ፡ እዚ ድማ ኣብ ምምራጽ እቶም ዝጥቀሙሉ ሰባት ኣዝዩ ጥንቁቓት ክኾኑ የድሊ፡ ምኽንያቱ ብዙሕ ግዜ ኣብ ታማንነቶም ዝምርኮስ ስለ ዝኾነ።

2. ኣብ ኣምላኽ ዘሎ እምነት ንትግሃትና ኣብ ምጥቃም ቅኑዕ መንገዲታት ከየዕንቅፍ ዘይኮነስ፡ ከም ዝድግፍ እዩ። እያሱ ኣምላኽ ምስኡ ከም ዘሎ ይተኣማመን፡ ገና ግን ሰባት ቅድሚኡ ይልእኽ። ትጽቢትና ንጻዕርና እንተ ኣሕሊኽዎ፡ ንኣምላኽ ኣይንእምንን ኢና፡ የግዳስ ንፍትን ኢና።

3. እዞም ሰባት እዚኦም ነዚ ሓደገኛ ዕማም ንምፍጻም ክንደይ ድሉዋት ከም ዝነበሩ ርአ። ህይወቶም ኣብ ሓደጋ ከም ዘእተዉ እናፈለጡ እኳ እንተኾኑ፡ ንእያሱ ሓለቓ ሰራዊቶም ብምእዛዝ፡ ንኣገልግሎት ሰራዊት ብቕንኣት፡ ከምኡውን ብሓይሊ እቲ ንእስራኤል ብሓፈሻ ዝሕሉ፡ ንነፍሲ ወከፍ እስራኤላዊ ድማ ኣብ መገዲ ግቡኡ ዝከላኸል ኣምላኽ ብምውካል ተወጢሖም።

II. ኣምላኻዊ ምድላው ንሰለይቲ ናብ ቤት ራሃብ ምምርሑ። ዮርዳኖስ ከመይ ገይሮም ከም ዝሰገሩ ኣይተነግረናን፤ ናብ ኤሪኮ ግን በጽሑ፡ እታ ኻብቲ ርባ ኣስታት ሸውዓተ ወይ ሾሞንተ ማይልስ ዝርሕቀት ዝነበረት። ኣብኡ ድማ ምቹእ መዕረፊ እናደለዩ ናብ ቤት ራሃብ ተመሪሖም፡ ኣብዚ ድማ ኣመንዝራ ተባሂላ ተጸዊዓ ኣላ። ንሳ ቕድሚ ሕጂ ሕማቕ ስም ዝነበራ ሰበይቲ እያ ነይራ፡ እቲ ነቀፌታ ድማ ምስ ስማ ተጣቢቑ ነይሩ፡ እኳ ደኣ ሓድሽ ግዜ ተነሲሓን ተመሊሳን እንተኾነት። ስምኦን ለምጻም (ማቴ. 26:6)፡ ካብ ለምጹ እንተነጸሐ እኳ፡ ንነዊሕ እዋን ኣብ ስሙ ነቀፌታኡ ጸይሩ ነይሩ፤ ከምኡ ድማ ራሃብ ኣመንዝራ። ኣብ ሓድሽ ኪዳን ድማ ከምኡ ተጸዊዓ ኣላ፡ ኣብኡ ድማ እምነታን ጽቡቕ ግብራን ተመስጊኑ ኣሎ፡ እዚ ድማ ንዓና ኸምዚ ንምምሃር እዩ፡

1. ናይ ሓጢኣት ዓብይነት ብግዜኡ ብሓቂ እንተ ተነሲሕናሉ፡ ንይቕረ በሃሊ ምሕረት ዕንቅፋት ከም ዘይኮነ። ቀረጥቲን ኣመንዝራታትን ናብ መንግስቲ መሲሕ ከም ዝኣትዉ፡ ናብ ኩሉ መሰላት እታ መንግስቲ ድማ ብደሓን ከም ዝተቐበሉ ንንበብ፡ ማቴ. 21:31።

2. ብዙሓት ቅድሚ ምምላሶም ኣዝዮም ክፉኣትን ሕሱራትን ዝነበሩ፡ ድሕሪኡ ግን ኣብ እምነትን ቅድስናን ዓብዪ ደረጃ ዝበጽሑ ከም ዘለዉ።

3. እቶም ብጸጋ ካብ ሓጢኣት ንእስነቶም ዝተነሰሑ እኳ እንተኾኑ፡ ነቀፌታኡ ክጸውሩ ክጽበዩ ኣለዎም፡ ብዛዕባ ጥንታዊ ጌጋታቶም ምስ ሰምዑ ድማ ንንስሓኦም ከሐድሱ፡ ከም መርኣያኡ ድማ ብትዕግስቲ ክሰምዕዎ ኣለዎም። እስራኤል ኣምላኽ፡ ከም ዝረአ ዘሎ፡ ኣብ ኩላ ኤሪኮ ሓደ ፈታዊ፡ ሓደ ደጋፊ ጥራይ ነይርዎም፡ ንሳ ድማ ራሃብ ኣመንዝራ እያ ነይራ። ኣምላኽ ብዙሕ ግዜ ንዕላማታቱን ንጥቕሚ ቤተ ክርስትያኑን ብዝተፈላለየ ስነ-ምግባር ዘለዎም ሰባት ተጠቒሙ እዩ። እዞም ሰለይቲ እዚኦም ናብ ካልእ ቤት እንተ ዝኸዱ ነይሮም፡ ብርግጽ ምተዋህቡን ብዘይ ምሕረት ምተቐትሉን ነይሮም። ኣምላኽ ግን ንሳቶም ከይፈለጡ፡ እሙን ዝኾኖም ፈታዊ ወይ ደጋፊ ኣበይ ከም ዝነበሮም ይፈልጥ ነይሩ እሞ ናብኡ መርሖም። ከምዚ ድማ እቲ ንዓና ኣዝዩ ዘይተጸበናን ብኣጋጣሚ ዝመስለናን ነገር፡ ንዓበይቲ ዕላማታቱ ንምፍጻም ብኣምላኻዊ ምድላው ብዙሕ ግዜ ይቕየር። እቶም ኣብ መገዶም ንኣምላኽ ብእምነት ዝእመኑ ድማ ብዓይኑ ክመርሖም እዩ። ኢሳ. 36:19, 26 ርአ።

III. ራሃብ ንእስራኤላውያን ብምቕባልን ብምሕላውን ዘርኣየቶ ኣምላኻዊ ፍርሃት። እቶም ህዝባዊ ኣባይቲ ዝሕልዉ ንኹሎም ዝመጹ ይቕበሉ፡ ንእንግዶኦም ድማ ብስልጣን ክሕዝዎም ግቡእ ከም ዝኾኖም ይሓስቡ። ራሃብ ግን ንእንግዶኣ ካብ ልሙድ ንላዕሊ ስልጣን ኣርኣየቶም፡ ኣብቲ ዝገበረቶ ድማ ዘይተለምደ መርገጽ ተኸተለት፤ ንሳ ብእምነት እያ ነቶም ንጉሳን ሃገራን ኲናት ዝኣወጁሎም ብሰላም ዝተቐበለቶም፡ እብ. 11:31።

1. ናብ ቤታ ብደሓን መጹ በለቶም፤ ኣብኡ ድማ ዓረፉ፡ እኳ ደኣ ብዝበለቶ (ቁ. 9) ካበይ ከም ዝመጹን ዕላማኦም እንታይ ከም ዝነበረን ትፈልጥ ከም ዝነበረት እንተ ተራእየ።

2. ናብ ከተማ ክኣትዉ ከለዉ ከም ዝተዓዘብዋም፡ ጥርጣረ ድማ ከም ዝተፈጥረ ምስ ፈለጠት፡ ኣብ ልዕሊ እቲ ጽርግግ ዝበለ ናይ ቤት ጣራ ሰወረቶም፡ ብኣስሓይታ ተልባ ድማ ከበበቶም (ቁ. 6)፡ ስለዚ ድማ ሓለፍቲ ክደልይዎም እንተ ዝመጹ፡ ኣብኡ ከይተረኽቡ ክጸንሑ ይኽእሉ ነይሮም። ብእዚኣተን ኣስሓይታ ተልባ፡ ንሳ ባዕላ ኣብ ጣራ ንጸሓይ ንምድርቃስ ዘንበለቶም፡ ንምድቋስን ንመንሽሮ ንምድላውን፡ ንሳ ሓንቲ ኻብቲ ጽቡቕ ባህርያት ናይ ጽብቕቲ ሰበይቲ ከም ዝነበራ ይረአ፡ ኣብ ካልኦት እንተ ዘይተማልአት እኳ፡ ንሱፍን ተልባን ትደሊ ነይራ፡ ብድሌታ ድማ ብኢዳ ትሰርሕ ነይራ፡ ምሳ. 31:13። ካብዚ ናይ ሓቀኛ ትግሃታ ኣብነት፡ ቕድሚ ሕጂ ዝኾነት ትኹን እምበር፡ ሕጂ ግን ኣመንዝራ ከም ዘይነበረት ክንተስፎ ንኽእል ኢና።

3. ብዛዕባኦም ምስ ተሓተተት፡ ኣብ ቤታ ከም ዘይነበሩ ነጸለት፡ ነቶም ንምድላይ ዝመጹ ሓለፍቲ ድማ ብሓሶት ኣሳጊራቶም፡ ከምኡ ድማ ኣድሓነቶም። ንጉስ ኤሪኮ ብዛዕባኦም ክሓትት ምልኣኹ ኣየገርምን እዩ (ቁ. 2, 3)፤ ጸላኢ ኣብ ደገኡ ምስ በጽሐ ክፈርህ ምኽንያት ነይርዎ፡ ፍርሑ ድማ ንኹሎም ኣጋይሽ ጥርጡርን ቀናእን ገበሮ። ንራሃብ ነቶም ሰባት ከም ሰለይቲ ንምሕላፍ ከተውጽኦም ክሓትታ ምኽንያት ነይርዎ፤ ራሃብ ግን ንሳቶም ከም ዝፈለጥቶም ወይ ኣበይ ከም ዘለዉ ከም ዝፈለጥቶም ጥራይ ዘይኮነስ ነጸለት፡ የግዳስ ኣብታ ከተማ ካልእ ምድላይ ከይግበር ኢላ፡ ነቶም ደለይቲ እንደገና ከም ዝኸዱን ብርግጽ ድማ ክረኽብዎም ከም ዝኽእሉን ነገረቶም፡ ቁ. 4, 5። ሕጂ፡ (1.) እዚ ጽቡቕ ግብሪ ከም ዝነበረ ንርግጽ፡ ብሃዋርያ (ያዕ. 2:25) ተቐዲሱ ኣሎ፡ ኣብኡ ድማ ብግብሪ ኸም ዝጸደቐት ተነጊሩ ኣሎ፡ እዚ ድማ ንመልእክተኛታት ከም ዝተቐበለቶም፡ ብኻልእ መገዲ ድማ ከም ዝሰደደቶም ተገሊጹ ኣሎ፡ እዚ ድማ ብእምነት እያ ገይራቶ፡ ከምዚ ዝኣመሰለ እምነት ድማ ካብ ፍርሂ ሰብ፡ እንተላይ ካብ ቁጥዓ ንጉስ ልዕሊኡ ገይርዋ። ብዛዕባ እቲ ንእስራኤል ዝተገብረ ተኣምራት ዝሰምዓቶ ጸብጻብ ተኣሚና፡ ኣምላኾም ሓደ ሓቀኛ ኣምላኽ ከም ዝኾነ፡ ስለዚ ድማ ኣብ ከነኣን ዝነበሮም ዝተገልጸ ዕላማ ብርግጽ ከም ዝፍጸም ኣሚና። ብእዚ እምነት እዚ ድማ ምስኦም ወገነት፡ ሓለወቶም፡ ሞገሶም ድማ ደለየት። “ኣምላኽ ናትኩም እዩ፡ ከነኣን ድማ ናትኩም እያ እብል፡ ግን ዝኾነ ይኹን ደግነት ክገብረልኩም ኣይደፍርን እየ” እንተ ዝበለት ነይራ፡ እምነታ ምሟተን ዘይነጥፍን ምኾነ፡ ኣይምጸደቐትን ድማ። ግን ብእዚ እምነታ ህያው ከም ዝነበረን ንጡፍ ከም ዝነበረን ተራእየ፡ ንሳ ንርእሳ ንኣዝዩ ዓብዪ ሓደጋ፡ እንተላይ ንህይወታ፡ ንእምነታ ብምእዛዝ ኣቃልዓታ። ማስታወሻ፡ እቶም ንኣምላኽ ክደፍሩ ኣብ ልቦም ዝረኽቡ ጥራይ እዮም ሓቀኛታት ምእመናን፤ እቶም ብእምነት ንእግዚአብሔር ኣምላኾም ዝገብሩ ድማ ንህዝቡ ህዝቦም ይገብሩ፡ ዕድሎም ድማ ምስኦም ይገብሩ። እቶም ንኣምላኽ መዕቆቢኦምን መሕብኢኦምን ዝገብሩ፡ ብድሌቶም ንህዝቡ ኣብ እዋን ኣድላይነት ክሕብኡ ብምድላዎም ምስጋናኦም ከርእዩ ኣለዎም።