መጽሓፍ እያሱ 23

23:1-10 እያሱ ኣሪጉ ዝሞት ጊዜኡ በጺሑ ነበረ፤ ሕጂ ዝበሎ ድማ ብጥንቃቐ ይከታተሉ። ኣምላኽ ብዘመኑ ዝገበረሎም ዓበይቲ ነገራት ድማ ኣዘከሮም። ኣዝዮም ትብዓተኛታት ክኾኑ ተማሕጸኖም። እቲ ዝተጻሕፈ ብጥንቃቐ ሓልውዎ፣ ብትግሃት ግበርዎ፣ ብቕንዕና ድማ ተኸታተልዎ። ከምኡ’ውን፣ ኣምልኾ ጣኦት ኣህዛብ ከይርስዖ፣ ከቶ ድማ ከይብገስ ኣዝዩ ብጥንቃቐ ክጽዕሩ ተማሕጸኖም። ኣብ መንጎ ክርስቲያን ኣስማት ኣምላኽቲ ኣህዛብ ብብዝሒ ክጥቀሙሎምን ከም ንቡር ነገር ክርእይዎምን ምዃኑ የሕዝን። እያሱ ድማ ኣዝዮም ጽኑዓት ክኾኑ ተማሕጸኖም። ኣብ መንጎኦም ብዙሓት ዘይቅኑዕ ነገራት ክህልዉ ይኽእሉ ነበሩ፣ ግናኸ ንእግዚኣብሔር ኣምላኾም ኣይሓደግዎምን ነበሩ፤ ንሰባት ዝሓሹ ንምግባር ዝሓሸ መገዲ ድማ እቲ ኣብኦም ዘሎ ዝበለጸ ምውጻእ እዩ።

ምዕራፍ 23

ኣብዚ ምዕራፍ እዝን ኣብ ዝቕጽል ምዕራፍን፣ እያሱ ቅድሚ ሞቱ ንህዝቢ እስራኤል ዝሰበኾም ክልተ ስንብቶም ዝኾኑ ስብከታት ኣለዉና። ናይ ዝመጽእ ወለዶ ህንጥዩነት ንምምላእ እንተ ዝሓስብ ነይሩ፣ እቲ እስራኤል ኣብ ሓደስቲ ዝተቖጻጸርዎም ቦታታት ዝገበርዎ ምጥያስ፣ ሕርሻኦም፣ ኢንዱስትሪኦም፣ ንግዶም፣ ልማዶም፣ ቤት ፍርድታቶም፣ ከምኡ’ውን ናይቲ ሓድሽ መንግስቶም ሕገ-መንግስቲ ዝገልጽ ጸብጻብ ምሓዘ ነይሩ፣ እዚ ድማ ሓደ ሰብ ክፈልጦ ዝምነዮ እዩ፤ እንተኾነ ግን፣ እቲ ኣብ መዝገባት እዚ መጽሓፍ እዚ ዝሓሰቦ፣ ንዝመጽእ ወለዶ ሃይማኖታዊ ስምዒትን ግቡኦም ንኣምላኽን ከውርሱ እዩ ነይሩ፤ ስለዚ፣ ነዚ ነገራት እዚ ብምሕላፍ፣ እዚኦም ድማ እቲ ልሙድ ትሕዝቶ ናይ ሓደ ታሪኽ እዮም፣ ኣብዚ ንኣንባቢኡ እቲ እያሱ ንእስራኤል ምስ ኣምላኾም ንዝኣተዉዎ ኪዳን እሙናት ክኾኑ ንምምጓት ዝወሰዶም ኣገባባት የሕልፈሉ ኣሎ፣ እዚ ድማ ኣብቶም እዚ ምኽንያታት እዚ ዝቕርኡ ዝመጽእ ወለዶ ጽቡቕ ጽልዋ ክገብር ይኽእል እዩ፣ ከምቲ ኣብቲ ሽዑ ዝሰምዖም ወለዶ ዝገበሮ ተስፋ ንገብር። ኣብዚ ምዕራፍ እዚ ኣለና፣

I. ኣኼባ መራሕቲ ህዝቢ ተጸዊዑ (ቁ. 1, 2)፣ ምናልባት ብዛዕባ ሓባራዊ ጉዳያት ምድሮም ንምምኻር፣ ከምኡ’ውን ድሕሪ ገለ ዓመታት ምፍታን፣ ብጥበቦም ዝተረፈ፣ ዝጎደለ ነገር ንምምላእ።

II. ስብከት እያሱ ንኣቶም ከም መኽፈቲ፣ ወይ ምናልባት ከም መዛዘሚ ናይቲ ኣኼባ፣ ንምስማዕ እዚ ድማ እቲ ዋና ዕላማ ምእካቦም እዩ ነይሩ። ኣብኡ፣

1. እያሱ ኣምላኽ እንታይ ከም ዝገበረሎም (ቁ. 3, 4, 9, 14)፣ ከምኡ’ውን እንታይ ካልእ ክገብር ከም ዝዳሎ (ቁ. 5, 10) ኣዘኻኺርዎም ኣሎ።

2. ንኣምላኽ ግቡኦም ብጥንቃቐን ብጽንዓትን ክቕጽሉ ኣተባቢዕዎም (ቁ. 6, 8, 11)።

III. ምስቶም ጣኦታት ዘምልኹ ጎረባብቶም ዝኾነ ምቅርራብ ከይገብሩ ኣጠንቂቕዎም (ቁ. 7)።

IV. ካብ ኣምላኽ እንተ ዝርሕቑን ናብ ጣኦታት እንተ ዝምለሱን፣ ብዛዕባ እቲ ዘስዕቦ ዘስካሕክሕ ሳዕቤን ግልጺ መጠንቀቕታ ሂብዎም (ቁ. 12, 13, 15, 16)። ኣብዚ ኩሉ ንኣምላኹ ቀናእ፣ ንእስራኤል ድማ ብኣምላኻዊ ቅንኣት ዝቐንአ ምዃኑ ኣርእዩ።

ቁጽሪ 1-10

ብዛዕባ እቲ እያሱ ዝኣወጆ ሕጊ ዝምልከት፣

I. ብዛዕባ እቲ ቦታ እዚ ሓፈሻዊ ኣኼባ ዝተኻየደሉ ዝኾነ መወከሲ የለን፤ ገሊኦም ኣብ ቲምናተ-ሴራሕ፣ ናይ እያሱ ከተማ፣ ዝነበረሉ ቦታ፣ ካብኡ ድማ ብዕድመ ዝደኸመ ስለ ዝነበረ ክንቀሳቐስ ኣይከኣለን ይብሉ። እንተኾነ ግን፣ ንሱ ከምዚ ዝበለ ክብሪ ከም ዝወሰደ ኣይረአን፤ ስለዚ እዚ ኣኼባ እዚ ኣብ ሲሎ፣ ድንኳን ምርኻብ ዝነበረሉ፣ ከምኡ’ውን ምናልባት ኩሎም እቶም ዝኽእሉ ዝነበሩ ተባዕትዮ ኣብዚ ግዜ እዚ ኣብ ቅድሚ እግዚአብሔር ንምምላኽ፣ ኣብ ሓደ ካብቶም ሰለስተ ዓበይቲ በዓላት፣ እያሱ ነዚ ትእዛዝ እዚ ንምሃቦም ዕድል ዝወሰደሉ፣ ከም ዝመጹ ዝያዳ ዝኸውን እዩ።

II. ብዛዕባ እቲ እዚ ዝተገብረሉ ግዜ ሓፈሻዊ መወከሲ ጥራይ ኣሎ። እግዚአብሔር ዕረፍቲ ድሕሪ ምሃቡ ነዊሕ ጸኒሑ እዩ ነይሩ፣ እንተኾነ ግን ክንደይ ነዊሕ ከም ዝነበረ ኣይተገልጸን፣ ቁ. 1። እዚ ድማ፣

1. እስራኤል ኣብ ከነኣን ናይ ዕረፍቶምን ጥሪቶምን ምቾት ንምፍላጥን ናይቲ ጽቡቕ ምድሪ ረብሓታት ንምጥቃምን ግዜ ዝነበሮም ክሳብ ዝኸውን ነዊሕ እዩ ነይሩ።

2. እያሱ ብኸመይ መንገዲ ብምቅርራብ ምስቶም ዝተረፉ ከነኣናውያን ክበላሸዉ ከም ዝኽእሉ ንምርኣይ ግዜ ዝነበሮ ክሳብ ዝኸውን ነዊሕ እዩ ነይሩ፣ ስለዚ ድማ ንኣቶም ንምዕጣቕ ተጠንቂቑ።

III. እቶም እያሱ ነዚ ስብከት እዚ ዝገበረሎም ሰባት፦ ንኹሉ እስራኤል፣ ማለት ንሽማግለታቶም፣ ወዘተ.። ከምኡ ተባሂሉ ክንበብ ይኽእል እዩ፣ ቁ. 2። ኩሎም ክሰምዑ ኣይከኣሉን፣ እንተኾነ ግን ንኹሎም ሽማግለታት፣ ማለት ንምስጢራውያን መማኸርቲ፣ እዚኦም ድማ ድሕሪ ግዜ ዓቢይ ሳንሄድሪን ዝመስረቱ፣ ንመራሕቲ ነገዳት፣ ማለት ንመኳንንትን ልኡኻትን ናይ ነፍሲ ወከፍ ሃገሮም፣ ንዳያኑ ኣብ ሕግታት ዝሰልጠኑ፣ ንገበነኛታትን ጉዳያትን ዝፈርድን ፍርዲ ዝህብን፣ ከምኡ’ውን ኣብ መወዳእታ ንሓለፍቲ ወይ ሸሪፋት፣ እዚኦም ድማ ንትግባረ እቶም ፍርድታት ሓላፍነት ዝተዋህቦም፣ ጸዊዑ። እያሱ ነዚኦም ኣኪቡ፣ ንኣቶም ድማ ተዛሪቡ፣

1. እቲ ዝበሎ፣ ወይ ድማ ትርጉሙን ትሕዝቶኡን፣ ኣብ ትሕቲኦም ንዘለዉ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ሃገሮም ንምብጻሕ፣ ከምኡ’ውን እዚ ትእዛዝ እዚ ኣብ መላእ ሃገር ክዝርጋሕ።

2. ምኽንያቱ፣ ንኣምላኽ ንምግልጋልን ንምጥባቕን እንተ ዝቕበሉ፣ ብጽልዋኦም ኣብ ልዕሊ እቲ ህዝቢ እሙናት ክገብርዎም እዮም። ዓበይቲ ሰባት ጽቡቓት ሰባት እንተኾኑ፣ ንብዙሓት ጽቡቓት ንምግባር ክሕግዙ እዮም።

IV. ኩነታት እያሱ ነዚ ትእዛዝ እዚ ክህቦ ከሎ፦ ኣሪጉን ብዕድመ ዝደኸመን ነበረ (ቁ. 1)፣ ምናልባት ኣብ ናይ ህይወቱ ናይ መወዳእታ ዓመት እዩ ነይሩ፣ ንሱ ድማ 110 ዓመት ኖሩ፣ ምዕ. 24:29። ንሱ ባዕሉ ድማ ኣብ ፈለማ ናይ ስብከቱ ቃላት ይገልጾ ኣሎ፣ ቁ. 2። ክጅምር ከሎ ኣሪጉ፣ ገለ ዓመታት ቅድሚ ሕጂ፣ ኣምላኽ ኣዘኻኺርዎ (ምዕ. 13:1)፦ ኣሪግካ ኢኻ። ሕጂ ግን ንሱ ባዕሉ ናይ ዕድመ ምድኻም ክሳብ ክንድኡ ስለ ዝተሰምዖ፣ ክነግሩዎ ኣየድለዮን፣ ንሱ ባዕሉ ብቐሊሉ ይዛረብ፦ ኣሪገን ብዕድመ ደኺመን ኣለኹ። ንሱ ይጥቀመሉ፣

1. ከም ክርክር ምስ ነፍሱ ነዚ ትእዛዝ እዚ ንምሃቦም፣ ምኽንያቱ ኣሪጉ ስለ ዝነበረ ንእሽቶ ግዜ ጥራይ ምሳታቶም ክኸውን፣ ክምክርን ክምህርን ከም ዝኽእል ይጽበ ነበረ፣ ስለዚ ድማ (ከምቲ ጴጥሮስ ዝበሎ፣ 2 ጴጥ. 1:13) ኣብዚ ድንኳን እዚ ክሳብ ዘሎ፣ ኩሉ ዕድላት ክጥቀም እዩ ንግቡኦም ከዘኻኽሮም፣ ብምድኻም ዕድመኡ ድማ ነዚ ድንኳን እዚ ብቕልጡፍ ክገድፎ ከም ዘለዎ ይፈልጥ፣ ድሕሪ ሞቱ ድማ ከም ሕጂ ዝነበሩ ጽቡቓት ኾይኖም ክቕጽሉ ይምነ። ሞት ናባና ክቕልጥፍ ከሎ ክንርኢ ከለና፣ እዚ ድማ ናይ ህይወት ስራሕና ብኹሉ ሓይልና ንምስራሕ ከነተባብዓና ይግባእ።

2. ከም ክርክር ምስኦም ዝበሎ ንምስማዕ፣ ኣሪጉን ተመክሮ ዘለዎን ስለ ዝነበረ፣ ስለዚ ድማ ዝያዳ ክኽበር ይግባእ፣ ምኽንያቱ መዓልታት ክዛረባ ይግባእ፤ ኣብ ኣገልግሎቶም ኣሪጉ፣ ንጽቡቖም ድማ ነፍሱ ኣሕሊፉ ሂቡ፣ ስለዚ ድማ ብኣቶም ዝያዳ ክኽበር ይግባእ። ኣሪጉን ክመውት ዝቐረበን ነበረ፤ ነዊሕ ግዜ ክሰብከሎም ኣይክህልዎምን፤ ስለዚ ሕጂ ዝበሎ ይርኣዩ፣ ንዝመጽእ ግዜ ድማ ኣብ መዝገብ ይሕዝዎ።

V. እቲ ስብከት ባዕሉ፣ ዕላማኡ ድማ ንኣቶም እንተ ዝኸውን፣ ንኣቶምን ንዘርኦምን ድሕሪኦም፣ ኣብ ሓቀኛ እምነትን ኣምልኾ ኣምላኽ እስራኤልን ክጸንዑ ንምሕባር እዩ።

1. ኣምላኽ ኣብ ግዜኡን ኣብ ትሕቲ ምምሕዳሩን ዝገበረሎም ዓበይቲ ነገራት የዘኻኽሮም ኣሎ፣ ምኽንያቱ ኣብዚ ካብዚ ንላዕሊ ናብ ድሕሪት ኣይከይድን እዩ። ንምርግጋጽ እዚ ድማ ናብ ኣዒንቶም ይምሕጸን (ቁ. 3)፦ “እግዚአብሔር ኣምላኽኩም ዝገበሮ ኩሉ ርኢኹም ኢኹም። ኣነ ዝገበርክዎ ወይ ንስኻትኩም ዝገበርኩምዎ ኣይኮነን (ንሕና ኣብ ኢድ ኣምላኽ መሳርሒ ጥራይ ኢና)፣ የግዳስ ኣምላኽ ባዕሉ ብኣባይን ምእንታኹምን ዝገበሮ እዩ።”

(1.) ብዙሓት ዓበይትን ሓያላትን ህዝብታት (ከምቲ ሽዑ ዝነበረ ደረጃ ህዝብታት) ካብቲ ኣብቲ ግዜ እቲ ኣብ ገጽ ምድሪ ካብ ዝነበሩ ዝበለጸ ጽቡቕ ሃገር ተባሪሮም፣ ንእስራኤል ቦታ ንምግባር። “ንኣቶም ፍጡራቱ ዝነበሩ ህዝብታት፣ ናይ ኢዱ ስራሕ፣ ከምኡ’ውን ሓደስቲ ፍጡራት ገይሩ ንኣገልግሎቱ ዘሰላስሎም ዝነበረ፣ እንታይ ከም ዝገበረሎም ትርእዩ ኣለኹም፤ ገና ግን ምእንታኹም እንታይ ጥፍኣት ከም ዝገበረሎም ርኣዩ (ቁ. 2)፣ ካብ ቅድሚ ዓይንኹም ብኸመይ ከም ዘባረሮም (ቁ. 9)፣ ምስኡ ዝኾነ ዋጋ ዘይብሎም ከም ዝኾኑ፣ ምስኣቶም ክነጻጸሩ ዓበይትን ሓያላትን እኳ እንተነበሩ።”

(2.) ኣይተባረሩን ጥራይ (እዚ ክኸውን ይኽእል እዩ ነይሩ፣ ገና ግን ሓድሽ ምጥያስ ንምጅማር ናብ ካልእ ዝወሓደ ሃብታም ሃገር ክስደዱ ይኽእሉ ነይሮም፣ ንኣብነት ናብቲ እስራኤል ነዊሕ ግዜ ዝተንከራበሉ በረኻ፣ ከምኡ ድማ ቦታኦም ምስኦም ጥራይ ምተለዋወጡ ነይሮም)፣ የግዳስ ኣብ ቅድሚኦም ተረጊጾም፤ ብዝኸኣልዎ ዓብዪ ንጽልና ተቓዊሞምዎም እኳ እንተነበሩ፣ ገና ግን ኣብ ቅድሚኦም ተገዚኦም፣ እዚ ድማ ምድሮም ምውራስ ንእስራኤል ዝያዳ ክብሪ ዝሃበ፣ ከምኡ’ውን ናይ ሓይልን ሕያውነትን ኣምላኽ እስራኤል ዝያዳ ብሩህ ኣብነት እዩ (ቁ. 3)፦ “እግዚአብሔር ኣምላኽኩም መሪሑኩም፣ መጊቡኩም፣ ሓልዩኩም ጥራይ ዘይኮነስ፣ ከም ሰብኣይ ውግእ ኮይኑ ምእንታኹም ተዋጊኡ እዩ”፣ በዚ ስም እዚ እዩ ድማ ካብ ግብጺ ምስ ኣውጽኦም ኣብ መንጎኦም ዝፍለጥ ዝነበረ፣ ዘጸ. 15:3። ኩሎም ዓወታቶም ክንደይ ግልጽን ቀሊልን ነበሩ፣ ኣብቲ እዚ ነዊሕ ውግእ እዚ ዝካየደሉ ዝነበረ ግዜ፣ ዝኾነ ሰብ ኣብ ቅድሚኦም ደው ክብል ኣይከኣለን (ቁ. 9)፣ ማለት፣ ንኣቶም ንምፍርራሕ፣ ዝኾነ ዕንቅፋት ንምፍጣር፣ ወይ ድማ ንምዕባለ ዓዋቲ ሰራዊቶም ንምዕጋት፣ ንኣቶም ንምቅዋም ኣይከኣለን። ኣብ ኩሉ ውግእ ዓዊቶም፣ ኣብ ኩሉ ከበባ ድማ ከተማ ተቖጻጺሮም፤ ኣብ ቅድሚ ዓይ ዝነበሮም ስዕረት ብፍሉይ ምኽንያት ዝኾነ፣ ንእሽቶ ዝነበረ፣ ከምኡ’ውን ምስ ኣምላኽ ብኸመይ ኩነታት ከም ዝነበሩ ንምርኣይ ጥራይ ዘገልገለ እዩ፤ እንተኾነ ግን፣ ኣብ ውግኣት ከነኣን ከም ሰራዊት እስራኤል ዝበለ ብቐጻሊ ዘይቋረጽ ዓወታት ዝተዓወተ ሰራዊት ከቶ ኣይነበረን።

(3.) ንከነኣናውያን ኣይሰዓርዎምን ጥራይ፣ የግዳስ ምድሮም ብምሉእ ተዋሂብዎም (ቁ.