መጽሓፍ መሳፍንቲ 13

13:1-7 እስራኤል ሓጢኣት ገበሩ፡ ሽዑ ኣምላኽ ድማ እንደገና ናብ ኢድ ፍልስጥኤማውያን ኣሕሊፉ ሃቦም። እስራኤል ኣብዚ መከራ እዚ እንከለዉ፡ ሳምሶን ተወልደ። ወለዱ ንነዊሕ እዋን ውሉድ ኣይነበሮምን። ብዙሓት ዓበይቲ ሰባት ካብ ከምዚአን ኣደታት ተወሊዶም። ንነዊሕ እዋን ዝተጸበኻዮም ምሕረታት፡ ብዙሕ ግዜ ፍሉያት ምሕረታት ይኾኑ፤ ብእኦም ከኣ ካልኦት ኣብ ምሕረት ኣምላኽ ተስፋኦም ከየቋርጹ ይተባብዑ። እቲ መልኣኽ ንመከራኣ ኣስተብሃለ። ኣምላኽ ብዙሕ ግዜ ንህዝቡ ኣዝዩ ብግቡእ እዋኑ፡ መከራኦም ኣዝዩ ኣብ ዝስምዖም ግዜ ጽንዓት ይልእከሎም። እዚ ኣድሓናይ እስራኤል እዚ ንኣምላኽ ክውፈይ ይግባእ። ሰበይቲ ማኖኣ እቲ መልኣኽ ካብ ኣምላኽ ከም ዝኾነ ኣሚና ነበረት። ንሰብኣያ ብዛዕባ እቲ ተስፋን ብዛዕባ እቲ ትእዛዝን ዝርዝራዊ መግለጺ ሃበቶ። ሰብኡትን ኣንስትን ምስ ኣምላኽ ዝገበሩዎ ሕብረት ተመኩሮኦምን ምስኡ ኣብ ምፍላጥ ዝገበሩዎ ዕቤት'ውን ንሓድሕዶም ክነግራኦም ይግባእ፡ ንሓድሕዶም ኣብ ቅዱስ መንገዲ ምእንቲ ክሕጋገዙ።

ምዕራፍ 13 ኣብዚ ምዕራፍ እዚ፡ ታሪኽ ሳምሶን፡ እቲ ኣብዚ መጽሓፍ እዚ ተመዝጊቡ ዘሎ ናይ እስራኤል ዳኛታት ዝነበረ ናይ መወዳእታ ዳኛ፡ ቅድሚ ኤሊ ዝነበረ፡ ይጅምር። እቲ ብዛዕባኡ ተዘንትዩ ዘሎ ፍጻሜታት፡ ካብ መጀመርታ ክሳዕ መወዳእታ፡ ኣዝዩ ዘገርምን ዘይተለምደን እዩ። እቲ ኣብዚ ታሪኽ እዚ ዝገበሮ ኣበርክቶ ብሓቂ ዓብዪ እዩ፡ ገና ግን ካብቶም ቅድሚኡ ዝነበሩ ኣዝዩ ፍሉይ እዩ። ኣብ ርእሲ ቤት ፍርዲ ወይ ሰራዊት ኰይኑ ርኢናዮ ኣይንፈልጥን፡ ኣብ ዝፋን ፍርዲ ወይ ኣብ መዓርፎ ውግእ እውን ኣይነበረን፡ እንተኾነ ግን፡ ብውልቁ፡ ዓብዪ ወነንቲ ሃገሩ፡ ንጸላእታን ጨቋኒኣን ድማ ዘፍርህ መቕጻዕትን መገደብን ነበረ። ንሱ ፍሉይ እምነት ዝነበሮ (እብ. 11:32)፡ ብገዛእ ኢዱ ምድሓን ዝገበረ ናይቲ ዝመጽእ ክርስቶስ ክቡር ምሳሌ እዩ ነይሩ። ታሪኽ እቶም ካልኦት ዳኛታት ካብቲ ናብቲ ቦታ ዝዓበዩሉ እዩ ዝጅምር፡ ናይ ሳምሶን ግን ብውልደቱ፡ ኣይፋሉን፡ ብጥንሱ እዩ ዝጅምር፡ መልኣኽ ካብ ሰማይ ናብ ዓለም ኣእትይዎ፡ ከምቲ ድሕሪኡ ንዮሃንስ መጥምቕን ንክርስቶስን ዝኸውን ምሳሌ ኰይኑ። እዚ ኣብዚ ምዕራፍ እዚ ተዘንትዩ ኣሎ።

I. ምኽንያት ምትንሳእ እዚ መድሓኒ እዚ፡ እስራኤል ብፍልስጥኤማውያን ምጭቋና እዩ ነይሩ (ቁ. 1)።

II. ውልደቱ ብመልኣኽ ንኣዲኡ ተነጊሩ (ቁ. 2-5)።

III. ንሳ ነቲ ትንቢት ንኣቦኡ ትነግሮ (ቁ. 6, 7)።

IV. ክልቲኦም ብሓንሳእ ካብቲ መልኣኽ እንደገና ይሰምዕዎ (ቁ. 8-14)፡ ንዕኡ ድማ ብኽብሪ ይቕበልዎ (ቁ. 15-18)፡ ንሱ ድማ፡ ንኣዝዩ ዘገርሞም፡ ኣብ ምፍልላይ ክብሩ ይገልጽ (ቁ. 19-23)።

V. ሳምሶን ተወሊዱ (ቁ. 24, 25)።

ቁጽሪ 1-7 እቲ ቐዳማይ ቁጽሪ፡ ከምቲ ኣቐዲምና ብዙሕ ግዜ ዝረኣናዮ፡ እስራኤል ኣብ ዝነበረትሉ ዓብዪ ጭንቂ፡ ንሓደ መድሓኒ ንምትንሳእ ምኽንያት ዝኾነ፡ ሓጺር ጸብጻብ ይህበና። ከምቲ ዝገበሩዎ፡ ኣብ ቅድሚ እግዚአብሔር ክፉእ ገበሩ፡ ሽዑ ድማ ኣምላኽ፡ ከምቲ ዝገበሮ፡ ኣብ ኢድ ጸላእቶም ኣሕሊፉ ሃቦም። ሓጢኣት እንተዘይነበረ፡ መድሓኒ ኣድላዪ ኣይምኾነን ነይሩ። ሓጢኣት ግን ክበዝሕ ተፈቒዱ፡ ጸጋ ብዝያዳ ምእንቲ ክበዝሕ። እቶም ኣምላኽ ሕጂ ዝሸጠሎም ጸላእቲ፡ እቶም ኣብ መንጎኦም ዝነበሩ፡ እቶም ናብ ጥፍኣት ዝተዋህቡ ናይ መጀመርታን ቀንዲን ህዝብታት ዝነበሩ፡ እቶም ኣምላኽ ንምፍታኖም ዝሓደጎም (ምሳ. 3:1, 3)፡ እቶም ሓሙሽተ መሳፍንቲ ፍልስጥኤማውያን፡ ምስ እስራኤል ክነጻጸሩ ከለዉ ዘይትቘጸሩ ህዝቢ (ሓሙሽተ ፍሉጣት ከተማታት ጥራይ ነይሮምዎም)፡ ገና ግን፡ ኣምላኽ ከም በትሪ ኣብ ኢዱ ምስ ተጠቕመሎም፡ ኣዝዮም ጨቋንን ኣሸገርትን ነበሩ። እዚ ሽግር እዚ ድማ ካብ ዝኾነ ይኹን ንላዕሊ ነዊሕ ጸኒሑ፡ ኣርባዓ ዓመት ቀጺሉ፡ እኳ ደኣ ኩሉ ግዜ ብሓደ ዓይነት ብርቱዕነት ኣይነበረን። እስራኤል ኣብዚ ጭንቂ እዚ ኣብ ዝነበረትሉ እዋን፡ ሳምሶን ተወሊዱ፡ ኣብዚ ድማ ውልደቱ ብመልኣኽ ተነጊሩ ኣሎ። እሞ እዚ ስዒቡ ዘሎ ኣስተብህሉ።

I. ኣመጻጽእኡ። ንሱ ካብ ነገድ ዳን እዩ ነይሩ፡ ቁ. 2። ዳን ማለት ዳኛ ወይ ፍርዲ ማለት እዩ፡ ዘፍ. 30:6። ምናልባት ድማ፡ እቲ ዝሞተ ያእቆብ፡ ዳን ንህዝቡ ኪፈርድ እዩ፡ ማለት፡ “ንህዝቡ ዳኛ ኬውጽእ እዩ፡ እኳ ደኣ ካብ ደቂ ኣግራድ እንተኾነ፡ ከም ሓደ፡ ከም ዝኾነ ይኹን፡ ካብ ኣህዛብ እስራኤል”፡ ዘፍ. 49:16፡ ዝበሎ፡ ንሳምሶን ብምጥማት እዩ ነይሩ። እቲ ዕድል ነገድ ዳን ኣብ ጥቓ ሃገር ፍልስጥኤማውያን እዩ ነይሩ፡ ስለዚ ድማ ካብቲ ነገድ እቲ ዝኾነ ሰብ ንኣኦም መገደቢ ንምግባር ኣዝዩ ዝበለጸ ነበረ። ወለዱ ንነዊሕ እዋን ውሉድ ኣይነበሮምን። ብዙሓት ፍሉጣት ሰባት ካብ ኣዴታት ዝተወልዱ እዮም፡ ንነዊሕ እዋን ውሉድ ዘይብለን ዝነበራ፡ ከም ይስሃቅ፡ ዮሴፍ፡ ሳሙኤል፡ ከምኡ እውን ዮሃንስ መጥምቕ፡ እቲ ምሕረት ምስ መጸ ብዝያዳ ተቐባልነት ክህልዎ ምእንቲ። ዘምሪ፡ ኣቲ መኻን፡ ዘይወለድኪ፡ ኢሳ. 54:1። ማስታወሻ፡ ንነዊሕ እዋን ዝተጸበናዮ ምሕረት፡ ብዙሕ ግዜ ፍሉይ ምሕረት ይኸውን፡ ንምጽባይ ከም ዝግባእ ድማ ይረጋገጽ፡ ብኣኡ ድማ ካልኦት ኣብ ምሕረት ኣምላኽ ተስፋኦም ክቕጽሉ ይበረታትዑ።

II. እቲ ንኣዲኡ ዝመጸ ዜና ብስራት፡ ወዲ ከም እትወልድ። እቲ መልእክተኛ መልኣኽ እግዚአብሔር እዩ ነይሩ (ቁ. 3)፡ ገና ግን ከም ሰብ፡ ብኣካላዊ መልክዕን ክዳውንትን ናይ ነብዪ ወይ ሰብ ኣምላኽ ኰይኑ ተራእዩ። እዚ መልኣኽ እዚ ድማ (ከምቲ እቲ ምሁር ጳጳስ ፓትሪክ ኣብ ቁ. 18 ዝግምቶ) እግዚአብሔር ባዕሉ፡ ማለት፡ ቃል እግዚአብሔር፡ እቲ መሲሕ ክኸውን ዝነበሮ፡ እዩ ነይሩ፡ ስሙ ድማ ግሩም ተባሂሉ ተጸዊዑ፡ ቁ. 18፡ ከምኡ እውን የሆዋ፡ ቁ. 19። እቲ ዓብዪ መድሓኒ ብፍሉይ መገዲ ብዛዕባ እዚ ምሳሌያዊ መድሓኒ እዚ ይግደስ ነይሩ። እዚ ፍሉይ መልእኽቲ እዚ ዝተላእከ፡ ንማኖህን ንሰበይቱን፡ ንዘይፍሉጣት ዳናውያን፡ ኢሉ ኣይነበረን፡ የግዳስ ንእስራኤል ኢሉ እዩ ነይሩ፡ ንሱ መድሓኒኦም ክኸውን ስለ ዝነበሮ፡ እዚ ጥራይ ዘይኮነ (እቲ ንእስራኤል ዝገበሮ ኣገልግሎት ምስቲ ግርማ ሞገስ ምእታዉ ዘይሰማማዕ ስለ ዝመስል)፡ የግዳስ ንመሲሕ ኢሉ እዩ ነይሩ፡ ንሱ ምሳሌኡ ክኸውን ስለ ዝነበሮ፡ ውልደቱ ድማ ብመልኣኽ ክንገር ስለ ዝነበሮ፡ ከምቲ ናይ ሳምሶን ዝነበረ። እቲ መልኣኽ፡ ኣብቲ ዝህቦ መልእኽቲ፡

1. ንጭንቂኣ የስተብህለሉ፡ እንሆ፡ ሕጂ መኻን ኢኺ፡ ኣይትወልድን ኢኺ። ካብዚ፡ ንሱ ነብዪ ምዃኑ ክትፈልጥ ትኽእል እያ፡ እኳ ደኣ ንሳ ዘይትፈልጦን ቅድሚ ሕጂ ርእያቶ ዘይትፈልጥን እንተኾነ፡ ገና ግን እዚ ጭንቂኣ ምዃኑ ይፈልጥ ነይሩ። ንሱ ብዛዕባኡ ዝነገራ፡ ንምውቃሳ ኣይነበረን፡ የግዳስ ምናልባት ኣብዚ እዋን እዚ ብሓቂ ብዛዕባ እዚ ጭንቂ እዚ ትሓስብን ከም ውሉድ ዘይብላ ኰይና ትሓዝንን ስለ ዝነበረት እዩ። ኣምላኽ ንህዝቡ ብዙሕ ግዜ ብግዜኡ መጸናንዒ ይልእከሎም፡ ካብ ሽግሮም ብዝያዳ ኣብ ዝስምዖም እዋን። “ሕጂ መኻን ኢኺ፡ ግን ኩሉ ግዜ ከምኡ ኣይክትኾንኒን ኢኺ”፡ ከምቲ ዝፈርሓቶ፡ “ንነዊሕ እዋን እውን ከምኡ ኣይክትኾንኒን ኢኺ።”

2. ወዲ ከም እትጥንስን ከም እትወልድን የረጋግጸላ (ቁ. 3)፡ ነቲ ምርግጋጽ ድማ ይደግሞ፡ ቁ. 5። ሓይሊ ናይ መለኮታዊ ቃል ንምርኣይ፡ እቲ ዝበለጸ ሓያል ሰብ፡ ከም ይስሃቅ፡ ብሓይሊ ቃል ኪዳንን ብእምነት ኣብቲ ቃል ኪዳንን ዝተወልደ፡ ወዲ ቃል ኪዳን እዩ ነይሩ፡ እብ. 11:11፡ ገላ. 4:23። ብዙሓት ኣንስቲ፡ ንነዊሕ እዋን መኻናት ድሕሪ ምዃነን፡ ብምሕረት ኣምላኽ ወዲ ወሊደን እየን፡ ሳምሶን ግን ብቃል ኪዳን እዩ ነይሩ፡ ምኽንያቱ ምሳሌ ናይቲ ዝተስፈወ ዘርኢ ስለ ዝነበረ፡ እቲ ንነዊሕ እዋን ብእምነት ናይቶም ናይ ብሉይ ኪዳን ቅዱሳን ዝተጸበየ።

3. እቲ ቘልዓ ካብ ጥንሱ ናዝራዊ ክኸውን ይእዝዝ፡ ስለዚ ድማ እታ ኣደ ንሕጊ ናዝራውያን ክትግዛእ ኣለዋ (እኳ ደኣ ኣብ ትሕቲ መብጽዓ ናዝራዊ እንተዘይነበረት)፡ እዚ ቘልዓ እዚ ካብኣ ምግቡ ኣብ ዝረክበሉ እዋን፡ ኣብ ማሕጸን ይኹን ኣብ ጡብ፡ ወይኒ ወይ ብርቱዕ መስተ ኣይትሰቲ፡ ቁ. 4, 5። ኣስተብህሉ፡ እዚ መድሓኒ እስራኤል እዚ ብዝበለጸ መገዲ ንኣምላኽ ዝተወፈየን ምሳሌ ቅድስናን ክኸውን ኣለዎ። ኣምላኽ ካብ መንእሰያቶም ናዝራውያን ከም ዘተንስእ፡ ንህዝቢ ጸጋ ኰይኑ ተዛሪቡሉ ኣሎ፡ ኣሞጽ 2:11። ካልኦት ዳኛታት ካብ ኣምላኽ ዝገበሩዎም ምፍንጫላት ኣዐሪሞም ነይሮም፡ ሳምሶን ግን ካብ ኩሎም ንላዕሊ ንኣምላኽ ዝተወፈየ ኰይኑ ክረአ ኣለዎ። እቲ ብዛዕባ ስሕተታቱ እንተነበብና እውን፡ ናይ ኣምላኽ ናዝራዊ ስለ ዝነበረ፡ ኣብ ኣነባብራኡ፡ እቲ ስርዓት ጥራይ ዘይኮነ፡ እቲ ናይቲ ንእግዚአብሔር ምፍላይ ዝነበረ ትርጉም እውን ከም ዝገለጸ፡ ክንሓስብ ምኽንያት ኣሎና፡ ዘሁ. 6:2። ነቶም ካልኦት ከድሕኑ ዝደልዩ፡ ብፍሉይ ቅድስና ባዕላቶም ክፈልዩ ኣለዎም። ሳሙኤል፡ እቲ ንምድሓን እስራኤል ካብ ፍልስጥኤማውያን ዝቐጸለ፡ ብመብጽዓ ኣዲኡ ናዝራዊ እዩ ነይሩ (1 ሳሙ. 1:11)፡ ከም ሳምሶን ብመለኮታዊ ትእዛዝ። እታ ኣደ እዚ መድሓኒ እዚ ባዕላ ክትስእን ኣለዋ፡ ርኹስ ነገር ድማ ኣይትብላዕ። እቲ ኣብ ካልእ እዋን ፍቑድ ዝነበረ፡ ሕጂ ክሕደግ ነበረ። እቲ ቃል ኪዳን እምነታ ከም ዝፈተነ፡ ከምኡ ድማ እዚ ትእዛዝ እዚ ምእዛዛ ፈቲንዋ፡ ምኽንያቱ ኣምላኽ ካብቶም ጸጋኡ ክህቦም ዝደሊ ክልቲኡ ይሓትት። ጥኑሳት ኣንስቲ፡ ንጥዕና ወይ ንጽቡቕ ኣካላዊ ቅርጺ ናይቲ ፍረ ኣካላተን ዝጎድእ ዝኾነ ይኹን ነገር ብሕሊና ክርሕቑ ይግባእ። ምናልባት ድማ ኣደ ሳምሶን ካብ ወይንን ብርቱዕ መስተን ክትሕረም ዝነበራ፡ ንሱ ናዝራዊ ክኸውን ስለ ዝተሓስበ ጥራይ ዘይኮነ፡ ንሱ ዓብዪ ሓይሊ ዘለዎ ሰብ ክኸውን ስለ ዝተሓስበ እውን እዩ ነይሩ፡ እቲ ምቁርነት ኣዲኡ ድማ ንኣኡ ኣበርክቶ ክገብር እዩ።

4. እቲ ቘልዓ እዚ ንሃገሩ ዝገብሮ ኣገልግሎት ይንበይ፡ ንእስራኤል ከድሕን ኪጅምር እዩ። ማስታወሻ፡ ደቅና ንኣምላኽ ጥራይ ዝተወፈዩ ጥራይ ዘይኮኑ፡ ንጥቕሚ ካልኦትን ንኣገልግሎት ወለዶኦምን ኣጋጣሚ ክኾኑ፡ ኣዝዩ ዝምነ እዩ—ዘይተዓጽዉ፡ ኣብ ትሕቲ መለክዒ ዝተሰወሩ ሻምዑታት ዘይኮኑ፡ የግዳስ ኣብ መብራህቲ ዝተሰቕሉ ሻምዑታት። ኣስተብህሉ፡ ንእስራኤል ከድሕን ኪጅምር እዩ። እዚ ማለት፡ እቲ ጭቆና ፍልስጥኤማውያን ንነዊሕ እዋን ክጸንሕ እዩ፡ ምኽንያቱ ምድሓን እስራኤል ካብኡ ክጅምር እውን ኣይኮነን፡ ሓንቲ ስጉምቲ እውን ኣይትውሰድን፡ እዚ ሕጂ ዘይተወልደ ቘልዓ እዚ፡ ንምጅማሩ ዝኽእል ዓቕሚ ክሳዕ ዝበጽሕ። ገና ግን ንሱ ነቲ ምድሓን ኣይክውድኦን እዩ፡ ንእስራኤል ከድሕን ጥራይ ኪጅምር እዩ፡ እዚ ድማ እቲ ሽግር ገና ክናዋሕ ከም ዘለዎ የመልክት። ኣምላኽ ስራሑ ብቕጽበትን ብብዙሓት ኣእዳውን ንምቕጻል ይመርጽ። ሓደ መሰረት ጽቡቕ ስራሕ ይገብር፡ ካልእ ይሃንጽ፡ ምናልባት ድማ ሳልሳይ እቲ ላዕለዋይ እምኒ የውጽእ።