ኦሪት ዘፍጥረት 5

5:1-5 ኣዳም ብምስሊ ኣምላኽ ተፈጥረ። ግናኸ ምስ ወደቐ፡ ብምስሉ ሓጥእ ኰይኑ፡ ረሲእ፡ ድኹም፡ መሲኪን፡ ከምኡውን መዋቲ ዝዀነ ወዲ ወለደ። ከምኡ ብስጋን ነፍስን ዝቘመ ሰብ ጥራይ ዘይኰነ፡ ከምኡ ሓጥእ እውን ነበረ። እዚ ኣዳም ዝተፈጥረሉ መለኰታዊ ምስሊ ምልስ ዝበለ ነበረ። ስለ ዘጥፍኦ ድማ፡ ንዘርኡ ከሕልፎ ኣይከኣለን። ኣዳም ብጠቕላላ 930 ዓመታት ከበረ። ድሕሪኡ ኸኣ፡ "ናብ ሓመድ ክትምለስ ኢኻ" በቲ ዝተዋህቦ ፍርዲ መሰረት ሞተ። እቲ ፍረ እገዳ ዝበልዓሉ መዓልቲ እንተዘይሞተ እኳ፡ ግን በታ መዓልቲ እቲኣ መዋቲ ኰነ። ሽዑ ምምዋት ጀመረ። ድሕሪኡ ዝነበረት ህይወቱ ዂላ ግዜያዊ ምሕረት ጥራይ ነበረት፡ እተሓርመትን እተፈርደላን ህይወት፡ ተባራባርትን እናሞተት እትኸይድ ህይወት ነበረት። ህይወት ሰብ ብደረጃ ብደረጃ ምምዋት እያ።

ምዕራፍ 5

እዛ ምዕራፍ እዚኣ፡ ካብ ፍጥረት ክሳብ ማይ ኣይሂ ዘሎ ናይ ዓለም ቀዳማይ ዘመን ብሓቂ ዘሎ ታሪኽ እያ። እዚ ኸኣ (ከምቲ ናይ እብራይስጢ ጽሑፍ ሓቂ) 1656 ዓመታት ዝሓዘ እዩ፡ እዚ ድማ ብዕድመታት ኣቦታት፡ እቲ መስመር ክሳብ ኖህ ዝወረደሉ ወዲ ከይወለዱ፡ ብቐሊሉ ክቑጸር ይከኣል እዩ። እዚ ሓዋርያ “ዘይውዳእ ወለዶታት” (1 ጢሞቴዎስ 1:4) ዝበሎም ሓደ ካብኦም እዩ፡ ምኽንያቱ ክርስቶስ፡ ንሕጊ ብሉይ ኪዳን መወዳእታ ዝኾነ፡ ንወለዶታት ብሉይ ኪዳን እውን መወዳእታ እዩ ነይሩ። ናብኡ ይጥምቱ ነበሩ፡ ኣብኡ እውን ይማእከሉ ነበሩ። እቲ ኣብዚ እተመዝገበ ወለዶ፡ ኣብ ወለዶ መድሓኒና (ሉቃስ 3:36–38) ብሓጺሩ እተሰርዐ እዩ፡ ክርስቶስ እቲ እተመባጽዐ “ዘርኢ ሰበይቲ” ምዃኑ ንምርኣይ ድማ ዓቢ ጥቕሚ ኣለዎ። ኣብዚ ብዛዕባ እዚ ዝስዕብ ጸብጻብ ኣሎና፡

I. ብዛዕባ ኣዳም (ቁ. 1-5)።

II. ሴት (ቁ. 6-8)።

III. ኤኖስ (ቁ. 9–11)።

IV. ቃይናን (ቁ. 12–14)።

V. ማሃላልኤል (ቁ. 15–17)።

VI. ያሬድ (ቁ. 18–20)።

VII. ሄኖክ (ቁ. 21–24)።

VIII. ማቱሳላ (ቁ. 25–27)።

IX. ላሜክን ወዱ ኖህን (ቁ. 28–32)። ኩሉ ጽሑፍ ብመንፈስ ኣምላኽ እተዋህበ ስለ ዝኾነ፡ ኩሉ ብሓደ ዓይነት ዘይጠቅም እኳ እንተኾነ፡ ጠቓሚ እዩ።

ቁጽሪ 1-5

እቲ ናይ ምዕራፍ ቀዳማይ ቃላት፡ ኣርእስቲ ወይ ትሕዝቶ ናይ ምሉእ ምዕራፍ እዩ፡ ንሱ ድማ መጽሓፍ ወለዶ ኣዳም እዩ። እዚ ዝርዝር ወይ መዝገብ ወለዶ ኣዳም እዩ፡ ናይ ኩሎም ዘይኮነስ፡ ናይቶም እቲ መሰረት ዝነበሩ ቅዱስ ዘርኢ ጥራይ (ኢሳይያስ 6:13)፡ ብዛዕባ ስጋኡ ኸኣ ክርስቶስ ካብኦም ወጸ (ሮሜ 9:5)። እዚ ስማት፡ ዕድመታት፡ ከምኡ እውን ሞት ናይቶም ተካእቲ ናይቲ ቀዳማይ ኣዳም ኣብ ምሕላው ተስፋ፡ ከምኡ እውን ኣቦታት ናይቲ ካልኣይ ኣዳም እዩ። እቲ ወለዶ ብኣዳም ባዕሉ ይጅምር። ኣብዚ እዚ ዝስዕብ ኣሎና፡

I. ፍጥረቱ፡ ቁ. 1, 2፡ ኣብዚ ብዛዕባ ፍጥረት ሰብ ብሰፊሑ እተገልጸ ነገር ምሕጽር ዝበለ ምድግጋም ኣሎና። እዚ ብተደጋጋሚ ክንሰምዖን ብጥንቃቐ ክንፈልጦን ዘድልየና ነገር እዩ። ኣብዚ እዚ ዝስዕብ ኣስተብህሉ፡

1. ኣምላኽ ንሰብ ከም ዝፈጠሮ። ሰብ ባዕሉ ፈጣሪኡ ኣይኮነን፡ ስለዚ ባዕሉ ገዛኢኡ ክኸውን የብሉን። እቲ ናይ ህላዌኡ ፈጣሪ ግና ንንቅናቄታቱ መራሒኡን ማእከሉን ክኸውን ኣለዎ።

2. ኣምላኽ ንሰብ ዝፈጠረሉ መዓልቲ ከም ዝነበረ። ካብ ዘለኣለም ኣይነበረን፡ ትማሊ ዝነበረ እዩ። በዅሪ ኣይነበረን፡ ግን ካብ ፍጥረት እቲ ዝነኣሰ እዩ።

3. ኣምላኽ ብምስሉ፡ ጻድቕን ቅዱስን ገይሩ ከም ዝፈጠሮ፡ ስለዚ ድማ ብርግጽ ሕጉስ ነበረ። ባህሪ ሰብ ካብ ካልኦት ፍጥረታት እዛ ታሕተዋይ ዓለም ንላዕሊ ንባህሪ ኣምላኽ ዝመስል ነበረ።

4. ኣምላኽ ንኣኦም ወድን ጓልን ገይሩ ከም ዝፈጠሮም (ቁ. 2)፡ ንሓድሕዳዊ ምጽንናዕ ከምኡ እውን ንምሕላውን ምብዛሕን ወለዶኦም። ኣዳምን ሄዋንን ክልቲኦም ብኢድ ኣምላኽ ብቐጥታ እተፈጥሩ እዮም፡ ክልቲኦም ብምስሊ ኣምላኽ እተፈጥሩ እዮም፡ ስለዚ ድማ ኣብ መንጎ ጾታታት ገሊኦም ከም ዝሓስብዎ ዓቢ ፍልልይን ዘይምዕሩይነትን የለን።

5. ኣምላኽ ከም ዝባረኾም። ወለዲ ንደቆም ምባራኽ ልሙድ እዩ፡ ከምኡ ድማ ኣምላኽ፡ እቲ ናይ ኩሉ ኣቦ፡ ንደቁ ባሪኹ። ግን ምድራውያን ወለዲ በረኸት ክልምኑ ጥራይ እዮም ዝኽእሉ፡ ምእዛዝ በረኸት ግና ናይ ኣምላኽ መሰል እዩ። ብቐንዱ ንበረኸት ምብዛሕ ዝምልከት እዩ፡ ካልኦት በረኸታት ከይሓወሰ።

6. ስሞም ኣዳም ከም ዝበሎም። ኣዳም ማለት ምድሪ፡ ቀይሕ ምድሪ ማለት እዩ።

(1.) ኣምላኽ ነዚ ስም እዚ ሂብዎ። ኣዳም ባዕሉ ንኻልኦት ፍጥረታት ስም ሂብዎም ነበረ፡ ግን ገለ ክብሪ ዝመልኦ ወይ ዝምርሓቕ ስም ከይወስድ፡ ባዕሉ ስሙ ክመርጽ ኣይነበሮን። ግን ኣምላኽ ንመበቆሉ ዝሕብር ትሕትናኡ ብቐጻሊ ዘዘኻኽሮ ስም ሂብዎ፡ ካብ ዝተፈልጸሉ ከውሒን ካብ ዝተሓፍረሉ ጕድጓድን ክጥምት ዘገድዶ ስም ሂብዎ (ኢሳይያስ 51:1)። እቶም ናብ ሓመድ ኣዝዮም ዝቐርቡ፡ ክሕበኑ ብዙሕ ምኽንያት የብሎምን።

(2.) ነዚ ስም እዚ ንሰብኣይን ንሰበይትን ክልቲኦም ሂብዎም። መጀመርታ ብባህሪኦም ሓደ ስለ ዝነበሩ፡ ድሕሪኡ ድማ ብመርዓ ሓደ ስለ ዝኾኑ፡ ንሕብረቶም መርኣያ ክኸውን ሓደ ስም ክህልዎም ይግባእ ነበረ። ሰበይቲ ከም ሰብኣይ ካብ ምድሪ ምድራዊት እያ።

II. ምውላድ ወዱ ሴት፡ ቁ. 3። ኣብ መበል 130 ዓመት ዕድመ ኣዳም ተወሊዱ፡ ምናልባት ድማ ቅትለት ኣቤል ቅድሚኡ ብዙሕ ከይጸንሐ እዩ። ቅድሚ እዚ፡ ካብ ቃየንን ኣቤልን ወጻኢ ብዙሓት ካልኦት ኣወዳድን ኣዋልድን ንኣዳም ተወሊዶም ነበሩ፡ ግን ብዛዕባኦም ዝተገብረ መወከሲ የለን፡ ምኽንያቱ ክርስቶስን ቤተ ክርስቲያንን ኣብ ሕቖኡ ዝነበሩሉ ስም ጥራይ ብኽብሪ ክጥቀስ ኣለዎ። ግን ብዛዕባ ሴት ኣብዚ ዝበለጸ ዝርአ ነገር እንተሎ፡ ኣዳም ብምስሉ፡ ብኣምሳሉ ከም ዝወለዶ እዩ። ኣዳም ብምስሊ ኣምላኽ እተፈጥረ ነበረ፡ ግን ምስ ወደቐን ምስ ተበላሸወን፡ ብምስሉ፡ ሓጢኣተኛን ርኹስን፡ ድኹምን፡ ሞታውን፡ መከራ ዝመልኦን፡ ከምኡ ዝበለ ወዲ ወለደ። ከምኡ ዝበለ ሰብኣይ ጥራይ ዘይኮነ፡ ብስጋን ነፍስን ዝቖመ፡ ግን ከምኡ ዝበለ ሓጢኣተኛ፡ ገበነኛን ንፍርዲ ዝተቓልዐን፡ ዝተበላሸወን ዝጠፍአን። እቲ ብልቢ ኣምላኽ ዝነበረ ሰብ እውን ባዕሉ ብሓጢኣት ከም ዝተጸንሰን ከም ዝተወልደን ይእመን (መዝሙር 51:5)። እዚ ናይ ኣዳም ባዕሉ ምስሉ ነበረ፡ እቲ ኣዳም ዝተፈጥረሉ መለኮታዊ ምስሊ ተቐራኒኡ ነበረ። ግን ባዕሉ ስለ ዝሰኣኖ፡ ናብ ዘርኡ ከሕልፎ ኣይከኣለን። ማስታወሻ፡ ጸጋ ብደም ኣይመሓላለፍን፡ ግን ብልሽውና ይመሓላለፍ። ሓጢኣተኛ ንሓጢኣተኛ ይወልድ፡ ግን ቅዱስ ንቅዱስ ኣይወልድን።

III. ዕድመኡን ሞቱ። ብጠቕላላ 930 ዓመታት ድሕሪ ምንባሩ፡ ከምቲ ኣብኡ እተዋህበ ፍርዲ፡ “ናብ ሓመድ ክትምለስ ኢኻ” ኢሉ ሞተ። እቲ እተኸልከለ ፍረ ዝበልዓሉ መዓልቲ እኳ እንተ ዘይሞተ፡ በታ መዓልቲ እቲኣ ግና ሞታዊ ኮነ። ሽዑ ክመውት ጀመረ። ድሕሪኡ ዝነበረ ኩሉ ህይወቱ ምሕረት ጥራይ ነበረ፡ ዝተሰኣነ ፍርዲ ዝተዋህቦ ህይወት። ብሓቂ ድማ፡ ዝጠፍእ ሞታዊ ህይወት ነበረ። ከም ዝተፈረደሉ ገበነኛ ጥራይ ዘይኮነ፡ ግን ከምቲ ድሮ ዝተሰቕለ፡ ብቑሩብ ብቑሩብ ዝመውት ነበረ።

ቁጥር 6-20

ኣብዚ ብዛዕባ ሓሙሽተ ቅድሚ ማይ ኣይሂ ዝነበሩ ኣቦታት፡ ሴት፡ ሄኖስ፡ ቃይናን፡ ማህላልኤል፡ ከምኡ’ውን ያሬድ፡ መንፈስ ቅዱስ ክምዝግቦ ዝደለየ ኩሉ ኣሎ። ብዛዕባ እዞም ሰባት እዚኦም ብፍላይ ክንርእዮ ዝከኣል ነገር የልቦን፣ እኳ ደኣ ኣብ ዘመኖም ብጥበብን ብፍርሃት ኣምላኽን ዝለዓሉ ሰባት ከም ዝነበሩ ክንሓስብ ምኽንያት ኣሎና። ብሓፈሻ ግና፡

I. ወለዶኦም ክንደይ ብሰፊሑን ብንጹርን ከም እተመዝገበ ንመልከት። እዚ ነገር እዚ ብውሑድ ቃላት ክቐርብ ይኽእል ነይሩ ኢልካ ክትሓስብ ትኽእል ኢኻ፤ ግናኸ ኣብ መጻሕፍቲ ኣምላኽ ሓንቲ እኳ ዘይጠቅም ቃል ከም ዘየለ ፍሉጥ እዩ፣ ኣብ ናይ ሰባት መጻሕፍቲ ዘሎ ይሃሉ እምበር። ከምዚ ኢሉ ብንጹር ተጻሒፉ ዘሎ፡

1. ንዝተሓተ ኣእምሮ እውን ቀሊልን ንጹርን ንምግባሩ። ሓደ ወዲ ምስ ወለዱ ክንደይ ዕድመ ከም ዝነበሮም፣ ድሕሪኡ ድማ ክንደይ ዓመታት ከም ዝነበሩ ክንፈልጥ ከለና፣ ውሑድ ክእለት ሕሳብ ዘለዎ ሰብ ጠቕላላ ክንደይ ዓመታት ከም ዝነበሩ ክነግረና ይኽእል እዩ፤ ይኹን እምበር፣ መንፈስ ቅዱስ ከምዚ ዝበለ ክእለት እኳ ዘይብሎም ሰባት ምእንቲ ክርድኦም ኢሉ ጠቕላላ ድምር ዕድመኦም ይጽሕፍ።

2. ኣምላኽ ብስም ህዝቡ ዝወስዶ ሓጎስ ንምርኣይ። ወለዶ ቃየል ብቕልጡፍ ከም እተቖጽረ ርኢና (ምዕ. 4:18)፣ ግናኸ እዚ ናይ ቅዱስ ዘርኢ ጸብጻብ ብሰፊሑ ተጻሒፉ ኣሎ፣ ብቁጽሪ ዘይኮነስ ብቃላት ተዋሂቡ ኣሎ፤ ንኣምላኽ ብፍርሃት ዝነበሩ ክንደይ ዓመታት ከም ዝነበሩ፣ ከምኡ’ውን ብሞገሱ ዝሞቱ መዓስ ከም ዝሞቱ ተነጊሩና ኣሎ፤ ንኻልኦት ግና ኣገዳሲ ኣይኮነን። መዘክር ጻድቕ ብሩኽ እዩ፣ ስም ረሲእ ግና ይብልሽ።

II. ዕድመኦም ብመዓልታት እዩ ዝቑጸር (ቁ. 8)፦ ኵሉ መዓልታት ሴት፣ ከምኡ’ውን ናይቶም ዝተረፉ፣ እዚ ድማ ዕድመ ሰብ እንተበዝሐ እውን ሓጺር ምዃኑ፣ ከምኡ’ውን ኣብ ምድሪ ዘሎና ግዜ ብቕልጡፍ ከም ዝሓልፍ የርኢ። ንሳቶም ብመዓልታት እንተቖጺሮም፣ ንሕና ብሰዓታት ክንቖጽር ኣሎና፣ ወይ ከኣ እዚ ብዙሕ ግዜ እንጽልዮ ጸሎት ክንገብሮ ይግባእ (መዝ. 90:12)፦ መዓልታትና ኽንቈጽር ምሃረና።

III. ብዛዕባ ነፍሲ ወከፎም፣ ሄኖክ ከይተረፈ፣ “ሞተ” ተባሂሉ ተጻሒፉ ኣሎ። ዕድመኦም ብምቑጻር፣ እቲ ዕድመኦም ምስ ተቖጽረን ምስ ተወድአን ከም ዝዛዘም ተሓቢሩ ኣሎ፤ ይኹን እምበር፣ ሞት ንኹሎም ሰባት ብዘይ ኣፈላላይ ከም ዝሓልፎም ንምርኣይ፣ ከምኡ’ውን ንሞት ካልኦት ብፍላይ ንርእስና ንምህናጽ ክንጥቀመሉን ክንምሃረሉን ጽቡቕ ምዃኑ ንምርኣይ፣ “ሞተ” እናተባህለ ይድገም ኣሎ። ከምዚ ዝበለ ሓያልን ጥዑይን ሰብ ነበረ፣ ግና ሞተ፤ ከምዚ ዝበለ ዓብይን ሃብታምን ሰብ ነበረ፣ ግና ሞተ፤ ከምዚ ዝበለ ጥበበኛን ብልሓተኛን ሰብ ነበረ፣ ግና ሞተ፤ ከምዚ ዝበለ ኣዝዩ ጽቡቕ ሰብ፣ ምናልባት እውን ኣዝዩ ጠቓሚ ሰብ ነበረ፣ ግና ሞተ፣ ወዘተ።

IV. ብፍላይ ክንርእዮ ዘሎና ነገር ድማ ኩሎም ነዊሕ ዕድመ ምንባሮም እዩ፤ ሓደ እኳ ሸሞንተ ሚእቲ ዓመት ከይረኣየ ኣይሞተን፣ ገሊኦም ድማ ካብኡ ንላዕሊ ነዊሕ ዓመታት ነበሩ፣ ንዘይትመውት ነፍሲ ኣብ ቤት ሸክላ ተኣሲራ ንምንባር ዓቢ ግዜ እዩ። እዚ ሕጂ ዘሎ ህይወት ንኣኦም ከም ሕጂ ከምዚ ዝበለ ጾር ኣይነበረን፣ እንተዘይኮይኑ ምሰልከዮም ነይሩ፤ እቲ ናይ መጻኢ ህይወት እውን ከም ሕጂ ብወንጌል ዝተገልጸ ኣይነበረን፣ እንተዘይኮይኑ ናብኡ ንምስግጋር ትዕግስቲ ምሰኣኑ ነይሮም። ነዊሕ ዕድመ ንፍርሃት ኣምላኽ ዝነበሮም ኣቦታት በረኸት ነበረ፣ ንሳቶም እውን በረኸት ክኾኑ ገበሮም።

1. ኣብቶም ቀዳሞት ዘመናት ዓለም ንነዊሕ ዕድመኦም ዝኾኑ ገለ ተፈጥሮኣዊ ምኽንያታት ክጥቀሱ ይኽእሉ።