ኦሪት ዘፍጥረት 4

4:1-7 ቃኤል ምስ ተወልደ፡ ሄዋን ከምዚ በለት፦ “ሰብኣይ ካብ እግዚኣብሔር ረኸብኩ።” ምናልባት እዚ እቲ ተስፋ ዝተዋህበ ዘርኢ ከም ዝኾነ ሓሲባ ትኸውን። እዚ እንተ ኾይኑ ግና፡ ብሓቂ ተስፋ ስኢና። ኣቤል “ከንቱነት” ማለት እዩ። ነቲ ተስፋ ዝተዋህበ ዘርኢ ኣብ ቃኤል (ስሙ “ጥሪት” ማለት እዩ) ሒዛዮ ከም ዘላ ምስ ሓሰበት፡ ብእኡ ስለ ዝተዋስአት፡ ካልእ ወዲ ከንቱነት ኮይኑ ረኣያ። ንዓና ትምህርቲ ዝኸውን፡ ነፍሲ ወከፍ ወዲ ዕዮ ነበሮ። ኣብዛ ዓለም እዚኣ፡ ነፍሲ ወከፍ ሰብ ክገብሮ ዘለዎ ነገር ክህልዎ ፍቓድ ኣምላኽ እዩ። ወለዲ ደቆም ንዕዮ ከዕብይዎም ይግባእ። ጽቡቕ ሰብኣይ ሚስተር ዶድ ከምዚ በለ፦ “መጽሓፍ ቅዱስን ዕዮን ሃብዎም፡ እግዚኣብሔር ድማ ምሳኦም ይኹን።”

ድሕሪ ውድቀት፡ ኣምላኽ ንኣዳም፡ ደም ንጹሃት እንስሳታት ከፍስስ፡ ድሕሪ ሞቶም ድማ ገለ ወይ ከኣ ብምሉኡ ስጋኦም ብሓዊ ኬቃጽል ከም ዝኣዘዞ ክንኣምን ንኽእል ኢና። በዚ ኸምዚ እቲ ሓጥኣን ዝግብኦም መቕጻዕቲ፡ ማለት ሞት ስጋን፡ ሓዊ ዝተፈልጠ ምሳሌኡ ዝኾነ ቍጥዓ ኣምላኽን፡ ከምኡውን ስቓይ ክርስቶስን ተመሲሎም ነበሩ። ኣስተውዕሉ፡ እቲ ሃይማኖታዊ ኣምልኾ ኣምላኽ ሓድሽ ምፍጣር ኣይኮነን። ካብ መጀመርታ ንሱ ነይሩ እዩ፤ ንሱ ጽቡቕ ዝኾነ ናይ ጥንቲ መገዲ እዩ፡ ኤር 6:16።

እቲ ናይ ቃኤልን ኣቤልን መስዋእቲ ፍሉይ ነበረ። ቃኤል ትዕቢተኛን ዘይኣምን ልቢ ኣርኣየ። ስለዚ ንሱን መስዋእቱን ተገሊፎም። ኣቤል ከም ሓጥእ፡ ከም ፍቓድ ኣምላኽ ድማ፡ ብመስዋእቱ ትሕትናን፡ ቅንዕናን፡ ኣማኒ ዝኾነ ምእዛዝን ገለጸ። በዚ ኸምዚ ድማ፡ ነቲ ናይ ሓዲሽ ኪዳን ምሕረት፡ ብትስፉው ዘርኢ ኣቢሉ ክረክብ ስለ ዝደለየ፡ መስዋእቱ ኣምላኽ ከም ዝተቐበሎ ምልክት ነበሮ። ኣቤል ብእምነት ኣቕረበ፡ ቃኤል ግን ከምኡ ኣይገበረን፡ እብ 11:4። ኣብ ኩሉ ዘመናት ክልተ ዓይነት ኣምለኽቲ ነይሮም እዮም፡ ከም ቃኤልን ኣቤልን ዝበሉ፤ ማለት፡ ትዕቢተኛታት፡ ልቦም ዝደንደነ እሞ ነቲ ናይ ወንጌል ናይ ምድሓን መገዲ ዝነጽጉ፡ ንኣምላኽ ድማ ብዝገበሩዎም መገድታት ኬሐጉሱዎ ዝፍትንሉ፤ ከምኡውን ትሑታት ምእመናን፡ ንኣምላኽ ብዝገለጸሎም መገዲ ዝቐርቡ።

ቃኤል ክፉእ ቍጥዓ ኣብ ልዕሊ ኣቤል ተሓብሓበ። ንሱ ናይ ዘይምብቃዕን ናይ ምዕመጽን ክፉእ መንፈስ ኣብ ልዕሊ ኣምላኽ ኣቐመጠ። ኣምላኽ ንኹሉ ሓጥእ ስምዒታትናን ዘይምብቃዕናን ይርእዮ። ቍጡዕ፡ ቀናእ፡ ወይ ከኣ ዝተጨነቐ ገጽ፡ ካብ ርእይቲ ኣዒንቱ ሓንቲ እኳ ዝሃድም የልቦን። እግዚኣብሔር ምስዚ ዓማጺ ሰብኣይ ተማጕተ፤ ብቕኑዕ መገዲ እንተ ዝመጽእ ነይሩ፡ ምተቐበሎ ነይሩ። ገለ ሰባት እዚ ንምሕረት ምልክት ኮይኑ ይርድኡዎ። “ጽቡቕ እንተ ዘይገበርካ፡ ሓጢኣት፡ ማለት መስዋእቲ ሓጢኣት፡ ኣብ ኣፍ ደገ ተንብሮ ኣሎ፡ ንስኻ ድማ ካብኡ ክትጥቀም ትኽእል።” እቲ ሓደ ቃል ንሓጢኣትን ንመስዋእቲ ሓጢኣትን የመልክት። “ጽቡቕ እንተ ዘይገበርካ እኳ፡ ተስፋ ኣይትቑረጽ፤ እቲ ፈውሲ ኣብ ኢድካ እዩ።” ክርስቶስ፡ እቲ ዓቢ መስዋእቲ ሓጢኣት፡ ኣብ ኣፍ ደገ ደው ከም ዝበለ ተነጊሩ እዩ፡ ራእ 3:20። እቶም ኣብ ኣፍ ደገ ኸይዶም፡ ነቲ ናይዚ መስዋእቲ ሓጢኣት እዚ ረብሓ ዘይሓቱ፡ ንምጥፋእ ኣብ ሓጢኣቶም ብሓቂ ይግብኦም እዩ። ኣምላኽ መስዋእቲ ኣቤል ምቕባሉ፡ ንናይ በዅሪ መሰል ኣይቀየሮን፡ ናቱውን ኣይገበሮን፤ እሞ ደኣ ቃኤል ስለምንታይ ክንድኡ ቍጥዓ ክህልዎ? ሓጥእ ረስንን ዘይምዕርጋንን፡ ናብቲ ምኽንያት ብቕንዕናን ብሓቅን ቅድሚ ምምርማሩ ይጠፍእ።

ምዕራፍ 4። ኣብዚ ምዕራፍ እዚ፡ ዓለምን ቤተ ክርስቲያንን ኣብ ሓንቲ ንእሽቶ ስድራ ቤት፡ ማለት ኣብ ስድራ ቤት ኣዳም፡ ንረክብ። ኣብኡ ድማ ንባህርይን ኩነታትን ክልቲኦም ኣብ ዝመጽእ ዘመን፡ እኳ ደኣ ኣብ ኩሉ ዘመን፡ ክሳዕ መወዳእታ ግዜ ዝኸውን ኣብነት ተዋሂቡ ኣሎ። ከምቲ ኩሉ ሰብ ብኣዳም ዝተወከለ፡ ከምኡ ድማ እቲ ዓቢ ፍልልይ ሰብ ናብ ቅዱሳንን ሓጥኣንን፡ እግዚኣብሔር ዝፈርሑን ክፉኣትን፡ ውሉድ ኣምላኽን ውሉድ እቲ ርኹስን፡ ኣብ ቃየንን ኣቤልን ተወኪሉ ኣሎ። ኣብዚ ድማ ኣብ መንጎ ዘርኢ ሰበይትን ዘርኢ ተመን ዝተገብረ ጽልኢ ቀዳማይ ኣብነት ተዋሂቡ ኣሎ።

ኣብዚ ንረክብ፡

I. ልደት፡ ስማትን ስራሕን ቃየንን ኣቤልን (ቁ. 1, 2)።

II. ሃይማኖቶምን ኣብኡ ዝነበሮም ፍሉይ ዓወትን (ቁ. 3, 4 ከምኡ’ውን ክፋል ቁ. 5)።

III. ቃየን ኣብ ኣምላኽ ዝነበሮ ሕርቃንን በዚ ሕርቃን እዚ ዝተገብረሉ ተግሳጽን (ቁ. 5-7)።

IV. ቃየን ንሓዉ ምቕታሉን በዚ ቅትለት እዚ ዝተገብረሉ ክሲን። እቲ ቅትለት ተፈጺሙ (ቁ. 8)። እቲ ዝተወስደ ስጉምቲ።

1. ምኽሳሱ (ቁ. 9, ቀዳማይ ክፋል)።

2. ምምላሱ (ቁ. 9, ካልኣይ ክፋል)።

3. ምፍርዱ (ቁ. 10)።

4. ዝተዋህቦ ፍርዲ (ቁ. 11, 12)።

5. ኣብ ልዕሊ እቲ ፍርዲ ዘቕረቦ ቅሬታ (ቁ. 13, 14)።

6. ምጽዳቕ እቲ ፍርዲ (ቁ. 15)።

7. ምፍጻም እቲ ፍርዲ (ቁ. 15, 16)።

V. ስድራ ቤትን ወለዶን ቃየን (ቁ. 17–24)።

VI. ልደት ካልእ ወድን ወዲ ወድን ኣዳም (ቁ. 25, 26)።

ቁጽሪ 1-2። ኣዳምን ሄዋንን ብዙሓት ኣወዳድን ኣዋልድን ነይሮምዎም እዮም (ምዕ. 5:4)። ቃየንን ኣቤልን ግን እቶም ክልተ ዓበይቲ ዝነበሩ ይመስሉ። ገሊኦም ቶኣማት ከም ዝነበሩ ይሓስቡ፡ ከም ኤሳውን ያእቆብን፡ እቲ ዓቢይ ዝተጸልአ እቲ ንእሽቶ ድማ ዝተፈቕረ። ኣምላኽ ንቀዳሞት ወለድና ካብ ገነት እንተ ኣውጺኦም እኳ፡ ውሉድ ኣልቦ ኣይገበሮም። የግዳስ፡ ካልእ በረኸት ከም ዘዳለወሎም ንምርኣይ፡ ነቲ ናይ ምብዛሕ ቀዳማይ በረኸት ኣይነፈጎም። ሓጥኣን እንተ ነበሩ እኳ፡ እኳ ደኣ ናይ ንስሓ ዝሕብር ትሕትናን ሓዘንን እንተ ተሰምዖም እኳ፡ ብናይ መድሓኒት ተስፋ ስለ ዝተጸናንዑ፡ ጽንዓት ኣልቦ ኣይነበሩን። ኣብዚ ንረክብ፡

I. ስም እቶም ክልተ ደቆም።

1. ቃየን ማለት "ርስት" ማለት እዩ። ሄዋን ክትወልዶ ከላ፡ ብሓጎስን ምስጋናን ዓቢ ትጽቢትን፡ “ሰብኣይ ካብ እግዚኣብሔር ረኺበ” በለት። እንሆ፡ ውሉዳት ውህበት ኣምላኽ እዮም፡ ኣብ ምህናጽ ስድራ ቤትና ድማ ክንዝክሮ ይግባእ። ካብ ኢድ ኣምላኽ ከም ዝመጹና ክንርኢ ከለና፡ ንሱ ድማ ንግብርታትን ውህበታትን ኢዱ ኣይሓድግን እዩ እሞ፡ ጽንዓትና ይዕጽፍን ይቕድስን። ሄዋን ብሰንኪ ሓጢኣት ዝመጸ ቃንዛ እንተ ተሰምዓ እኳ፡ ኣብቲ ቃንዛኣ ግን ነቲ ምሕረት ኣይረሰዓቶን። ጽንዓታት፡ እንተ ተሓዋወሰ እኳ፡ ካብቲ እንግብኦ ይበዝሕ እዩ። ስለዚ፡ ቅሬታታትና ንምስጋናና ከውሕዶ የብሉን። ብዙሓት፡ ሄዋን እዚ ወዲ እዚ እቲ ዝተስፈወ ዘርኢ እዩ ዝብል ሓሳብ ከም ዝነበራ ይግምቱ፡ ስለዚ ድማ፡ “ሰብኣይ፡ እግዚኣብሔር፡ ሰብ-ኣምላኽ ረኺበ” ተባሂሉ ቃላታ ከም ዝንበብ፡ ብእኡ ተሓጒሳ። ከምኡ እንተ ኮይኑ፡ ሳሙኤል፡ “ብሓቂ እቲ እግዚኣብሔር ዝቐብኦ ኣብ ቅድመይ ኣሎ” (1 ሳሙኤል 16:6) ከም ዝበለ፡ ብኸቢድ ተጋጊያ ነበረት። ውሉዳት ክውለዱ ከለዉ፡ እንታይ ከም ዝኾኑ መን ክርኢ ይኽእል? እቲ ሰብኣይ፡ እግዚኣብሔር፡ ወይ ድማ ቢያንስ ካብ እግዚኣብሔር ዝመጸ ሰብኣይ፡ ከምኡ’ውን ንኣገልግሎቱ ከም ካህን ስድራ ቤት ተባሂሉ ዝተሓስበ፡ ንእግዚኣብሔር ጸላኢ ኮነ። ካብ ፍጡራት ዝነኣሰ ትጽቢት ክንገብር ከለና፡ ተስፋ ምቑራጽ ዝያዳ ክጻወር ይኸውን።

2. ኣቤል ማለት "ከንቱነት" ማለት እዩ። ሄዋን ብቃየን እቲ ዝተስፈወ ዘርኢ ረኺበ ኢላ ምስ ሓሰበት፡ በቲ ርስት እቲ ስለ ዝተዋሕጠት፡ ካልእ ወዲ ንኣኣ ከንቱነት ኮነ። ኣብ ክርስቶስ ዕድል ዘለዎም፡ ንእኡ ድማ ኩሉ ዝገብርዎ፡ ካልእ ነገራት ከም ዘይነበረ እዩ። ከምኡ’ውን ኣብዛ ዓለም እዚኣ ዝነዋሕና መጠን፡ ከንቱነታ ዝያዳ ክንርኢ ከም እንኽእል የርኢ። መጀመርታ ከም ርስት ንፈትዎ ዝነበርና፡ ድሕሪኡ ከም ንእሽቶ ነገር ክንመውተሉ ምኽንያት ንረክብ። እዚ ስም እዚ ንኹሉ ወለዶ ተዋሂቡ ኣሎ (መዝሙር 39:5)። ኩሉ ሰብ ኣብ ዝበለጸ ኩነታቱ ኣቤል—ከንቱነት እዩ። ንርእስናን ንኻልኦትን ከምኡ ክንርኢ ንጽዓር። ሕጻንነትን ንእስነትን ከንቱነት እዩ።

II. ስራሕ ቃየንን ኣቤልን። እንሆ፡

1. ክልቲኦም ስራሕ ነይርዎም እዩ። ንዓለም ወረስቲ እንተ ነበሩ እኳ፡ ልደቶም ክቡርን ንብረቶም ዓብይን እንተ ነበረ እኳ፡ ብስንፍና ኣይዓበዩን። ኣምላኽ ንኣቦኦም፡ ኣብ ንጽህና እኳ እንተ ነበረ፡ ስራሕ ሃቦም፡ ንኣታቶም ድማ ሃቦም። እንሆ፡ ኣብዛ ዓለም እዚኣ ነፍሲ ወከፍና ዝገብሮ ነገር ክህልወና ፍቓድ ኣምላኽ እዩ። ወለዲ ንደቆም ናብ ስራሕ ከዕብይዎም ይግባእ። “መጽሓፍ ቅዱስን ስራሕን ሃብዎም (በለ እቲ ጽቡቕ ሚስተር ዶድ)፡ ኣምላኽ ድማ ምሳኦም ይኹን።”

2. ስራሖም ፍሉይ ነበረ፡ ከም ኣድላይነቱ ንሓድሕዶም ንግዲን ልውውጥን ክገብሩ ምእንቲ። ኣባላት እቲ ፖለቲካዊ ኣካል ንሓድሕዶም የድልዮም እዩ፡ ፍቕሪ ድማ ብሓባራዊ ንግዲ ይሕግዝ።

3. ስራሖም ናይ ገባር ስራሕ፡ ማለት ናይ ኣቦኦም ሞያ ነበረ—ኣድላዪ ስራሕ፡ ንጉስ እኳ ካብ ግራት ይምገብ እዩ እሞ፡ ግን ድማ ጻዕራም ስራሕ፡ ንሓዋሩ ክንክንን ምትእትታውን ዝሓትት። ሕጂ ኸም ትሑት ስራሕ ይርአ። ድኻታት ምድሪ ንወይኒ ተኸልትን ገባርን የገልግሉ (ኤርምያስ 52:16)። እቲ ስራሕ ግን ንኣታቶም ውርደት ኣይነበረን። የግዳስ፡ ንሳቶም ንእኡ ክብሪ ነበሩ።

4. ብመሰረት ቅደም ተኸተል እቲ ዛንታ፡ ኣቤል፡ እቲ ንእሽቶ ሓው እንተ ነበረ እኳ፡ ቀዳማይ ናብ ስራሑ ዝኣተወ ይመስል፡ ምናልባት ድማ ኣብነቱ ንቃየን ኣእትይዎ።

5. ኣቤል ንምሕሳብን ንኣምልኾን ዝበለጸ ዝሕግዝ ስራሕ መረጸ፡ ከመይሲ ንእዚኦም እዩ እቲ ጓሳዊ ህይወት ፍሉይ ምቹእ ኮይኑ ዝርአ። ሙሴን ዳዊትን ኣባጊዕ ይጓስዩ ነበሩ፡ ኣብ በይነኖም ድማ ምስ ኣምላኽ ይዛረቡ ነበሩ። እንሆ፡ እቲ ንነፍስና ዝበለጸ ዝኾነ፡ ካብ ሓጢኣት ዝነኣሰ ዝከላኸለናን ንኣምላኽ ንኸነገልግልን ክንሕጎስን ዝበለጸ ዕድል ዝህበናን ስራሕ ወይ ኩነታት ህይወት እዩ።

ቁጽሪ 3-5 ኣብዚ ንርኢ፣

I. መስዋእቲ ቃየንን ኣቤልን። ድሕሪ ግዜ፣ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ስርሖም ገለ ምዕባለ ምስ ገበሩ (እብራይስጢ፡ ኣብ መወዳእታ መዓልታት፣ ወይ ኣብ መወዳእታ ዓመት፣ በዓል ምእካብ ፍረኦም ምስ ኣኽበሩ ወይ ድማ ምናልባት ንውድቀት ንምዝካር ዓመታዊ ጾም ምስ ጾሙ፣ ወይ ኣብ መወዳእታ መዓልታት ሰሙን፣ ማለት ሳብዓይቲ መዓልቲ፣ ሰንበት)—ኣብ ዝተወሰነ ግዜ፣ ቃየንን ኣቤልን ንኣዳም፣ ከም ናይ ስድራቤት ካህን፣ ነፍሲ ወከፎም ንእግዚአብሔር መስዋእቲ ኣቕረቡ። እዚ ንምግባር ድማ፣ እግዚአብሔር ንኣዳም፣ ንእኡን ንስድራቤቱን፣ ካብ እምነት ምስ ወጹ እኳ እንተኾነ፣ ፍቕሩን ሞገሱን ከም ዘይሓደጎም ንምግላጽ፣ መለኮታዊ ትእዛዝ ከም ዝሃቦ ክንሓስብ ምኽንያት ኣሎና። እግዚአብሔር ከምኡ ብምግባር ንእምነት ኣዳም ኣብቲ ተስፋን ንትእዛዙን ክምርምር ደለየ፤ ከምኡ ብምግባር ድማ ኣብ መንጎ ሰማይን ምድርን ዝነበረ ርክብ እንደገና ክምስርት፣ ንዝመጽእ ዘሎ ጽቡቕ ነገር ድማ ምልክታት ክህብ ደለየ።

ንሕና ኣብዚ ንርኢ፣

1.