ኦሪት ዘፍጥረት 25

25:1-10 ኩለን መዓልታት፣ እቶም ዝበለጹን ዓበይቲ ቅዱሳንን እኳ እንተኾኑ፣ ኩለን ግሩም መዓልታት ኣይኮናን፤ ገሊአን ብህድኣት ይሓልፋ፤ እዚኤን እውን እተን ናይ ኣብርሃም ናይ መጨረሽታ መዓልታት ከምኡ ነበራ። ኣብዚ ብዛዕባ እቶም ውሉድ ኣብርሃም ካብ ቃጡራን ንንብረቱ ዝገበሮ ምድላውን ተዘንትዩ ኣሎ። እዞም ውሉድ እዚኦም ምስ ተወለዱሉ ድሕሪኡ ኸኣ፥ ቤቱ ብጥበብን ብጽድቅን ሰርዐ። ነዚ ኸኣ ብህይወቱ ከሎ ገበሮ። ሰባት ከኣ ክሳዕ ዝኽእሉ ዘድልዮም ነገራት ብህይወቶም ከለዉ ምግባሮም ጥበብ እዩ። ኣብርሃም 175 ዓመት ገይሩ፤ ናብ ከነአን ድሕሪ ምእታዉ ኸኣ ልክዕ ሚእቲ ዓመት ጸኒሑ፤ ነዚ ዝንውሕ እዋን እዚ ኸኣ ኣብ ጓና ሃገር መንበሪኡ ገይሩ ነበረ። ኣብዛ ህይወት እዚኣ ምቕናይና ነዊሕ ይኹን ሓጺር፥ ንእምነትን ጽቡቕነትን ጐይታ ዝምስክር መሰኻኽር፥ ከምኡ እውን ንቤተሰብና ጽቡቕ ኣብነት እንተገደፍናሉ ጥራይ እዩ ዓብዪ ትርጉም ዘለዎ። ውሉዱ ይስሃቅን እስማኤልን ከም ዝቐበርዎ ተገሊጹ ኣሎ። ኣብርሃም ብህይወቱ ከሎ ኸኣ ነቶም ክልተ ብሓደ ከም ዝኣከቦም ይረአ። ነዚ ኸምዚ ዝኣመሰለ ንዓወት እምነት ዝምስክር መሰኻኽር ንኣምላኽ ከይባረኽናዮ፥ ታሪኽ ህይወት ኣብርሃም ኣይንውድኣዮ።

ምዕራፍ 25 ቅዱስ ታሪኽ ጸሓፊ ኣብዚ ምዕራፍ እዚ፣

I. ንኣብርሃም ይፋንዎ፣ ብዛዕባ እዚ ኸኣ፣

1. ብኻልእ ሰበይቱ ዝወለዶም ውሉዱ (ቁ. 1-4)። 2. ናይ መወዳእታ ውርሻኡን ኪዳኑን (ቁ. 5, 6)። 3. ዕድሚኡ፣ ሞቱን፣ ቀብሩን (ቁ. 7-10)።

II. ንእሽማኤል ይፋንዎ፣ ብሓጺር መግለጺ፣

1. ብዛዕባ ውሉዱ (ቁ. 12-16)። 2. ብዛዕባ ዕድሚኡን ሞቱን (ቁ. 17, 18)።

III. ናብ ታሪኽ ይስሃቅ ይኣቱ።

1. ብልጽግናኡ (ቁ. 11)። 2. ምጥንሳፍን ምውላድን ክልተ ደቁ፣ ምስቲ ኣምላኽ ብዛዕባኦም ዝሃቦ ትንቢት (ቁ. 19-26)። 3. ፍልይ ዝበለ ባህርያቶም (ቁ. 27, 28)። 4. ኤሳው ንበዅርነቱ ንያቆብ ምሻጡ (ቁ. 29-34)።

ቁጽሪ 1-10 ኣብርሃም ድሕሪ መርዓ ይስሃቅ ሰላሳን ሓሙሽተን ዓመት ከም ዝነበረ፣ ብዛዕባኡ ኣብቲ እዋን እቲ ዝተመዝገበ ኩሉ ድማ ኣብ ውሑዳት ፍቕድታት ይርከብ። ኣምላኽ ብፍሉይ ዝተራእዮ ወይ ዝፈተኖ ኣይሰማዕናን፤ ከመይሲ ኩለን መዓልታት፣ እቶም ዝበለጹን ዓበይትን ቅዱሳን እኳ እንተኾኑ፣ ፍሉያት ኣይኮናን፣ ገለ ብህድኣት ይሓልፋ፣ ብዘይ ምልከታ ድማ ኣይመጻእን ኣይከዳእን፤ እዘን ናይ ኣብርሃም ናይ መወዳእታ መዓልታት ከምዚአን እየን ነይረን። ኣብዚ ድማ ኣሎና፣

I. ብዛዕባ እቶም ብኬጡራ ዝወለዶም ውሉዱ፣ እታ ድሕሪ ሞት ሳራ ዝተመርዓዋ ኻልእ ሰበይቱ። ንሳራ ቀቢሩ ንይስሃቅ መርዓዩ፣ እቶም ክልተ ፍቑራት ብጾቱ ናይ ህይወቱ፣ ሕጂ ድማ በይኑ ነበረ። ሓንቲ ኣጥባዒት የድልዮ ነበረ፣ ስድራቤቱ ሓንቲ መራሒት የድልያ ነበረ፣ ከምኡ በይኑ ምዃኑ ጽቡቕ ኣይነበረን። ስለዚ ንኬጡራ መርዓያ፣ ምናልባት እታ ቀንዲ ገረድ ገዛኡ፣ ኣብ ገዛኡ ዝተወልደት ወይ ብገንዘብ ዝተዓደገት። መርዓ ንእርጋን ኣይተኸልከለን። ብእኣ ድማ ሽዱሽተ ደቁ ወለደ፣ በዚ ድማ እቲ ንኣብርሃም ብዛዕባ ዓብዪ ምብዛሕ ዘርኡ ዝተዋህበ ተስፋ ብኸፊል ተፈጸመ፣ ምናልባት ድማ ንሱ ነዚ መርዓ እዚ ኣብ ግምት ኣእትዩ ነይሩ። እቲ ብተስፋ ዝረኸቦ ሓይሊ ኣብኡ ነበረ፣ እቲ ጽቡቕ ተስፋ ንሓይሊ ተፈጥሮ ክንደይ ከም ዝበልጾ ንምርኣይ።

II. ኣብርሃም ንንብረቱ ዝገበሮ ምድላው፣ ቁ. 5,6። ድሕሪ ምውላድ እዞም ደቁ፣ ብጥበብን ብጽድቅን ገዝኡ ኣሰናደወ።

1. ንይስሃቅ ወራሲ ገበሮ፣ ከምቲ ዝግባእ፣ ንሳራ እታ ቀዳመይትን ቀንዲ ሰበይቱን፣ ከምኡ ድማ ንርብቃ እታ ብምርግጋጽ እዚ ንይስሃቅ ዝተመርዓወት፣ ዘፍ. 24:36፣ ብጽድቂ። ኣብዚ ኩሉ፣ ንይስሃቅ ዝመደቦ፣ ምናልባት እቲ ናይ ምድሪ ከነኣን ተስፋን፣ እቲ ናይ ኪዳን ውርሻን ተኻቲቱ ይኸውን። ወይ ድማ፣ ኣምላኽ ድሮ ወራሲ ተስፋ ስለ ዝገበሮ፣ ኣብርሃም ድማ ወራሲ ንብረቱ ገበሮ። ፍቕርናን ህያባትናን ንኣምላኽ ክስዕባ ይግባእ።

2. ንኻልኦት ውሉዱ፣ ንእሽማኤል እኳ እንተኾነ ኣብ መጀመርታ ባዶ ኢዱ ተሰዲዱ ነበረ፣ ከምኡ ድማ ንደቂ ኬጡራ፣ ግደ ሃቦም። ንኣኦም ምድላው ጽድቂ ነበረ፤ ወለዲ ነዚ ዘይመስሉ ካብ ዘይኣመንቲ ዝኸፉ እዮም። ካብ ይስሃቅ ርሑቕ ቦታታት ምቕማጦም ጥበብ ነበረ፣ ምእንቲ ምስኡ ንውርሻ ከፋፍሉ ከይሓስቡ፣ ወይ ድማ ብዝኾነ ይኹን መገዲ ጾር ወይ ወጻኢ ንእኡ ከይኾኑ። ኣስተብህል፣ ንሱ እዚ ገበሮ ገና እንከሎ ህያው፣ ድሕሪኡ ከይተገብረ ወይ ከይተገብረ ጽቡቕ ከይተርፍ። ማስታወሻ፣ ኣብ ብዙሓት ኩነታት፣ ሰባት ንገዛእ ኢዶም ፈጻሚ ውርሻ ምግባሮም፣ ከምኡ ድማ ክገብርዎ ዝረኸብዎ ክሳብ ዝኽእሉ እንከለዉ ምግባሮም ጥበብ እዩ። እዞም ደቂ ኣንስቲ ባሮት ናብታ ብምብራቕ ከነኣን ዝነበረት ሃገር ተሰዱ፣ ዘርኦም ድማ ደቂ ምብራቕ ተባሂሎም ተጸውዑ፣ ብብዝሖም ዝፍለጡ፣ መሳፍንቲ 6:5, 33። ዓብዪ ምብዝሖም ፍረ እቲ ንኣብርሃም ዝተዋህበ ተስፋ ነበረ፣ ኣምላኽ ዘርኡ ከብዝሕ ምዃኑ። ኣምላኽ፣ በረኸታቱ ክህብ ከሎ፣ ከምቲ ኣብርሃም ዝገበሮ ይገብር፤ ንሓፈሻዊ በረኸታት ንደቂ እዛ ዓለም እዚኣ፣ ከም ደቂ ባርያ፣ ይህብ፣ ግናኸ በረኸታት ኪዳን ንወረስቲ ተስፋ ይዓቑረሎም። ዘለዎ ኩሉ ናቶም እዩ፣ ከመይሲ ንሳቶም ናቱ ይስሃቃት እዮም፣ ካብኦም ድማ እቶም ዝተረፉ ንዘለኣለም ክፈላለዩ እዮም።

III. ዕድመ ኣብርሃምን ሞቱን፣ ቁ. 7,8። 175 ዓመት ነበረ፣ ልክዕ 100 ዓመት ድሕሪ ናብ ከነኣን ምምጽኡ፤ ንነዊሕ እዋን ኣብ ወጻኢ ሃገር ስደተኛ ነበረ። ንነዊሕ እዋን እኳ እንተነበረን ጽቡቕ እኳ እንተነበረን፣ ጽቡቕ እኳ እንተገበረን ክሳራኡ ዘይካሓስ እኳ እንተነበረን፣ ኣብ መወዳእታ ግና ሞተ። ሞቱ ኣብዚ ብኸመይ ከም ዝተገለጸ ኣስተብህል።

1. ነፍሱ ኣሕለፈ። ህይወቱ ብሓይሊ ኣይተወስደቶን፣ የግዳስ ብፍሽኽታ ኣሕለፋ፤ ኣብ ኢድ ኣቦ መናፍስቲ ንመንፈሱ ኣረከበ።

2. ብጽቡቕ እርጋን ሞተ፣ ኣረጊት ሰብኣይ፤ ከምኡ ድማ ኣምላኽ ተስፋ ሂብዎ ነበረ። ሞቱ ካብ ጾር ዕድመኡ ምውጻእ ነበረ፤ ኣረጊት ሰብኣይ ከምኡ ንዘለኣለም ኣይነብርን። ንኽብሪ እርጋኑ ድማ ኣኽሊል ነበረ።

3. ብዕድመ ዝመልአ ነበረ፣ ወይ ብህይወት ዝመልአ (ከምቲ ክምላእ ዝኽእል)፣ ኩሉ ምቹእነትን ምጽንናዕን ህይወት ዘጠቓልል። ዓለም ክሳብ ዝሰልቸዎ ኣይነበረን፣ የግዳስ ንሱ ክሳብ ዝሰልቸዋ፤ በቒዕዎ ነበረ፣ ካልእ ድማ ኣይደለየን። Vixi quantum satis est—ንበቕዕ ዝኸውን ነይረ። ጽቡቕ ሰብኣይ፣ እኳ እንተዘይሞተ ኣረጊት፣ ብመዓልታት ዝመልአ ይሞት፣ ኣብዚ ብምምባሩ ረኺቡ፣ ኣብ ዝሓሸ ቦታ ንምንባር ድማ ይናፍቕ።

4. ናብ ህዝቡ ተኣከበ። ስጋኡ ናብ ማሕበር ምዉታት ተኣከበ፣ ነፍሱ ድማ ናብ ማሕበር እቶም ብሩኻት። ማስታወሻ፣ ሞት ናብ ህዝብና የኣክበና። እቶም እንነብር ከለና ህዝብና ዝኾኑ፣ ህዝቢ ኣምላኽ ይኹኑ ወይ ደቂ እዛ ዓለም እዚኣ፣ እቶም ሞት ናብኦም ዝኣክበና ህዝቢ እዮም።

IV. ቀብሩ፣ ቁ. 9, 10። ብዛዕባ ክብሪ ወይ ስርዓት ቀብሩ ዝተመዝገበ የለን፤ ጥራይ እዚ ተነጊሩና ኣሎ፣

1. መን ቀበሮ፦ ደቁ ይስሃቅን እሽማኤልን። ንጽቡቕ ኣቦኦም ክገብርዎ ዝነበሮም ናይ መወዳእታ ኣኽብሮት ነበረ። ቅድሚ ሕጂ ኣብ መንጎ ይስሃቅን እሽማኤልን ገለ ፍልልይ ነይሩ፤ ግናኸ ኣብርሃም ባዕሉ እንከሎ ህያው ከም ዘራኸቦም፣ ወይ ድማ ሞቱ ከም ዘተዓርቖም ይርአ።

2. ኣበይ ቀበሩዎ፦ ኣብ ገዛእ መቓብር ቦታኡ፣ እቲ ዝዓደጎ፣ ከምኡ ድማ ንሳራ ዝቐበረሉ። ማስታወሻ፣ እቶም ኣብ ህይወት ንሓድሕዶም ኣዝዮም ፍቑራት ዝነበሩ፣ ብዘይ ገለ በደል ጥራይ ዘይኮነስ፣ ብኽብሪ ድማ፣ ብሞቶም ከይፈላለዩ፣ ከምኡ ድማ ብምልክት ተስፋኦም ብሓንሳብ ንምትንሳእ፣ ብሓንሳብ ክቕበሩ ክምነዩ ይኽእሉ።

ቁጥር 11-18 ኣብርሃም ምስ ሞተ ብኡብኡ ሙሴ ታሪኽ ይስሃቅ ይጅምር (ቁ. 11)፣ ኣበይ ከም ዝነበረን ኣምላኽ ብኸመይ ብልጽግና ከም ዝባረኾን ይነግረና። እቲ በረኸት ኣብርሃም ምስኡ ኣይሞተን፣ የግዳስ ንኹሎም ደቂ ተስፋ ቀጸለ። ግናኸ ካብ ታሪኽ ይስሃቅ ብኡብኡ ወጺኡ፣ ንእሽማኤል እውን ወዲ ኣብርሃም ስለ ዝነበረን ኣምላኽ ብዛዕባኡ ገለ ተስፋታት ስለ ዝሃበን፣ ፍጻሜኡ ምፍላጥ ኣድላዪ ስለ ዝነበረን፣ ብዛዕባኡ ሓጺር ጸብጻብ ይህብ። ኣብዚ እተባህለ ነገር ኣስተብህል።

1. ብዛዕባ ደቁ። ዓሰርተው ክልተ ኣወዳት ነበሩዎ፣ ዓሰርተው ክልተ መሳፍንቲ ተባሂሎም ይጽውዑ (ቁ. 16)፣ ርእሲ ስድራቤታት፣ እዚኦም ድማ ብምዕባለ ግዜ ህዝብታት፣ ፍሉያት ዓሌታት፣ ብዙሓትን ኣዝዮም ኣገደስትን ኮኑ። ኣብ መንጎ ግብጽን ኣሶርን ዝርከብ ዓባይ ምድሪ፣ ዓረብያ እትበሃል፣ ሰፈሩዋ። ስም እቶም ዓሰርተው ክልተ ደቁ ተመዝጊቡ ኣሎ። ብዛዕባ ሚድያንን ቄዳርን ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ብዙሕ ግዜ ነንብብ። ገሊኦም ጽቡቓት ተንተንቲ ድማ እቶም ሰለስተ ስማት (ቁ. 14) ብሓደ እተጠቕሱዎም ትርጉም ኣስተውዒሎምሉ ኣለዉ፣ ንኹላትና ጽቡቕ ምኽሪ ዝሓዙ እዮም፣ ሚሽማዕ፣ ዱማህ፣ ማሳዕ፣ ማለት ስማዕ፣ ዓቕልን ተጻወርን፤ ብተመሳሳሊ ቅደም ተኸተል ኣብ ያዕቆብ 1:19 ንረኽቦም፣ “ንሰሚዕ ምህርታም፣ ንምዝራብ ደንጓዪ፣ ንዅራ ደንጓዪ ኩኑ።” ዘርኢ እሽማኤል ኣብ ግዜ ሰላም ዝበልጽጉሉ ድንኳናት ኣብ ምድረበዳ ጥራይ ኣይነበሮምን፤ የግዳስ ኣብ ግዜ ውግእ ዝሕለዉሉ ከተማታትን ኣባይትን (ቁ. 16) ነበሮ። ሕጂ እቲ ብዝሒ እዚ ስድራቤት እዚን ሓይሉን፣ ንሃጋር ብዛዕባ እሽማኤል (ምዕ. 16:10)፣ ከምኡውን ንኣብርሃም (ምዕ. 17:20ን 21:13ን) እተዋህበ ተስፋ ፍረ እዩ። ብዙሓት ንኪዳናት ተስፋ ዘይፈልጡ እኳ እንተኾኑ፣ ብሰንኪ እቶም ኣምላኻውያን ኣቦታቶም ግና ብናይ ግዳም ብልጽግና ይባርኹ። ሃብትን ጥሪትን ኣብ ቤቶም ክኸውን እዩ።

2. ብዛዕባ ባዕሉ። ኣብዚ ብዛዕባ ዕድሚኡ ጸብጻብ ኣሎ፦ 137 ዓመት ነበረ (ቁ. 17)፣ እዚ ድማ እቲ ኣብርሃም ንእሽማኤል ዝጸለዮ ጸሎት (ምዕ. 17:18)፣ “እሽማኤል ኣብ ቅድሜኻ ይንበር!” ዝብል ጸሎት ክሳዕ ክንደይ ሓይሊ ከም ዝነበሮ ንምርኣይ እዩ ተመዝጊቡ። ኣብዚ ብዛዕባ ሞቱ እውን ጸብጻብ ኣሎ፤ ንሱ እውን ናብ ህዝቡ ተኣከበ፤ ግናኸ ክሳዕ እዚ ዝኣክል ዓቢ ዕድመ እኳ እንተነበረ፣ “ብዕድመኡ ጸጊቡ” ተባሂሉ ኣይተገልጸን። ከምቲ ጽቡቕ ኣቦኡ ዝነበረ፣ ንዓለም ኣይጸገበን፣ ወይ ከኣ ንዓለም ክሓድጋ ኣይደለየን። እቲ “ኣብ ቅድሚ ኹሎም ኣሕዋቱ ወደቐ” ዝብል ቃል፣ ንሕና ከም ዝወሰድናዮ ሞተ ማለት ይኹን፣ ወይ ከኣ ከምቲ ካልኦት ዝብልዎ ዕድሉ ወደቐ ማለት ይኹን፣ እቲ ንሃጋር እተዋህበ ቃል (ምዕ. 16:12)፣ “ኣብ ቅድሚ ኹሎም ኣሕዋቱ ክነብር እዩ” ዝብል ቃል ምፍጻሙ ንምርኣይ እዩ፣ ማለት ኣብ መንጎኦም ክበልጽግን ክልዓልን እዩ፣ ክሳዕ መወዳእታ ድማ ቦታኡ ሒዙ ክጸንሕ እዩ። ወይ ከኣ ብሓደራ ኣዕሩኹ ተኸቢቡ ሞተ፣ እዚ ድማ መጸናንዒ እዩ።

25:11-18 እስማኤል ዓሰርተ ክልተ ኣወዳት ወለደ፤ ስድራቤቶም ድማ ፍሉያት ነገዳት ኮኑ።