ኦሪት ዘፍጥረት 14

14:1-12 ውግኣት ህዝብታት ኣብ ታሪኽ ዓቢ ቦታ ይሕዛ፣ ግናኸ፥ ኣብራምን ሎጥን ምሳኡ እንተዘይተሓዋወስዎ፥ እዚ ውግእ እዚ ተሰኒዱ ኣይምሃለን። ብምስጓሕ፥ ሎጥ ኣብ ፍርያም እኳ ደኣ እምበር፥ ኣብ እኩይቲ ሰዶም ሰፊሩ ነበረ። ነባሮኣ ካብ ኩሎም ደቅታት ከነዓን ንበቀል ዝበለጹ ነበሩ። እቶም ወረርቲ ካብ ከልዴኣን ፋርስን ዝመጹ ነበሩ፤ ሽዑ ንኣሽቱ መንግስታት ጥራይ ዝነበራ። ሎጥን ንብረቱን ምስቶም ካልኦት ወሰድዎ። ጻድቕ እኳ እንተነበረ፥ ወዲ ሓው ኣብራም እውን እንተኾነ፥ ግናኸ ኣብዚ ጸበባ እዚ ምስቶም ካልኦት ነበረ። ፍርድታት ኣምላኽ ኣብ ምድሪ ምስ ተዘርግሑ፥ ጽድቅና እኳ ኣይኮነን፥ ምስ ፍቑራት ሰማይ ዘሎና ዝምድና እውን ኣይኮነን፥ ናይ ድሕነትና መውሓሲ ዝኸውን። ብዙሓት ቅኑዓት ሰባት ብእኩያት ጎረባብቶም ይጉድኡ፤ ምስኦም ምፍላይ ወይ እውን እንተወሓደ ካብኦም ንርእስና ምፍላይ ጥበብና እዩ (2ቆሮ 6:17)። ከምዚ ዝኣመሰለ ቀረባ ዝምድና ምስ ኣብራም ዝነበሮ፥ ናይ ኣብራም ብጾትን ደቀ መዝሙሩን ክኸውን ይግባእ ነይሩ። ኣብ ሰዶም ክነብር እንተወሲኑ፥ ብናብራ ሰዶም እንተተኻፊሉ፥ ንርእሱ ጥራይ ይወቅስ። ካብ መገዲ ግዴታና ምስ ወጻእና፥ ንርእስና ካብ ትሕቲ ሓለዋ ኣምላኽ ነወግድ፥ ብትምኒትና ዝተገብረ ምርጫ ድማ ንምጽንናዕና ክውድእ ክንጽበ ኣይንኽእልን ኢና። ንብረት ሎጥ ወሰዱ። ኣምላኽ ካብቶም ንርእስና ካብኡ ምጥቃም ከም እንሕረም ዝገበርናዮም ባህታታት ኪኸልኣና ቅኑዕ እዩ።

ምዕራፍ 14 ኣብ ታሪኽ እዚ ምዕራፍ እዚ ኣርባዕተ ነገራት ንረክብ። I. ምስ ንጉስ ሰዶምን መሓዙቱን ዝነበረ ውግእ (1-11)። II. ሎጥ ኣብቲ ውግእ ምምራኹ (12)። III. ኣብርሃም ንሎጥ ካብቲ ምርኮ ምድሓኑ፡ ምስቲ ኣብ ልዕሊ እቶም ሰዓርቲ ዝረኸቦ ዓወት (13-16)። IV. ኣብርሃም ካብቲ ወፍሪ ምምላሱ (17)፡ ምስቲ ዝተፈጸመ ነገር ዝገልጽ፡ 1. ኣብ መንጎኡን ንጉስ ሳሌምን (18-20)። 2. ኣብ መንጎኡን ንጉስ ሰዶምን (21-24)። በዚ ኸኣ እቲ ኣምላኽ ንስሙ ከዕብዮ ዝሃቦ መብጽዓ ንኣብርሃም ብኸፊል ተፈጺሙ ንረክብ።

ቁጽሪ 1-12 ኣብዚ ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት እተመዝገበ ናይ መጀመርታ ውግእ ጸብጻብ ንረክብ። እዚ ውግእ እዚ (ውግኣት ህዝብታት ኣብ ታሪኽ ዝዓበየ ቦታ እንተሓዙ እኳ) ኣብርሃምን ሎጥን እንተዘይተሳቲፎምዎ ነይሮም፡ ታሪኹ ኣይምረኸብናዮን። ሕጂ፡ ብዛዕባ እዚ ውግእ እዚ፡ እዚ ዝስዕብ ክንዕዘብ ንኽእል፡

I. እቶም ኣብኡ እተሳተፉ ወገናት። እቶም ወረርቲ ኣርባዕተ ነገስታት ነበሩ፡ ክልተኦም ከኣ ነገስታት ሰናርን ኤላምን (ማለት፡ ከለዳን ፋርስን) ነበሩ። ይኹን እምበር፡ እዞም ነገስታት እዚኦም ብውልቆም እቶም ገዛእቲ ናይቶም ዓበይቲ መንግስታት ኣይነበሩን ክኾኑ ይኽእሉ እዮም፡ የግዳስ ወይ ትሕቲኦም ዝነበሩ ሓለፍቲ፡ ወይ ከኣ ካብቶም ዓበይቲ ህዝብታት ወጺኦም ኣብ ከባቢ ሰዶም እተቐመጡ፡ ግናኸ ስም እተን ዝመጽእሉ ሃገራት ዝሓዙ ገለ መራሕቲ ስደተኛታት ክኾኑ ይኽእሉ እዮም። እቶም እተወረሩ ከኣ ነገስታት ሓሙሽተ ከተማታት ነበሩ፡ እዘን ከተማታት እዚኤን ኣብ ጐልጐል ዮርዳኖስ ብሓንሳእ ዝነበራ እየን፡ ማለት፡ ሰዶም፡ ጎሞራ፡ ኣድማ፡ ጸቦይም፡ ከምኡ’ውን ጾዓር። ኣርባዕተኦም ተጠቒሶም ኣለዉ፡ እቲ ሓምሻይ ግን፡ ንጉስ ጾዓር ወይ በላ፡ ወይ ብሰንኪ እቲ ካብቶም ካልኦት ዝነኣሰን ዘይተፈልጠን ምዃኑ፡ ወይ ከኣ ካብቶም ካልኦት ዝበለጸ እኩይን ዘይተኸበርን ስለዝነበረ፡ ክርስዓዕ ዝግብኦ ስለዝነበረ፡ ኣይተጠቕሰን።

II. ምኽንያት እዚ ውግእ እዚ፡ እቶም ሓሙሽተ ነገስታት ካብ ትሕቲ ግዝኣት ከደርላዖመር ምብጋዖም እዩ። ዓሰርተ ክልተ ዓመት ኣገልገልዎ። በዚ ኸምዚ ንግዳማዊ ሓይሊ ግብሪ እናኸፈሉ፡ ዘለዎም ከኣ ናቶም ክበሃል ስለዘይከኣለ፡ ካብታ ፍርያም ምድሮም ብዙሕ ሓጎስ ኣይረኸቡን። ሃብታማት ሃገራት ዝድለ ምርኮ እየን፡ ሃካያትን ተድላ ዝፈትዋን ሃገራት ከኣ ንዝዓብዩ ዓበይቲ ሓይልታት ቀሊል ምርኮ እየን። ሰዶማውያን ወለዶ ከነዓን ነበሩ፡ ንሱ ኸኣ ኖህ ንሴም ባርያ ክኸውን ዝበሎ እዩ፡ ካብኡ ኸኣ ኤላም ወጺኡ። በዚ ኸምዚ እታ ትንቢት ብቕልጡፍ ክትፍጸም ጀመረት። ኣብ ዓሰርተ ሰለስተ ዓመት፡ ካብ ትሕቲኦም ምዃን ስለዝሰልከዮም፡ ዓመጹ፡ ግብሮም ከፈሉ ኣበዩ፡ ነቲ ኣርዑት ክሰብርዎን ነቲ ጥንታዊ ናጽነቶም ክመልስዎን ፈተኑ። ኣብ ዓሰርተ ኣርባዕተ ዓመት፡ ድሕሪ ገለ ምቁምጣጥን ምድላውን፡ ከደርላዖመር ምስ መሓዙቱ ሓቢሩ፡ ነቶም ዓመጽቲ ክቐጽዖምን ክመልሶምን ተበገሰ፡ ካልእ ኣማራጺ ስለዘይነበሮ ኸኣ፡ ግብሩ ብሓይሊ ሰይፉ ክወስድ ወሰነ። እዚኣ ኣስተብህሉላ፡ ትዕቢት፡ ስስዔ፡ ከምኡ’ውን ትምኒት፡ ውግኣትን ባእስን ዝመጽእሉ ፍትወት እዩ። ንእዞም ዘይጸግቡ ጣኦታት ደም ኣሽሓት ሰባት ተሰዊዑ።

III. ምዕባለን ዓወትን እቲ ውግእ። እቶም ኣርባዕተ ነገስታት ነተን ከባቢ ሃገራት ኣዕነውወን፡ ብምርኮአን ከኣ ሃብታማት ኮኑ (5-7)። በዚ ዜና እዚ፡ ንጉስ ሰዶም ምእዛዝን ሰላም ምሕታት ምጥባርን ጥበብ ምኾነሉ ነይሩ። ከመይሲ፡ ምስ ከምዚ ዝበለ ብዓወት ዝተሓበአ ጸላኢ ከመይ ገይሩ ክዋጋእ ይኽእል? ግናኸ፡ ካብ ምምብርካኽ ንላዕሊ፡ ዝኸፍአ ነገር ክገጥሞ ደለየ፡ ከምኡ ኸኣ ኮነ። Quos Deus destruet eos dementat — ኣምላኽ ከጥፍኦም ዝደለዮም፡ ናብ ዕሽነት የረክቦም። 1. ሓይልታት ንጉስ ሰዶምን መሓዙቱን ተሰዓሩ። ብዙሓት ካብኦም ከኣ ካብ ሰይፊ ዝደሓኑ ኣብቲ ጸባራቕ ጕድጓድ ከም ዝጠፍኡ ይረአ፡ ቁ. 10። ኣብ ኩሉ ቦታታት ብዝተፈላለየ ሞት ተኸቢብና ኢና፡ ብፍላይ ከኣ ኣብ መዓርፎ ውግእ። 2. እተን ከተማታት ተዘሚተን፡ ቁ. 11። ኩሉ ንብረት ሰዶም፡ ብፍላይ ከኣ መኽዘናቶምን መግቢኦምን፡ ብዓወት ዝረኸቡ ወሰድዎ። እዚኣ ኣስተብህሉላ፡ ሰባት ነቲ ብልግስና ዝተዋህቦም ህያባት ኣምላኽ ንስስዔን ንብዝሒ ምብላዕን ምስ ዝጥቀሙሉ፡ ኣምላኽ ነቲ ከምኡ ዝበደልዎ ነገር ብገሊኡ ፍርዲ ወይ ብኻልእ መገዲ ክምንዝዖም ቅኑዕን ልሙድ መገዱን እዩ፡ ሆሴእ 2:8, 9። 3. ሎጥ ተማሪኹ፡ ቁ. 12። ንሎጥ ምስቶም ካልኦት፡ ንብረቱን ከኣ ወሰድዎ። ሕጂ ሎጥ ኣብዚ ኸምዚ ክርአ ይከኣል፡ (1.) ምስ ጎረባብቱ ኣብዚ ሓባራዊ መከራ ተኻፋሊ ኮይኑ። ንሱ ባዕሉ ጻድቕ ሰብ እንተነበረ እኳ፡ (እዚ ኸኣ ኣብዚ ብንጹር ተጠቒሱ ኣሎ) ወዲ ሓው ኣብርሃም እዩ፡ ግናኸ ምስቶም ካልኦት ኣብዚ ኩሉ ሽግር ተዋሕጠ። እዚኣ ኣስተብህሉላ፡ ኩሉ ነገር ንኹሉ ብሓደ መገዲ ይመጽእ፡ መክብብ 9:2። እቶም ዝበለጹ ሰባት ካብ ዝዓበዩ ሽግራት ኣብዛ ህይወት እዚኣ ምድሓን ክውሕሱ ኣይክእሉን እዮም። ናትና ቅድስና ወይ ምስቶም ፍቑራት ሰማይ ዘሎና ዝምድና፡ ፍርድታት ኣምላኽ ምስ ወጸ፡ መውሓሲና ኣይኸውንን። እዚኣ ኣስተብህሉላ፡ ብተወሳኺ፡ ብዙሓት ቅኑዓት ሰባት ብሰንኪ እኩያት ጎረባብቶም ይጕድኡ። ስለዚ፡ ካብኦም ምፍላይና፡ ወይ ከኣ ርእስና ካብኦም ምፍላይና ጥበብና እዩ (2 ቈረንቶስ 6:17)፡ በዚ ኸኣ ርእስና ነድሕን፡ ራእይ 18:4። (2.) ኣብዚ ንምቕማጥ ዝገበሮ ዕሽነት ምርጫኡ ስለዝተቐጽዐ። እዚ ብንጹር ተጠቒሱ ኣሎ፡ "ወዲ ሓው ኣብርሃም፡ ኣብ ሰዶም ዝነብር ዝነበረ፡ ወሰድዎ" ምስ ተባህለ። ከምዚ ዝበለ ናይ ኣብርሃም ቀረባ ዘመድ፡ መሓዛን ደቀ መዝሙርን ኣብርሃም ክኸውን ነይርዎ፡ ኣብ ድንኳናቱ ኸኣ ክቕመጥ ነይርዎ። ግናኸ፡ ኣብ ሰዶም ክቕመጥ እንተመረጸ፡ ኣብ መከራ ሰዶም እንተተኻፈለ፡ ንርእሱ እዩ ክወቅስ ዘለዎ። እዚኣ ኣስተብህሉላ፡ ካብ መገዲ ግዴታና ምስ ወጻእና፡ ርእስና ካብ ሓለዋ ኣምላኽ ነርሕቕ፡ ብፍትወትና ዝተገብረ ምርጫታትና ንምጽንናዕና ከም ዝኸውን ክንጽበ ኣይንኽእልን። ንብረት ሎጥ ምውሳዶም ብፍላይ ተጠቒሱ ኣሎ፡ እቲ ንብረት እቲ ምስ ኣብርሃም ንኽብኣስን ካብኡ ንኽፍለይን ምኽንያት ዝኾኖ እዩ። እዚኣ ኣስተብህሉላ፡ ኣምላኽ ነቲ ብሰንኩ ንርእስና ካብ ምጥቃም ብእኡ ዝተኸልከልናዮ ነገራት ክምንዝዓና ቅኑዕ እዩ።

ቁጽሪ 13-16

እዚ ኣብዚ እንረኽቦ፡ ኣብርሃም ዝተሳተፎ እንረኽቦ እንኮ ወተሃደራዊ ስርሒት እዩ። እዚ ድማ ብስስዐኡ ወይ ብትምኒቱ ዘይኮነስ፡ ብፍጹም ብፍቕሪ ተደሪኹ እዩ። ንርእሱ ንምህብታም ዘይኮነስ፡ ንፈታዊኡ ንምሕጋዝ እዩ ነይሩ። ካብዚ ናይ ኣብርሃም ዝበለጸ ብኽብሪ ዝተጀመረ፡ ዝተኻየደ፡ ወይ ዝተዛዘመ ወተሃደራዊ ስርሒት ኣይነበረን። ኣብዚ እንረኽቦ፡

I. ብዛዕባ ሽግር ዘመዱ ዝመጸቶ ዜና። ኣምላኽ ከምኡ ገይሩ እዩ፡ ሕጂ ኸኣ ቀረባ ስለ ዝነበረ፡ ብቕልጡፍ ክሕግዝ ምእንቲ ክኽእል።

1. ኣብዚ ኣብርሃም እብራዊ ተባሂሉ ተጸዊዑ ኣሎ፡ ማለት፡ ወዲ ሄቤርን ሰዓቢኡን እዩ። ኣብቲ ዝበላሸወ ዘመን፡ ኣብ ስድራቤቱ እቲ ናይ ሓቂ ሃይማኖት ተሓልዩ ነይሩ። ኣብርሃም ኣብዚ ከም እብራዊ ገይሩ እዩ ዝተዋህለለ—ንስሙን ንባህርዩን ናይ ሃይማኖታዊ ሰብ ዘይበቅዕ ኣይነበረን።

2. እታ ዜና ብሓደ ህይወቱ ኣምሊጡ ዝመጸ እያ። ምናልባት ሶዶማዊ፡ ከምቶም ዝኸፍኡ ድማ ክፉእ እዩ ነይሩ። ይኹን እምበር፡ ንዝምድና ኣብርሃም ምስ ሎጥን ንዕኡ ዘለዎ ስግኣትን ስለ ዝፈልጥ፡ ሓገዙ ለመነ፡ ምእንቲ ሎጥ ድማ ክቕልጥፍ ተስፋ ገበረ። ማስታወሻ፡ እቶም ዝኸፍኡ ሰባት፡ ብመዓልቲ ሽግሮም፡ ምስቶም ጥበበኛታትን ጽቡቓትን ሰባት ምልላይ ክደልዩ እዮም፡ በዚ ድማ ኣብኦም ረብሓ ክረኽቡ እዮም። እቲ ኣብ ሲኦል ዝነበረ ሃብታም ሰብኣይ ንኣብርሃም ኣቦ ኢሉ ጸዊዕዎ፤ እተን ዓያሱ ደናግል ድማ ንጥበበኛታት ንኽፋል ዘይቶም ለመናኦም።

II. ንዚ ስርሒት እተገብረ ምድላዋት። እቲ ምኽንያት ብንጹር ጽቡቕ ነበረ፡ ናብኡ ንምእታው ዝቐረበሉ ጻውዒት ድማ ንጹር ነበረ። ስለዚ፡ ብቕልጡፍ፡ ነቶም ኣብ ቤቱ እተወልዱ ዝሰልጠኑ ባሮኹ፡ ቁጽሮም ሰለስተ ሚእትን ዓሰርተን ሾሞንተ ዝኾኑ፡ ኣጽዋር ኣልበሶም—ዓባይ ስድራቤት፡ ግናኸ ንእሽቶ ሰራዊት፡ ከምቶም ንሚድያናውያን ዘጥፍኡ ናይ ጌዴዎን ሰራዊት ዝኣክል፡ መሳፍንቲ 7:7። ነቶም ዝሰልጠኑ ባሮኹ፡ ወይ ነቶም ዝተምህሩ ባሮኹ ኣውጺኡ፡ ብስነ-ጥበብ ውግእ ጥራይ ዘይኮነስ፡ እዚ ድማ ኣብቲ ግዜ እቲ ካብቲ ጸኒሑ ዝመጸን ዝኸፍአን ዘመናት ዝበለጸ ዝነበረ፡ ብመርሆታት ሃይማኖት እውን ዝተምህሩ ነበሩ። ኣብርሃም ንቤተሰቡ መገዲ እግዚኣብሔር ክሕልዉ ኣዚዝዎም ነይሩ እዩ። እዚ ድማ ኣብርሃም ከም ዝነበረ የርኢ፡

1. ዓብዪ ሰብ፡ ብዙሓት ኣገልገልቲ ኣብኡ ዝምርኮሱን ብእኡ ዝጥቀሙን ዝነበሩ። እዚ ድማ ሓይሉን ክብሩን ጥራይ ዘይኮነስ፡ ንጽቡቕ ምግባር ዓብዪ ዕድል ሂብዎ እዩ። እዚ ድማ ኣብ ዓበይቲ ቦታታትን ዓበይቲ ሃብትን ብሓቂ ክቡርን ዝድለይን እዩ።

2. ጽቡቕ ሰብ፡ ንኣምላኽ ባዕሉ ዘገልገለ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ንኹሎም ከባቢኡ ዘለዉ ሰባት ኣብ ኣገልግሎት ኣምላኽ ዝምህር። ማስታወሻ፡ እቶም ዓበይቲ ስድራቤታት ዘለዎም፡ ብዙሓት ኣካላት ጥራይ ዘይኮነስ፡ ካብ ናቶም ወጻኢ ብዙሓት ነፍሳት እውን ኣለዎም፡ ክከናኸንዎምን ከማልኡሎምን ዝግባእ። እቶም ሰዓብቲ ኣብርሃም ክኾኑ ዝደልዩ፡ ኣገልገልቶም ዝተምህሩ ኣገልገልቲ ምዃኖም ክርእዩ ኣለዎም።

3.