ኦሪት ዘፍጥረት 11

11:1-4 ሰብ ክንደይ ብቕልጡፍ እቶም ዘስካሕክሑ ፍርዲታት ይርስዕ፣ ናብቶም ዝነበሩ ገበናቶም ድማ ይምለስ! ጥፍኣት ማይ ኣይሂ ኣብ ቅድሚ ዓይኖም ከሎ እኳ፣ ካብ ዘርኢ ጻድቕ ኖህ ዝወጹ እኳ እንተኾኑ፣ ገና ብህይወቱ ከሎ እኳ፣ እከይ ብጣዕሚ ይውስኽ። ሓጢኣተኛታት ትምኒታት ፍቓድ ሰብን ብልሽውና ልቢ ሰብን ዜወግድ፣ ምቅዳስ ዝኾነ ጸጋ መንፈስ ቅዱስ ጥራይ እዩ።

ዕላማ ኣምላኽ ደቂ ሰብ ብዙሓት ህዝቢታት ከም ዝኸውንን ንኹሉ ምድሪ ከም ዝመልኡን ነይሩ። ንፍቓድ ኣምላኽ ብምንዓቕን ንምኽሪ ኖህ ብምቅዋምን፣ መብዛሕትኡ ሰብ ካብ ምብትታን ንምክልኻል፣ ሓንቲ ከተማን ግምብን ንምህናጽ ተወሃሂዱ። ኣምልኾ ጣኦት ተጀሚሩ፣ ባቤል ድማ ሓንቲ ካብተን ቀንዲ ቦታታቱ ኮነት። ንሓድሕዶም ዝያዳ ደፋራትን ቆራጻትን ገበሩ። ከምቲ ሓጥኣን ንሓድሕዶም ናብ ክፍእቲ ግብሪታት ዘተባብዑን ዘለዓዕሉን፣ ንሕናውን ንሓድሕድና ናብ ፍቕርን ሰናይ ግብርን ንምትንባህ ንመሃር።

ምዕራፍ 11 ብሉይ ፍልልይ ኣብ መንጎ ደቂ ኣምላኽን ደቂ ሰብን (እቶም ዝእመኑን እቶም ዘይእመኑን) ንጥፍኣት ማይ ኣትሪፉ ተረፈ። ሰባት ክበዝሑ ምስ ጀመሩ ድማ እንደገና ተራእየ። በዚ ፍልልይ እዚ መሰረት ድማ፡ ኣብዚ ምዕራፍ እዚ፡

I. ደቂ ሰብ ኣብ ባቢሎን ምብታኖም (ቁጽሪ 1-9)። ኣብዚ ድማ፡ 1. ከተማን ግምብን ንምህናጽ ዝነበሮም ትዕቢተኛን ቀስቃሲን ዕላማኦም (ቁጽሪ 1-4)። 2. ኣምላኽ ንዕላማኦም ብምብታኽ ልሳኖም ከምኡውን ብምብታኖም ዝፈረዶ ጽድቂ ፍርዲ (ቁጽሪ 5-9)።

II. ትውልዲ ደቂ ኣምላኽ ክሳብ ኣብርሃም (ቁጽሪ 10-26)፡ ምስ ጠቕላላ ሓበሬታ ብዛዕባ ስድራቤቱ ከምኡውን ካብ ዓዱ ምውጻኡ (ቁጽሪ 27, ወዘተ.)።

ቁጽሪ 1-4 መወዳእታ ናይቲ ዝሓለፈ ምዕራፍ፡ ብደቂ ኖህ ወይ ኣብ መንጎ ደቂ ኖህ፡ ድሕሪ ማይ ኣይሂ ህዝብታት ኣብ ምድሪ ከም እተኸፋፈሉ ይነግረና። ማለት፡ ናብ ዝተፈላለዩ ነገዳትን ዓሌታትን ተመቒሎም ነበሩ። ቦታታት ድማ ንኣኦም ጸቢቡዎም ስለ ዝነበረ፡ ኖህ ወይ ደቂ ኖህ ኣብ መንጎኦም ተሰማሚዖም፡ ነፍሲ ወከፍ ነገድ ወይ ዓሌት ናበይ ከም ዝኸዱ ወሰኑ። ካብቶም ቀረባኦም ዝነበሩ ሃገራት ጀሚሮም፡ ብምብዛሕ ቁጽሮም መሰረት፡ እናረሓቑ ክኸዱን ካብ ንሓድሕዶም ክርሕቁን ነበሩ። ከምዚ ኮይኑ ድማ እቲ ጉዳይ ድሕሪ ማይ ኣይሂ ሚእቲ ዓመት፡ ኣብ ግዜ ልደት ፔሌግ፡ ብጽቡቕ ተሰርዐ። እንተኾነ ግን፡ ደቂ ሰብ ናብ ርሑቕ ቦታታት ክበታተኑ ዘይደልዩ ይመስሉ ነበሩ። ዝበዝሑ ክኾኑ ከለዉ ዝበለጸ ደስ ዝብልን ዝሕሉን እዩ ኢሎም ስለ ዝሓሰቡ፡ ብሓንሳእ ክጸንሑ መደብ ገበሩ። እግዚኣብሔር ኣምላኽ ኣቦታቶም ዝሃቦም ምድሪ ኸኣ ክወርሱ ደንበዩ (እያሱ 18:3)፡ ንኣምላኽን ንኖህን ዝበለጹ ጥበበኛታት ከም ዝኾኑ ድማ ሓሰቡ። ሕጂ ኣብዚ ዘሎናዮ፡

I. ንሓሳቦም ብሓንሳእ ንምጽናሕ ዝሕግዝ ዝነበረ ረብሓታት፡ 1. ኩሎም ሓደ ቋንቋ ነበሮም፡ ቁጽሪ 1። ቅድሚ ማይ ኣይሂ ዝተፈላለዩ ቋንቋታት እንተ ነይሮም እውን፡ ናይ ኖህ ጥራይ፡ እዚ ድማ ከም ናይ ኣዳም ዝነበረ ይመስል፡ ብማይ ኣይሂ ኣቢሉ ተሓልዩ ድሕሪኡ ድማ ቀጸለ። ሕጂ፡ ኩሎም ንሓድሕዶም ክርድኡ ስለ ዝኽእሉ፡ ንሓድሕዶም ዝያዳ ክፋቐሩን ዝያዳ ክሕጋገዙን፡ ከምኡውን ካብ ንሓድሕዶም ክፈላለዩ ዘይደልዩን ነበሩ። 2. ንምቕማጥ ዝምችእ ቦታ ረኸቡ (ቁጽሪ 2)፡ ኣብ ምድሪ ሰናር ዝርከብ ቆላ። እዚ ሰፊሕ ቆላ ንኹሎም ክሕዝ ዝኽእል ነበረ፡ ከምኡውን ፍርያም ቆላ ስለ ዝነበረ፡ በቲ ግዜ እቲ ንዝነበሮም ቁጽሪ ክድግፎም ዝኽእል ነበረ። እንተኾነ ግን፡ ቁጽሮም ምስ በዝሐ እንታይ ቦታ ከም ዝህልዎም ኣይሓሰቡን ነበሩ። ማስታወሻ፡ ንግዜኡ ዝምችእ ምቹእነት፡ ንመጻኢ ዝምልከት ግዴታን ረብሓን ንምግፋፍ ብዙሕ ግዜ ሓያል ፈተና ይኸውን።

II. ንሓድሕዶም ንምእሳርን ብሓንሳእ ንምቕማጥን ዝወሰድዎ ኣገባብ። ኣብ ክንዲ ብሰላማዊ ምብታን ብመለኮታዊ ሓለዋ ዶባቶም ከስፍሑ ዝደልዩ፡ ንኣኦም ንምሕያል መደብ ገበሩ። ከምቶም ምስ ሰማይ ክዋግኡ ዝወሰኑ ድማ፡ ንርእሶም ናይ ምክልኻል ኣቕዋም ኣትሓዙ። ሓባራዊ ውሳኔኦም ድማ፡ ከተማን ግምብን ንሃንጽ። እቶም ቀዳሞት ህንጻታት ከተማታት፡ ኣብቲ ብሉይ ዓለም (ምዕራፍ 4:17) ይኹን ኣብዚ ሓድሽ ዓለም፡ ጽቡቕ ስነ-ምግባርን ስምን ዝነበሮም ሰባት ከም ዘይነበሩ ምግንዛብ ኣገዳሲ እዩ። ድንኳናት ንኣገልገልቲ ኣምላኽ መሕደሪኦም ነበሩ። ከተማታት መጀመርታ እተሃንጻ ብኣምላኽ ዝዓለዉን ካብኡ ዝተገላበጡን ሰባት እዮም። ኣብዚ ድማ፡

1. ነዚ ስራሕ እዚ ንምጅማር ንሓድሕዶም ከመይ ገይሮም ከም ዘተባብዑ። ንሓድሕዶም፡ ንዑ ንእብኒ ንግበር (ቁጽሪ 3)፡ ከምኡውን (ቁጽሪ 4)፡ ንዑ ንርእስና ከተማ ንሃንጽ በሉ። ብሓባራዊ ምትብባዕ ድማ ንሓድሕዶም ዝያዳ ደፋራትን ጽኑዓትን ገበሩ። ማስታወሻ፡ እቶም ዝሰርሑ ብዙሓትን ሓደ ልቢ ዝኾኑን ንሓድሕዶም ዘተባብዑን ክኾኑ ከለዉ ዓበይቲ ነገራት ክስርሑ ይኽእሉ። ከምቲ ሓጥኣን ንሓድሕዶም ንኽፉእ ስራሕ ዘተባብዑን ዘበረታትዑን፡ ንሕና ድማ ንፍቕርን ንጽቡቕ ግብርን ንሓድሕድና ንምቅስቓስ ንማሃር። መዝሙር 122:1፡ ኢሳይያስ 2:3, 5፡ ኤርምያስ 50:5 ተመልከት።

2. ኣብ ህንጻኦም እንታይ ኣቕሑ ከም ዝተጠቕሙ። እታ ሃገር ቆላ ስለ ዝነበረት፡ እምኒ ወይ ጸበቕ ኣይነበራን። እንተኾነ ግን፡ እዚ ካብ ዕላማኦም ኣየዕገቶምን። ኣብ ክንዲ እምኒ እብኒ፡ ኣብ ክንዲ ጸበቕ ድማ ሬንጅ ወይ ቕጥራን ገበሩ። ኣብዚ ድማ፡ (1.) እቶም ኣብ ዕላማኦም ጽኑዓት ዝኾኑ እንታይ ከም ዝገብሩ ተመልከት። ንሕና ንጽቡቕ ነገር ብቕንኣት እንተ ዝንቀሳቐስ ነይርና፡ ንምስራሑ ዝኸውን ምቹእነት የብልናን ብዝብል ምኽንያት ስራሕና ብዙሕ ግዜ ኣይምቋረጽናን። (2.) ኣብ መንጎ ህንጻ ሰባትን ህንጻ ኣምላኽን ዘሎ ፍልልይ እንታይ ምዃኑ ተመልከት። ሰባት ባቢሎኖም ክሃንጹ ከለዉ፡ እብንን ሬንጅን እዮም ዝበለጹ ኣቕሑኦም። ኣምላኽ ግን ንኢየሩሳሌሙ ክሃንጽ ከሎ፡ መሰረታ ብሰንፔር፡ ኩሉ ዶባታ ድማ ብጥዑም ኣእማን ይገብሮ፡ ኢሳይያስ 54:11, 12፡ ራእይ 21:19።

3. ንምንታይ ዕላማ ከም ዝሃንጹ። ገሊኦም፡ በዚ ካብ ማይ ኣይሂ እንደገና ንርእሶም ንምሕላው ከም ዝሓሰቡ ይግምቱ። ኣምላኽ ድማ ንዓለም እንደገና ብማይ ከም ዘየጥፍኣ ነጊርዎም ነበረ። እንተኾነ ግን፡ ንሳቶም ኣብቲ ኣምላኽ ዝገበሮ ተስፋ ወይ ኣብቲ ንሱ ዝመደቦ ታቦት ኣብ ክንዲ ዝእመኑ፡ ኣብቲ ንርእሶም ዝሰርሕዎ ግምቢ ክእመኑ ደለዩ። እንተኾነ ግን፡ እዚ ኣብ ኣእምሮኦም እንተ ዝነብር ነይሩ፡ ግምቦም ኣብ ቆላ ኣብ ክንዲ ዝሃንጹ፡ ኣብ ከረን ክሃንጹ ምመረጹ ነበሩ። እንተኾነ ግን፡ ነዚ ግምቢ ንምህናጽ ሰለስተ ነገራት ከም ዝሓሰቡ ይመስል፡— (1.) ንኣምላኽ ንርእሱ ንምጽራፍ ዝተሓስበ ይመስል ነበረ። ምኽንያቱ፡ ርእሱ ናብ ሰማይ ዝበጽሕ ግምቢ ክሃንጹ ደለዩ። እዚ ድማ ንኣምላኽ ምጽራፍ ወይ ከኣ ምስኡ ምወዳደር የርኢ። ከምቲ ልዑል ክኾኑ ወይ ከኣ ክሳብ ዝኽእሉ ናብኡ ክቐርቡ ደለዩ፡ ብቕድስና ዘይኮነስ ብቁመት። ቦታኦም ረሲዖም፡ ኣብ ምድሪ ምጥፍጣፍ ንዒቖም፡ ብኣፍደገ ወይ ብመሰላል ዘይኮነስ ብኻልእ መገዲ ናብ ሰማይ ክድይቡ ወሰኑ። (2.) በዚ ድማ ንርእሶም ስም ክገብሩ ተስፋ ገበሩ። ሕጂ ዝዝረበሉ ነገር ክገብሩን፡ ንወለዶ ድማ ከምኦም ዝበሉ ሰባት ኣብ ዓለም ከም ዝነበሩ ንምሕባርን ደለዩ። ከይሞቱ ዝዝከር ነገር ከይሓደጉ ኣብ ክንዲ ዝኸዱ፡ ነዚ ናይ ትዕቢቶም፡ ናይ ስስዖኦምን ናይ ዕሽነቶምን መዘከርታ ክሓድጉ ደለዩ። ማስታወሻ፡ [1.] ንኽብሪ ምድላይን ኣብ መንጎ ሰባት ስም ምግባርን፡ ንዓበይትን ኣጸጋምን ዕማማት ብዘገርም ቅንኣት የንቀሳቕስ፡ ብዙሕ ግዜ ድማ ናብቲ ኽፉእን ንኣምላኽ ዘቖጥዕን ነገር የብጽሕ። [2.] ብሓጢኣት ዝተልዓሉ ስማት ኣምላኽ ኣብ ሓመድ ክቐብሮም ቅኑዕ እዩ። እዞም ህንጻታት ባቢሎን ዝሃንጹ ዝነበሩ ሰባት፡ ንርእሶም ስም ንምግባር ብዙሕ ዕሽነት ወጻኢታት ገበሩ። እንተኾነ ግን፡ ነዚ ዕላማ እዚ እውን ክረኽብዎ ኣይከኣሉን። ምኽንያቱ፡ ኣብ ዝኾነ ታሪኽ ናይቶም ህንጻታት ባቢሎን ዝሃንጹ ዝነበሩ ሰባት ሓደ እኳ ስም ኣይንረክብን ኢና። ፊሎ ይሁዳዊ፡ ንሓድሕዶም ስሞም ኣብ እብኒ ጸሓፉ፡ ንዘለኣለማዊ መዘከርታ። እንተኾነ ግን፡ እዚ እውን ንዕላማኦም ኣየገልገለን። (3.) ንምብታኖም ንምክልኻል ገበርዎ፡ ኣብ ገጽ ምድሪ ከይንብተን። ዮሴፍ ከም ዝበሎ፡ እዚ ዝተገብረ፡ ነቲ ትእዛዝ (ምዕራፍ 9:1)፡ ንምድሪ ምልእዋ፡ ብዘይምእዛዝ እዩ። ኣምላኽ ክበታተኑ ኣዘዞም። ንሳቶም ግን፡ ኣይንበታተንን፡ ብሓንሳእ ክንነብርን ክንመውትን ኢና በሉ። በዚ መሰረት ድማ፡ ንርእሶምን ንሓድሕዶምን ኣብዚ ዓብዪ ዕማም ኣእተዉ። ሓደ ክብሪ ዝመልኦ ግዝኣት ንምምስራት፡ ነዚ ከተማን ግምብን ክሃንጹ ወሰኑ፡ እዚ ድማ ማእከል መንግስቶምን ማእከል ሓድነቶምን ክኸውን። ናይቲ ስሱዕ ንምሩድ ኢድ ኣብዚ ኩሉ ከም ዝነበረ ይኸውን። ንሱ ብሓደ ፍሉይ ዓሌት ምምራሕ ጥራይ ኣይዓገበን፡ እንታይ ደኣ ንኹሉ ዓለም ንምግዛእ ደለየ። በዚ መሰረት ድማ፡ ንሓባራዊ ድሕነቶም ንምውሓስ ብዝብል ምኽንያት፡ ንኹሎም ብሓንሳእ ንምሓዝ መደብ ገበረ፡ በዚ ድማ ኩሎም ኣብ ትሕቲ ዓይኑ ክኾኑን ኣብ ትሕቲ ስልጣኑ ክኾኑን ኣይተረፈን። ነቲ ደፋር ትዕቢት ናይዞም ሓጥኣን ተመልከት። ኣብዚ ድማ፡ [1.] ንኣምላኽ ደፋር ተቓውሞ ኣሎ፡ ኣምላኽ፡ ክትብተኑ ኢኹም በለ። ንሳቶም ግን፡ ኣይንብተንን በሉ። ወይለኡ ነቲ ምስ ፈጣሪኡ ዝጣበቕ። [2.] ምስ ኣምላኽ ደፋር ውድድር። ንኹሉ ዓለም ምግዛእን፡ ጐይታ ኩሉን፡ ንጉስ ነገስታትን ምዃን ናይ ኣምላኽ መሰል እዩ። እቲ ነዚ ዝደሊ ሰብ፡ ናብ ዝፋን ኣምላኽ ክድይብ ይፍትን፡ ንሱ ድማ ክብሩ ንኻልእ ኣይህብን።

ቁጽሪ 5-9 እግዚኣብሔር ነቲ ናይ ሰረሕቲ ባቤል ትልሚ ብኸመይ ከም ዘፍሸሎን ነቲ ናይቶም ግትር ዝበሉ ሰባት ምኽሪ ብኸመይ ከም ዘጥፍኦን ኣብዚ ንርኢ፣ ምእንቲ ምኽሪ ኣምላኽ ብዘይካኦም ክጸንዕ። ኣብዚ ዘሎ፣

I. ኣምላኽ ነቲ ዝካየድ ዝነበረ ትልሚ ምፍላጡ፦ እግዚኣብሔር ከተማኡ ንምርኣይ ወረደ፣ ቁ. 5። እዚ ከም ሰብ ዝግለጽ ኣበሃህላ እዩ፤ ንሱ ከምቲ ሰባት ንምርኣይ ናብ ቦታ ዝኸድዎ ብንጹርን ብምሉእን ይፈልጦ ነበረ። እሞኸ ኣስተብህሉ፣

1. ንጉዳዮም ቅድሚ ምፍራዱ፣ መርሚርዎ እዩ፤ ምኽንያቱ ኣምላኽ ኣብ ኩሉ ምስ ሓጢኣትን ሓጥኣንን ዝገብሮ ተግባራት ብዘይጥርጥር ቅኑዕን ፍትሓውን እዩ፣ ንሓደ እኳ ከይሰምዖ ኣይኮንነን።

2. እዚ ነቶም ሰረሕቲ ዝኾነሎም ህንጻ እኳ እንተኾነ፣ ኣምላኽ ነዚ ህንጻ እዚ ምጥማቱ ትሕትናኡ ዘርኢ ተግባር እዩ፤ ምኽንያቱ ንሱ ነቲ ኣብዛ ታሕተዋይ ዓለም ዝካየድ፣ እቲ ዝዓበየ እኳ እንተኾነ፣ ተግባራት ንምርኣይ ይትሕት እዩ፣ መዝሙር 113:6።

3. እዚ እቲ ደቂ ሰብ ዝሰርሕዎ ግምቢ ተባሂሉ ተገሊጹ ኣሎ፣ እዚ ድማ (1.) ከም ሰብ መጠን ድኻሞምን ቅልውላዎምን የርኢ። ደቂ ሰብ፣ ትልሚ ምድሪ፣ ንሰማይ ምብዳህን ንእግዚኣብሔር ናብ ቅንኢ ምውሳድን ብጣዕሚ ዓሻ ተግባር እዩ። ካብኡ ዝበልሑ ድዮም? (2.