ኦሪት ዘፍጥረት 10

ምዕራፍ 10 እዚ ምዕራፍ እዚ ብዛዕባ ሰለስቲኦም ደቂ ኖህ ብሓፈሻ ዝተባህለ (ዘፍ. 9:19)፣ ማለት “ብኣታቶም ድማ ምድሪ ዅላ መልአት” ዝብልን፣ ናይቲ በረኸት ፍረ (ዘፍ. 9:1, 7)፣ “ንምድሪ ምልእዋ” ዝብልን ብዝርዝር የርኢ። እዚ ብዛዕባ ምንጪ ህዝብታት ዘሎ እንኮ እሙን ጸብጻብ እዩ፤ ገና ግን ካብዞም ሰብዓ ምንጭታት (ብዙሓት ስለ ዝኾኑ) እቲ ዝነብዕ ዘሎ ካየናይ ከም ዝመጸ ብርግጽ ክዛረብ ዝኽእል ህዝቢ ኣይሁድ ጥራይ እዩ። ብሰንኪ ዘይምህላው ቀዳሞት መዝገባት፣ ምሕዋስ ህዝብታት፣ ምልውዋጥ ሃገራት፣ ከምኡ’ውን ርሕቀት ግዜ፣ እቲ ናይ ሕጂ ነበርቲ ምድሪ ዘርኢ ዝምድና ዝገልጽ ፍልጠት ጠፊኡ እዩ፤ ንመስፍሕቲ መሲሕ ኢሉ ናይ ኣይሁድ ዘርኢ ጥራይ እዩ ተሓልዩ ዘሎ። ኣብዚ ምዕራፍ እዚ ግን ሓጺር ጸብጻብ ኣሎና።

I. ዘርኢ ያፌት (ቁ. 2-5)።

II. ዘርኢ ካም (ቁ. 6–20)፣ ኣብዚ ድማ ብፍላይ ብዛዕባ ነምሩድ ተጠቒሱ ኣሎ (ቁ. 8–10)።

III. ዘርኢ ሴም (ቁ. 21, ወዘተ.)።

ቁጽሪ 1-5 ሙሴ ብስድራቤት ያፌት ይጅምር፣ ወይ ንሱ ዓብዪ ስለ ዝነበረ፣ ወይ ድማ ስድራቤቱ ካብ እስራኤል ዝረሓቐት ስለ ዝነበረት እሞ ሙሴ ኣብ ዝጸሓፈሉ እዋን ምስኦም ዝነበራ ርክብ ውሑድ ስለ ዝነበረ እዩ። ስለዚ ድማ ነቲ ዘርኢ ብሓጺሩ ጠቒሱ፣ ናብ ዘርኢ ካም፣ እቶም ጸላእቲ እስራኤል ዝነበሩ፣ ከምኡ’ውን ናብ ዘርኢ ሴም፣ እቶም ኣቦታት እስራኤል ዝነበሩ፣ ብቕልጡፍ ይሓልፍ። መጽሓፍ ቅዱስ ታሪኽ ቤተ ክርስቲያን ክኸውን እዩ ተባሂሉ ዝተዳለወ፣ ናይ ዓለም ህዝብታት ድማ ምስ እስራኤል ብዝኾነ ይኹን መገዲ ዝተሓሓዙን ኣብ ጉዳያት እስራኤል ዝተሳተፉን ጥራይ እዩ ዝገልጽ።

ኣስተብህል፣ 1. ደቂ ኖህ ድሕሪ ማይ ኣይሂ ደቁ ከም ዝወለዱ ተጠቒሱ ኣሎ፣ እቲ ማይ ኣይሂ ዘጥፍኦ ዓለም ደቂ ሰብ ንምምላስን ንምህናጽን። እቲ ዝቐተለ ሕጂ ህያው ይገብር።

2. ዘርኢ ያፌት ናብ ደሴታት ኣህዛብ ተመዲቡ ነበረ (ቁ. 5)፣ እዚ ድማ ብድሕሪ ምምርማር ብዕጫ ኣብ መንጎኦም ተኸፋፊሉ፣ ምናልባት’ውን እዛ ናትና ደሴት ኣብ መንጎ እቶም ዝተረፉ ነበረት፤ ካብ ይሁዳ ወጻኢ ዘሎ ኩሉ ቦታታት “ደሴታት” ተባሂሉ ይጽዋዕ (ኤር. 25:22)፣ እዚ ድማ ነቲ ተስፋ (ኢሳ. 42:4)፣ “ደሴታት ንሕጉ ክጽበያ እየን” ዝብል፣ ናይ ኣህዛብ ናብ እምነት ክርስቶስ ምምላስ ንምርዳእ ይመርሓና።

እዛ ምዕራፍ እዚኣ ብዛዕባ ሰለስቲኦም ደቁ ንኖህ ትሕብር፤ ምድሪ ብምልእታ ድማ ብኣኣቶም ከም ዝመልአት ተርኢ። ህዝቢ እስራኤል እንተዘይኮይኑ፣ ካብዞም ሾብዓተኤት ኣህዛብ ኣየናይ ህዝቢ ካብ መን ከም ዝመጸ ዝርግጸሉ ህዝቢ የልቦን። ዝርዝር ስማት ኣቦታትን ደቅን ድማ ምእንቲ መሲሕ ተባሂሉ ንህዝቢ እስራኤል ጥራይ ተሓልዩ ተረኺቡ። ግናኸ፣ ብዙሓት ምሁራት፣ ኣየኖት ኣህዛብ ምድሪ ካብ ነፍሲ ወከፍ ደቂ ኖህ ከም ዝወረዱ፣ ብገምታዊ መረዳእታ ኣርእዮም እዮም። ንዘርኢ ያፌት፣ ደሴታት ኣህዛብ ተዓዲሎም እዮም፤ ምናልባት ድማ፣ ደሴት ብሪጣንያ ኣብ መንጎ እቶም ዝተረፉ። ኩሎም ካብ ይሁዳ ማዕዶ ባሕሪ ዝርከቡ ቦታታት፣ ደሴታት ተባሂሎም ይጽውዑ፣ ኤር 25:22። እቲ ኣብ ኢሳ 42:4 ዝርከብ ተስፋ፣ 'ደሴታት ንሕጉ ክጽበያ እየን' ዝብል፣ ንምምላስ ኣህዛብ ናብ እምነት ክርስቶስ የመልክት።

ቁጽሪ 6-14 ኣብዚ ምዕራፍ እዚ ዚርአን ዚምሃርን ነገር፡ ብዛዕባ ንምሮድ ኣብ ቁጽሪ 8-10 ዚርከብ ጸብጻብ እዩ። ኣብ ግዜኡ ዓብዪ ሰብ ከም ዝነበረ ተገሊጹ ኣሎ። ኣብ ምድሪ ሓያል ክኸውን ጀመረ፡ ማለት፡ እቶም ቅድሚኡ ዝነበሩ ሰባት ምስ ጎረባብቶም ማዕረ ኮይኖም ኪነብሩ ፍቑዳት ክነሶም፡ ነፍሲ ወከፍ ሰብ ኣብ ገዛኡ ገዛኢ ክነሱ፡ ካብኡ ንላዕሊ ግን ዝኾነ ሰብ ኣይተመነየን። እቲ ናይ ንምሮድ ትምኒታዊ መንፈስ ግን ኣብዚ ኪዕርፍ ኣይከኣለን። ንሱ ካብ ጎረባብቱ ንላዕሊ ኪዓቢ፡ ኣብ መንጎኦም ጥራይ ዘይኮነስ፡ ኣብ ልዕሊኦም ኪገዝእ ወሰነ። እቲ ቅድሚ ማይ ኣይሂ ንሓያላት (ሓያላት ሰባትን ስሙያትን ዝኾኑ፡ ዘፍ. 6:4) ዘንቀሳቐሶ መንፈስ፡ ሕጂ ኣብኡ እንደገና ተንቀሳቐሰ። እቲ ብትዕቢትን ግፍዕን እቶም ሓያላት ሰባት ኣብ ዓለም ዝመጸ ዘስካሕክሕ ፍርዲ ድማ ብኡ ንብኡ ተረስዐ። እዚኣ ተመልከት፡ ገሊኦም ሰባት ትምኒትን ስልጣን ናይ ምምራሕ ባህግን ኣብ ኣዕጽምቶም ዝሰረጸ ይመስል። ከምዚኦም ዝበሉ ሰባት ነይሮምን ክህልዉ እዮምን፡ እቲ ቘጣዓ ኣምላኽ ካብ ሰማይ ብተደጋጋሚ ኣብ ልዕሊኦም እንተተገለጠ እኳ። ካብ ሲኦል ወጻኢ ዝኾነ ነገር ንትዕቢተኛ መንፈስ ገሊኦም ሰባት ኬትሕቶን ኪሰብሮን ኣይክእልን እዩ፡ ኣብዚ ኸኣ ከም ሉሲፈር እዮም፡ ኢሳ. 14:14, 15።

I. ንምሮድ ዓብዪ ሃዳኒ ነበረ። ብእዚ ጀመረ፡ ብእዚ ድማ ብምሳሌ ዝፍለጥ ኮነ። ነፍሲ ወከፍ ዓብዪ ሃዳኒ፡ ንምሮድ ንምዝካር፡ ንምሮድ ይበሃል።

1. ገሊኦም ሰባት ብምህዳኑ ጽቡቕ ከም ዝገበረ ይሓስቡ፡ ንሃገሩ ኻብቶም ዚረብሹዋ ዝነበሩ ኣራዊት ብምጽራይ ኣገልገለ፡ በዚ ድማ ኣብ ልቢ ጎረባብቱ ኣተወ፡ ገዛኢኦም ድማ ኮነ። እቶም ስልጣን ዚጥቀሙ ወይ በረኸት ዝገብሩ እዮም፡ ወይ ድማ ከምኡ ኪበሃሉ ይደልዩ፡ ሉቃስ 22:25።

2. ካልኦት ድማ ብሽም ምህዳን ሰባት ኣብ ትሕቲ ትእዛዙ ከም ዝኣከበ ይሓስቡ፡ እቲ ኻልእ ሸቶኡ ድማ ንሃገር ኪገዝእ፡ ንሳቶም ድማ ኣብ ትሕቲኡ ኪኾኑ እዩ ነይሩ። ንሱ ሓያል ሃዳኒ ነበረ፡ ማለት፡ ንሱ ንመሰላትን ንብረታትን ጎረባብቱ ብሓይሊ ዚወርር፡ ንንጹሃት ሰባት ዚሰጉግ፡ ኩሉ ኣብ ቅድሚኡ ዚወስድ፡ ኩሉ ብሓይሊን ዓመጽን ናቱ ኪገብር ዚፍትን ነበረ። ንሱ ንርእሱ ሓያል ገዛኢ ጌሩ ይሓስብ ነበረ፡ ግናኸ ኣብ ቅድሚ እግዚኣብሔር (ማለት፡ ኣብ ኣዒንቲ ኣምላኽ) ንሱ ሓያል ሃዳኒ ጥራይ ነበረ። እዚኣ ተመልከት፡ ዓበይቲ ወረርቲ ዓበይቲ ሃደንቲ ጥራይ እዮም። እስክንድርን ቄሳርን ኣብ ታሪኽ ቅዱሳት ጽሑፋት ከምቲ ኣብ ስሩዕ ታሪኽ ዚገብርዎ ዝነበሩ ኣይገብሩን። እቲ ቐዳማይ ኣብ ትንቢት ከም ዚዋግእ ድዑል ተገሊጹ ኣሎ፡ ዳን. 8:5። ንምሮድ ኣብ ቅድሚ እግዚኣብሔር ሓያል ሃዳኒ ነበረ፡ ከምኡ ድማ ሰብዓ ሊቃውንቲ ይብሉ። ማለት፡ (1.) ንሱ ከም የሮብዓም ጣኦት ኣምልኾ ኣቖመ፡ ነቲ ብሓይሊ ዝሓዞ ግዝኣቱ ንምጽናዕ። ሓድሽ መንግስቲ ንምቛም፡ ኣብ ልዕሊ እቲ ናይ ቀደም ስርዓት ክልቲኡ ሓድሽ ሃይማኖት ኣቖመ። ባቤል ኣደ ኣመንዝራታት ነበረት። ወይ ድማ፡ (2.) ንሱ ንግፍዕን ዓመጽን ብምቅዋም ንኣምላኽ ባዕሉ ይገብር ነበረ፡ ንሰማይ ብርኽሰቱ ይብድል ነበረ፡ ከምኡ ድማ ንሱን ሃደንቱን ንኹሉ ዚኽእል ኣምላኽ ኪስዕሩ፡ ንጐይታ ሰራዊትን ንኹሉ ሰራዊቱን ኪወዳደሩ ዚኽእሉ ይመስሎም ነበረ። ንሰብ ምድካም ንእሽቶ ነገር ዚመስሎ፡ ንኣምላኸይ እውን ኬድክም ይሓስብ፡ ኢሳ. 7:13።

II. ንምሮድ ዓብዪ ገዛኢ ነበረ። መጀመርታ መንግስቱ ባቤል ነበረት፡ ቁ. 10። ብዝኾነ ይኹን መገዲ፡ ብጥበብ ወይ ብውግእ፡ ስልጣን ሓዘ፡ ወይ ተመሪጹ ወይ ድማ ብሓይሊ ኣትዩ። በዚ ድማ መሰረት ንመንግስቲ ኣንበረ፡ እዚ ድማ ድሕሪኡ ርእሲ ወርቂ፡ ንሓያላት ድማ ፍርሂ ኮነ፡ ዓለማዊ ኪኸውን ድማ ጽቡቕ ተስፋ ነበሮ። ብውርሻ ኪገዝእ መሰል ከም ዝነበሮ ኣይርአን። ግናኸ፡ ወይ ንግዝኣት ብቑዕ ምዃኑ፡ ከምቲ ገሊኦም ዚሓስብዎ፡ ንምርጫ ኣመሓየሾ፡ ወይ ድማ ብሓይሊን ብጥበብን ብቕጽበት፡ ምናልባት ድማ ብዘይፍላጥ፡ ናብ ዝፋን ደየበ።