መጽሓፍ እዝራ 4

4:1-5 ንሓቀኛ ሃይማኖት ንምሕዳስ ዝግበር ዝኾነ ይኹን ፈተነ፡ ናይ ሰይጣንን ኣብኦም ዝዓዪ ሰባትን ተቓውሞ ከበራብር እዩ። እቶም ጸላእቲ፡ ኣብ ምድሪ እስራኤል ዝተተኽሉ ሳምራውያን እዮም ነይሮም (2ነገ. 17)። ከም ቃሉ ኣብ ኣምልኾ እግዚአብሔር ክሓብሩ ከምዘይደለዩ ንጹር እዩ ነይሩ። እቶም ንጽቡቕ ስራሕ ዘዕግስዎ፡ ከምኡ'ውን ንኣብኡ ዝተዋፈሩ ዘዳኽሙ፡ ናይ መን ኣሰር ከምዝስዕቡ ይርኣዩ።

ምዕራፍ 4 እቲ ጽቡቕ ዕዮ ምሕዳስ ቤተ መቕደስ ከም ዝጀመረ፡ ካብቶም ክፉእ ዝሓስቡሉ ዝነበሩ ተቓውሞ ኣጋጠሞ። ሳምራውያን ንኣይሁድን ንሃይማኖቶምን ጸላእቲ ነበሩ፡ ነቲ ዕዮ ንምዕንቃፍ ድማ ተላዕሉ።

I. ነቲ ዕዮ ንምዕንቃፍ ስልጣን ምእንቲ ክህልዎም፡ ኣብ ምህናጽ ቤተ መቕደስ ተኻፈልቲ ክኾኑ ሓተቱ፤ ግናኸ ተነጽጉ (ቁጽሪ 1-3)።

II. ኣብኡ ተስፋ ኣቑረጽዎም፡ ካብኡ ድማ ኣዕገብዎም (ቁጽሪ 4, 5)።

III. ነቲ ዕዮን ነቶም ሰራሕትን ንንጉስ ፋርስ ብዝሰደድዎ መዘክር ብሕሱም ኣበላሸውዎ (ቁጽሪ 6–16)።

IV. ካብኡ ነቲ ህንጻ ደው ንምባል ትእዛዝ ረኸቡ (ቁጽሪ 17–22)፡ ንሳቶም ድማ ብኡብኡ ፈጸምዎ (ቁጽሪ 23, 24)።

ቁጽሪ 1-5 ኣብዚ ኣብ መንጎ ዘርኢ ሰበይትን ዘርኢ ተመን ዝነበረ ጥንታዊ ጽልኢ ኣብነት ንረክብ። ቤተ መቕደስ ኣምላኽ ክህነጽ ኣይክእልን እዩ፡ ሰይጣን ግና ክቕየም እዩ፡ ኣፍደገ ሲኦል ድማ ክዋግኦ እዩ። መንግስቲ ወንጌል ድማ ብተመሳሳሊ ብብዙሕ ቃልስን ምትፍናንን ክትምስረት ነበራ። በዚ መገዲ እዚ፡ ክብሪ እቲ ድሕረኛ ቤት ካብ ክብሪ እቲ ቀዳማይ ዝዓበየ ነበረ፡ ሰሎሞን ቤተ መቕደሱ ክሃንጽ ከሎ ጸላኢ ወይ ክፉእ ነገር ኣይነበረን (1 ነገስት 5:4)፤ እዚ ካልኣይ ቤተ መቕደስ ግና ብብዙሕ ተቓውሞ ተሃንጸ፡ ነዚ ተቓውሞ እዚ ብምውጋድን ብምስዓርን፡ ነቲ ዕዮ ድማ ኣብ መወዳእታ ብምፍጻምን፡ ጥበብን ሓይልን ጽድቅን ኣምላኽ ብብዙሕ ተመስገነ፡ ቤተ ክርስቲያን ድማ ኣብኡ ንኽትውከል ተተባብዐት።

I. እቶም ሰራሕቲ ኣብዚ ደቂ ምርኮ ተባሂሎም ተጸዊዖም ኣለዉ (ቁጽሪ 1)፡ እዚ ድማ ኣዝዮም ንኣሽቱ ከም ዝመስሉ ይገብሮም። ንሳቶም ሓድሽ ካብ ምርኮ ዝወጹ፡ ኣብ ምርኮ ዝተወልዱ፡ ምልክታት ምርኮኦም ድማ ገና ኣብኦም ዝነበረ እዮም። ሕጂ ምርኮኛታት እንተዘይኮኑ እኳ፡ ብትሕቲ እቶም ቀደም ምርኮኛታት ዝነበርዎም ሰባት ቁጽጽር ነበሩ። እስራኤል ወዲ ኣምላኽ፡ በኲሩ ነበረ፤ ግናኸ ብገበኖም እቶም ህዝቢ ንርእሶም ሸጡን ኣገልገልትን ገበሩ፡ በዚ ድማ ደቂ ምርኮ ኮኑ። ግናኸ፡ ከም ዝመስል፡ እዚ ከምኡ ምዃኖም ዝብል ሓሳብ ነዚ ዕዮ እዚ ኣተባብዖም፡ ከመይሲ ብምስጓድ ቤተ መቕደስ እዮም ናጽነቶም ዝሰኣኑ።

II. እቶም ነቲ ዕዮ ዝተቓወሙ ኣብዚ ጸላእቲ ይሁዳን ብንያምን ተባሂሎም ኣለዉ፡ እቶም ከለዳውያን ወይ ፋርሳውያን ኣይነበሩን (ንሳቶም ኣየሸገሩዎምን—"ይሃንጹ እሞ ብደሓን ይምጽኡ")፡ የግዳስ እቶም ዝተረፉ ዓሰርተ ነገዳትን እቶም ምስኦም ዝተሓወሱ ወጻእተኛታትን፡ ነቲ ኣብ 2 ነገስት 17:33 ዝረኸብናዮ ሕዋስ ሃይማኖት ዝፈጠሩ እዮም። ንእግዚኣብሔር ይፈርሁ፡ ንኣማልኽቶም ድማ የገልግሉ ነበሩ። ኣብ ቁጽሪ 4 ህዝቢ ምድሪ ተባሂሎም ተጸዊዖም ኣለዉ። እቶም ይሁዳን ብንያምን ዝነበሩዎም ዝኸፉኡ ጸላእቲ፡ ኣይሁድ ኢና ዝብሉ ግናኸ ዘይኮኑ እዮም ነይሮም (ራእይ 3:9)።

III. እቲ ዝሃቡዎ ተቓውሞ ብዙሕ ተንኮል እቲ ጥንታዊ ተመን ነበሮ። ቤተ መቕደስ ይህነጽ ከም ዘሎ ምስ ሰምዑ፡ ንኣረማዊ እምነቶም ገዳይ ምትኳስ ከም ዝኸውን ብኡብኡ ተረድኡ፡ ንምቅዋሙ ድማ ተላዕሉ። ብሓይሊ ክገብሩዎ ስልጣን ኣይነበሮምን፡ ግናኸ ብውጽኢታዊ መገዲ ንምግባሩ ዝኽእሉዎ ኩሉ ፈተኑ።

1. ንሳቶም ነቲ ዕዮ ንምዕንቃፍ ዕድል ምእንቲ ክረኽቡ ኢሎም፡ ንምሕጋዝ ከም ዝደለዩ እናመሰሉ፡ ምስ እስራኤላውያን ክሃንጹ ኣገልግሎቶም ኣቕረቡ። ሕጂ፡ (1.) እቲ ዝቕረብዎ ሓሳብ ኣዝዩ ቅቡልን ሕያዋይን ይመስል ነበረ፡ "ምስኹም ክንሃንጽ ኢና፡ ኣብ ምድላው ክንሕግዘኩም ኢና፡ ናብ ወጻኢ ድማ ክንዋጽእ ኢና፤ ከመይሲ ንኣምላኽኩም ከምቲ ንስኹም እትደልይዎ ንደልዮ ኢና" (ቁጽሪ 2)። እዚ ሓሶት ነበረ፡ ከመይሲ ነቲ ሓደ ኣምላኽ እንተደለዩ እኳ፡ ንእኡ ጥራይ ኣይደለዩን፡ ብዝመደቦ መገዲ ድማ ኣይደለዩን፡ ስለዚ ኸምቲ ንሳቶም ዝገበሩ ኣይደለዩን። በዚ ድማ፡ እንተተኻኢሉ፡ ምህናጹ ንምዕንቃፍ፡ ወይ ድማ ምቹእ ምጥቃሙ ንምዕንቃፍ ሓሲቦም ነበሩ፤ ንጹህ ኣምልኾ ናይ ሓቀኛ ኣምላኽን ንእኡ ጥራይን እንተዘይኮይኑ፡ ከም ዘይብሎም ምዃኑ ይሓይሽ። ከምኡ ድማ ምብሳም ጸላኢ ተንኮለኛ እዩ፤ ቃላቱ ኻብ ቅቤ ልስሉስ እዩ፡ ኲናት ግና ኣብ ልቡ ኣሎ። ግናኸ፡ (2.) እቲ ዝቐረበ ኣገልግሎቶም ምእባይ ቅኑዕ ነበረ (ቁጽሪ 3)። እቶም ርእሲ ኣቦታት እስራኤል፡ ዝኾነ ይኹን እንተመሰሉ፡ ንሳቶም ሕያውነቶም ከም ዘይደለዩ፡ የግዳስ ክፉእ ንምግባር ከም ዝሓሰቡ ብኡብኡ ተረድኡ፡ ስለዚ (ሓገዝ እንተዝረኽቡ እኳ፡ እንተዝእመኑሉ) ብግልጺ ነገሩዎም፡ "ምስናና ዝምድና የብልኩምን፡ ኣብዚ ጉዳይ እዚ ግደ ወይ ዕድል የብልኩምን፡ ሓቀኛታት እስራኤላውያን ወይ እሙናት ኣምለኽቲ ኣምላኽ ኣይኮንኩምን፤ ዘይትፈልጥዎ ኢኹም እተምልኹ (ዮሃንስ 4:22)። ንስኻትኩም ምስኦም ሓድነት ክንገብር ዘይንደፍር ካብቶም ኣይኮንኩምን፡ ስለዚ ንሕና ባዕልና ክንሃንጾ ኢና።" ንሳቶም ነቲ ምስ ወጻእተኛታት ምሕዋስ ዝኸልኦም ሕጊ ኣምላኾም ኣይጠቐሱን (እዚ እኳ እንተነበሮም)፡ የግዳስ እቲ ዝያዳ ዝግደሱሉ፡ ንሳቶም ጥራይ ዝተዋህቦም ትእዛዝ ንጉስ፡ "ንጉስ ፋርስ ነዚ ቤት እዚ ክንሃንጽ ኣዚዙና ኣሎ፡ ወጻኢ ሓገዝ እንተደሊና ድማ ንእኡ ክንጠራጠርን ክንጸርፎን ኢና።" ማስታወሻ፡ ጽቡቕ ኣብ ምግባር፡ ጥበብ ተመን ከምኡ ድማ ንጽህና ርግቢ የድሊ፡ ከምኡ ድማ፡ ከምቲ ኣብኡ ዝስዕብ፡ ካብ ሰባት ክንጥንቀቕ የድልየና (ማቴዎስ 10:16, 17)። ምስ መን ከም ዝተሓወስናን ኣብ መን ኢድ ከም ዝተመርኮስናን ብጥንቃቐ ክንሓስብ ይግባእ። ንኣምላኽ ብሃይማኖታዊ እምነት ክንእምኖ ከለና፡ ንሰባት ድማ ብጥንቁቕ ቅንእን ጥንቃቐን ክንእምኖም ይግባእ።

2. እዚ ተንኮል እዚ ምስ ፈሸለ፡ ካብቲ ዕዮ ንምምላስን ኣብኡ ተስፋ ንምቑራጽን ዝኽእልዎ ኩሉ ገበሩ። ክጅምሩዎ ከም ዘይክእሉ ብምነጋር፡ ዘይብቑዓት ሃነጽቲ ብምባል፡ እቲ ዝጀመርዎ ክውድኡ ዘይክእሉ ምዃኖም ብምነጋር፡ ኣእዳዎም ኣዳኸሙ፡ ብምስሓቦም ድማ ኣሸገሩዎም፡ ነቲ ዕዮ ድማ ብኸቢድ ክሰርሑ ገበሩዎም። ኩሎም ብሓደ ዓይነት ቅንኣት ኣይነበሩን። እቶም ዝቕዝቑዙን ዘይግደሱ ዝነበሩን፡ ብእዚ ተንኮላት እዚ ካብቲ ዕዮ ተሳሒቦም፡ እቲ ዕዮ ድማ ሓገዞም የድልዮ ነበረ (ቁጽሪ 4)። እቲ ንሳቶም ዝበልዎ ኣይሁድ ክፉእ ትርጉም ከም ዘለዎ ስለ ዝጠራጠሩ፡ ብእኡ ድማ ስለ ዘይተጸልዉ፡ ብሕቡእ ተማኸርቲ ኣንጻሮም ቀጸሩ፡ እቶም ድማ ንዝበለጸ እናመሰሉ፡ ካብ ምቕጻል ከዕግቡዎም፡ በዚ ድማ ዕላማኦም ከፍሽሉ (ቁጽሪ 5)፡ ወይ ድማ ንሰባት ጢሮስን ጺዶንን ነቲ ዝተዋዋሉሉ ዕንጨይቲ ከይህቡዎም ከዕግቡዎም (ምዕራፍ 3:7)፤ ወይ ድማ ኣብ ቤት ፍርዲ ፋርስ ዝነበሮም ዝኾነ ይኹን ጉዳይ፡ ብመሰረት እቲ ንናጽነቶም ዝወጸ ሓፈሻዊ ኣዋጅ፡ ንዝኾነ ይኹን ፍሉይ ውህበት ወይ ሞገስ ንምሕታት፡ ኣንጻሮም ክምስክሩ ዝተቐጽሩን ድሉዋትን ነበሩ። ኣብ ምህናጽ ቤተ መቕደስ ኣምላኽ፡ ኣብ ዝገብርዎ ፈተነታት፡ ብዘይዕረፍቲ ንዝሰርሑ ጸላእቲ ቤተ ክርስቲያን ኣይትገረም። እቲ ዘገልግልዎ፡ ዕዮኡ ድማ ዝገብሩዎ ዘለዉ፡ ክፉእ ንምግባር ኣብ ምድሪ ብምኻድን ብምምላስን ኣይዕረፍን። ነቶም ጽቡቕ ዕዮ ዘዕግቡን፡ ኣእዳው እቶም ኣብኡ ዝሰርሑ ዘዳኽሙን፡ ናይ መን ኣብነት ከም ዝስዕቡ ይርኣዩ።

4:6-24። ቤተ ክርስቲያን እንተ ዓበየት ወይ እንተ ጸብጸበት፡ ንነገስታትን መሳፍንትን ጎዳኢ እያ ዝብል፡ እዚ ኣረጊት ጸርፊ እዩ። ካብዚ ዝበለጸ ሓሶት የልቦን፤ ከመይሲ ሓቀኛ እግዚአብሔራዊ ኣምልኾ ንገዛእትና ከነኽብሮምን ክንእዘዞምን እዩ ዚምህረና። እንተኾነ ግና፡ ትእዛዝ ኣምላኽ ሓደ ነገር ኪኸውን ከሎ፡ ሕጊ እታ ሃገር ድማ ካልእ ኪብል ከሎ፡ ንሰብ ዘይኮነስ ንኣምላኽ ክንእዘዞ ይግባእ፡ ንዝስዕብ ከኣ ብትዕግስቲ ክንቕበሎ ይግባእ። ኩሎም ወንጌል ዚፈትዉ፡ ንጸላእቲ ቤተ ክርስቲያን ምእንቲ ከይደፋፍኡ፡ ኩሉ መልክዕ ክፉእ ከም ዚወግዱ ይግባእ። እዛ ዓለም እዚኣ ኩሉ ሳዕ ንህዝቢ ኣምላኽ ዝቐርብ ዝኾነ ይኹን ክሲ ንምእማን ድሉውቲ እያ፡ ንሳቶም ኪዛረቡ ከለዉ ድማ ምስማዕ ትኣብያ። እቲ ንጉስ ብዞም ምትላልን ሓሶታትን ተታለለ። መሳፍንቲ ብኣዒንቲ ካልኦት ሰባት ይርእዩን ብእዝኒ ካልኦት ሰባት ይሰምዑን፡ ነገራት ከምቲ ንሳቶም ዝተዋህበኦም መግለጺ ይፈርዱ፡ እዚ ኸኣ መብዛሕትኡ ግዜ ሓሶት እዩ ዚኸውን። ግናኸ ፍርዲ ኣምላኽ ቅኑዕ እዩ፤ ንሱ ነቲ ነገራት ከምቲ ዝኾነ ይርእዮ።

ቁጥር 6-16 ቂሮስ ንጥቕሚ ኣይሁድ ብጽንዓት ተጣበቐ፣ ነቲ ዝሃቦ ፍቓድ ድማ ደገፈ። ንዕኡ ዝጎድእ ዝኾነ ይኹን ነገር ምቕራብ ከንቱ ነበረ። ዝገበሮ ኻብ ጽቡቕ መትከልን ንኣምላኽ ካብ ምፍራህን ዝነበረ ብምዃኑ ድማ ጸኒዑሉ ጸንሐ። እንተኾነ ግና፡ ንሱ ብጠቕላላ ሰላሳ ዓመት እንተ ነገሰ እኳ፡ ድሕሪ ምውራር ባቢሎንን ንኣይሁድ ንምፍታሕ ዝኣዘዞ ድንጋጌን፡ ገሊኦም ሰለስተ ዓመት ጥራይ ከም ዝነገሰ ይሓስቡ፡ ካልኦት ድማ ሾብዓተ ዓመት ከም ዝነገሰ ይሓስቡ። ድሕሪኡ ድማ ወይ ሞተ ወይ ከኣ ነቲ ናይ መንግስቱ ክፋል ገደፎ። ኣብዚ ድማ ወራሲኡ ኣሃሱኤሮስ (ቁ. 6) ነበረ፡ ንሱ ድማ ኣርታሕሻስታ (ቁ. 7) ተባሂሉ ይጽዋዕ ነበረ። ንሱ ድማ ኣብ ኣረማውያን ጸሓፍቲ ከም ካምቢሰስ ተባሂሉ ዝጽዋዕ እዩ ተባሂሉ ይሕሰብ።