ኦሪት ዘጸአት 34

34:1-4 ኣምላኽ ንሰብ በምስሉ ምስ ዝፈጠሮ፡ ስነ-ምግባራዊ ሕጊ ብጻዕቂ ኣምላኽ፡ ብዘይ ዝኾነ ወጻኢ ኣገባብ፡ ኣብ ልቡ ተጻሒፉ ነበረ። እንተኾነ ግና፡ ሽዑ ምስ ሰብ ዝተገብረ ኪዳን ምስ ተፈረሰ፡ እግዚኣብሔር፡ ሕጊ ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ኣብ ምጽሓፍን ከምኡውን ኣብ ልቢ ኣብ ምጽሓፉን፡ ኣገልግሎት ደቂ ሰብ ተጠቒሙ። ኣምላኽ ምስ እስራኤላውያን ምስ ተዓረቐ፡ ንጽላታት ሕጊ ንኽሕደሱ ኣዘዘ፡ ከምኡውን ሕጉ ኣብኦም ጸሓፈ። በቲ ብክርስቶስ ዝመጸ ወንጌል ሰላም እውን እንተኾነ፡ ስነ-ምግባራዊ ሕጊ ኣብ ኣመንቲ ጸኒዑ ይርከብ። ክርስቶስ ካብ መርገም ሕጊ ቤዛነት እንተገበረልና እውን፡ ግናኸ ካብ ትእዛዛቱ ኣይኮነን። እቲ ናይ መጀመርያ እሞ እቲ ዝበለጸ መርትዖ ናይ ስርየት ሓጢኣትን ሰላም ምስ ኣምላኽን፡ ሕጊ ኣብ ልቢ ምጽሓፍ እዩ።

ምዕራፍ 34 ኣብ ዝሓለፈ ምዕራፍ ኣምላኽ ንሙሴ ምስ እስራኤል ከም ዝተዓረቐ ምስ ኣረጋገጸሉ፣ ኣብዚ ድማ ምስኦም ኪዳኑን ሕብረቱን ንምጽናዕ እናቐጸለ መርኣያታት ይህብ። ኣብዚ ምዕራፍ እዚ ኣርባዕተ መርኣያታት ምሕረቱ ንርኢ፦

I. ንሙሴ ንጽብሒቱ ናብ ከረን ኪድይብን ክልተ ጽላት እምኒ ሒዙ ኪመጽእን ዝሃቦ ትእዛዝ (ቁ. 1-4)።

II. ኣብኡ ምሳኡ ምምሕዳሩን ስሙ ምእዋጁን (ቁ. 5-9)።

III. ኣብኡ ዝሃቦ መምርሒታትን ንኣርባዓ መዓልቲ ብዘይ ምቁራጽ ምሳኡ ዝገበሮ ምዝርራብን (ቁ. 10-28)።

IV. ገጹ እናበርሀ ምስ ኣውረዶ ዝሃቦ ክብሪ (ቁ. 29-35)። ኣብዚ ኩሉ ኣምላኽ ንሙሴ ከም ህዝባዊ ሰብን ኣብ መንጎኡን ኣብ መንጎ እስራኤልን ከም መራኸብን ዓብዪ መራኸቢ ዝውክልን ገይሩ እዩ ተዓሚምዎ።

ቁጥር 1-4 ኣብ መንጎ ኣምላኽን እስራኤልን ዝነበረ ስምምዕ ብምምላኽ እቲ ወርቂ ጥጃ ብሃንደበት ስለ ዝተቛረጸ፣ ሰላም ምስ ተገብረ ኩሉ ካብ ዝተቛረጸሉ ዘይኮነስ፣ ካብ መጀመርታ ክጅምር ነበሮ። ከምኡ ድማ እቶም ዝተመልሱ ንስሓ ክገብሩን ቀዳማይ ግብሮም ክገብሩን ይግባእ፣ ራእ. 2:5።

I. ሙሴ ንምሕዳስ እቲ ጽላት ኪዳሎ ኣለዎ፣ ቁ. 1። ቅድሚ ሕጂ ኣምላኽ ባዕሉ እቲ ጽላት ኣዳልዩ ጸሓፈሉ፤ ሕጂ ግን ሙሴ እቲ ጽላት ኪቐርጽ ነበሮ፣ ኣምላኽ ድማ ኣብኡ ጥራይ ኪጽሕፍ እዩ። ከምኡ ድማ፣ ኣብ ንጽህና ናይ ሰብ ልቢ ንመጀመርታ ግዜ ሕጊ ምስ ተጻሕፈ፣ እቲ ጽላትን እቲ ጽሕፈትን ናይ ኣምላኽ ግብሪ ነበረ፤ ግን እቲ ብሓጢኣት ምስ ተሰብረን ምስ ተበላሸወን፣ መለኮታዊ ሕጊ ድማ ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ኪዕቀብ ምስ ተደለየ፣ ኣምላኽ ኣብኡ ኣገልግሎት ሰብ ተጠቕመ፣ ቀዳማይ ድማ ሙሴ። ግን ነብያትን ሃዋርያትን እቲ ጽላት ጥራይ እዮም ዝቐርጹ ነይሮም፤ እቲ ጽሕፈት ግን ናይ ኣምላኽ እዩ ነይሩ፣ ከመይሲ ኩሉ ቅዱስ ጽሑፍ ብመንፈስ ኣምላኽ እዩ ዝተዋህበ። እሞ እዚ ኣስተብህል፦ ኣምላኽ ምስኦም ምስ ተዓረቐ፣ እቲ ጽላት ኪሕደስ ኣዘዘ፣ ሕጉ ድማ ኣብኡ ጸሓፈ፣ እዚ ድማ ንዓና ብንጹር ዝሕብርና፣

1. እንተላይ ኣብ ትሕቲ ወንጌል ሰላምን ዕርቅን ብክርስቶስ (ናይ ሙሴ ምልጃ ምሳሌኡ ዝነበረ)፣ እቲ ስነ-ምግባራዊ ሕጊ ንምእመናን ኪእስር ከም ዝቕጽል እዩ። ክርስቶስ ካብ መርገም ሕጊ እንተ ኣድሓነና እኳ፣ ካብ ትእዛዙ ግን ኣየድሓነናን፣ ግን ሕጂ እውን ንሕጊ ክርስቶስ ተገዛእቲ ኢና፤ ኣዳናይና፣ ኣብ ስብከቱ ኣብ ከረን፣ ንስነ-ምግባራዊ ሕጊ ምስ ገለጸን ካብቲ ፈሪሳውያንን ጸሓፍትን ዝበላሸውዎ ትርጉማት ምስ ኣጽረዮን (ማቴ. 5:19)፣ ብግብሪ ነቲ ጽላት ኣሐደሶ፣ ከምቲ ቀዳማይ ድማ ገበሮ፣ ማለት፣ ነቲ ሕጊ ናብ ቀዳማይ ትርጉሙን ዕላማኡን መለሶ።

2. ዝበለጸ መርኣያ ይቕረ ምባል ሓጢኣትን ሰላም ምስ ኣምላኽን፣ ሕጊ ኣብ ልቢ ምጽሓፍ እዩ። ኣምላኽ ንእስራኤል ዕርቅኡ ዝሃቦ ቀዳማይ ምልክት፣ ምሕዳስ ጽላት ሕጊ ነበረ፤ ከምኡ ድማ ቀዳማይ ዓንቀጽ ናይ ሓድሽ ኪዳን፣ ሕገይ ኣብ ልቦም ክጽሕፍ እየ (እብ. 8:10)፣ ቀጺሉ ድማ (ቁ. 12)፣ ንግፍዖም ክምሕር እየ።

3. ኣምላኽ ሕጊ ኣብ ልብና ኪጽሕፍ እንተ ደኣ ደሊና፣ ንምቕባሉ ልብና ኪዳሎ ኣለዎ። እቲ ልቢ እምኒ ብምእማንን ብምሕማቕን ንሓጢኣት ኪቐርጽ ኣለዎ (ሆሴ. 6:5)፣ እቲ ዝበዝሐ ክፉእነት ኪርሓቕ ኣለዎ (ያዕ. 1:21)፣ እቲ ልቢ ድማ ልሙጽን ዝተሰርሓሉን ኪኸውን ኣለዎ፣ እቲ ቃል ኣብኡ ቦታ ምእንቲ ኪረክብ። ሙሴ ድማ ከምኡ ገይሩ ጽላት እምኒ ወይ ሰሌዳ ቐረጸ፣ ከመይሲ ንኣሽቱን ቀጫጭን ስለ ዝነበራ ሙሴ ክልቲአን ብኢዱ ሒዝወን ነበረ፤ ብመጠነን ድማ፣ ካብቲ ዝተቐመጣሉ ታቦት፣ እቲ ሓደ ሜትሮን ርብዕን ዝነበረ ርዝነቱ፣ ሰለስተ ርብዒ ሜትሮ ድማ ስፍሓቱ፣ ንእሽቶን ምናልባት እውን ብዙሕ ዘይኮነን ክንሳእ ነበሮ። ኣብ ኣሰራርሓአን ፍሉይ ዝኾነ ጥበብ ዝነበሮም ኣይመስልን፣ ከመይሲ ብዙሕ ግዜ ኣይወሰደን፤ ሙሴ ንጽብሒቱ ምሳኡ ሒዝዎም ኪድይብ ብቕጽበት ኣዳልይወን ነበረ። ጽባቐአን ካብ ስራሕ ሰብ ዘይኮነስ፣ ካብ ኣጻብዕ ኣምላኽ እዩ ኪረኽባ ነይሩዎ።

II. ሙሴ እንደገና ናብ ርእሲ ደብረ ሲና ኪድይብን ኣብኡ ንኣምላኽ ርእሱ ኬቕርብን ኣለዎ፣ ቁ. 2። ሙሴ ብዘይምህላዉን ኣብቲ ከረን ነዊሕ ግዜ ብምጽንሑን እቲ ወርቂ ጥጃ ኪሰርሑ ምኽንያት እንተኾነ እኳ፣ ኣምላኽ ግን በዚ ምኽንያት መደባቱ ኣይቀየረን፣ ግን ክድይብን ከምቲ ዝገበሮ ነዊሕ ግዜ ክጸንሕን እዩ፣ ክጽበ ምምሃሮም ንምፍታን። ንህዝቢ ፍርሃት ንምፍጣር፣ ርሕቀቶም ኪሕልዉ ተነጊርዎም፣ ሓደ እኳ ምሳኡ ኪድይብ የብሉን፣ ቁ. 3። ንሳቶም (ዘጸ. 32:1)፣ እንታይ ከም ዝኾነ ኣይንፈልጥን ኢና ኢሎም ነይሮም፣ ኣምላኽ ድማ ኪፈልጡ ኣይፈቐደሎምን። ሙሴ ድማ ከምኡ ገይሩ ንኣምላኽ ርእሱ ንምቕራብ ክሳዕ ክንደይ ቅሩብ ከም ዝነበረን ግዜ ንኸየጥፍእ ከም ዝደለየን ንምርኣይ ንግሆ ገና ጸሓይ ከይወጸት ተንስአ (ቁ. 4) ናብቲ ዝተመደበ ቦታ ኪኸይድ። ኣብ ኣምልኾና ንግሆ ምብጋስ ጽቡቕ እዩ። ንጉሆ ምናልባት ከምቲ ንጥበባት ዝኾነ፣ ንጸጋታት እውን ጽቡቕ ዓርኪ እዩ።

34:5-9 እግዚኣብሔር ብንጹር ምልክት ናይ ምህላዉን ናይ ክብሩ ምግላጽን ኣብ ደመና ወረደ፣ ካብኡ ድማ ስሙ ኣወጀ። ማለት፣ እቲ ብስም የሆዋ ዚምልከት ፍጹምነታትን ባህርያትን። እግዚኣብሔር ኣምላኽ መሓሪ እዩ፣ ንሓጢኣተኛ ይቕረ ክብልን ንሕሩቕ ኪደሃኽን ድሉው እዩ። ጸጋዊ እዩ፣ ለዋህ እዩ፣ ከምኡ እውን ዘይተገባእካዮ በረኸት ኪህብ ድሉው እዩ። ትዕግስቲ ዘለዎ እዩ፣ ንቝጥዓ ዘይቕልጥፍ፣ ንንስሓ ግዜ ይህብ፣ እንተደኣ የድለየሉ ጥራይ ይቕጽዕ። ብለውሃትን ሓቅን ምሉእ እዩ፣ ሓጢኣተኛታት እውን ዋላ እንተኣባላሽውዎ፣ ሀብቲ ምልግስናኡ ብብዝሒ ይቕበሉ። ዝገልጾ ዘበለ ዘይተበላሾ ሓቂ እዩ፣ ዚኣምቶ ዘበለ ድማ ብእምነት እዩ። ንኣሽሓት ምሕረት ዚዕቅብ እዩ፣ ንሓጢኣተኛታት ብቐጻሊ ምሕረት የርኢ፣ ክሳብ መወዳእታ ዘመን ከይውድኡ ዚኽእሉ መዛግብቲ ድማ ኣለዉዎ። ንኣበሳን በደልን ሓጢኣትን ይቕርየሎም፣ ምሕረቱን ለውሃቱን ናብ ምሉእ ናጻ ምቕራይ ሓጢኣት ይበጽሕ። ነቲ በዳሊ ግና ከቶ ኣይሓድጎን፣ ቅድስናን ጽድቅን ኣምላኽ ናይቲ ንኹሎም ፍጥራቱ ዘለዎ ለውሃትን ፍቕርን ክፋል እዩ። ብመከራታት ክርስቶስ፣ መለኮታዊ ቅድስናን ጽድቅን ብምሉእ ተገሊጹ፣ ክፉእነት ሓጢኣት እውን ተነጊሩ። ናይ ኣምላኽ ይቕረ በሃሊ ምሕረት ኩሉ ግዜ ብናይ ምምላስን ምቅዳስን ጸጋኡ ይስነ። ዚንስሑን እተፈቕደ ግብሪ ኩሉ ሓጢኣት ዚሓድጉን እንተዘይኮይኖም፣ ሓደ እኳ ይቕረ ኣይብሃለሉን፣ ነዚ ዓብይ ቤዛነት ዚብድሉ፣ ዚጥንጥኑ፣ ወይ ዚንዕቁ እውን ሓደ እኳ ኣይሐልፍን። ሙሴ ኣጐንበሰ፣ ብኽብሪ እውን ሰገደ። ኩሉ ፍጹምነት ኣብ ስም ኣምላኽ፣ እቲ ኣማኒ ንይቕረ ምባል ሓጢኣታቱን ንምቅዳስ ልቡን ንምዕባይ መንግስቲ እቲ ቤዛን ምሳኡ ኪልምን ይኽእል።

ቁጽሪ 5-9 ሙሴ ናብ ርእሲ እቲ ከረን ምስ ደየበ፡ ኣምላኽ ብኡብኡ ተራኸቦ (ቁ. 5)። እግዚአብሔር ብዝተወሰነ ምልክት ናይ ምህላዉን ናይ ክብሩ ምግላጽን ወረደ። ምውራዱ ትሕትናኡ የርኢ፤ ምስኡ ንምኻድ ንርእሶም ንዘትሕቱ የስተብህል እዩ። መዝ. 8:4፣ ሰብ እንታይ እዩ እሞ፡ ትዝክሮ፧ ወዲ ሰብከ እንታይ እዩ እሞ፡ ትበጽሖ፧ ኣብ ደበና ወረደ፡ እዚ ድማ ክሳዕ ሽዑ ንእስራኤል ዝመርሕ ዝነበረን ቅድሚ ሓደ መዓልቲ ድማ ንሙሴ ኣብ ኣፍ ደገ ድንኳን ዝረኸቦን ዓንዲ ደበና ክኸውን ይኽእል እዩ። እዚ ደበና እዚ ንሙሴ ፍርሃት ንምፍጣር እዩ ነይሩ፡ እቲ ዝረኸቦ ቅርበት ንዕቀት ከይፈጥር። እቶም ደቀ መዛሙርቲ ናብ ደበና ምስ ኣተዉ ፈርሑ። ንደበና ድንኳኑ ምግባሩ፡ ብዙሕ ካብ ገዛእ ርእሱ እንተገለጸ እኳ፡ ገና ብዙሕ ዝተሰወረ ከም ዘሎ የርኢ። ሕጂ እሞ ኣስተብህል።

I. ኣምላኽ ስሙ ብኸመይ ከም ዝኣወጀ (ቁ. 6, 7)። ብምሕላፉ፡ ማለት ብምሕላፉ እዩ ገይርዎ። ንኣምላኽ ምሉእ ብምሉእ ምርኣይ ንመጻኢ ህይወት ዝተሓዝ እዩ፤ ኣብዛ ዓለም ዘለናዮ ዝበለጸ ምርኣይና ግዝያዊ እዩ። ኣምላኽ ሕጂ ነቲ ቅድሚ ሓደ መዓልቲ ንሙሴ ዝኣተዎ ቃል፡ ክብሩ ኸም ዚሓልፍ፡ ዘብጽሕ ነበረ (ዘጸ. 33:22)። ገዛእ ርእሱ ዜፍልጠሉ ስም እግዚአብሔር ኣወጀ። ነቲ "ኣነ ዝነበርኩ እየ" ዝብል ስም ምስ ኣወጀ፡ ብኽብሪ ናይ ገዛእ ርእሱ ምህላውን ምሉእነትን ንሙሴ ኣፍሊጡዎ ነበረ፤ ሕጂ ድማ ብኽብሪ ጸጋኡን ሕያውነትን ምሉእነትን ንኣና የፍልጥ። ሕጂ ኣምላኽ ካልኣይ ሕጊ ኬውጽእ ምስ ተዳለወ፡ ነዚ ብዚኣዊ ምእዋጅ እዩ ጀሚርዎ፤ ምኽንያቱ ሕጊ ዝህብ፡ ብፍላይ ድማ እቲ መፍትሒ ሕጊ፡ ጸጋ ወይ ሕያውነት ኣምላኽ እዩ። ሕጂ እቲ እስራኤል ንጥጃ ብምምላኽ ዝገበሮ ሓጢኣት ይቕረ ኪብሃል ነበሮ፤ ኣምላኽ ድማ በዚ ኣዋጅ እዚ፡ ብፍቓዱ ጥራይ፡ ማለት ብፍቓዱ ጥራይ፡ ብዘይካ ምግባሮም፡ ግናኸ ብፍቓዱ ይቕረ ከም ዝበለ ኬፍልጦም ደለየ። ምእዋጁ ድማ ዓለማዊ ስፍሓት ምሕረት ኣምላኽ የርኢ። ንእስራኤል ጥራይ ዘይኮነስ፡ ንኹሉ ሕያዋይ እዩ፤ ኩሉ ይስተብህል። እዝኒ ዘለዎ ይስማዕ፡ ይፍለጥ፡ ይእመን።

1. እቲ ንሕና እንተዓማመሎ ኣምላኽ ዓብዪ ኣምላኽ ምዃኑ። ንሱ የሆዋ፡ ጐይታ፡ ካብ ገዛእ ርእሱ ዝነበረ፡ ምንጪ ኩሉ ህላዌ ዝኾነ እዩ። የሆዋ-ኤል፡ ጐይታ፡ እቲ ሓያል ኣምላኽ፡ ንሱ ባዕሉ ኩሉ ዝኽእል ሓይሊ ዘለዎ ኣምላኽ፡ ምንጪ ኩሉ ሓይሊ ድማ እዩ። እዚ ቕድሚ ምግላጽ ምሕረቱ ዝተነብረ እዩ፡ ብዛዕባ ጸጋን ሕያውነትን ኣምላኽ እውን ብዓብዪ ሓቀኛነትን ቅዱስ ፍርሃትን ክንሓስብን ክንዛረብን ንምምሃር፡ ከምኡ ድማ ኣብዚ ምሕረት እዚ ክንውከል ንምብርትታዕ። ንሳቶም ምሕረት ሰብ ኣይኮኑን፡ እቲ ድኹምን ሓላፍን፡ ሓሳውን ተለዋዋጥን ዝኾነ ሰብ፡ ግናኸ ምሕረት እግዚአብሔር፡ እግዚአብሔር ኣምላኽ እዩ፤ ስለዚ ድማ እሙን ምሕረት፡ ልዑል ምሕረት፡ ዝእመነሉ ምሕረት እዩ እምበር፡ ዘይፍተን።

2. ንሱ ሕያዋይ ኣምላኽ ምዃኑ። ዓብይነቱን ሕያውነቱን ንሓድሕዶም የብርሁን የውድሱን። ፍርሃት ዓብይነቱ ከየፍርሓና፡ ክንደይ ሕያዋይ ምዃኑ ተነጊሩና ኣሎ፤ ኣብ ሕያውነቱ ከይንተኣማመን ድማ፡ ክንደይ ዓብዪ ምዃኑ ተነጊሩና ኣሎ።