ኦሪት ዘጸአት 20

ምዕራፍ 20

ዅሉ ነገር ንኸብሪ ምውጻእ መለኮታዊ ሕጊ ምስ ተዳለወ፡ ኣብዚ ምዕራፍ እዚ፡

I. ኣምላኽ ባዕሉ ኣብ ደብረ ሲና ዝተዛረቦም ዓሰርተ ትእዛዛት (ቁ. 1–17)፡ ኣብ ብሉይ ኪዳን ካብ ዘለዉ ጽሑፋት እቲ ዝገርም ክፋል እዩ።

II. በዚ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ዝተገብረ ጽልዋ (ቁ. 18–21)።

III. ኣምላኽ ንሙሴ ብውልቂ ዝሃቦ ገለ ፍሉይ መምርሒታት፡ ብእኡ ኣቢሉ ድማ ንህዝቢ ብዛዕባ ኣምልኾኡ ከም ዘመሓላልፎ (ቁ. 22, ወዘተ.)።

ቁጽሪ 1-11

ኣብዚ ዘሎ፡

I. መእተዊ እቲ ሕጊ ዝጸሓፈ ሙሴ፡ ኣምላኽ ነዚ ዅሉ ቓላት ተዛረበ፡ ቁ. 1። ሕጊ ዓሰርተ ትእዛዛት፡

1. ኣምላኽ ዝሰርዖ ሕጊ እዩ። ብዘይመወዳእታ ዘለኣለማዊ ግርማ ሰማይን ምድርን እዩ ዝእዘዝ። ቃል ንጉስ ነገስታት ኣብ ዘለዎ ድማ ሓይሊ ኣሎ።

2. ንሱ ባዕሉ ዝተዛረቦ ሕጊ እዩ። ኣምላኽ ንደቂ ሰብ ዝዛረበሎም ብዙሕ መገድታት ኣለዎ (እዮብ 33:14)፡ ሓንሳብ፡ እወ ኽልተ ሳዕ—ብመንፈሱ፡ ብሕልና፡ ብፍጻሜታት፡ ብድምጹ፡ ነዚ ዅሉ ድማ ብጥንቃቐ ክንሰምዖ ይግባእ፤ ግናኸ፡ ንዓሰርተ ትእዛዛት ከም ዝተዛረቦም፡ ብዝኾነ ግዜ፡ ብዝኾነ ኣጋጣሚ፡ ከምኡ ጌሩ ተዛሪቡ ኣይፈልጥን እዩ፡ ስለዚ ድማ ብዝያዳ ብትግሃት ክንሰምዖም ይግባእ። ብድምጺ ጥራይ ኣይተዛረቦምን (ከምኡ ድማ ንመድሓኒ ብድምጺ ኻብ ሰማይ ኣፍሊጥዎ፡ ማቴዎስ 3:17)፡ የግዳስ ብብዙሕ ዘስካሕክሕ ግርማ እዩ። ኣምላኽ ነዚ ሕጊ እዚ ቅድሚ ሕጂ ንሰብ ሂብዎ ነይሩ (ብባህሪኡ ኣብ ልቡ ተጻሒፉ ነይሩ)፤ ግናኸ ሓጢኣት ነቲ ጽሕፈት ብኸምኡ ስለ ዘበላሸዎ፡ ብኸምዚ ኣገባብ እቲ ፍልጠት ክሕደስ ኣድላዪ ነይሩ።

II. መእተዊ እቲ ሕጊ ዝሰርዐ፡ ኣነ እግዚኣብሔር ኣምላኽካ እየ፡ ቁ. 2። ኣብዚ፡

1. ኣምላኽ ነዚ ሕጊ እዚ ብሓፈሻ ንምውጻእ ዘለዎ ስልጣን የረጋግጽ፡ “ኣነ እግዚኣብሔር እየ፡ ነቲ ዝስዕብ ዅሉ ዝእዝዘካ።”

2. ንሱ ንርእሱ ከምቲ ኣብቶም ቀዳሞት ኣርባዕተ ትእዛዛት ዝእዘዝ ሃይማኖታዊ ኣምልኾ እንኮ ዕላማ ገይሩ የቕርብ። ኣብዚ ብሰለስተ ገመድ ንምእዛዝ ተኣሲሮም ኣለዉ፡ እዚ ድማ ብቐሊሉ ክብተኽ ኣይከኣልን እዩ።

(1.) ኣምላኽ እግዚኣብሔር ስለ ዝኾነ—የሆዋ፡ ባዕሉ ዘሎ፡ ዘይተኣማሙ፡ ዘለኣለማዊ፡ ምንጪ ዅሉ ህላወን ሓይልን፤ ስለዚ ንኣና ንምእዛዝ ዘይከሓድ መሰል ኣለዎ። ህላወ ዝህብ ሕጊ ኺህብ ይኽእል እዩ፤ ስለዚ ድማ ኣብ ምእዛዝና ኺድግፈና፡ ኪኽእሰና፡ ንዘይምእዛዝና ድማ ኪቐጽዓና ይኽእል እዩ።

(2.) ንሱ ኣምላኾም ነይሩ፡ ምስኦም ብኪዳን ዝተኣሰረ ኣምላኽ፡ ብፍቓዶም ኣምላኾም ነይሩ፤ ትእዛዛቱ እንተ ዘይሓልዉ ድማ፡ መን ኪሕልዎም እዩ? ንሱ ንርእሱ ብተስፋ ኣብ ትሕቲ ግዴታ ኣእትዩ ነይሩ፡ ስለዚ ድማ ብትእዛዝ ግዴታ ኺገብረሎም ይኽእል እዩ። እቲ ፍሉይ ኪዳን ሕጂ እንተ ዘየለ እኳ፡ ግናኸ ካልእ ኪዳን ኣሎ፡ በቲ ሓይሉ ድማ ዅሎም እቶም ዝተጠምቁ ከም ኣምላኾም ምስኡ ርክብ ይገብሩ፡ ስለዚ ድማ እንተ ዘይተኣዘዝዎ፡ ዓመጽቲ፡ ዘይእሙናት፡ ብዙሓት ዘየመስግኑ እዮም።

(3.) ካብ ምድሪ ግብጺ ኣውጺእዎም ነይሩ፤ ስለዚ ድማ ብምስጋና ኺእዘዝዎ ግዴታ ነይርዎም፡ ምኽንያቱ ዓብዪ ሕያውነት ገይሩሎም፡ ካብ ከቢድ ባርነት ናብ ክብራዊ ሓርነት ኣውጺእዎም ነይሩ። ንሳቶም ባዕላቶም ኣምላኽ ንምድሓኖም ዝገበሮ ዓበይቲ ነገራት ብዓይኖም ዝረኣዩ ነይሮም፡ ነፍሲ ወከፍ ኩነታት እቲ ምድሓን ግዴታኦም ከም ዘዕበዮ ኸኣ ከይረኣዩ ኣይተረፉን። ሕጂ ድማ በረኸት ፍረ ምድሓኖም ይጥቀሙ ነይሮም፡ ኣብ ከነኣን ድማ ብቕልጡፍ ክቕመጡ ይጽበዩ ነይሮም፤ ነቲ ብዙሕ ዝገበረሎም ዝኾነ ይኹን ነገር ብዙሕ እዩ ኢሎም ኪሓስቡ ይኽእሉ ነይሮም ድዮም? እወ፡ ብምድሓኑ፡ ንሳቶም ኪገብርዎ ዝኽእሉ ዝበለጸ ኣገልግሎት ኪረክብ መሰል ረኺቡ፡ ሉቃስ 1:74። ማእሰርቲና ምስ ፈትሐ፡ ንምእዛዙ ኣሲሩና እዩ፡ መዝሙር 116:16።

III. እቲ ሕጊ ባዕሉ። እቶም ቀዳሞት ኣርባዕተ ካብ ዓሰርተ ትእዛዛት፡ ብዛዕባ ግዴታና ንኣምላኽ ዝምልከቱ (ብሓፈሻ ቀዳማይ ሰሌዳ ተባሂሎም ዝጽውዑ)፡ ኣብዚ ፍቕድታት እዚ ኣለዉና። እዞም እዚኦም ቅድም ክቕመጡ ይግባእ ነይሩ፡ ምኽንያቱ ሰብ ንጎረቤቱ ቅድሚ ምፍቃሩ፡ ዝፈቅሮ ፈጣሪ ነይርዎ እዩ፤ ፍትሕን ምሕረትን ድማ ካብ ስርዓታት እግዚኣብሔራዊ ፍርሃት እንተ ወጺኦም ጥራይ እዮም ንኣምላኽ ቅቡል ዝኾኑ ተግባራት ምእዛዝ ዝኾኑ። ንኣምላኹ ዘይእሙን ንሓዉ እሙን ኪኸውን ከም ዝኽእል ኣይጽበን እዩ። ሕጂ ግዴታና ንኣምላኽ፡ ብሓንቲ ቃል፡ ንምምላኽ እዩ፡ ማለት፡ ንስሙ ዝግባእ ክብሪ ንምሃብ፡ ናይ ውሽጢ ኣምልኾ ስምዒታትና፡ ናይ ግዳም ኣምልኾ ብኸብሪ ምቕራብን ምእካብን። እዚ ከም ድምርን ፍሬን ናይ ዘለኣለማዊ ወንጌል ተዛሪቡሉ ኣሎ። ራእይ 14:7፡ ንኣምላኽ ስገዱ።

1. እታ ቐዳመይቲ ትእዛዝ ብዛዕባ ዕላማ ኣምልኾና፡ የሆዋን ንእኡ ጥራይ እያ እትምልከት (ቁ. 3)፡ ካብ ኣነ ወጻኢ ኻልእ ኣማልኽቲ ኣይህልዉኻ። ግብጻውያንን ካልኦት ጎረባብቲ ህዝብታትን ብዙሓት ኣማልኽቲ ነይርዎም፡ ፍጥረት ናይ ገዛእ ርእሶም ምናባዊ ኣማልኽቲ፡ ጓኖት ኣማልኽቲ፡ ሓደስቲ ኣማልኽቲ፤ እዚ ሕጊ እዚ በቲ ግብረ ገበን ምኽንያት እዩ ተሰሪዑ፡ የሆዋ ድማ ኣምላኽ እስራኤል ስለ ዝኾነ፡ ብምሉእ ልቦም ኪጠብቕዎ ይግባእ፡ ካልእ ድማ፡ ብገዛእ ርእሶም ዝፈጠሩዎ ይኹን ወይ ካብ ጎረባብቶም ዝተለቕሑ ይኹን፡ ኪህልዎም የብሎምን። እዚ እቲ ዓለም ብብዙሕ ኣማልኽቲ ዝተሸፈነሉ ዝነበረሉ ግዜ ስለ ዝነበረ፡ እቲ ዝበዝሐ ዝፈርህዎ ዝነበሩ ሓጢኣት እዩ ነይሩ፡ እዚ ድማ ብወንጌል ክርስቶስ ጥራይ እዩ ብብቕዓት ክምንቀል ዝኽእል ነይሩ። እቲ ነዚ ትእዛዝ እዚ ብምጥሓስ ዝበዝሐ ዝፈርህዎ ሓጢኣት፡ ንዝኾነ ፍጥረት ንኣምላኽ ጥራይ ዝግባእ ክብሪ ምሃብ እዩ። ትዕቢት ንርእሱ ኣምላኽ ይገብር፡ ስስዔ ንገንዘብ ኣምላኽ ይገብር፡ ስጋዊ ስምዒት ንኸብዲ ኣምላኽ ይገብር፤ ካብ ኣምላኽ ንላዕሊ ዝኸብር ወይ ዝፍቀር፡ ዝፍራህ ወይ ዝግልገል፡ ዝሕጎሰሉ ወይ ዝምርኮሰሉ ዝኾነ ይኹን ነገር፡ ንሱ (ዝኾነ ይኹን) ብግብሪ ኣምላኽ ንገብሮ ኢና። እዚ እገዳ እዚ ንምሉእ ሕጊ መሰረት ዝኾነ ትእዛዝ የጠቓልል፡ ንእግዚኣብሔር ኣምላኽና ጌርና ኽንወስዶ፡ ንሱ ኣምላኽ ምዃኑ ኽንእመን፡ ንሱ ናትና ምዃኑ ኽንቕበል፡ ብኣድናቖትን ብትሕትናን ኽንሰግደሉ፡ ስምዒታትና ድማ ብምሉእ ኣብኡ ኽንገብር። ኣብተን ዳሕሮት ቃላት፡ ኣብ ቅድመይ፡ ዝሕብርዎ፡ (1.) ካልእ ኣምላኽ ክህልወና ኣይከኣልን እዩ፡ ግናኸ ንሱ ብርግጽ ኪፈልጦ እዩ። ካብኡ ወጻኢ ኣብ ቅድሚኡ ዘይብሉ የልቦን። ጣዖት ኣምለኽቲ ምስጢር ይደልዩ፤ ግናኸ ኣምላኽ ነዚ ኣይድህስሶን ድዩ? (2.) ንእኡ ብዙሕ ዘቖጥዕ ምዃኑ፤ ንገጹ ዝደፍር ሓጢኣት እዩ፡ እዚ ድማ ንሱ ኺሓልፎ፡ ኪዕዘቦ፡ ወይ ኪዕዘቦ ኣይክእልን እዩ። መዝሙር 44:20, 21 ርአ።

2. እታ ኻልአይቲ ትእዛዝ ብዛዕባ ስርዓታት ኣምልኾ፡ ወይ ኣምላኽ ዝምለኸሉ መገዲ እያ እትምልከት፡ እዚ ድማ ንሱ ባዕሉ ክሰርዖ ይግባእ። ኣብዚ ዘሎ፡

(1.) እገዳ፡ ኣብዚ ንሓቀኛ ኣምላኽ እኳ ብምስልታት ከነምልኽ ተኸልኪልና ኣሎና፡ ቁ. 4, 5። [1.] ኣይሁድ (እንተ ወሓደ ድሕሪ ምርኮ) ብዛዕባ እዚ ትእዛዝ እዚ ዝኾነ ይኹን ምስሊ ወይ ስእሊ ንምስራሕ ከም ዝተኸልከሉ ይሓስቡ ነይሮም። ስለዚ ድማ እቶም ሰራዊት ሮሜ ኣብ ባንዴራኦም ዝነበሮም ምስልታት ንኣኦም ጽያፍ ተባሂሎም ይጽውዑ (ማቴዎስ 24:15)፡ ብፍላይ ድማ ኣብ ቅዱስ ቦታ ምስ ተተኸሉ። ዝኾነ ይኹን ምስሊ ኣምላኽ ንምስራሕ (ንመንከ ኸምኡ ኽንመስሎ ንኽእል? ኢሳይያስ 40:18, 15)፡ ወይ ምስሊ ዝኾነ ፍጥረት ንሃይማኖታዊ ኣገልግሎት ንምስራሕ ከም ዝኽልክል ፍሉጥ እዩ። ንሓቂ ኣምላኽ ናብ ሓሶት ምቕያር ተባሂሉ ይጽዋዕ (ሮሜ 1:25)፡ ምኽንያቱ ምስሊ መምህር ሓሶት እዩ፤ ኣምላኽ ስጋ ከም ዘለዎ የሕብር፡ ንሱ ግና ዘይተወሰነ መንፈስ እዩ፡ ኣንባቆም 2:18። ንኣምላኽ ኣብ ምናባዊ ሓሳባትና ከም ሰብ ጌርና ንምስራሕ እውን ይኽልክለና። ሃይማኖታዊ ኣምልኾና ብሓይሊ እምነት ክመሓደር ይግባእ፡ ብሓይሊ ምናብ ኣይኮነን። ከምቲ ኣረማውያን ዘምልኽዎ ዝነበሩ ምስልታት ወይ ስእልታት ኪሰርሑ የብሎምን፡ ንሳቶም እውን ከምኡ ንምምላኽ ከይፍተኑ። ካብ ሓጢኣት ክሕለዉ ዝደልዩ፡ ንርእሶም ካብ ኣጋጣሚታት ሓጢኣት ኪሕልዉ ይግባእ። [2.] ብኣጋጣሚ ኺሰግዱሎም የብሎምን፡ ማለት፡ ዝኾነ ምልክት ኣኽብሮት ወይ ክብሪ ኺገብሩሎም የብሎምን፡ ብዝተረፈ ድማ ብመስዋእቲ ወይ ብዕጣን፡ ወይ ብዝኾነ ካልእ ሃይማኖታዊ ተግባር ብቐጻሊ ኺግልግልዎም የብሎምን። ንሓቀኛ ኣምላኽ ኣምልኾኦም ኪገብሩ ከለዉ፡ ንኣምልኾኦም ንምምራሕ፡ ንምትንሳእ፡ ወይ ንምሕጋዝ ዝኾነ ምስሊ ኣብ ቅድሚኦም ኪህልዎም የብሎምን። እቲ ኣምልኾ ኣብ ኣምላኽ ኪውድእ እኳ እንተ ተሓስበ፡ ብምስሊ ኣቢሉ እንተ መጸ ግና ኣይሕጎሰሉን እዩ። እቶም ዝበለጹን ዝጥንታውያንን ሰራዕቲ ሕጊ ኣብ መንጎ ኣረማውያን፡ ኣብ ቤተ መቕደሶም ምስልታት ምትካል ከልኪሎም ነይሮም። እዚ ተግባር እዚ ኣብ ሮሜ ብኑማ፡ ሓደ ኣረማዊ መስፍን፡ ተኸልኪሉ ነይሩ፤ ግናኸ ኣብ ሮሜ ብጳጳስ፡ ሓደ ክርስትያን ጳጳስ፡ ተኣዚዙ፡ ግናኸ፡ ኣብዚ፡ ጸረ-ክርስትያን እዩ። ኣብ ቤተ ክርስትያን ሮሜ፡ ኣብዚ እዋን እዚ፡ ምጥቃም ምስልታት ነቲ ፊደል ናይዚ ትእዛዝ እዚ ብንጹር ዝጻረር እዩ፡ ምስኡ ድማ ኪሰማማዕ ዘይከኣል እዩ፡ ስለዚ ድማ ኣብ ዅሎም መጽሓፍቲ ትምህርቶምን መጽሓፍቲ ኣምልኾኦምን፡ ንህዝቢ ዝህብዎም፡ ነዚ ትእዛዝ እዚ ይገድፍዎ፡ ምኽንያቱ ድማ ምስቲ ቐዳማይ የዋስብዎ፤ ከምኡ ድማ ነቲ ሳልሰይቲ ትእዛዝ ካልአይቲ ይብልዎ፡ ነቲ ራብዐይቲ ሳልሰይቲ፡ ወዘተ.፤ ንቑጽሪ ዓሰርተ ንምምላእ ጥራይ፡ ነቲ ዓሰርተይቲ ናብ ክልተ ይኸፍልዎ። ከምኡ ድማ ክልተ ዓበይቲ ክፍኣት ፈጺሞም ኣለዉ፡ ኣብኡ ድማ ይጸንዑ፡ ካብኡ ድማ ኪእረሙ ይጸልኡ፤ ካብ ቃል ኣምላኽ ይወስዱ፡ ኣብ ኣምልኾኡ ድማ ይውስኹ።

(2.) ነዚ እገዳ እዚ ንምጽናዕ ዝኸውን ምኽንያታት (ቁ. 5, 6)፡ እዚኦም ድማ፡ [1.] ቅንኣት ኣምላኽ ኣብ ጉዳያት ኣምልኾኡ፡ “ኣነ እግዚኣብሔር የሆዋ፡ ኣምላኽካ ድማ፡ ቀናእ ኣምላኽ እየ፡ ብፍላይ ድማ ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ነገራት።” እዚ ንሱ ብዛዕባ ገዛእ ርእሱ ዝሰርዖም ስርዓታት ዘለዎ ጥንቃቐ፡ ንጣዖት ኣምልኾን ንዅሉ ሓሶት ኣምልኾን ዘለዎ ጽልኢ፡ ኣብ ልዕሊ ጣዖት ኣምለኽቲ ዘለዎ ሕርቃን፡ ኣብ ኣምልኾኡ ድማ ከም ጣዖት ኣምልኾ ዝመስል ወይ ናብኡ ዝመርሕ ዝኾነ ይኹን ነገር ከም ዝጸልእ የሕብር። ቅንኣት ቅልጡፍ እዩ። ጣዖት ኣምልኾ መንፈሳዊ ምንዝርና ስለ ዝኾነ፡ ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ብዙሕ ግዜ ከምኡ ተገሊጹ ኣሎ፡ ሕርቃን ኣምላኽ ኣብ ልዕሊኡ ብግቡእ ቅንኣት ተባሂሉ ይጽዋዕ። ኣምላኽ ኣብዚ ቀናእ እንተኾይኑ፡ ንሕና እውን ከምኡ ክንከውን ይግባእ፡ ንኣምላኽ ካብቲ ኣብ ቃሉ ዝሰርዖ ወጻኢ ዝኾነ ኣምልኾ ንምቕራብ ክንፈርህ ይግባእ። [2.] መቕጻዕቲ ጣዖት ኣምለኽቲ።