ኦሪት ዘዳግም 29

29:1-9 ዝሓለፉን ሓደስትን ምሕረታት ከም መበገሲ ንምእዛዝ ብኣና ክሕሰብ ይግባእ። እትሰምዕ እዝኒ፣ እትርእይ ዓይኒ፣ ከምኡ ድማ እትርድእ ልቢ ህያብ ኣምላኽ እዮም። እዞም ዘለዎም ኵሎም ድማ ካብኡ እዮም ዝረኸብዎም። ኣምላኽ ንብዙሓት ሰባት ጸጋ ዘይህቦም እኳ እንተኾነ፣ በልዕን ክዳውንትን ጥራይ ዘይኮነስ፣ ሃብትን ዓብዪ ንብረትን እውን ይህቦም። ብዙሓት ነቶም ህያባት ይድሰሱሎም፣ ግናኸ ነቲ ወሃቢ ንምስትውዓል ወይ ነቲ ሓቀኛ ዕላማን ኣጠቓቕማን ናይቶም ህያባት ክርድኡ ልቢ የብሎምን። ነቲ ቃላት ኪዳን ክንሕሉ፣ ብሞሳን ረብሓን ጥራይ ዘይኮነስ፣ ብግዴታን ብተኣማንነትን እውን ተታሒትና ኢና።

ምዕራፍ 29 እቲ ናይዚ ምዕራፍ እዚ መጀመርታ ቓላት ትሕዝቶኡ እዩ፡ “እዚኣቶም እዮም ቃላት እቲ ኪዳን” (ቁ. 1)፡ ማለት እዞም ዝስዕቡ። ኣብዚ ዘሎ፡

I. ኣምላኽ ንኣታቶም ናብዚ ኪዳን እዚ ንምእታው ዝገበሮ ምዝካር (ቁ. 2-8)።

II. ነቲ ኪዳን ኪሕልዉዎ ዝወሃቦም ከቢድ ትእዛዝ (ቁ. 9)።

III. ምሉእ ትሕዝቶ እቲ ኪዳን (ቁ. 12, 13)።

IV. ኣብቲ ኪዳን ዝኣተዉ ሰባት ምጥቃስ (ቁ. 10, 11, 14, 15)።

V. እቲ ኪዳን ንጣኦት ኣምልኾ ንምምካት ዘለዎ ዓብዪ ዕላማ ምሕባር፡ ብፍላይ (ቁ. 16, 17)።

VI. ሓጢኣተኛታት ሰላም ንርእሶም ንዝምብዑ ሰባት ብዛዕባ ቍጥዓ ኣምላኽ ዝወሃብ ኣዝዩ ከቢድን ዘስካሕክሕን መጠንቀቕታ (ቁ. 18–28)።

VII. መደምደምታ እዚ ስምምዕ እዚ፡ ምስ ፍልልይ ናይ ስዉርን ግሉጽን ነገራት (ቁ. 29)።

ቁጽሪ 1-9 ሙሴ ነቲ ህዝቢ ኸም ክፋል ኪዳኖም ኪሕልዉዎ ዘለዎም ትእዛዛት፡ ከምኡውን ኣምላኽ (ከም ተግባሮም) ከም ክፋል ኪዳን ኪፍጽሞም ዝኽእል ተስፋታትን መፈራርሕታታትን ብሰፊሑ ደጊሙ ምስ ነገሮም፡ እቲ ኩሉ ኣብዚ ብኪዳናዊ ስምምዕ ተጠቓሊሉ ኣሎ። እቲ ቅድሚ ሕጂ ዝተገብረ ኪዳን ኣብዚ ይሕደስ፡ ሙሴ ድማ፡ ቅድሚ ሕጂ ከም ዝነበረ፡ ሕጂ እውን ኣማላዲኡ እዩ (ቁ. 1)፦ እግዚኣብሔር ንሙሴ ኪገብሮ ኣዘዞ። ሙሴ ባዕሉ፡ ኣብ የሹሩን ንጉስ እኳ እንተ ነበረ፡ ኣምላኽ መምርሒ እንተ ዘይሃቦ፡ ነቲ ኪዳን ኪገብሮ ኣይክእልን እዩ። ንኣገልገልቲ ንኣባላት ኪዳን ኪሰርዑ ስልጣን የብሎምን። ንሳቶም ነቲ ማሕተም ጥራይ እዮም ዜከፋፍሉ። እዚ ኸኣ ካብቲ ኣብ ሆሬብ ዝተገብረ ኪዳን ወጻኢ እዩ ተባሂሉ ኣሎ። ከመይሲ፡ እቲ ኪዳን ሓደ እኳ እንተ ነበረ፡ ሓድሽ ምእዋጅን ምጽዳቕን እዩ ነይሩ። ገሊኦም ሕጂ ዘለዉ ሰባት፡ ንውትድርና ዝበቕዑ ዕድመ እኳ እንተ ዘይነበሮም፡ ነቲ ኣብ ሆሬብ ዝተገብረ ኪዳን ባዕሎም ኪሰማምዑሉ ዝኽእሉ ዕድመ ነበሮም፡ ገና ግን ኣብዚ ተሓዲሱ ኣሎ። ማስታወሻ፦ ምስ ኣምላኽ ብኸቢድ ቃል ኪዳን ዝኣተዉ ሰባት፡ ምርጫኦም ክሳዕ ክንድዚ ስለ ዝፈተውዎ ኪልውጥዎ ስለ ዘይደልዩ፡ እንደገና ኪገብርዎ ዘለዎም ኩሉ ኣጋጣሚ ኪጥቀሙሉ ይግባእ። እቲ ዝበዝሐ ክፋል ግን ሓድሽ ወለዶ እዩ ነይሩ፡ ስለዚ እቲ ኪዳን ምስኣቶም እንደገና ኪግበር ኣለዎ፡ ከመይሲ እቲ ኪዳን ንደቂ ኪዳን ኪሕደስ ይግባእ።

I. ልሙድ እዩ እሞ፡ እዚ ኸኣ ኣምላኽ ንኣታቶም ዝገበሮ ዓበይቲ ነገራት ብምዝካር ይጅምር።

1. ኣምላኽ ንኣታቶም ኣምላኽ ከም ዝኸውን ኪኣምኑ ምትብባዕ እዩ። ከመይሲ፡ ካብዚ ንላዕሊ ኺገብር እንተ ዘይመደበ ነይሩ፡ ክሳዕ ክንድዚ ኣይምገበረሎምን ነይሩ። ክሳዕ ሕጂ ዝገበሮ ኩሉ ኸኣ መቕድም ወይ መእተዊ ጥራይ እዩ ነይሩ። ብርግጽ ድማ፡ ክሳዕ ሕጂ ብዝገበሮ ነገር ኣምላኽ ምዃኑ ኣርእዩ እዩ። እዚ ኸኣ ኣምላኽ ንኣታቶም ኣምላኽ ኪኸውን እዩ ዝብል ዓብዪን ሰፊሕን ተስፋ ንምምላእ ዓብዪ ነገር ኪጽበዩ የኽእሎም።

2. ኣምላኽ ንኣታቶም ዝገበሮ ብምሕሳብ፡ ንእኡ እዙዛት ህዝቢ ኪኾኑ ምሕጽንታ እዩ።

II. ንዝብሎ ዘሎ ንምርግጋጽ፡ ንኣዒንቶም ይምሕጸን (ቁ. 2)፦ “እግዚኣብሔር ዝገበሮ ኩሉ ርኢኹም ኢኹም።” ኣምላኽ ዓበይቲ ነገራት ከም ዝገበረሎም፡ ናቶም ስምዒታት ዘይከሓድ መርትዖ እዩ ነይሩ። ድሕሪኡ ድማ፡ ናቶም ምኽንያት ካብኡ ንዝወጽእ መደምደምታኡ ፍትሓዊነት ንምፍራድ ብቑዕ ፈራዲ እዩ ነይሩ፦ “ስለዚ፡ ነዚ ቓላት እዚ ኪዳን እዚ ሓልዉ” (ቁ. 9)።

III. እዚኣቶም ንኣታቶም ብዝገበሮ ነገር ሓይልን ሰናይነትን ኣምላኽ ንምርኣይ ዝጠቐሶም ነገራት እዮም።

1. ካብ ግብጺ ምድሓኖም፡ ቁ. 2, 3። ፈርኦን ዝተቐጽዐሉን ኪሰዶም ዝተገደደሉን ዘደንቕ ትእምርትን ተኣምራትን፡ እስራኤል ድማ ካብቲ መቕዘፍቲ ኺሕልዎምን ብእኡ ኸኣ ኬድሕኖምን ንኣምላኽ ኪእመኑ እንተ ኾይኖም ኪፍተኑ (ፈተናታት ተባሂሉ እዩ ተጸዊዑ)።

2. ንኣርባዓ ዓመት ብበረኻ ምምርሖም፡ ቁ. 5, 6። ኣብኡ ብተኣምራት ተመሪሖም፡ ተኸዲኖም፡ ተመጊቦም እዮም። መገዲ በረኻ ዘይፍለጥ ጥራይ ዘይኮነስ ዘይተረግጸ እኳ እንተ ነበረ፡ ኣምላኽ ግን ኣብኡ ኸይጠፍኡ ሓልይዎም እዩ። (ከምቲ ጳጳስ ፓትሪክ ዝብሎ) ኣብ ግብጺ ብትእዛዝ ኣምላኽ ኣብ ፋስጋ፡ ኪኸዱ ምስ ተዳለዉ (ዘጸ. 12:11) ዝለበስዎም ኣሳእኖም ኣይተበላሸዉን፡ ክሳዕ ከነኣን ድማ ኣገልጊሎምዎም እዮም። ልቢ ዘበርትዕ እንጌራን ልቢ ዘሐጕስ ወይንን ዘይኮነስ፡ ብመናን ማይ ከውሒ እኳ እንተ ነበሩ ዝነብሩ፡ ሓያላትን ትብዓተኛታትን ሰባት፡ ሓያላን ሰባት፡ ንውግእ ኪወጹ ዝኽእሉ እዮም ነይሮም። ብእዚ ተኣምራት እዚ እግዚኣብሔር ኣምላኽ ምዃኑ፡ ብእዚ ምሕረት እዚ ኸኣ ኣምላኾም ምዃኑ ኺፈልጡ ተገይሮም።

3. ብሲሆንን ኦግን ዝረኸብዎ ድሕሪ ሕጂ ዝረኸብዎ ዓወት፡ ከምኡውን እታ ዝሓዝዋ ጽብቕቲ ምድሪ፡ ቁ. 7, 8። ቅድሚ ሕጂ ዝነበሩ ምሕረትን ሓድሽ ምሕረትን ንእዙዝነት መተባብዒ ኪኾኑና ይግባእ።

IV. ካብዚ መዘኻኸሪታት እዚ ብምውሳድ፡

1. ሙሴ ንዕሽነቶም ይሓዝን፦ “እግዚኣብሔር ግን ልቢ ንምስትውዓል ኣይሃበኩምን” (ቁ. 4)። እዚ ንዕሽነቶምን ንዘይምእማኖምን ኣብ ኣምላኽ ኣየውርድን እዩ፡ ከምኡ እንተ ዝኸውንሲ ንጸጋኡ ኪቕበሉ ተዳልዮም እንተ ዝነበሩን እንተ ዝለመኑን ነይሮም፡ ንሱ ግን ከሊእዎም እዩ። ኣይፋሉን፡ እዚ ግን ንበደል ኣብ ርእሶም የውርድ። “እግዚኣብሔር፡ ኣቦ መናፍስቲ ዝኾነ፡ ምስኣኹም ኪዳን ዝኣተወ ኣምላኽ፡ ንኣኹም ድማ ኩሉ ሳዕ ብምሕረት ሃብታም ዝነበረ፡ ብርግጽ ኩሉ ካልእ ህያባቱ ብእዚ ምሃበኩም ነይሩ። ብገዛእ ፍትወትን ምትላልን ሰናይ ዕላማኡ እንተ ዘይተዓናቒፍኩም፡ ጸጋኡ ድማ ብኸንቱ እንተ ዘይተቐቢልኩም ነይርኩም፡ ልቢ ንምስትውዓልን ኣዒንቲ ንምርኣይን ምሃበኩም ነይሩ።” ማስታወሻ፦ (1.) እዝኒ ንምስማዕ፡ ዓይኒ ንምርኣይ፡ ልቢ ንምስትውዓል፡ ህያብ ኣምላኽ እዮም። ኩሎም እቶም ዘለዎም ካብኡ እዮም ዝረኽብዎም። (2.) ኣምላኽ ንብዙሓት ጸጋ ዘይሃቦም ሰባት፡ መግቢን ክዳንን ጥራይ ዘይኮነስ፡ ሃብትን ዓበይቲ ንብረትን ይሃቦም። ብዙሓት ነቲ ህያባት ዝረኽቡ፡ ነቲ ሃባይን ነቲ ናይቲ ህያባት ሓቀኛ ዕላማን ኣጠቓቕማን ኪርድኦም ልቢ የብሎምን። (3.) ኣምላኽ ብኻልእ ነገራት ሰናይ ኪገብረልና ዘለዎ ድልየት፡ ጸጋ፡ እቲ ዝበለጸ ህያብ፡ እንተ ዘይብልና፡ ናትና ጌጋ እምበር ናቱ ከም ዘይኮነ ግሉጽ መርኣያ እዩ። ንሱ ኪእክበና ደልዩ ነይሩ እሞ ንሕና ግን ኣይደለናን።

2. ሙሴ ንእዙዝነት ይእዝዞም፦ “ስለዚ ሓልዉን ግበሩን” (ቁ. 9)። ማስታወሻ፦ ነቲ ቓላት ኪዳን ንምሕላው፡ ብምስጋናን ብጥቕምን፡ ከምኡውን ብግቡእን ብእምነትን ተኣሲርና ኢና።

29:10-21 ምስ እስራኤል እተገብረ ሃገራዊ ኪዳን፡ ንዘብቊዑ ምእመናን ምስ እተገብረ ኪዳን ጸጋ ጥራይ ኣየምሰለንን፡ የግዳስ ንግዳማዊ ኣገልግሎት ወንጌልውን ኣርኣየ። እቶም ብኢየሱስ ክርስቶስ ናይ ምሕረትን ጸጋን ሓድሽ ኪዳን እግዚኣብሄር ኪሰማምዑ ዝኸኣሉን ንገዛእ ርእሶም ህዝቡ ኪኾኑ ዘውፈዩን፡ ንግልጺ ምምስካር ርክቦም ምስኡን ንግዴታኦም ናብኡን ከም ኣምላኽ ምድሓን መጠን ኬሓድሱ ዘሎ ኩሉ ዕድል ኪጥቀሙሉ ይግባእ፡ በዚ መሰረት ድማ ኪመላለሱ። ሓጥእ ከምቲ ልቡ ካብ ኣምላኹ ዝመጠወ ተገሊጹ ኣሎ። ጥፍኣት ካብኡ ይጅምር፡ ካብቲ ክፍእ ልቢ ዘይምእማን፡ እዚ ድማ ንሰብ ካብ ህያው ኣምላኽ ናብ ምዉት ኣማልኽቲ ኬርሕቖ ይገብር። እኳ ደኣ ናብዚ ሓጢኣት እዚ ሰባት ሕጂ ይፍተኑ፡ ብገዛእ ፍትወቶምን ትምኒቶምን ኪሳሓቡ ከለዉ። ከምዚኦም ዝበሉ ሰባት መራርያን ኣርማንን ዚፈሪ ስሮት እዮም። ንሳቶም ብዘይ ምጥንቃቕ እንተ ተረፊኦም ንኹሉ ግራት ዚሽፍኑ ኣረም እዮም። ሰይጣን ነዚ መሪር ቅርፉድ ንግዜኡ ኪሽፍኖ ይኽእል እዩ፡ ንስኻ ድማ ባህርያዊ መኣዛኡ ከይትጥዕም፡ ግናኸ በቲ ዳሕሮት መዓልቲ፡ ቅድሚኡ እንተ ዘይኮይኑ፡ ሓቀኛ መኣዛ ኪፍለጥ እዩ። ናይ ሓጥእ ኣብ ሓጢኣት ዘለዎ ምጥባቕ ኣስተብህል። ንሱ ቃላት መርገም እኳ እንተ ሰምዐ፡ ገና'ውን ካብ ቁጥዓ ኣምላኽ ድሑን ከም ዝኾነ ይሓስብ። ካብዚ ዝኸፍአ መፈራርሒ ኣብ ብምሉኡ መጽሓፍ ኣምላኽ ኣዝዩ ብቐሊሉ ኣይርከብን። ኣቱም እቶም ትምክሕተኛታት ሓጥኣን፡ ኦ ግዳ ንስኻትኩም እዚ ኸተንብብዎ እሞ ኽትሰምብዱ! ከመይሲ ንሱ ሓቀኛ ምግላጽ ናይ ቁጥዓ ኣምላኽ እዩ፡ ኣብ ልዕሊ ክፍኣትን ዓመጻን ሰብ።

ቁጽሪ 10-29 እዚ ኣብዚ ዘሎ ነዊሕ ሓሳባትን ብብዝሒ ቃላትን ብጽንዓት ኣገላልጻን፡ ሙሴ ናብ መወዳእታ ስብከቱ እናቐረበ ከሎ፡ ኣዝዩ ብቕንኣት ዝመልአን ዝነደደን፡ እቲ ዝበሎ ኣብ ኣእምሮ እዚ ዘይሓስብ ህዝቢ ኽሰርጾ ድማ ኣዝዩ ዝደለየ ምንባሩ የርኢ። ንኣምላኽን ንግቡኦምን ብዝያዳ ንምእሳር፡ ኣብዚ ብዓብዪ ክብሪ ዝመልኦ ኣገላልጻ (እቲ ኣብ ዘጸ 24:4 ወዘተ. ዝተገብረ ግዳማዊ ስርዓት ንምምላእ)፡ ኣብ መንጎኦምን ኣብ መንጎ ኣምላኽን ዘለኣለማዊ ኪዳን፡ ኣምላኽ ዘይርስዖን ንሳቶም ድማ ዘይርስዕዎን፡ ከም ስምምዕነት ገይሩ ይዛዝም። ንጹር ፍቓዶም ኣይሓተተን፡ የግዳስ ነቲ ጉዳይ ብንጹር ኣብ ቅድሚኦም ኣንበረ፡ ድሕሪኡ ድማ ኣብ መንጎ ኣምላኽን ሕልናኦምን ሓደጎ። ነዚ ስምምዕነት እዚ ኣስተብህል።

I. እቶም ወገናት ናይዚ ኪዳን።

1. እቲ ኪዳን ዝኣትውዎ ዘለዉ እግዚኣብሔር ኣምላኾም እዩ፡ ቁ. 12። ንእኡ እዮም ነፍሶም ኪህቡ ዘለዎም፡ ንእኡ ድማ ኪሓብሩ። “እዚ መሐላኡ እዩ፤ ንሱ እዩ ነቲ ኪዳን ዝሰርዖን ዘጽንዖን፤ ንሱ ድማ ፍቓድኩም ይሓትት፤ ንሱ ንዓኻትኩም መሐለ፡ ንስኻትኩም ድማ ንእኡ ኽትምሕሉ ኣለኩም።” እዚ ምስ ኣምላኽ ኣብ እንገብሮ ኪዳናዊ ምትእስሳር፡ ክንደይ ዓብዪ ኣምላኽ ምዃኑ፡ ንሱ ብዛዕባና ፍጹም ፍልጠት ዘለዎ፡ ኣብ ልዕሌና ድማ ፍጹም ስልጣን ዘለዎ ምዃኑ እናዘከርና፡ ቅኑዓትን ቁምነገርኛታትን ትሑታትን ኣኽበርትን ክንከውን ይሓትተና።

2. ኩሎም ምስኡ ናብ ኪዳን ኪኣትዉ እዮም። ኩሎም ንኽመጹ ተጸዊዖም ነይሮም (ቁ. 2)፡ ከምኡ ድማ ገይሮም፡ ሕጂ ብሓባር ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ዝቐረቡሉ ምኽንያት ድማ (ቁ. 10) ምስኡ ኪዳን ንምእታው ምዃኑ ተነጊርዎም። (1.) እቶም ዓበይቲ ሰቦም፡ ሓላቑ ነገዶም፡ ሽማግለታቶምን ሓለፍቶምን፡ ኣፍልኦም ኣብ ትሕቲ ኣርዑት እዚ ኪዳን ምእታውን ብእኡ ምምራሕን ንኽብሮም ውርደት ወይ ንስልጣኖም ንእስነት ጌሮም ኪሓስብዎ የብሎምን።