ኦሪት ዘዳግም 23

23:1-8 ፍሉይ መሰላት ህዝቢ ኣምላኽ፡ ንኣናን ንደቅናን ካብ ኩሉ ካልእ ረብሓታት ንላዕሊ ክንዋግኦ ይግብኣና። ምንም ግላዊ ነውርታት፡ ምንም ገበናት ኣቦታትና፡ ከምኡ'ውን ምንም ፍልልይ ብሄር፡ ኣብ ትሕቲ ምድላይ ክርስትና ኣየግልለናን። ግን ዘይቕኑዕ ልቢ ካብ በረኸት ከቑርየና እዩ፤ ሕማቕ ኣብነት ወይ ዘይመሰላዊ መርዓ ድማ ንደቅና ኻብኦም ከግልሎም ይኽእል እዩ።

ምዕራፍ 23 እዚ ምዕራፍ እዚ ዘሎ ሕግታት፡

I. ንስድራቤታት እስራኤል ዘሕፍሩ ሰባት ብምውጻእ፡ ንንጽሕናኦምን ክብሮምን ንምዕቃብ (ቁጽሪ 1-8)።

II. ሰራዊት እስራኤል ኣብ ወጻኢ ሃገር ከሎ፡ ንንጽሕናኡን ክብሩን ንምዕቃብ (ቁጽሪ 9-14)።

III. ናብኦም ዝሃደሙ ባሮት ንምብርታዕን ንምቕባልን (ቁጽሪ 15, 16)።

IV. ንምንዝርና (ቁጽሪ 17, 18)።

V. ንብድሆ (ቁጽሪ 19, 20)።

IV. ንምፍራስ መብጽዓ (ቁጽሪ 21-23)።

VII. ሓደ ሰብ ኣብ ግራት ጎረቤቱ ወይ ኣብ ኣታኽልቲ ወይኑ እንታይ ዓይነት ናጽነት ከም ዝወስድ ወይ ከም ዘይወስድ (ቁጽሪ 23, 25)።

ቁጽሪ 1-8 ተርጓምቲ፡ ኣብዚ ብምእታው ናብ ማሕበር እግዚአብሔር እንታይ ማለት ምዃኑ ኣይተሰማምዑን። እዚ ድማ ንሰበኽርስትናን ንዘይሕጋዊ ውሉድን፡ ንኣሞናውያንን ንሞኣባውያንን ንሓዋሩ፡ ንኤዶማውያንን ንግብጻውያንን ግና ክሳዕ ሳልሳይ ወለዶ ጥራይ ተኸልኪሉ እዩ።

1. ገሊኦም፡ በዚ ድማ ካብቶም ህዝቢ ኣምላኽ ኣብ ሃይማኖታዊ ኣገልግሎቶም ምስታፍ ከም ዝተኸልከሉ ይሓስቡ። እቶም ሰበኽርስትናን ዘይሕጋውያን ውሉድን ከም ኣባላት ቤተ ክርስቲያን እኳ እንተ ተቘጽሩ፡ እቶም ኣሞናውያንን ሞኣባውያንን ድማ ግዝረት ተገይሩሎም ናብ ሃይማኖት ኣይሁድ እኳ እንተ ተለወጡ፡ ንሳቶምን ስድራቤቶምን ግና ንገለ እዋን ብሕፍረት ክነብሩ ነበሮም፡ እቲ ዝተቐርጹሉ ኸውሒ እናዘከሩ፡ ከም ካልኦት ናብ መቕደስ ክቐርቡ ወይ ምስ እስራኤላውያን ናጻ ርክብ ክህልዎም ኣይነበሮምን።

2. ካልኦት ድማ፡ በዚ ድማ ካብ ምምራሕ ኣብ ማሕበር ከም ዝተኸልከሉ ይሓስቡ፡ ካብዞም ሰባት እዚኦም ሽማግለታት ወይ ዳኛታት ክኾኑ ኣይነበሮምን፡ ምናልባት ክብሪ ምምሕዳር ከይረኸስ።

3. ካልኦት ድማ፡ ምስ እስራኤላውያን ምምርዓው ጥራይ ከም ዝተኸልከሉ ይሓስቡ። ከምዚ ድማ እቲ ምሁር ጳጳስ ፓትሪክ ክርድኦ ይደሊ፤ ይኹን እምበር፡ እዚ ሕጊ እዚ ድሕሪ ምርኮ ኣብ ግብሪ ምስ ዋለ፡ ካብ እስራኤል ዝተፈልዩ፡ እቶም ወጻእተኛታት ኣንስቲ ጥራይ ዘይኮኑስ፡ እቲ ኹሉ ዝተሓዋወሰ ህዝቢ እውን እዩ ነይሩ፡ ነህ. 13:1-2 ርአ። ምስ ኣዋልድ እዘን ሃገራት እዚኤን (እኳ ደኣ ካብ ሃገራት ከነኣን እኳ እንተኾና)፡ እቶም ሰብኡት እስራኤል ምስ ሃይማኖት ኣይሁድ ብምሉኡ እንተ ተለወጡ፡ ክምርዓዉ ይኽእሉ ነበሩ፤ ግናኸ ምስ ሰብኡት እዘን ሃገራት እዚኤን ኣዋልድ እስራኤል ክምርዓዋ ኣይነበሮምን፡ እቶም ሰብኡት ድማ ከምቲ ኣብዚ ተጠቒሱ ዘሎ ብኻልእ መገዲ ዜጋታት ክኾኑ ኣይከኣሉን።

ብሓፈሻኡ፡ ኣብዚ ሕፍረት ከም ዝተገብረሎም ንጹር እዩ፡

I. ንዘይሕጋውያን ውሉድን ንሰበኽርስትናን፡ ቁጽሪ 1, 2። ኣብዚ ብዘይሕጋውያን ውሉድ፡ እቶም ኣይሁዳውያን ጸሓፍቲ ዝርድእዎ፡ ካብ ምንዝርና ወይ ካብ ዘይሕጋዊ መርዓ ዝተወልዱ ኹሎም ዘይኮኑስ፡ ካብቶም ኣብ ዘሌ. 18 እተኸልከሉ ዘይሕጋውያን ርክባት ዝተወልዱ ኹሎም እዮም። እዚ ድማ ናይቲ ውሉድ ጌጋ እኳ እንተ ዘይነበረ፡ ንሰባት ካብቶም ዘይሕጋውያን መርዓታትን ዘይሕጋውያን ትምኒታትን ንምክልኻል፡ ወለዶኦም ከምዚ ብሕፍረት ምግባር ኣዝዩ ኣገዳሲ ነበረ። በዚ ሕጊ እዚ፡ እያፍታሕ፡ ወዲ ጋለ-ኣመንዝራ፡ ወጻእተኛ ሰበይቲ እኳ እንተ ነበረ (መሳ. 11:1, 2)፡ በቲ ናይዚ ሕጊ ትርጉም ግና ዘይሕጋዊ ውሉድ ኣይነበረን። ንሰበኽርስትና ድማ፡ በዚ ሕጊ እዚ ኸም ደረቕ ኦም ካብ ኣታኽልቲ ወይን እተደርበዩ እኳ እንተ መሰሉ፡ ዝበኽዩሉ (ኢሳ. 56:3)፡ ኣብዚ ግና ተስፋ ተዋሂቡዎም ኣሎ (ቁጽሪ 5)፡ ንኣምላኽ ግቡኦም እንተ ፈጸሙ፡ ክሳዕ ዝፍቀደሎም፡ ሰንበታቱ ብምሕላውን ንእኡ ዘሐጕስ ነገራት ብምምራጽን፡ እዚ ናይ መሰል ምጕዳል እዚ ብኸምዚ ዝኣመሰለ መንፈሳዊ በረኸት ክካሓሰሎም እዩ፡ ንዘለኣለማዊ ስም ዘብቅዖም።

II. ንኣሞናውያንን ንሞኣባውያንን፡ ወለዶ ሎጥ፡ ንሱ ድማ ንውሽጣዊ ምቾቱ ኢሉ ካብ ኣብርሃም ዝተፈልየ፡ ዘፍ. 13:11። ንሱ ወይ ወለዶኡ ድማ ምስ ደቅታት ኪዳን ከም ዝተሓወሱ ኣይንረክብን። ኣብዚ ድማ ክሳዕ ዓስረይቲ ወለዶ ተቖሪጾም ኣለዉ፡ ማለት (ገሊኦም ከም ዝሓስብዎ) ንሓዋሩ። ነህ. 13:1 ኣነጻጽር። እቲ እስራኤል ምስኦም ክህልዎ ዝነበሮ ባእሲ፡ ሰላሞም ከይደልዩ (ቁጽሪ 6)፡ እግዚአብሔር ከይጭንቕዎም ወይ ከይረብሽዎም ትእዛዝ እኳ እንተ ሃበ፡ ምዕ. 2:9, 19፡ ንሰራዊት እስራኤል ዝገበሩዎ ዘይሕጋዊ ተግባር እዩ።

1. ብእንጀራን ማይን ኣብ መገዲ ዘይምቕባሎም (ቁጽሪ 4)፡ ከም መሓዙት ወይ ከም ገለልተኛ ሃገራት ኣብ ሰፈሮም መግቢ ዘይምምጽኦም፡ እዚ ድማ ብግቡእ ክኽፈሎም ዝነበሮ፡ እኹል ሕማቕ ነበረ። ህዝቢ ኣምላኽ ምሕረቶም ዘይደለየ ምዃኑ ጽቡቕ ነበረ፡ እግዚአብሔር ባዕሉ ብእንጀራን ማይን ይስዕቦም ነበረ። ይኹን እምበር፡ እዚ ናይ ኣሞናውያን ምጕዳል እዚ ኣብ ዝመጽእ ወለዶታት ኣብ ልዕሊ ሃገሮም ክዝከር ነበሮ። ማስታወሻ፡ እግዚአብሔር ንህዝቡ ዝጻረሩ ጥራይ ዘይኮኑስ፡ ኣብ ኢዶም ክገብርዎ ዝኽእሉ እናሃለወ ዘይሕግዙን ዘየበርትዑን እውን ብርግጽ ክሓትቶም እዩ። እቲ ኣብ ዓባይ መዓልቲ ዝቐርብ ክሲ ንምጕዳል እዩ፡ «ተጸሚአኒ ነይሩ እሞ ኣይመገብኩምኒን።»

2. እቶም ሞኣባውያን ዝገበሩዎ ዝኸፍአ ነበረ፡ ንእስራኤል ክረግምዎ ንባላም ቀጺሮምዎ ነበሩ፡ ቁጽሪ 4። እግዚአብሔር ነቲ መርገም ናብ በረኸት ከም ዝለወጦ ሓቂ እዩ (ቁጽሪ 5)፡ ኣብ ኣፍ ባላም ዘሎ ቃል ብምልዋጥ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ንጥፍኣቶም እተሓስበ ዝነበረ ንኽብሪ እስራኤልን ንጥቕሞምን ብሓቂ ከም ዝኸውን ብምግባር። እቲ ሕስብ እኳ እንተ ተሰዓረን ንጽቡቕ እኳ እንተ ተመሓደረን፡ እቲ ናይ ሞኣባውያን ክፋእ ግና ኣይነከየን። እግዚአብሔር ምስ ሓጥኣን ክዋጋእ እዩ፡ ግናኸ ከም ተግባራቶም፡ መዝ. 28:4።

III. ኣብ ልዕሊ ኤዶማውያንን ግብጻውያንን ከምቲ ኣብ ልዕሊ ሞኣባውያንን ኣሞናውያንን ዝተገብረሎም ዓሚቕ ናይ ዘይምስናይ ምልክት ኣይተገብረሎምን። ሓደ ኤዶማዊ ወይ ግብጻዊ እንተ ተለወጠ፡ ደቅታት ደቁ ብኹሉ መዳይ ከም ኣባላት ማሕበር እግዚአብሔር ክርአዩ ነበሮም፡ ቁጽሪ 7, 8። እቶም ኤዶማውያን ካብቶም ኣሞናውያን ንእስራኤላውያን ዝበዝሐ በደል ከም ዝገበሩን፡ ካብኦም ድማ ሒደት ምሕረት ከም ዝግብኦምን ክንሓስብ ይግባእ (ዘሁ. 20:20)፡ ይኹን እምበር፡ «ኤዶማዊ ኣይትጸልእ፣ ከመይሲ ንሱ ሓውኻ እዩ።» ማስታወሻ፡ እቲ ናይ ቀረባ ዝምድና ዘይምሕረት፡ ብብዙሓት ዝኸፍአ እኳ እንተ ተወስደ፡ ግናኸ ምኽንያት እቲ ዝምድና ስለ ዝኾነ፡ ቅድም ክቕረየሎም ይግባእ። ድሕሪኡ ድማ፡ ንግብጻውያን ከም ዘይጸልኡዎም ዘገርም ምኽንያት ተዋሂቡ ኣሎ፡ «ኣብ ምድሮም ስደተኛ ስለ ዝነበርካ፡ እኳ ደኣ ኣብኡ ብኸቢድ እኳ እንተ ተገብረልካ፡ ብሰንኪ እቲ ናይ ቀደም ምልላይኩምሲ፡ ጽቡቕ ግበረሎም።» ኣብ ግብጺ ዝነበሮም ባርነት፡ ንግብጻውያን ሕማቕ ድሌት ንምሓዝ ዘይኮነስ፡ ንሓይሊ ኣምላኽን ንጽቡቕነቱን ኣብ ምድሓኖም ንምዕባይ ጥራይ ክዝክርዎ ኣይነበሮምን።

23:9-14 ሰፈር እግዚአብሔር ምንም ረሳሕ ነገር ክህሉ የብሉን። ሰብነት ንጹሕ ንምዕቃብ እዚ ዝኣክል ጥንቃቐ ክግበር እንተኾይኑ፣ ክንዲኡ ንላዕሊ ግና ንልቢና ንጹሕ ንምዕቃብ ክንጥንቀቕ ይግባእ።

ቁጽሪ 9-14 እስራኤል ሕጂ ሰፊሮም ነበሩ፣ እዚ ዓብዪ ሰራዊት እዚ ድማ ናብ ውግእ ክኣቱ ተዳልዩ ነበረ፣ እዚ ድማ ንነዊሕ እዋን ሓቢሮም ከም ዝጸንሑ ዚገብር ነበረ። ስለዚ ድማ ንሰፈርኦም ብጽቡቕ ንምምራሕ ፍሉይ መምርሒ ምሃቦም ግቡእ ነበረ። እቲ ትእዛዝ ድማ ብሓንቲ ቃል ጽሩያት ክኾኑ እዩ። ሰፈርኦም ካብ ስነ-ምግባራዊ፣ ስርዓታዊ፣ ከምኡውን ተፈጥሮኣዊ ርኽሰት ንጹሕ ገይሮም ክሕልዉ ኣለዎም።

I. ካብ ስነ-ምግባራዊ ርኽሰት (ቁ. 9)፦ ሰራዊትካ ንጸላኢኻ ኺዋጋእ ምስ ወጸ፡ ሽዑ ንርእስኻ ካብ ኩሉ እኩይ ነገር ንምሕላው ብፍሉይ ከም እተሰርዐ ጌርካ ሕሰብ።

1. እቶም ወተሃደራት ባዕላቶም ካብ ሓጢኣት ክጥንቀቑ ኣለዎም፣ ሓጢኣት ንትብዓት ስለ ዜድክሞ፤ ገበን ንሰብ ፈራሕ ስለ ዚገብሮ። ህይወቶም ኣብ ኢዶም ዘንበሩ ምስ ኣምላኽ ሰላም ንምግባርን ንምሕላውን ይግደሱ፣ ከምኡውን ካብ ገበን ንጹህ ሕልና ክሕልዉ። ሽዑ ንሞት ብዘይ ፍርሃት ክርእይዎ ይኽእሉ። ወተሃደራት፡ ትእዛዞም ኣብ ዝፍጽሙሉ እዋን፡ ካብ ፍትወት ክፉእነት፣ ስስዔ፣ ወይ ርኽሰት ንርእሶም ክሕልዉ ኣለዎም፣ እዚኣቶም ክፉኣት ነገራት እዮም እሞ። ካብቶም ኣብ ዝዘመቱዎም ሰፈራት ዝረኸቡዎም ጣኦታት ወይ ርጉማት ነገራት ንርእሶም ክሕልዉ ኣለዎም።

2. እቶም ኣብ ገዛ ዝተረፉ፣ ህዝቢ ብሓፈሻ፣ ከምኡውን ነፍሲ ወከፍ ሰብ፡ ብፍላይ በቲ እዋን እቲ ካብ ኩሉ እኩይ ነገር ክርሕቁ ኣለዎም፣ ሓጢኣት ብምግባር ንኣምላኽ ካብ ሰራዊት መገዱ ከም ዝመልስ ከየበሳጩዎ፣ ንህዝቡ ንምቕጻዕ ድማ ንጸላኢ ዓወት ከይህብ። እዋናት ውግእ እዋናት ምምሕያሽ ክኾኑ ኣለዎም፣ እንተ ዘይኮነ ግን ኣምላኽ ንጸሎትና ንዓወት ከም ዝሰምዕን ከም ዝምልስን ከመይ ጌርና ክንጽበ ንኽእል፧ መዝ. 66:18። 1 ሳሙ. 7:3 ርአ።

II.