1ይ ሳሙኤል 15

ብኣማሌቃውያን ላይ ዝወጸ ፍርዲ ኩነኔ ካብ ነዊሕ እዋን ኣትሒዙ (ዘጸ 17:14፤ ዘዳግም 25:19) ወጺኡ ነበረ፣ ግናኸ ክሳዕ ምሕቖም ሓጢኣቶም ዝመልኡ ተሓዲጎም ነበሩ። እቲ ጻድቕ እግዚኣብሔር ንሓደ እኳ በደል ከም ዘይገብር ንሕና ርግጸኛታት ኢና። እግዚኣብሔር ነቲ ብኣቦታት ኣማሌቃውያን ዝተፈጸመ በደል ኣብ ዝቐጽዓሉ እዋን፡ ንለውሃት ኣቦታት ቄናውያን ብዝፈጠሮም ምቹእነት ምዝካሩ፡ ኣብዚ ኣካይዳ እግዚኣብሔር ጽድቁ ንምርግጋጽ ዝዓለመ ነበረ። ምስ ጸላእቲ ኣምላኽ ምህላው ሓደገኛ እዩ፣ እሞ ሓጢኣቶምን መቕጽዖኦምን ከይትሳተፍ ካብኦም ምውጻእ ግዴታናን ጥቕምናን እዩ (ራእይ 18:4)። እቲ ትእዛዝ ንጹር ኮይኑ ንጥዕና ሳኦል ድማ ፈተና ስለ ዝነበረ፡ ግብሩ ብንጹር ፍረ ትዕቢተኛን ዓመጸኛን መንፈስ ነበረ። ንሱ ጥራሕ ጥቕሚ ዘይብሉ ዝረግረገ ጥራይ እዩ ኣጥፊኡ። እቲ ኣብዚ እዋን ዝጠፍአ ድማ ንፍትሒ ኣምላኽ መስዋእቲ ኮነ።

ምዕራፍ 15 ኣብዚ ምዕራፍ እዚ፣ ንሳኦል ካብ ንግስናኡ ምሉእ ብምሉእ ከም ዝተነጽገ ንርኢ። እዚ ድማ ንኣማሌቃውያን ምሉእ ብምሉእ ከየጥፍኦም ብምሕላፉ ንትእዛዝ ኣምላኽ ብዘይምእዛዙ እዩ። ብውግኣቱን ዓወታቱን ንስሙን ክብሩን ከዕብን ንዘለኣለም ከቕጽሎን ተስፋ ገይሩ ነበረ፣ ግናኸ ብዘይግቡእ ኣመሓድራኡ ንርእሱ ኣጥፍአ፣ ክብሩ ድማ ኣብ መሬት ደየበ። ኣብዚ ድማ፣

I. ኣምላኽ ንኣማሌቃውያን ምሉእ ብምሉእ ከጥፍኦም ዝሃቦ ትእዛዝ (ቁ. 1-3)።

II. ሳኦል ነዚ ወፍሪ እዚ ዝገበሮ ምድላው (ቁ. 4-6)።

III. ዓወቱን ነዚ ትእዛዝ እዚ ብኸፊል ምፍጻሙን (ቁ. 7-9)።

IV. ኣብ ቅድሚ ሳሙኤል ዝተገብረሉ መርመራን፣ ንርእሱ ንምምካን ዝገበሮ ብዙሕ ዘይጠቅም ምኽንያታት ከይተረፈ ብዘየገድስ ዝተዋህቦ ፍርድን (ቁ. 10-31)።

V. ኣጋግ ምቕታሉ (ቁ. 32, 33)።

VI. ሳሙኤል ንሳኦል ዝገበሮ ናይ መወዳእታ ስንብታ (ቁ. 34, 35)።

ቁጽሪ 1-9 ኣብዚ፣

I. ሳሙኤል ብስም ኣምላኽ፣ ሳኦል ንትእዛዝ ኣምላኽ ክእዘዝ ብኽብሪ ሓተቶ፣ ኣብ ሓደ ፍሉይ ነገር ድማ ክእዘዝ እንተኾይኑ ወይ ዘይኮይኑ ክፍትኖ ከም ዝኾነ ብንጹር ኣመላኸተ (ቁ. 1)። ነዚ ድማ ከም ፈተና ምእዛዙ ምግባሩ ንዘይምእዛዙ ኣዝዩ ኣኸበዶ።

1. ኣምላኽ እንታይ ከም ዝገበረሉ ኣዘኻኸሮ፦ “እግዚኣብሔር ንጉስ ክትከውን ክቐብኣካ ለኣኸኒ።” ኣምላኽ ንስልጣንካ ሃበካ፣ ስለዚ ድማ ንስልጣንካ ንእኡ ኽትጥቀመሉ ይጽበየካ። ክብርን ሞገስን ሃበካ፣ ሕጂ ድማ ንእኡ ኽብርን ሞገስን ክትህብ ክትጽዕር ኣሎካ። ንእስራኤል ንጉስ ገበረካ፣ ሕጂ ድማ ንጉዳይ እስራኤል ክትምጉት እሞ ንጸወታኦም ክትበቕል ኣሎካ። ንእስራኤል ክትእዝዝ ተሰቒልካ ኢኻ፣ ግናኸ ንኣምላኽ እስራኤል ተገዛኢ ምዃንካን ብእኡ ኽትእዘዝ ከም ዘሎካን ፍለጥ። ምዕባለ ሰባት ካብ ምእዛዝ ኣምላኽ ዘየናግፎም እኳ ደኣስ ብዝያዳ የገድዶም። ሳሙኤል ንሳኦል ንምቕባእ ተጠቒሙ ነይሩ፣ ስለዚ ድማ ነዚ ትእዛዛት እዚ ሒዙ ናብኡ ንምልኣኽ ዝበለጸ ብቑዕ ነበረ።

2. ብሓፈሻ ድማ፣ ነዚ ብምግምት፣ ኣምላኽ ዝኣዘዞ ዘበለ ክገብር ከም ዝግደድ ነገሮ፦ “ሕጂ ድማ ንድምጺ እግዚኣብሔር ስማዕ።” ማስታወሻ፦ ጸጋታት ኣምላኽ ኣብ ልዕሌና ንእኡ ኽንእዘዝ ሓያል ግዴታ የንብር። እዚ ድማ ክንመልስ ይግባእ (መዝ. 116:12)።

II. ሕጂ ድማ ካብ ዝገበሮ ዝኾነ ይኹን ነገር ንላዕሊ ንኣምላኽ ምእዛዙ ዜርእየሉ ፍሉይ ኣገልግሎት ወሰነሉ። ሳሙኤል ንትእዛዝ ስልጣን ኣምላኽ ኣቐዲሙ፦ “ከምዚ ይብል እግዚኣብሔር ጐይታ ሰራዊት፣ ጐይታ ኩሉ ሰራዊት፣ ሰራዊት እስራኤል።” ነቲ ትእዛዝ ምኽንያት ድማ ሃቦ፣ እቲ ክጥቀመሉ ዝግባእ ጭካኔ ከም ዘይከብድ ንምግባር፦ “ኣነ ንኣማሌቅ ንእስራኤል ዝገበሮ እዝክር ኣሎኹ” (ቁ. 2)። ኣምላኽ ምስ ኣማሌቃውያን ነዊሕ ዝጸንሐ ባእሲ ነበሮ፣ ንህዝቡ እስራኤል ካብ ግብጺ ከውጽኦም ከሎ ዝገበርዎ በደል ስለ ዝነበረ። እቲ ዛንታ ኣብ ዘጸ. 17:8 ወዘተ. ኣሎ፣ እቲ ገበን ድማ ኣብ ዘዳ. 25:18 ተኸቢዱ ኣሎ። ንድሕሪት ዝተረፉ ብዘይሕፍረት ቀጥቀጦም፣ ንኣምላኽ ድማ ኣይፈረሃን። ሽዑ ኣምላኽ ምስ ኣማሌቅ ካብ ወለዶ ናብ ወለዶ ውግእ ከም ዝህልዎ፣ ብምሉእ ድማ ንዝኽሪ ኣማሌቅ ከጥፍኦ ከም ዝኾነ መሓለ፤ እዚ ድማ ሳኦል ሕጂ ክገብሮ ዝተመዘዘሉ ዕዮ እዩ (ቁ. 3)፦ “ኪድ እሞ ንኣማሌቅ ቅጥቅጥ።” እስራኤል ሕጂ ሓያል እዩ፣ መለክዒ ገበን ኣማሌቅ ድማ ሕጂ ምሉእ እዩ፤ “ሕጂ ኪድ እሞ ነታ ዝተረገመት ህዝቢ ምሉእ ብምሉእ ኣጥፍኣ።” ንኹሎም ኣብ ቅድሚኡ ዘለዉ ሰብኡትን ኣንስትን፣ ሕጻናትን ዚጠብዉን ክቐትልን ከጥፍእን ብንጹር ተኣዘዘ፣ ብምሕረት ድማ ከየናሕስዮም። ከምኡውን ንብዕራይን በጊዕን፣ ገመልን ኣድግን፣ ብስስዔ ከየናሕስዮም። ማስታወሻ፦

1. ንእስራኤል ኣምላኽ ዝተገብረ በደላት ፈጺሙ ይኹን ደሓር ክሕሰብ እዩ፣ ብፍላይ ድማ ካብ ግብጺ ክወጹ ከለዉ ዝተገብረሎም ተቓውሞ።

2. ኣምላኽ ንጥፍኣት ዝተመዘዙ ብዙሕ ግዜ ይዕገሶም። እቲ ዝተዋህበ ፍርዲ ብቕልጡፍ ኣይፍጸምን።

3. ንነዊሕ እኳ እንተ ዓገሰ፣ ንዘለኣለም ኣይዕገስን። ዓመት ምብቓል ንክርክር እስራኤል ኣብ መወዳእታ ክመጽእ እዩ። መለኮታዊ ፍርዲ ብቐስ እኳ እንተ ሃረመ፣ ብርግጽ ይሃርም።

4. ፍርዲ ብዝበዝሐ ግዜ ብዝዘገየ መጠን፣ ክመጽእ ከሎ ብዝያዳ ይኸብድ።

5. ኣምላኽ ንዕዮኡ ዝበለጹ መሳርሒታት ይመርጽ። እዚ ደማዊ ዕዮ ነበረ፣ ስለዚ ድማ ሳኦል፣ እቲ ጨካንን ሓያልን ሰብኣይ፣ ክገብሮ ነበሮ።

III. ሳኦል ድማ ሰራዊቱ ኣከበ፣ ኣብ ሃገር ኣማሌቅ ድማ ወረደ። ናብ ሜዳ ዘምጽኦ ሰራዊት ኣዝዩ ብዙሕ ነበረ (ቁ. 4)፦ 200,000 እግረኛታት። ምስ ፍልስጥኤማውያን ክዋጋእ ከሎ፣ ዓወት ድማ ዘስግእ ክኸውን ከሎ፣ 600 ጥራይ ዝሰዓብዎ ነበሩ (1ሳሙ. 13:15)። ግናኸ ሕጂ ንኣማሌቃውያን ብንጹር ትእዛዝ ካብ ሰማይ ክወግእ ከሎ፣ ኣብኡ ድማ ብዓወት ዝተረጋገጸ ነበረ፣ ሽሓት ሰራዊት ኣብ ትእዛዙ ነበሩ። ግናኸ፣ ኣብ ካልእ ግዜያት ዝኾነ ይኹን፣ ሕጂ ግን ንክብሪ ይሁዳ ኣይነበረን፣ ሰራዊቶም ብውሑድ ስለ ዝተቖጽረ (ምኽንያቱ ዝኾነ ይኹን)፣ እኳ ደኣስ ካብ ኩሉ ሓደ ዕስራ ጥራይ ነበሩ፣ ንሳቶም 10,000 ክኾኑ ከለዉ፣ እተን ካልኦት ዓሰርተ ነገዳት (ንሌዊ እገድፎ) 200,000 ናብ ሜዳ ኣምጺኦም። መዓልቲ ክብሪ ይሁዳ ቀሪባ ነበረት፣ ግናኸ ገና ኣይመጸትን። ሳኦል ኣብ ቴላኢም ቖጸሮም፣ እዚ ድማ “ኣባጊዕ” ማለት እዩ። ከም ኣባጊዕ ቖጸሮም (ከምቲ ቩልጋታ ላቲን)፣ ብፋሲካ ኣባጊዕ ቖጸሮም (ከምቲ ኻልዳይ)፣ ንሓንቲ በጊዕ ዓሰርተ ሰባት እናሃበ፣ እዚ ድማ ኣይሁድ ኣብ ድሕሪ ግዜ ሃገሮም ዝጥቀሙሉ ዝነበሩ ኣገባብ ቊጽሪ እዩ። ሳኦል ንኹሉ ሰራዊቱ ናብ ከተማ ኣማሌቅ፣ እታ ርእሲ ከተማኦም ዝነበረት (ቁ. 5)፣ ኣምጽኦ፣ ንሳቶም ድማ ክዋግእዎ ንምውሳውሳዮም።

IV. ንቄናውያን፣ እዚ ፍጻሜ እዚ ክካየድ ከሎ፣ ካብ ኣማሌቃውያን፣ ኣብ መንጎኦም ዝነበሩ፣ ክፈልዩ ሓዋርያዊ ምኽሪ ሃቦም (ቁ. 6)። ኣብዚ ብጥበብን ብፍርሃት ኣምላኽን ገበረ፣ ከምኡውን፣ ምናልባት፣ ሳሙኤል ዝሃቦ መምርሒ መሰረት። ቄናውያን ካብ ስድራን ዘመድን የትሮ፣ ሓሙኡ ንሙሴ፣ ዝነበሩ፣ ኣብ ድንኳናት ዝነብሩ ህዝቢ ነበሩ፣ እዚ ድማ ኣብ ዝኾነ ይኹን ኣጋጣሚ ናብ ካልእ ዘይተመደበ መሬት ንምስግጋር ቀሊል ገይርሎም ነበረ። ብዙሓት ካባታቶም፣ ኣብዚ ግዜ እዚ፣ ኣብ መንጎ ኣማሌቃውያን ይነብሩ ነበሩ፣ ኣብኡ ድማ፣ ኣብ ድንኳናት እኳ እንተነበሩ፣ ብባህሪኦም ዝተሓጽሩ ነበሩ፣ ምኽንያቱ ጎጆኦም ኣብ ከውሒ ይገብሩ ነበሩ፣ ኣብ ዝኾነ ይኹን ቦታ ክነብሩ ዝኽእሉ ሓያላት ህዝቢ ነበሩ፣ ንጽኑዕ ቦታታት ድማ ይፈትዉ ነበሩ (ዘሁ. 24:21)። በለዓም ከም ዝጠፍኡ ተነቢኡ ነበረ (ዘሁ. 24:22)። ይኹን እምበር፣ ሳኦል ከጥፍኦም ኣይነበሮን።

1. ንእስራኤል ካብ ግብጺ ክወጹ ከለዉ ኣቦታቶም ዝገበርዎ ሕያውነት ኣፍለጠ። የትሮን ስድራቤቱን ኣብ ምሕላፎም ብበረኻ ኣዝዮም ሓጋዝን ኣገልግሎታውያንን ነበሩ፣ ኣብ ክንዲ ኣዒንቲ ኮይኖምሎም ነበሩ፣ እዚ ድማ ድሕሪ ብዙሕ ወለዶታት ንዘርኦም ይዝከር ኣሎ። ከምዚ ድማ ጽቡቕ ሰብ ንበረኸት ኣምላኽ ንውሉድ ውሉዱ ውርሲ ይገድፍ፤ ድሕሬና ዝመጹ ሰባት ኣብ መቓብርና ክንህሉ ከለና ካብ ጽቡቕ ተግባራትና ፍረ ክረኽቡ ይኽእሉ እዮም። ኣምላኽ ንህዝቡ ዝተገብረ ሕያውነት ንምርሳዕ ዘይጻድቕ ኣይኮነን፤ ግናኸ ኣብ ካልእ መዓልቲ፣ ብዝበዝሐ ድማ ኣብ ዓባይ መዓልቲ፣ ክዝከሩ እዮም፣ ኣብ ትንሳኤ ጻድቃን ድማ ክኽፈሉ እዮም። “ጠሚየ ነይረ፣ ንስኻትኩም ድማ መግቢ ሃብኩምኒ።” ኣምላኽ ንሕያውነት ኣቦታት ቄናውያን ንሳቶም ብምሕጋዙ፣ ኣብቲ ግዜ እቲ ንኣቦታት ኣማሌቃውያን ዝገበርዎ በደላት ክቐጽዕ ከሎ፣ ኣብቲ ኣገባብ እቲ ንጽድቂ ኣምላኽ ንምብራህ ሓጊዙ። ጸጋታት እንተ ኣውረሰ፣ ስቕታታት ስለምንታይ ኣየውርስን? ንጉዳይ ህዝቡ ይድግፍ፣ ንዝባርኽዎም ክባርኽ፣ ስለዚ ድማ ንዝረግምዎም ክረግም (ዘሁ. 24:9፤ ዘፍ. 12:3)። ንሳቶም ባዕላቶም ንሕያውነት ክመልሱን ንዝተገብረሎም በደላት ክበቕሉን ኣይክእሉን፣ ግናኸ ኣምላኽ ክልቲኡ ክገብር እዩ።

2. ድንኳናቶም ካብ መንጎ ኣማሌቃውያን ከልዕሉ ሓተቶም፦ “ኪዱ፣ ፍለዩ፣ ካብ መንጎኦም ውረዱ።” መጥፋኢ ፍርድታት ኣብ ወጻኢ ክህሉ ከሎ፣ ኣምላኽ ኣብ መንጎ ክቡርን ርኹስን ንምፍላይ፣ ኣብ መዓልቲ ቍጥዓኡ ድማ ንሕያዋን ምድሪ ንምሕባእ ክጥንቀቕ እዩ። ኣብ ማሕበር ጸላእቲ ኣምላኽ ምህላው ሓደገኛ እዩ፣ ካብ መንጎኦም ምውጻእ ድማ ግዴታናን ረብሓናን እዩ፣ ምናልባት ኣብ ሓጢኣቶምን መዓቶምን ከይንካፈል (ራእ. 18:4)። ኣይሁድ ከምዚ ዝብል ምስላ ኣለዎም፦ “ወይለኻ ንእኩይ ሰብኣይ ወይለኻ ድማ ንጐረቤቱ።”

V. ሳኦል ንኣማሌቃውያን ሰዓሮም፣ ምኽንያቱ ምስ ዝዋግኡ ጸላእቲ ውግእ ካብ ምግባር ንዝተፈርዱ ገበነኛታት ምፍጻም ነበረ። እቲ ውጽኢት ዘጠራጥር ክኸውን ኣይከኣለን፣ ምኽንያቱ እቲ ምኽንያት ቅኑዕን እቲ ጽውዓ ድማ ንጹርን ነበረ፦ ቀጥቀጦም (ቁ. 7)፣ ምሉእ ብምሉእ ኣጥፍኦም (ቁ. 8)። ሕጂ ድማ ንሓጢኣት ኣቦታቶም ብኸቢድ ከፈሉ። ኣምላኽ ከምኡውን ንውሉድ ገበን የዋድቕ። ጣኦታት ዘምልኹ ነበሩ፣ ብዙሓት ካልኦት ሓጢኣታት ድማ ገበነኛታት ነበሩ፣ በዚ ድማ ኣብ ትሕቲ ቍጥዓ ኣምላኽ ክወድቁ ይግብኦም ነበረ፤ ይኹን እምበር፣ ኣምላኽ ምስኦም ክሕሰብ ከሎ፣ ንሓጢኣት ኣቦታቶም ንእስራኤል ብምብዳሎም ከም ምኽንያት ባእሲ ገበሮ። ጐይታይ፣ ፍርድታትካ ክንደይ ዘይመርመር እዩ፣ ግናኸ ጽድቅኻ ክንደይ ዘይከሓድ እዩ!

VI. ይኹን እምበር፣ ዕዮኡ ብኸፊል ገበሮ (ቁ. 9)።

1. ንኣጋግ ኣናሓሰዮ፣ ምኽንያቱ ከምኡ ንጉስ ስለ ዝነበረ፣ ምናልባት ድማ ብዙሕ ቤዛ ንምርካብ ተስፋ ብምግባር።

2. ንዝበለጸ እንስሳታት ኣናሓሰዮ፣ ንዘይጠቅም ጥራይ ድማ ኣጥፍአ። ብዙሓት ካብ ህዝቢ፣ ከም ዝገመትናዮ፣ ሃዲሞም፣ ንብረቶም ሒዞም ናብ ካልኦት ሃገራት ከዱ፣ ስለዚ ድማ ድሕሪ እዚ ብዛዕባ ኣማሌቃውያን ነንብብ፤ ግናኸ እዚ ክሕገዝ ኣይከኣለን።