1ይ ነገስት 19

19:1-8 ኤልዛቤል ንኤልያስ መፈራርሒ መልእኽቲ ሰደደት። ስጋውያን ልቢታት በቲ ኬእምኖምን ኪስዕሮምን ዝግብኦስ ይደልድሉን ንኣምላኽ ሓንጐፋይ ይብሉን። ዓብይ እምነት ወትሩ ብሓንሳእ ብርቱዕ ኣይኸውንን። ኣብዚ እዋንዚ ንእስራኤል ኣገልግሎት ኪህብ ይኽእል ነበረ፡ ንዕዮ ኣምላኽ ኪዓይ ከሎ ድማ ኣብ ምክልኻል ኣምላኽ ኪውከል ኩሉ ምኽንያት ነበሮ፤ ገና ግን ሃደበ። እዚ ናቱ፡ ከምቲ ናይ ጳውሎስ፡ ንምፍናፍንን ምስ ክርስቶስ ንምዃንን ሆን ኢሉ ብጸጋ ዝመጸ ሃንቀውታ ኣይነበረን። ኣምላኽ ከምኡ ጌሩ ንኤልያስ ንበይኑ ሓደጎ፡ ብርቱዕን ተባዕን ክኸውን ከሎ ብእግዚኣብሔርን ብሓይሊ ዓቕሙን ከም ዝኾነ ንምርኣይ እዩ ነይሩ፤ ግናኸ ንበይኑስ ካብ ኣቦታቱ ዝሓሸ ኣይነበረን። ኣምላኽ ንዓና እንታይ ከም ዝሓንገለልና ይፈልጥ እዩ፡ ንሕና ግን ኣይንፈልጥን ኢና፤ እንታይ ኣገልግሎታት፡ እንታይ ፈተናታት ከም ዘሎና ይፈልጥ። እኹል ጸጋ ኸም ዝወሃበና ድማ ክገብር እዩ።

ምዕራፍ 19

ኤልያስ ኣብ ኣፍ ደገ ይዝራኤል፡ ብግልጺ እናተራእየ፡ ኩሉ ህዝቢ ድማ ኣዒንቱ ናብኡ ገይሩ ኸሎ ሓዲግናዮ ነበርና። ኣብዚ ምዕራፍ እዚ ግና፡ ብኸመይ እንደገና ከም ዝተሓብአን፡ ብዘይተደለየ ግዜ ናብ ስውር ቦታ ከም እተሰጎገን ንርኢ። እዚ ግና ንእስራኤል፡ ንለውጦም ብዘርኣይዎ ዘይምርግጋእን ዘይምእማንን ዝወረዶም መቕጻዕቲ ጌርና ክንርእዮ ይግባእ። ህዝቢ ክመሃር ምስ ዘይደሊ፡ ኣምላኽ መምህራኖም ናብ ስውር ቦታታት ከርሕቖም ቅኑዕ እዩ። ሕጂ ነዚ ዝስዕብ ኣስተብህል።

I. ብትዕቢት ሰበይቲ ኣሓብ ዝኾነት ኢዛቤል፡ ብኸመይ ናብ ስደት ከም እተሰጎገ (ቁ. 1-3)።

II. ኣብ ስደቱ፡ ብኸመይ ብጸጋ ኣምላኽ፡ ብሕብረት ዝገበሮ ፈታዊኡ፡ ከም እተረኽበ።

1. ኣምላኽ ብኸመይ ከም ዝመገቦ (ቁ. 4-8)።

2. ብኸመይ ከም ዝዛረቦን ንርእሱ ከም ዝገለጸሉን (ቁ. 9, 11-13)፡ ቅሬታኡ ከም ዝሰምዖ (ቁ. 10-14)፡ እንታይ ከም ዝገብር ከም ዝመሓሮ (ቁ. 15-17)፡ ከምኡውን ከም ዘበራትዖ (ቁ. 18)።

III. ካብ ስደት ምስ ተመልሰ፡ ብኸመይ ብኤልሳእ ምትሕብባር ኣእዳዉ ከም ዝሓየላ (ቁ. 19-21)።

ቁጥር 1-8 ድሕሪ እቲ ግልጽን ዝተሰምዐን ምግላጽ ክብሪ ኣምላኽን፡ ኣብ መንጎኡን ኣብ መንጎ በኣልን ዝነበረ ክርክር ንኤልያስ ክብሪ፡ ንነብያት በኣል ውርደት፡ ንህዝቢ ድማ ምሉእ ዕግበት ዘምጽአ ፍርዲ፡ ሓዊን ማይን ካብ ሰማይ ብጸሎት ኤልያስ ምስ ወረደ፡ ክልቲኡ ድማ ንሳቶም ምሕረት ኮይኑ፡ ሓደ መስዋእቶም ከም እተቐበለ ምልክት ክኸውን ከሎ፡ እቲ ሓደ ድማ ዝደኸመ ውርሻኦም ከም ዘሐደሰ፡ ሕጂ ኩሎም ከም ሓደ ሰብ ናብ ኣምልኾ ኣምላኽ እስራኤል ክምለሱ፡ ንኤልያስ ድማ መራሒኦምን ኣማኻሪኦምን ክገብርዎ፡ ካብኡ ንደሓር ድማ ቀዳማይ ሚኒስተር መንግስቲ ኮይኑ፡ መምርሒታቱ ድማ ንንጉስን ንመንግስትን ሕጊ ክኸውን ከም ዝነበሮም ሓደ ሰብ ክጽበ ይኽእል ነይሩ። ግናኸ ብፍጹም ካልእ እዩ ኮይኑ። እቲ ኣምላኽ ዘኽበሮ ሰብ ተዘሊዑ። ዝኾነ ይኹን ኣኽብሮት ኣይተዋህቦን፡ ኣይተኸናኸነን፡ ኣይተጠቕመሉን፡ ብኣንጻሩ ግና፡ እታ ንእስራኤል ዓብዪ በረኸት ዝነበረቶን ክትከውን እትኽእልን ዝነበረት ምድሪ፡ ሕጂ ንኤልያስ ኣዝያ ሃልሃልታ ኮይናቶ።

1. ኣሓብ ንኢዛቤል ኣብ ልዕሊ ኤልያስ ኣቖጢዓታ። እታ ንግስቲ፡ ድሕሪኡ ንግስቲ-ወራሲት ምስ ኮነት ከም ዝነበረት፡ ብሓቂ ንግስቲ-ገዛኢት ዝነበረት ትመስል። ንጉስን መንግስትን እትመርሕን ዝደለየቶ እትገብርን ትዕቢተኛ ሰበይቲ ነበረት። ሕልና ኣሓብ ንኤልያስ ከሳድዶ ኣይፈቐደሉን (ካብ ደምን መንፈስን እስራኤላዊ ዝተረፈ ነገር ስለ ዝነበሮ፡ ኣእዳዉ ኣሲርዎ ነበረ)፡ ንኢዛቤል ግና ኤልያስ ዝገበሮ ኩሉ ነገራ (ቁ. 1)፡ ንምእማን ዘይኮነስ፡ ንምቕጣዕ እዩ ነይሩ። ኣምላኽ ዝገበሮ ዘይኮነስ፡ ኤልያስ ዝገበሮ ከም ዝነገራ እዩ ተገሊጹ፡ ከምኡ ኸኣ ንሱ ብሓደ ጥንቆላ ወይ ድግምት ሓዊ ካብ ሰማይ ከም ዘውረደ፡ ኢድ እግዚአብሔር ድማ ኣብኡ ከም ዘይነበረ ጌሩ። ብፍላይ ድማ፡ ንሳ ኣብ ልዕሊኡ ክትቕጥዕ ዝገብራ ነገር፡ ንነብያት ከም ዝቐተለ ገይሩ ነገራ። ንነብያት በኣል፡ ነብያት ኢሉ ጸውዖም፡ ካብኦም ወጻኢ ዝኾነ ይኹን ነብዪ ንስሙ ዘይበቕዕ ከም ዝነበረ ጌሩ። ልቡ ኣብኦም ተተኺሉ ነበረ፡ ንምቕታልኦም ድማ ከም ገበን ኤልያስ ገይሩ ኣጋነኖ፡ እዚ ግና ንኢዛቤል ንነብያት ኣምላኽ ብምቕታላ ዝወረዳ ቅኑዕ ምላሽ ከም ዝነበረ ኣየስተብሃለን (ምዕ. 18:4)። እቶም ብሕፍረት ወይ ብፍርሂ ገዛእ ርእሶም ክፉእ ክገብሩ ዘይክእሉ፡ ግናኸ ንኻልኦት ንኽገብሩ ዝለዓዕሉ፡ ከም ገዛእ ርእሶም ዝገበርዎ ጌሩ ክቑጸረሎም እዩ።

2. ኢዛቤል ድማ መፈራርሒ መልእኽቲ ሰደደትሉ (ቁ. 2)፡ ኣብ ውሽጢ ዕስራን ኣርባዕተን ሰዓታት ክትቐትሎ መሓለት። ሓደ ነገር ሕጂ ንኽትገብሮ ኣይፈቐደላን፡ ግናኸ ነዊሕ ከም ዘይጸንሕ ወሲና ነበረት። እዚ ኣስተብህል። ስጋዊ ልቢ፡ ብእግዚአብሔር ክእመን፡ ክስዓር፡ ከምኡውን ክግዛእ ዝነበሮ፡ ብኣንጻሩ ይደልድልን ይቕጥዕን። ብኣማልኽታ መሓለት፡ ከም እብድቲ ኮይና ድማ፡ ንኤልያስ እንተ ዘይቐተልኩዎ፡ ንርእሳ ረገመት፡ ብዘይ ዝኾነ መለኮታዊ ፍቓድ። ጭካነን እምነትን ብዙሕ ግዜ ኣብ መሳድዶታት ይራኸቡ። ክስዕቦም፡ ክበጽሖም እየ (ዘጸ. 15:9)። ግናኸ ንኤልያስ ብዛዕባ ዕላማኣ ብኸመይ ነገረቶ፡ ከምኡ ኸኣ ንኽሃድም ዕድል ብኸመይ ሃበቶ? ንሳ ክሃድም ከም ዘይደፍር ወይ ንሳ ኣዝያ ዘፍርህ ስለ ዝነበረት ክትዓግቶ ከም እትኽእል ሓሲባዶ? ወይስ ብፍሉይ መለኮታዊ ምድላው፡ ብገዛእ ርእሳ ቊጥዓ ከምኡ ክትገብር ተደሪኻ? ንሳ ደሙ ካብ ምድላይ ንላዕሊ ዝኾነ ይኹን ነገር እንተ ዘይደለየት እኳ፡ ኣብዚ ግዜ እዚ ግና ንሱ ነብዪ፡ ዓብዪ ነብዪ እዩ ኢሎም ስለ ዝሓሰቡ፡ ንህዝቢ ፈሪሓ ክትትንክፎ ኣይደፈረትን፡ ስለዚ ድማ ንኽፈርሖን ካብ መገዳ ንኽርሕቕን ጥራይ እዚ መልእኽቲ እዚ ሰደደትሉ፡ ንሱ ዝጀመሮ ዕዮ ከይቅጽል ማለት እዩ። መፈራርሒኣ ብመሓላን መርገምን ምድጋፋ፡ ንኤልያስ ብሓቂ ክትቐትሎ ከም ዝደለየት ኣየረጋገጽን፡ ግናኸ ከምኡ ከም ዝሓስብ ክትገብሮ ጥራይ እያ ደልያ። እቶም ዝመሓለትሎም ኣማልኽቲ ዝኾነ ይኹን ክፉእ ክገብሩላ ኣይክእሉን።

3. ኤልያስ ድማ፡ ብዓብዪ ፍርሂ፡ ንህይወቱ ሃደመ፡ ምናልባት ብለይቲ፡ ናብ ብኤርሳቤዕ ድማ መጸ (ቁ. 3)። በዚ ክንውድሶዶ? ኣይንውድሶን። ነሓብን ንኹሎም ነብያት በኣልን ዝገጠመቶ ትብዓት ኣበይ ነበረት? እቲ ሓዊ ኣምላኽ ኣብ መስዋእቱ ምስ ወረደ፡ ኣብ ጥቓ መስዋእቱ ዘጽንሖ ትብዓትከ ኣበይ ነበረ? እቲ ኣብ ማእከል ፍርሂ ሰማይን ምድርን ዘይፈርህ ኮይኑ ዝቐነየ፡ ሕጂ ብዘይስልጣን መፈራርሒ ናይ ሓንቲ ትዕቢተኛን ቊጡዕን ሰበይቲ ይንቀጥቀጥ። ጐይታይ፡ ሰብ እንታይ እዩ! ዓብዪ እምነት ኩሉ ግዜ ብሓደ ኣይኮነን። ኣብዚ እዋን እዚ ንእስራኤል ኣዝዩ ጠቓሚ ክኸውን ከም ዝኽእል፡ ከምኡውን ዕዮ ኣምላኽ እናገበረ ከሎ ኣብ ምክልኻል ኣምላኽ ክውከል ኩሉ ምኽንያት ከም ዝነበሮ ክፈልጥ ነይርዎ። ግናኸ ሃደመ። ኣብ ቅድሚት ዝነበረቶ ሓደጋ፡ ኣምላኽ ንርእሱ ክሓብእ ኣዚዝዎ ነበረ (ምዕ. 17:3)፡ ስለዚ ድማ ሕጂ እውን ከምኡ ክገብር ከም ዝኽእል ሓሰበ።

4. ካብ ብኤርሳቤዕ ናብ ምድረበዳ፡ እቲ እስራኤላውያን ዝተንከራበሩሉ ዓብዪን ዘፍርህን ምድረበዳ፡ ቀጸለ። ብኤርሳቤዕ ካብ ይዝራኤል ኣዝያ ርሕቕቲ ነበረት፡ ከምኡውን ኣብ ትሕቲ ግዝኣት ጽቡቕ ንጉስ ዝኾነ ይሆሳፋጥ ስለ ዝነበረት፡ ኣብኡ ድሕንነት ከም ዝረክብ ዘጠራጥር ኣይነበረን። ግናኸ፡ ፍርሂ ኣብኡ ከይተረፈ ከም ዝስዕቦ፡ ኣብኡ ክዕረፍ ኣይከኣለን፡ ሓደ መዓልቲ ጉዕዞ ናብ ምድረበዳ ቀጸለ። ምናልባት ግና፡ ንሱ ናብኡ ዝኸደ፡ ንድሕንነቱ ዘይኮነስ፡ ካብ ዓለም ብምሉኡ ንኽርሕቕ፡ ምስ ኣምላኽ ድማ ዝበለጸን ዝቐረበን ርክብ ንኽህልዎ እዩ። ንገላዉኡ ኣብ ብኤርሳቤዕ ሓዲግዎ፡ ኣብ ምድረበዳ በይኑ ንኽኸውን፡ ከምቲ ኣብርሃም ንገላዉኡ ኣብ ታሕቲ ከረን ሓዲግዎ ናብ ከረን ንኣምላኽ ከምልኽ ዝኸደ፡ ከምኡውን ክርስቶስ ኣብ ገነት ካብ ደቀ መዛሙርቱ ከም ዝተፈልየ፡ ወይ ምናልባት ድማ፡ ንገላዉኡ፡ ንሱ መንእሰይን ድኹምን ስለ ዝነበረ፡ ናብ ጸገማት ምድረበዳ ከየቃልዖ ስለ ዝደለየ እዩ፡ እዚ ድማ ሓድሽ ወይኒ ኣብ ኣረጊት ኣቕሑ ምእታው ምኾነ። ንሕና ድማ ነቶም ኣብ ትሕቲ ሓላፍነትና ዘለዉ ሰባት ከምዚ ጌርና ክንሓስበሎም ይግባእ፡ ከመይሲ ኣምላኽ ንኣና ይሓስበልና እዩ።

5. ብጉዕዞኡ ምስ ደኸመ፡ ቊጡዕ ኮነ (ከምቶም ደቂ ህጻናት ድቃስ ምስ ሓዞም)፡ ክመውት ድማ ተመነ (ቁ. 4)። ንህይወቱ ለመነ (ከምኡ እዩ ኣብ ህዳግ ዝርከብ)፡ ክመውት። ከመይሲ ሞት ንጽቡቕ ሰብ ህይወት እዩ። ሞት ስጋ ህይወት ነፍሲ እዩ። ግናኸ፡ ንሱ ክመውት ዝደለየሉ ምኽንያት እዚ ኣይነበረን። ከምቲ ጳውሎስ ምስ ክርስቶስ ክኸውን ዝደለዮ፡ ብጸጋ ዝመጸ ድሌት ኣይነበረን፡ የግዳስ ከምቲ ናይ እዮብ፡ ብስጋዊ ድሌት ዝመጸ ትምኒት እዩ ነይሩ። እቶም ብኸምዚ ዝኣመሰለ መገዲ ንሞት ዝቐልጥፉ፡ ንሞት ዝበለጸ ድልውነት የብሎምን። ኢዛቤል ንሞቱ መሓለት፡ ስለዚ ድማ ንሱ ብቊጥዓ ንሞት ለመነ፡ ካብ ሞት ናብ ሞት ሃደመ፡ ግናኸ ብኸምዚ ዝስዕብ ፍልልይ፡ ብኢድ እግዚአብሔር ክመውት ደለየ፡ ምሕረቱ ዓብዪ እዩ፡ ኣብ ኢድ ሰብ ከይወድቕ፡ ምሕረቶም ጭካነ እዩ። ኣብ ምድረበዳ ክመውት ይመርጽ ነይሩ፡ ከምቲ ነብዪ በኣል ዝሞተሉ መገዲ ዘይኮነስ፡ ከምቲ ኢዛቤል ዝፈራርሓቶ (ቁ. 2)፡ ኣምለኽቲ በኣል ከይዕወቱን ንኣምላኽ እስራኤል ከይጸርፉን፡ ንሳቶም ንኤልያስ፡ ንሓላቒኡ፡ እንተ ደኣ ኣጥፊኦምዎ፡ ንርእሶም ኣዝዮም ሓያላት ከም ዝኾኑ ክሓስቡ እዮም። ንሱ ድማ፡ "ይኣክልኒ። ብዙሕ ገይረ፡ ብዙሕ ድማ ተሰቒለ። ካብ ህይወት ደኺመ እየ" በለ። እቶም ኣብ ካልእ ዓለም ሓጎስ ዝረኸቡ፡ ካብዛ ዓለም እዚኣ ብቕልጡፍ ይኣክልዎም። ንሱ ድማ፡ "ካብ ኣቦታተይ ዝበለጽኩ ኣይኮንኩን፡ ነዚ ድኻም እዚ ንኽጻወር ዝበለጸ ዓቕሚ የብለይን፡ ስለዚ ካብኦም ንላዕሊ ስለምንታይ ብእኡ ክጽዕን?" በለ። ግናኸ እዚ ጐይታይ ኤልያስ እዩዶ? እቲ ዓብዪን ጅግናን መንፈስ ከምዚ ጌሩ ክድክም ይኽእልዶ? ኣምላኽ ከምዚ ጌሩ በይኑ ሓዲግዎ፡ ንሱ ደፋርን ሓያልን ምስ ዝኸውን፡ ብእግዚአብሔርን ብሓይሊ ስልጣኑን ከም ዝነበረ ንምርኣይ እዩ፡ ግናኸ ብገዛእ ርእሱ ካብ ኣቦታቱ ወይ ኣሕዋቱ ዝበለጸ ኣይነበረን።

6. ኣምላኽ ድማ፡ ብመልኣኽ ገይሩ፡ ኣብቲ ብፍቓዱ ንርእሱ ዝደርበየሉን፡ እንተ ዘይተሓጊዙ ድማ ምጠፍአሉን ምድረበዳ መገቦ። ኣምላኽ ንዕቡያት ደቁ ካብ ዝግብኦም ንላዕሊ ክንደይ ዝበለጸ ይገብረሎም! ኤልያስ ብቊጥዓ ክመውት ተመነ። ኣምላኽ ኣየድለዮን ነበረ፡ ግናኸ ንሱ ንኤልያስ ንምጥቃምን ንምኽባርን ወሲኑ ነበረ፡ ስለዚ ድማ ንህይወቱ ንምድሓን መልኣኽ ሰደደሉ። ኣምላኽ ንዘረባና እንተ ዝሰምዕን ንዕሽሽ ዝኾነ ስጋዊ ድሌትና እንተ ዝፍጽመልናን፡ ሓድሓደ ግዜ ኩነታትና ሕማቕ ምኾነ። ክመውት ምስ ለመነ፡ ደቀሰ (ቁ. 5)፡ ምናልባት ድማ ብድቃሱ ክመውትን እንደገና ከይነቕሕን ተመነ።