Abbootii Firdii 3

3:1-7 Isiraa'eloonni akkuma waldaa Kiristaanaa lafarraa fakkeenya turanitti, duwwaa taa'oo fi lafaa'oo ta'uu hin qaban turan. Saboota Waaqayyoof kennamanii, isaan garuu oolchan jalaa hafanitti fayyadamee Gooftaan isaan qoruutti gammade. Qoramnii fi rakkoleen hammina garaa cubbamootaa saaxilu; akkasumas ayyaana amantootaa walgitii guyyaa guyyaan Seexanaa, cubbuu fi addunyaa hamaa kana waliin qaban keessatti cimsatu. Addunyaa kana keessa jiraachuu qabu, garuu ishee keessaa miti, akkasumas isheetti fakkaachuun isaan dhorameera. Kun garaagarummaa duka buutota Kiristoos fi kanneen afaan qofaan amannaa jedhan gidduutti agarsiisa. Michummaan addunyaa diinummaa ishee irra kan caalu ajjeesaa dha; inni boodaa foon qofa ajjeesuu danda'a, garuu inni duraa lubbuu hedduu qaalii ajjeesa.

Boqonnaa kana keessatti, I. Seenaan waliigalaa diinota Israa’elii fi miidhaa isaan isaanirraan ga’an jalqaba irratti dhihaateera (Lakk. 1-7). II. Hojiiwwan gootummaa abbootii firdii sadan jalqabaa hojjetan ilaalchisee seenaan addaa. 1. Otni’eel, kan Waaqayyo waraana Israa’el loluufi mootii Mesopotaamiyaa irratti dhimma isaanii falmuuf isa kaase (Lakk. 8–11). 2. Ehuud, kan Israa’el harka Mo’aabotaa jalaa baasuuf hojjetamee, mootii Mo’aab waraanuudhaan kana raawwate (Lakk. 12–30). 3. Shamgaar, kan Filisxeemota waliin wal waraanuudhaan of beeksise (Lakk. 31).

Asitti kan nutti himamu, jiraattota Kana’aan durii keessaa warri hafan eenyuun akka turanidha.

1. Isaan keessaa tokko tokko garee tokko ta’anii, osoo hin diigamin turan (Lakk. 3): Gooftoonni Filisxeemota shan, isaanis Ashdood, Gaazaa, Asqeloon, Gaatii fi Eqroon turan (1 Saamu’eel 6:17). Magaalota kana keessaa sadii gar tokkeen mo’atamanii turan (Boq. 1:18), garuu Filisxeemonni (akka fakkaatutti, gargaarsa lamaan kaan kan walitti hidhamiinsa isaanii sana booda jabeessaniin) qabeenya isaanii deebisanii argatan. Isaan kun jiraattota biyya sanaa keessaa Israa’elitti rakkina guddaa fidan, keessumaa yeroo abbootii firdii boodaa, yeroo Daawititti malee guutummaatti hin mo’atamne. Sabni addaa Kana’aanota jedhamu, Siidoonota waliin qarqara galaana guddaa irratti iddoo isaanii qabatanii turan. Kaabaan immoo Hiwonni baay’ee Tulluu Libaanon qabatanii turan, kunis bakka fagoo waan tureef, achitti mootummoota naannoo jiran irraa deeggarsa argachuu danda’u turan.

2. Kana malees, biyya sana guutuu bakka hundatti saba adda addaa kan faca’an turan (Lakk. 5), Heetota, Amoota, kkf. Isaan kun, dhiifamaa fi dandeettii Israa’elotaa gowwoomsaa ta’een, baay’ee, salphaatti fi of tuulummaadhaan jiraatan, akkasumas ijoolleen Israa’el isaan gidduu jiraachuu isaanii dubbatameera, akka waan mirgi ammas Kana’aanota bira tureetti, Israa’eloonnis hayyama isaaniitiin akka jiraatan, akkasumas akka qotee bulaa yeroo barbaadanitti ka’anitti.

Ammas waa’ee hafan jiraattota biyya sanaa kana ilaalchisee, hubadhaa:

I. Waaqayyo akkamitti ogummaa guddaadhaan isaan akka hafan heyyame. Kun xumura boqonnaa darbeetti akka hojii qajeelummaa Waaqayyoo, isaan adaba Israa’eliif akka hafan heyyameetti dubbatameera. Garuu asitti hiikkaan biraa kennameera, kunis hojii ogummaa Waaqayyoo akka ture mul’ata, isaan faayidaa dhugaa Israa’eliif akka hafan heyyame, warri waraana Kana’aan hin beekne waraana akka baratan (Lakk. 1, 2). Fedhiin Waaqayyoo saba Israa’el waraanaaf akka baratan ture,

1. Sababiin isaa, biyyi isaanii baay’ee dureessaafi hormaata qabeessa ture, akkasumas nyaata adda addaa hedduu qaba ture, kunis yoo yeroo tokko tokko rakkina hin beekne ta’e, gara jireenya qananii fi laafina guddaatti isaan gadi buusuuf balaa keessa jiraata. Yeroo tokko tokko dhiiga keessa lixuu qabu, yeroo hundumaa aannanii fi damma keessa jiraachuu hin qaban, yoo kana ta’uu baate, loltoonni isaanii illee, yeroo dheeraaf meeshaa waraanaa dhiisuudhaan, akka dubartii laafaa fi qananii, kan miilla ishee lafa irra hin buufneetti, laafaa fi qananii ta’uuf balaa keessa jiru. Amalli akkasii waan gaarii hundumaaf kan balleessu yoo ta’u, waan guddaa hundumaafis kan balleessu dha, kanaafis Israa’el Waaqayyoo hunduu of eeggannoodhaan irraa fagaachuu qabu.

2. Sababiin isaa, biyyi isaanii baay’ee gidduu diinotaa keessa ture, isaanis isaan irratti akka ka’an eeguu qabu turan; sababiin isaa, dhaalli Waaqayyoo allaattii halluu adda addaa qabdu turte; allaattoonni naannoo ishee jiran hunduu ishee irratti turan (Ermiyaas 12:9). Kanaafis, yeroo weeraraman daangaa isaanii akka eegan, akkasumas Waaqayyo akkuma isaaniif waadaa gale daangaa isaanii bal’isan, akka gaariitti leenjifamuu isaanii barbaachisaa ture. Ogummaan waraanaa muuxannoodhaan gaariitti barama, kunis nama leenjii waraanaa qofa osoo hin taane, (kan barbaachisummaa isaa hin xiqqeessine) haala waraanaa namaaf kenna. Loltoota horachuun faayidaa Israa’eliif ture, akkuma faayidaa odola tokkoo nama galaanaa horachuun, kanaafis Waaqayyo Kana’aanota isaan gidduutti dhiise, rakkoolee fi qormaatilee isaan isaan waliin wal arguudhaan argatan irraa, kan caalanif akka qophaa’an, akkasumas namoota miilaan deeman waliin fiiguudhaan, fardeen waliin loluu akka baratan (Ermiyaas 12:5). Israa’el fakkeenya waldaa waraanaa, kan gara haala injifannoo deemuf loluu qabdu turte. Loltoonni Kiristoos rakkina obsuu qabu (2 Ximootewos 2:3). Cubbuun onnee Kiristiyaanota gaarii keessatti illee hafee jira, isaan waraana akka baratan, meeshaa waraanaa Waaqayyoo guutuu akka uffatan, akkasumas yeroo hundumaa of eeggannoodhaan akka dhaabatan. Biskop Paatrik inni barate hiikkaa biraa Lakk. 2f kenna: Isaan waraana barsiisuu akka beekan, jechuunis, ofii isaaniitti dhiifamuu maal akka ta’e beeku. Abbootiin isaanii humna Waaqayyootiin lolaa turan. Waaqayyo harka isaanii waraanaaf, quba isaanii lolaaf barsiise; garuu amma jaalala isaa waan dhabaniif, akka namoota kaanii loluu maal akka ta’e haa baratan.

II. Israa’el akkamitti hamminaan warra hafan waliin wal makatan. Waaqayyo isaan isaan gidduutti dhiisuudhaan kaayyoo tokko qaba ture, kunis Israa’el qoruuf ture (Lakk.