መጽሐፈ መሣፍንት 19

ምዕራፍ 19

የዚህ መጽሐፍ ቀሪዎቹ ሦስት ምዕራፎች የገባዖን ሰዎች ክፋት፣ በብንያም ነገድ የተደገፈ፣ በዚህም ምክንያት ያ ነገድ በሌሎቹ ነገዶች በከፍተኛ ሁኔታ የተቀጣና ሙሉ በሙሉ ሊጠፋ የደረሰበትን እጅግ አሳዛኝ ታሪክ ይዘዋል። ይህ የሆነው ኢያሱ ከሞተ ብዙም ሳይቆይ ይመስላል፤ ምክንያቱም በዚያን ጊዜ በእስራኤል ንጉሥም ሆነ ፈራጅ አልነበረም (ቁ. 1 እና 21:25)፣ ፊንሐስም በዚያን ጊዜ ሊቀ ካህናት ነበር (20:28)። እነዚህ ልዩ በደሎች፣ የዳናውያን ጣዖት አምልኮ እና የብንያማውያን ሥነ ምግባር የጎደለው ድርጊት፣ አጠቃላይውን ክህደት አስከትለዋል (3:7)። የሌዋዊው ቁባት መበደል እዚህ ላይ በዝርዝር ተገልጿል።

I. ከእርሱ ጋር የነበራት የዝሙት መሸሽ (ቁ. 1, 2)።

II. ከእርሷ ጋር ታርቆ ወደ ቤቷ ሊወስዳት ያደረገው ጉዞ (ቁ. 3)።

III. አባቷ በደግነት መቀበሉ (ቁ. 4-9)።

IV. በገባዖን ያጋጠመው በደል፣ በዚያም ምሽት ስለደረሰበት ለመቆም ተገደደ።

1. በገባዖን ሰዎች ችላ ተብሎ (ቁ. 10-15)፣ በመካከላቸው በሚኖር አንድ ኤፍሬማዊ ተስተናገደ (ቁ. 16-21)።

2. ሰዶማውያን በሎጥ እንግዶች ላይ እንዳደረጉት፣ በእሱ ማረፊያ ላይ ጥቃት ሰነዘሩበት (ቁ. 22-24)።

3. ቁባቱን በክፋት አስገድደው ለሞት ዳረጓት (ቁ. 25-28)።

V. ይህንን ለሁሉም የእስራኤል ነገዶች ለማሳወቅ የወሰደው እርምጃ (ቁ. 29, 30)።

ቁጥር 1-15

የዚህ ሌዋዊ የቤት ውስጥ ጉዳዮች በዚህ ያህል በሰፊው የተገለጹት፣ መላው ሕዝብ ፍላጎት ያሳየበትን፣ በእርሱ ላይ የደረሰውን በደል ታሪክ ለማዘጋጀት ካልሆነ በቀር አልነበረም። ጳጳስ ሃል በዚህ ታሪክ ላይ የሰጡት የመጀመሪያ አስተያየት እንዲህ የሚል ነው፦ “በሕዝብ ሥርዓት ባለው መንግሥት ላይ ምንም ዓይነት ቅሬታ የለም፣ ነገር ግን በጉዳዩ በአንዱ ጫፍ ላይ ሌዋዊ አለ፣ ወይ እንደ ወኪል ወይም እንደ ተጎጂ።” በሚካ ጣዖት አምልኮ ውስጥ ሌዋዊ ንቁ ተሳታፊ ነበር፤ በገባዖን ክፋት ውስጥ ደግሞ ሌዋዊ ተጎጂ ነበር፤ ከሌዊ ነገድ ይልቅ የመንግሥት እጦት የሚሰማው ነገድ የለም፤ በመሳፍንት መጽሐፍም ሁሉ ከእነዚህ ሁለት ሌዋውያን በቀር ከዚህ ነገድ ስለማንም አልተጠቀሰም። ይህ ሌዋዊ ከኤፍሬም ተራራ ነበር (ቁ. 1)። ከቤተልሔም ይሁዳ የሆነች ሴት አገባ። እሷ ቁባቱ ተብላ ተጠርታለች፣ ምክንያቱም ጥሎሽ ስላልተሰጣት፣ ምናልባትም እሱ ራሱ ስደተኛና ያልተረጋጋ ስለነበር የሚሰጣት ምንም ነገር ስላልነበረው ሊሆን ይችላል፤ ነገር ግን ሌላ ሚስት እንደነበረችው አይታይም፣ የኅዳግ ማስታወሻውም “ሚስት፣ ቁባት” ይላታል (ቁ. 1)። እሷ የመጣችው የሚካ ሌዋዊ ከመጣበት ከተማ ነበር፣ ቤተልሔም ይሁዳ ለኤፍሬም ተራራ ሁለት እጥፍ መጥፎ ነገር እንደሰራች ያህል፣ ምክንያቱም እሷ ለሌዋዊ ሚስት እንደዚያኛው ለሌዋዊ መጥፎ ነበረች።

I. የዚህ ሌዋዊ ቁባት አመንዝራ ከባሏ ሸሸች (ቁ. 2)። የከለዳውያን ትርጉም ግን እሷ በእርሱ ላይ በድፍረት እንደተመላለሰች ወይም እንደናቀችው፣ እርሱም በዚህ ተበሳጭቶ ከእርሱ እንደሄደች፣ እና (ይህም ትክክል አልነበረም) በአባቷ ቤት እንደተቀበለችና እንደተስተናገደች ይገልጻል። ባሏ ያለአግባብ ከቤቱ ቢያባርራት ኖሮ፣ አባቷ መከራዋን ሊያዝንላት በተገባ ነበር፤ ነገር ግን እሷ ባሏን አሳልፋ ሰጥታ የሌላን ሰው እቅፍ ለመቀበል ስትሄድ፣ አባቷ ኃጢአቷን ሊደግፍ አይገባውም ነበር። ምናልባትም በደግነት የምትቀበልበትን ቦታ ባታውቅ ኖሮ ለባሏ ያላትን ግዴታ ባልጣሰች ነበር። የልጆች ጥፋት ብዙውን ጊዜ በወላጆች ከመጠን በላይ በመፍቀድ ምክንያት ነው።

II. ሌዋዊው ራሱ እንድትመለስ ሊያግባባት ሄደ። በእስራኤል ንጉሥም ሆነ ፈራጅ እንደሌለ የሚያሳይ ምልክት ነበር፣ አለበለዚያ እንደ አመንዝራ ተከሳ ለሞት ትዳርግ ነበር፤ ነገር ግን ከዚህ ይልቅ፣ የተበደለው ባሏ በደግነት አነጋገራት፣ እርሱም እንድትታረቅ ለመለመን ሆን ብሎ ረጅም ጉዞ አደረገ (ቁ. 3)። እርሱ ቢያባርራት ኖሮ፣ እንደገና ወደ እርሷ መመለሱ ወንጀል በሆነበት ነበር (ኤር. 3:1)። ነገር ግን እሷ ስለሄደች፣ በደሉን ይቅር ማለት ለእርሱ በጎነት ነበር፣ እናም የተበደለው ወገን ቢሆንም፣ እንደገና ለመታረቅ የመጀመሪያውን እርምጃ መውሰዱ። ከላይ የመጣው ጥበብ የዋህና ለመለመን ቀላል መሆኑ ከባህሪያቱ አንዱ ነው። በደግነት ወይም በምቾት አነጋገራት (የዕብራይስጥ “ለልብ መናገር” የሚለው ሐረግ ብዙውን ጊዜ ይህንኑ ያመለክታል)፣ ይህም እሷ በሐዘን ውስጥ እንደነበረች፣ በሰራችው ስህተት እንደተጸጸተች ያሳያል፣ ይህም ምናልባት እሷን ለመመለስ ሲመጣ የሰማው ሊሆን ይችላል። እንዲሁ እግዚአብሔር ስለ አመንዝራዋ እስራኤል ቃል ገብቷል (ሆሴዕ 2:14)፦ “እኔም ወደ ምድረ በዳ እወስዳታለሁ፣ በልቧም አጽናናታለሁ።”

III. አባቷ በደስታ ተቀበለው፣ እናም ለእርሱ ባሳየው ልዩ ደግነት፣ ሴት ልጁ ከእርሱ ስትሄድ የሰጣትን ድጋፍ ለማካካስ፣ እና ከእርሷ ጋር ለመታረቅ ያለውን ዝንባሌ ለማጠናከር ሞከረ።

1. በደግነት ተቀበለው፣ በማየቱ ተደሰተ (ቁ. 3)፣ ለሦስት ቀናት በልግስና አስተናገደው (ቁ. 4)። ሌዋዊውም ሙሉ በሙሉ እንደታረቀ ለማሳየት ደግነቱን ተቀበለ፣ እናም እርሱን ወይም ሴት ልጁን በስህተታቸው እንደወቀሰ አናገኝም፣ ነገር ግን እንደ መጀመሪያው የሰርግ ግብዣው ሁሉ ቀላልና ደስተኛ ነበር። ሁሉም ሰው፣ በተለይም ሌዋውያን፣ እግዚአብሔር ይቅር እንደሚል ይቅር ማለት ይገባቸዋል። በመካከላቸው ያለው ነገር ሁሉ ለወደፊቱ በምቾት አብረው ለመኖር ተስፋ ሰጪ እይታን ሰጥቷል፤ ነገር ግን በአንድ ወይም በሁለት ቀን ውስጥ ምን እንደሚደርስባቸው አስቀድመው ቢያውቁ ኖሮ፣ ደስታቸው ሁሉ እንዴት በተመረረና ወደ ሐዘን በተለወጠ ነበር! የቤተሰባችን ጉዳዮች በተሻለ ሁኔታ ላይ ሲሆኑ፣ አንድ ቀን ምን ችግሮች እንደሚያመጣ ስለማናውቅ በፍርሃት መደሰት ይገባናል። ምን ክፉ ነገር እንደቀረበን አስቀድመን ማየት አንችልም፣ ነገር ግን ነገ እንደ ዛሬው እና ከዚያም በላይ እንደሚሆን በማሰብ እንዳንዘናጋ፣ ምን ሊሆን እንደሚችል ማሰብ ይገባናል። (ኢሳ. 56:12)

2. በደስታ እንደተቀበለው ተጨማሪ ማረጋገጫ እንዲሆን፣ እንዲቆይ በጣም አጥብቆ ጠየቀ። ለእርሱ የነበረው ፍቅር እና በጓደኝነቱ ያገኘው ደስታ የመጣው፣ (1.) እንደ አማቹ እና የራሱ ቤት የተተከለ ቅርንጫፍ እንደመሆኑ መጠን ከነበረው የሲቪል አክብሮት ነው። ማስታወሻ፦ ፍቅርና ግዴታ በጋብቻ ለተዛመድንባቸው ሰዎች እንዲሁም ከአጥንታችን አጥንት ለሆኑት ሰዎች ይገባል፤ እናም ይህ ሌዋዊ እንዳደረገው ደግነት የሚያሳዩ ሰዎች እርሱ እንዳገኘው ደግነት ሊጠብቁ ይችላሉ። እናም፣ (2.) እንደ ሌዋዊ፣ የእግዚአብሔር ቤት አገልጋይ እንደመሆኑ መጠን ከነበረው ሃይማኖታዊ አክብሮት የተነሳ፤ እርሱ ሊሆን የሚገባው ዓይነት ሌዋዊ ከሆነ (እና ተቃራኒው አይታይም)፣ እንዲቆይ በመለመኑ፣ ንግግሩ ጠቃሚ ሆኖ በማግኘቱ፣ እና ከእርሱ የእግዚአብሔርን መልካም እውቀት ለመማር ዕድል በማግኘቱ ሊመሰገን ይገባል፣ እንዲሁም እግዚአብሔር ሌዋዊ አማች ስላለው መልካም እንደሚያደርግለት፣ እና በእርሱ ምክንያት እንደሚባርከው ተስፋ በማድረግ።

[1.] ለአራተኛው ቀን እንዲቆይ አስገደደው፣ ይህ ደግነት ነበር፤ እንደገና መቼ አብረው እንደሚሆኑ ስለማያውቅ፣ በተቻለ መጠን እንዲቆይ አሳመነው። ሌዋዊው በልግስና ቢስተናገድም፣ ለመሄድ በጣም ቸኩሎ ነበር። የጥሩ ሰው ልብ ሥራው ባለበት ነው፤ ምክንያቱም ከጎጆዋ የምትቅበዘበዝ ወፍ እንደሆነች፣ ከቦታው የሚቅበዘበዝ ሰውም እንዲሁ ነው። አንድ ሰው ምንም የሚሠራው ነገር በሌለበት በውጭ አገር ለረጅም ጊዜ በመቆየት ደስታ ሲያገኝ፣ በቤቱ የሚሠራው ነገር ጥቂት እንደሆነ ወይም የሚሠራውን ለመሥራት ልብ እንደሌለው የሚያሳይ ምልክት ነው። በተለይ አንድ ሌዋዊ በምድረ በዳ ወዳሉት ጥቂት በጎቹ ወደ ቤቱ ለመሄድ ፈቃደኛ መሆኑን ማየት መልካም ነው። ሆኖም ይህ ሌዋዊ ከታሰበው በላይ እንዲቆይ በልመናና በደግ ማባበል ተሸነፈ (ቁ. 5-7)። በአንድ በኩል ግዴታችንን ችላ በማለት ከመጠን በላይ በቀላሉ የመሸነፍን ጽንፍ፣ በሌላ በኩል ደግሞ ጓደኞቻችንንና ደግነታቸውን ችላ በማለት የመረረና የዓመፀኛነትን ጽንፍ ማስወገድ ይገባናል። አዳኛችን ከትንሣኤው በኋላ፣ መጀመሪያ ላይ ካሰበው በላይ ከጓደኞቹ ጋር እንዲቆይ ተማጽኖ ተቀበለ (ሉቃስ 24:28, 29)።

[2.] ለአምስተኛው ቀን ከሰዓት በኋላ እንዲቆይ አስገደደው፣ ይህ ደግሞ፣ እንደታየው፣ ደግነት የጎደለው ነበር (ቁ. 8, 9)። ከምሳ በፊት በምንም መንገድ እንዲሄድ አልፈቀደለትም፣ ቀደም ብሎ ምሳ እንደሚበላ ቃል ገባለት፣ በዚህም ልክ እንደ ትናንትናው ሌላ ምሽት ሊያስቆየው አስቦ ነበር፤ ነገር ግን ሌዋዊው በሴሎ ወደሚገኘው የእግዚአብሔር ቤት ለመሄድ ቆርጦ ነበር (ቁ. 18)፣ እናም ወደዚያ ለመድረስ ስለቸኮለ ከዚህ በላይ አልቆየም። ቀደም ብለው ቢነሱ ኖሮ፣ አሁን ለመቆየት ከተገደዱበት የተሻለ ማረፊያ ቦታ ሊደርሱ ይችሉ ነበር፣ እንዲያውም ወደ ሴሎ ሊደርሱ ይችሉ ነበር። ማስታወሻ፦ የጓደኞቻችን የታሰቡ ደግነቶች ብዙውን ጊዜ፣ በመጨረሻ፣ እውነተኛ ጉዳት ይሆናሉ፤ ለደህንነታችን የታሰበው ወጥመድ ይሆናል። በዚህ ሕይወት ውስጥ ለሰው ምን እንደሚጠቅመው ማን ያውቃል? ሌዋዊው ዘግይቶ በመነሳቱ ጥበብ የጎደለው ነበር፤ አንድ ምሽት ተጨማሪ ቢቆይና ቀኑን ቀድሞ ቢጠቀም ኖሮ በተሻለ ሁኔታ ወደ ቤቱ ሊደርስ ይችል ነበር።

IV. ወደ ቤቱ ሲመለስ በገባዖን፣ በብንያም ነገድ ውስጥ ባለች ከተማ፣ በኋላም የሳኦል ገባዖን ተብላ በተጠራችው፣ ወደ ሴሎና ወደ ኤፍሬም ተራራ በሚወስደው መንገድ ላይ በምትገኘው ከተማ ለማደር ተገደደ። ምሽት ሲቃረብና የምሽቱ ጥላዎች ሲረዝሙ፣ የሕይወታችን ቀን ወደ ፍጻሜው ሲቃረብ እንደምናደርገው ሁሉ፣ የት እንደሚያድሩ ማሰብ ጀመሩ። ሌሊት ሲመጣ ጉዟቸውን መቀጠል አልቻሉም። በጨለማ የሚሄድ ወዴት እንደሚሄድ አያውቅም። ዕረፍትን ከመፈለግ በቀር ምንም ማድረግ አልቻሉም፣ ለዚህም ሌሊቱ የታሰበው፣ ቀኑ ለሥራ እንደሆነ ሁሉ ነው።

1. አገልጋዩ በኢያቡስ፣ በኋላም በኢየሩሳሌም፣ ነገር ግን በዚያን ጊዜ በኢያቡሳውያን እጅ በነበረችው ከተማ እንዲያድሩ ሐሳብ አቀረበ። አገልጋዩም፦ “ኑ፣ በዚህ በኢያቡሳውያን ከተማ እናድር” አለ (ቁ. 11)። እንዲህ ቢያደርጉ ኖሮ፣ በብንያም ገባዖን ካገኙት ይልቅ እጅግ የተሻለ አቀባበል ባገኙ ነበር። የሰከሩና የጠፉ እስራኤላውያን ከከነዓናውያን ራሳቸው የከፉና እጅግ አደገኛ ናቸው። ነገር ግን ጌታው፣ የእግዚአብሔር ነገድ አባል እንደመሆኑ መጠን፣ በአንድ ሌሊትም ቢሆን በባዕዳን ከተማ ለማደር በምንም መንገድ አልፈለገም (ቁ. 12)፣ በመካከላቸው ደህንነቱን ስለጠረጠረ ሳይሆን፣ ከተቻለው፣ የአንድ ሌሊት ማረፊያ የሚያመጣውን ያህል ቅርርብና ወዳጅነት ከእነርሱ ጋር ለመፍጠር፣ ወይም ለእነርሱ ያህል ዕዳ ለመሆን አልፈለገም።