2ኛ ነገሥት 17

17:1-6 የኃጢአት መጠን ሲሞላ፥ እግዚአብሔር ከዚህ በኋላ አይታገሥም። የሰማርያ ነዋሪዎች ታላቅ መከራ እንደደረሰባቸው ግልጽ ነው። አንዳንድ ድሆች እስራኤላውያን በምድሪቱ ውስጥ ቀርተዋል። እጅግ ሩቅ ቦታ በግዞት የተወሰዱት ግን በአብዛኛው በአሕዛብ መካከል ጠፍተዋል።

ምዕራፍ 17 ይህ ምዕራፍ የአሥሩ ነገዶች ምርኮ ታሪክን ይነግረናል፤ በዚህም የናባጥ ልጅ የኢዮርብዓም መንግሥት ከተመሠረተበት ጊዜ አንስቶ ለ265 ዓመታት ያህል ከቆየ በኋላ የዚያን መንግሥት ታሪክ ያጠናቅቃል። በዚህ ምዕራፍ ውስጥ የሚከተሉትን እናገኛለን፦

I. የዚህ ጥፋት አጭር ትረካ (ቁ. 1-6)።

II. በእርሱ ውስጥ እግዚአብሔርን ለማጽደቅና ለሌሎችም ማስጠንቀቂያ እንዲሆን ስለ ጥፋቱና ስለ መንስኤዎቹ የተሰጡ አስተያየቶች (ቁ. 7-23)።

III. በምድራቸው የሰፈሩትን ሕዝቦችና በመካከላቸው የተቋቋመውን የተደባለቀ ሃይማኖት የሚገልጽ ዘገባ (ቁ. 24-41)።

ቁጥር 1-6 እዚህ ላይ የሆሴዕን፣ የእስራኤል የመጨረሻ ንጉሥ፣ የግዛት ዘመንና ውድቀት እናገኛለን፤ ስለ እርሱም የሚከተሉትን ልብ ይበሉ፦

I. ምንም እንኳን በክህደትና በግድያ ወደ ዙፋኑ ቢመጣም (ምዕ. 15:30 ላይ እንደምናነበው)፣ ከሰባት ወይም ከስምንት ዓመታት በኋላ እንጂ ዙፋኑን አልያዘም። ምክንያቱም ፔቃህን የገደለው በአካዝ አራተኛ ዓመት ነበር፣ ነገር ግን እርሱ ራሱ መንገሥ የጀመረው በአካዝ አሥራ ሁለተኛ ዓመት ነበር (ቁ. 1)። በአሦር ንጉሥ፣ ወይም በይሁዳ ንጉሥ፣ ወይም በአንዳንድ የራሱ ሰዎች ምክንያት እንደሆነ ግልጽ አይደለም፣ ነገር ግን ለረጅም ጊዜ ከፈለገው ዙፋን እንደተከለከለ ይመስላል። መጥፎ ተግባሮቹ በዚህ መንገድ በትክክል ተቀጡ፣ እናም የነቢዩ ቃል እንዲህ ተፈጸመ (ሆሴዕ 10:3)፣ “አሁን ንጉሥ የለንም ይላሉ፤ እግዚአብሔርን አልፈራንምና።”

II. ምንም እንኳን እርሱ መጥፎ ቢሆንም፣ ከእርሱ በፊት እንደነበሩት የእስራኤል ነገሥታት ያህል መጥፎ አልነበረም (ቁ. 2)፤ እንደ እነርሱም ለጥጃዎች ያህል አልተሰጠም። አይሁድ እንደሚሉት ከጥጃዎቹ አንዱ (በዳን የነበረው)፣ ከዚህ በፊት በምዕ. 15:29 ላይ በተመዘገበው ዘመቻ በአሦር ንጉሥ ተወስዶ ነበር (ነቢዩም ምናልባት ሆሴዕ 8:5 ላይ፣ “ጥጃሽ፣ ሳማርያ ሆይ! ጥሎሻል” በማለት የሚያመለክተው ይህንን ሊሆን ይችላል)፣ ይህም በሌላኛው ላይ እምነት እንዳይጥል አደረገው። አንዳንዶች ደግሞ ይህ ሆሴዕ ቀደምት ነገሥታት ተገዢዎቻቸው ወደ ኢየሩሳሌም ሄደው እንዳይሰግዱ የጣሉትን እገዳ አንስቶ፣ የፈለጉትን እንዲያደርጉ ፈቅዶላቸዋል ይላሉ። ነገር ግን የእስራኤል መንግሥት ጥፋት ከነገሥታቱ ምርጥ በሆነው በአንዱ ዘመን መምጣቱ ይህ የእግዚአብሔር አሠራር ምን እናስብበታለን? ፍርዶችህ፣ አቤቱ እግዚአብሔር ሆይ! ታላቅ ጥልቅ ናቸው። እግዚአብሔር ይህን ጥፋት በእነርሱ ላይ በማምጣት የሚቀጣው የሚከተሉትን ለማሳየት ነበር፦

1. የዚያን ትውልድ ኃጢአት ብቻ ሳይሆን፣ የቀደሙት ዘመናት ኃጢአቶችንም ጭምር፣ እናም የቁጣውን መለኪያ ለረጅም ጊዜ ሲሞሉና ለዚህ የቁጣ ቀን ቁጣን ሲያከማቹ የነበሩትን የአባቶቻቸውን በደሎች ለመጠየቅ ነበር።

2. የነገሥታቶቻቸውን ኃጢአት ብቻ ሳይሆን፣ የሕዝቡንም ኃጢአት። ሆሴዕ እንደ ቀድሞ ነገሥታት መጥፎ ባይሆንም፣ ሕዝቡ ግን ከእነርሱ በፊት እንደነበሩት መጥፎ ነበሩ፣ እናም ንጉሣቸው እንደ ቀድሞ ነገሥታት መጥፎ ምሳሌ ስላልሰጣቸው፣ ወይም እንዳይመለሱ ስላልከለከላቸው፣ መጥፎነታቸው ይበልጥ የከፋ ሆነ፣ እናም ጥፋትም በፍጥነት መጣ፤ እርሱ የተሻለ እንዲያደርጉ ፈቅዶላቸው ነበር፣ ነገር ግን እንደበፊቱ መጥፎ ሆነው ቀሩ፣ ይህም የኃጢአታቸውና የጥፋታቸው ወቀሳ ሙሉ በሙሉ በእነርሱ ላይ እንዲሆን አደረገ።

III. ጥፋቱ ቀስ በቀስ መጣ። ለአሦር ንጉሥ ምርኮኞች ከመሆናቸው በፊት ለተወሰነ ጊዜ ግብር ከፋዮች ሆነው ነበር (ቁ. 3)፣ እናም ያ አነስተኛ ፍርድ እነርሱን ለማዋረድና ለማስተካከል በቅቶ ቢሆን ኖሮ፣ ታላቁ ጥፋት ይከለከል ነበር።

IV. የአሦርን ንጉሥ ቀንበር ለማስወገድ በወሰዱት ቀጥተኛ ያልሆነ መንገድ ጥፋቱን በራሳቸው ላይ አመጡ (ቁ. 4)። የእስራኤል ንጉሥና ሕዝብ ወደ እግዚአብሔር ቀርበው፣ ከእርሱ ጋር ሰላም ፈጥረውና ወደ እርሱ ጸልየው ቢሆን ኖሮ፣ ነፃነታቸውን፣ ምቾታቸውንና ክብራቸውን መልሰው ማግኘት ይችሉ ነበር፤ ነገር ግን ግብራቸውን ከለከሉ፣ እናም በዓመፃቸው እንዲረዳቸው በግብፅ ንጉሥ ታመኑ፣ ይህም ተሳክቶ ቢሆን ኖሮ ጨቋኞቻቸውን ከመቀየር የዘለለ አይሆንም ነበር። ነገር ግን ግብፅ ለነርሱ የተሰበረ የሸንበቆ በትር ሆነች። ይህ የአሦርን ንጉሥ በይበልጥ በጭካኔ እንዲቀጥልባቸው አነሳሳው። ሰዎች መረብን በመታገል ምንም አያገኙም፣ ይልቁንም ይበልጥ ይተበተባሉ።

V. በእነርሱ ላይ የመጣው ሙሉ ጥፋት ነበር።

1. የእስራኤል ንጉሥ እስረኛ ሆነ፤ ሳማርያ ከመከበቧ በፊት በድንገት ተይዞ እንደሆነ ይታሰባል፣ ታስሮም ተዘጋ።

2. የእስራኤል ምድር ምርኮ ሆነች። የአሦር ንጉሥ ሠራዊት በመላው ምድር ላይ ወጣ፣ ምድሪቱንም ተቆጣጠረ (ቁ. 5)፣ እናም ሕዝቡን እንደ ፍትሐዊ ጠላቶች ሳይሆን፣ በፍትሕ ሰይፍ ሊቀጡ የሚገባቸው ከዳተኞች አድርጎ ያዛቸው።

3. የእስራኤል ንጉሣዊ ከተማ ተከበበች፣ በመጨረሻም ተያዘች። አገሪቱ ከተሸነፈች በኋላ ለሦስት ዓመታት ያህል ተቋቁማ ነበር፣ እናም በዚያን ጊዜ ብዙ መከራ እንደደረሰባቸው ምንም ጥርጥር የለውም፣ ይህም በተለይ አልተመዘገበም፤ ነገር ግን የታሪኩ አጭርነት፣ እና ይህ ጉዳይ በቀላሉ መታለፉ፣ እግዚአብሔር እንደተዋቸው እና አሁን የእስራኤልን መከራ እንደበፊቱ እንዳልተመለከተ የሚያመለክት ይመስለኛል።

4. የእስራኤል ሕዝብ ወደ አሦር ተማረከ (ቁ. 6)። አብዛኛው ሕዝብ፣ ማለትም ታዋቂ የሆኑት፣ በዚያ ባሪያዎችና ለማኞች እንዲሆኑ ወደ አሸናፊው አገር በግድ ተወሰዱ።

(1.) በዚህ መንገድ በእነርሱ ላይ ሥልጣን ለመጠቀምና ሙሉ በሙሉ በእርሱ ቁጥጥር ሥር መሆናቸውን ለማሳየት ፈለገ።

(2.) ንብረቶቻቸውንና ርስቶቻቸውን፣ ተንቀሳቃሽና የማይንቀሳቀስ፣ በመንጠቅ፣ እናም ወደ እንግዳ አገር፣ በጨካኝ ሠራዊት ሥር፣ በመዛወር የሚመጡትን ችግሮችና ውርደቶች ሁሉ በማጋለጥ፣ በአመፃቸውና ቀንበሩን ለማስወገድ ባደረጉት ጥረት ቀጣቸው።

(3.) በዚህ መንገድ ለወደፊቱ እንደዚህ ያሉ ሙከራዎችን ሁሉ ውጤታማ በሆነ መንገድ ከለከለ እና አገራቸውን ለራሱ አስጠበቀ።

(4.) በዚህ መንገድ በአገሩ ውስጥ የአባቶቻቸውን አገልግሎት ፈርዖን እንዳገኘው ሁሉ፣ የእነርሱንም አገልግሎት ጥቅም አገኘ፤ እናም ይህ የማይገባ ሕዝብ እንደተገኙት ጠፉ፣ እናም እንደጀመሩት በባርነትና በጭቆና አበቁ።

(5.) በዚህ መንገድ በራሱ አገር ትንሽ ያላቸውንና የሚሠሩት ነገር የሌላቸውን ሰዎች በጥሩ ምድር፣ ወተትና ማር በሚፈስባት ምድር እንዲሰፍሩ ቦታ ሰጠ። በእነዚህ ሁሉ መንገዶች የአሥሩ ነገዶች ምርኮ ለራሱ አገለገለ። እዚህ ላይ በግዛቱ ውስጥ የት እንዳስቀመጣቸው ተነግሮናል—በሐላህና በሐቦር፣ እርስ በርሳቸው ርቀው በሚገኙ ቦታዎች፣ ምናልባትም ግንኙነት እንዳይመሠርቱ፣ እንደገና እንዳይዋሃዱና አስፈሪ እንዳይሆኑ። እዚያም፣ ከተወሰነ ጊዜ በኋላ ከሕዝቦች ጋር ተቀላቅለው እንደጠፉ፣ እናም የእስራኤል ስም ከእንግዲህ እንደማይታወስ ለማሰብ ምክንያት አለን። እግዚአብሔርን የረሱት ራሳቸው ተረሱ፤ እንደ ሕዝቦች ለመሆን የጣሩት በመካከላቸው ተቀበሩ፤ እናም በራሳቸው ምድር እግዚአብሔርን ማገልገል ያልፈለጉት በባዕድ ምድር ጠላቶቻቸውን እንዲያገለግሉ ተደረጉ። የተማረኩት የክብርና የንብረት ባለቤቶች እንደነበሩ፣ እናም ብዙዎቹ ዝቅተኛ የሆኑ ሰዎች ወደ ኋላ እንደቀሩ፣ ከእያንዳንዱ ነገድ ብዙዎች፣ ወይ ወደ ይሁዳ የሄዱ ወይም ለአሦር ቅኝ ግዛቶች ተገዢ የሆኑ፣ እናም ዘሮቻቸው ገሊላውያን ወይም ሳማርያውያን እንደነበሩ ሊሆን ይችላል። ነገር ግን እስራኤል እንደ አንድ ሕዝብ በዚህ መንገድ አበቃ፤ አሁን ሎ-ዓሚ—ሕዝብ ያልሆኑ፣ እና ሎ-ሩሐማ—ያልተራሩ ሆኑ። አሁን ከነዓን ተፋቻቸው። የነዌ ልጅ የሆሴዕ መሪነት ሲገቡ ስናነብ፣ የኤላ ልጅ የሆሴዕ መሪነት እንደዚህ ያለ መውጣት እንደሚሆን ማን አስቦ ነበር? በዚህ መንገድ የሮም ክብር በአውግስጦስ ዘመን እንደነበረው፣ ከብዙ ዘመናት በኋላ፣ በአውጉስቱሉስ ዘመን ጠፋ። አሥሩ ነገዶች ክብር እንዲደበዝዝ አምላካዊ አሠራር እንዲህ አደረገ፣ ይህም የቀሩት የይሁዳ (ንጉሣዊው ነገድ) እና የሌዊ (ቅዱሱ ነገድ) ክብር ይበልጥ እንዲበራ ነበር። ሆኖም ግን ከዳን በስተቀር ከእያንዳንዱ ከአሥራ ሁለቱ ነገዶች የታተሙ ቁጥር እናገኛለን (ራእይ 7)። ያዕቆብ ለተበተኑት አሥራ ሁለቱ ነገዶች ይጽፋል (ያዕቆብ 1:1) እና ጳውሎስ ደግሞ ቀንና ሌሊት እግዚአብሔርን በትጋት ያገለግሉ ስለነበሩት አሥራ ሁለቱ ነገዶች ይናገራል (የሐዋርያት ሥራ 26:7)፤ ስለዚህ የተማረኩትን ሰዎች ፈጽሞ ባናነብም፣ ወይም አንዳንዶች (በዓለም ሩቅ ጥግ ላይ የተለየ አካል ሆነው አሁንም አሉ) የሚለውን ግምት ለማመን ምንም ምክንያት ባይኖረንም፣ የእስራኤልን ስም ለመጠበቅ የተረፉት ጥቂቶች ነበሩ፣ ይህም በወንጌል ቤተ ክርስቲያን፣ በመንፈሳዊቷ እስራኤል፣ እስኪለበስ ድረስ፣ በዚያም ለዘላለም ይኖራል (ገላትያ 6:16)።

17:7-23 የአሥሩ ነገዶች መንግሥት ጥፋት በአጭሩ የተጠቀሰ ቢሆንም፣ በነዚህ ጥቅሶች ግን በስፋት ተብራርቷል፣ ምክንያቶቹም ተሰጥተዋል። ጥፋቱ የመጣው ከሁሉን ቻይ ከእግዚአብሔር ነበር፤ አሦራውያን ግን የቁጣው በትር ነበሩ፣ ኢሳ 10:5። ኃጢአትን ወደ አንድ አገር ወይም ቤተሰብ የሚያመጡ ሰዎች መቅሰፍትን ያመጣሉ፣ ለሚከተለው ጥፋት ሁሉ መልስ የመስጠት ግዴታ አለባቸው። የዓለም ውጫዊ ክፋት ታላቅ ቢሆንም፣ የሰው ልጆች የተደበቁ ኃጢአቶች፣ ክፉ ሐሳቦች፣ ምኞቶችና ዓላማዎች እጅግ የበለጠ ናቸው። በውርደት የሚታወቁ ውጫዊ ኃጢአቶች አሉ፤ ነገር ግን ምስጋና ቢስነት፣ እግዚአብሔርን ችላ ማለት፣ ለእግዚአብሔርም ጠላትነት፣ ከነዚህም የሚመጡ ጣዖት አምልኮና ዓመፀኝነት እጅግ የከፋ ክፋት አላቸው። ከክፉ መንገድ ሁሉ ሳይመለሱ እና የእግዚአብሔርን ሕግጋት ሳይጠብቁ እውነተኛ እግዚአብሔርን መምሰል ሊኖር አይችልም፤ ይህ ግን በኃጢአተኝነትና በዓመፀኝነት ሁሉ ላይ ስላለው ቁጣው፣ እንዲሁም በክርስቶስ ኢየሱስ ስላለው ምሕረቱ የተሰጠውን ምስክር በመታመን ሊመነጭ ይገባል።

ቁጥር 7-23 የአሥሩ ነገዶች መንግሥት ጥፋት በአጭሩ ቢገለጽም፣ በዚህ ክፍል ግን ታሪክ ጸሐፊያችን በሰፊው አብራርቶታል፤ ለጥፋቱም ምክንያቶች የተሰጡት ከሁለተኛ ደረጃ ምክንያቶች ማለትም የእስራኤል ድክመት፣ የፖለቲካ ብልሹ አሠራራቸው፣ የአሦር ንጉሥ ጥንካሬና እያደገ የመጣው ታላቅነቱ (እነዚህ ነገሮች ችላ ተብለዋል) ሳይሆን ከመጀመሪያው ምክንያት ብቻ ነው።

ልብ በሉ፣ 1. እስራኤልን ከፊቱ ያራቀው ጌታ ነበር፤ መሣሪያዎቹ እነማን ቢሆኑም፣ የዚህ ጥፋት ፈጣሪ እርሱ ነበር።