አርቃውያን

ኣርቃውያን ኣብ ዘፍጥረት 10ን ኣብ 1 ዜና መዋዕል 1ን ኣብ ዝርዝር ህዝብታት እተጠቕሱ ከነኣናውያን ጉጅለ ሰባት ነበሩ። ንሳቶም ድማ ወዲ ካምን ወዲ ወዲ ኖህን ካብ ዝኾነ ከነኣን ዝወጹ ዘርኢ ተባሂሎም ተዘርዚሮም ኣለዉ (ዘፍ 10:17;1ኛ ዜና 1:15)። ኣብ ዘፍጥረት 10 ዘሎ ዝርዝር ህዝብታት ድሕሪ ማይ ኣይሂ ዘርኢ ኖህ ከመይ ከም ዝበዝሑ ዘርኢ ዝገልጽ መዝገብ ኮይኑ፡ ካብኦም ዝወጹ ዝተፈላለዩ ጉጅለታት ሰባትን ህዝብታትን የጕልሕ። ኣርቃውያን ምስ ካልኦት ከነኣናውያን ነገዳት ማለትም ምስ ሲዶናውያን፡ ምስ ሄዋውያንን ምስ እያቡሳውያንን ተጠቒሶም ኣለዉ፤ እዚ ድማ ኣብ ከነኣን ሓባራዊ ዘርእን ጂኦግራፍያዊ ቅርበትን ከም ዝነበሮም የርኢ። ኣብ ዝርዝር ህዝብታት ካብ ምእታዎም ወጻኢ፡ ኣብ ቅዱስ ጽሑፍ ብዛዕባ ኣርቃውያን ተወሳኺ ሓበሬታ ኣይተዋህበን። ምጥቃሶም እስራኤላውያን ብኢያሱ መሪሕነት ቅድሚ ምውራሮም ኣብ ምድሪ ከነኣን ዝነበሩ ጉጅለታት ሰባት ብዙሕነት ንምርኣይ የገልግል። ገሊኦም ምሁራት ኣርቃውያን ሕጂ ኣብ ሊባኖስ፡ ካብ ትሪፖሊ ናብ ሰሜን ምብራቕ ብግምት 25 ኪሎ ሜትር ርሕቀት ምስ እትርከብ ጥንታዊት ከተማ ኣርቃ ተዛሚዶም ክኾኑ ከም ዝኽእሉ ይሕብሩ። ይኹን እምበር፡ እዚ ምዝማድ እዚ ብዘይ ምኽንያታዊ ታሪኻዊን ኣርኪኦሎጂያዊን መርትዖ ስለ ዘይተረጋገጸ፡ እሙን ኣይኮነን። ኣርቃውያን ምስ ካልኦት ከነኣናውያን ነገዳት ኮይኖም፡ እስራኤላውያን ናብ ምድሪ ተስፋ ምስ ኣተዉ ከባርርዎም ካብ እተኣዘዙ ጉጅለታት ሰባት ነበሩ (Deut. 20:17)። ምህላው እዞም ከነኣናውያን ህዝብታት፡ እስራኤላውያን ንቃል ኪዳን ኣምላኽ ብምእዛዝ ናቶም ህዝቢ ንምምስራት ክጽዕሩ ከለዉ ዘጋጠሞም ብድሆታት የጕልሕ።