መጽሓፍ ምሳሌ 3

3:1-6 ብመንገዲ እሙን ምእዛዝ ንትእዛዛት ኣምላኽ፡ ጥዕናን ሰላምን ብሓፈሻ ክረኸቡ ይኽእሉ እዮም። መዓልታትና ኣብ ምድሪ ነዊሕ እኳ እንተዘይኮነ፡ ንዘለኣለም ኣብ ሰማይ ክንነብር ኢና።

ምሕረትን ሓቅን ኣይትፈለዩኻ። ምሕረት ኣምላኽ ብምውሳሉ፡ ሓቁ ድማ ብምፍጻሙ፡ በኣኣቶም ንበር፡ ብኣኣቶም ተወከል፡ መጽናንዕኦም ድማ ተቐበል።

ብምሉእ ልብና ኣብ እግዚኣብሔር ክንውከል ይግብኣና፡ ንሱ ንዝበለጸ ንምግባር ዝኽእልን ጥበበኛ ምዃኑ ብምእማን።

ርእሶም ዝፈልጡ ሰባት፡ ግንዛቤኦም ዝተሰበረ ሸምቀቝ ምዃኑ ይረኽቡ። እዚ ድማ እንተደገፍዎም፡ ክፈሽሉ እዮም።

ሕጋዊ ካብ ዝኾነ ነገር ወጻኢ፡ ኣይትዓዪ። ኩሉ ነገር ግልጽን ቀሊልን እኳ እንተመሰለካ፡ ኣብ ኩሉ ጉዳይካ ጐይታ ክመርሓካ ለምን።

ኣብ ኵለን እተሐጕሰና መገድታትና፡ ኣብኣቶም እንዕወተሉ፡ እግዚኣብሔር ብምስጋና ክንፈልጦ ይግብኣና።

ኣብ ኵለን እተጨንቐና መገድታትና፡ በሾኽ ዝተዓጸዋ ድማ፡ ንእኡ ብትሕትና ክንፈልጦ ይግብኣና።

ተወሲሉ ድማ ኣሎ፡ መንገደካ ኸኣ የቕንዕ። ስለዚ መንገዲኻ ቅኑዕን ጽቡቕን፡ ኣብ መወዳእታ ድማ ሓጐስ ዝመልኦ ኪኸውን እዩ።

ምዕራፍ 3 እዚ ምዕራፍ እዚ፡ ንሃይማኖታዊ ንምዃን ንምእማን ብዝብል ክርክርን ኣብኡ ንዘሎ መምርሒታትን፡ ኣብዚ መጽሓፍ እዚ ካብ ዘለዉ ኩሎም እቲ ዝበለጸ እዩ።

I. ግቡእና ብቐጻሊ ክንፍጽም ኣሎና፡ ምኽንያቱ እዚ ናብ ሓጎስ ዝመርሕ መገዲ እዩ (ቁ. 1-4)።

II. ኣብ ኣምላኽ ዝምርኮስ ህይወት ክንነብር ኣሎና፡ ምኽንያቱ እዚ ናብ ድሕንነት ዝመርሕ መገዲ እዩ (ቁ. 5)።

III. ንፍርሃት ኣምላኽ ክንሕሉ ኣሎና፡ ምኽንያቱ እዚ ናብ ጥዕና ዝመርሕ መገዲ እዩ (ቁ. 7, 8)።

IV. ንኣምላኽ ብንብረትና ክነገልግል ኣሎና፡ ምኽንያቱ እዚ ናብ ሃብቲ ዝመርሕ መገዲ እዩ (ቁ. 9, 10)።

V. መከራታት ብጽቡቕ ክንቅበል ኣሎና፡ ምኽንያቱ እዚ ብእኦም ጽቡቕ ንምርካብ ዝሕግዝ መገዲ እዩ (ቁ. 11, 12)።

VI. ጥበብ ንምርካብ ጻዕሪ ክንገብር ኣሎና፡ ምኽንያቱ እዚ ንእኣ ንምርካብን ብእኣ ንምጥቃምን ዝሕግዝ መገዲ እዩ (ቁ. 13–20)።

VII. ብሕግታት ጥበብ፡ ቅኑዕ ምኽንያትን ሃይማኖትን ንርእስና ብቐጻሊ ክንመርሕ ኣሎና፡ ምኽንያቱ እዚ ብቐጻሊ ዕረፍቲ ንምርካብ ዝሕግዝ መገዲ እዩ (ቁ. 21–26)።

VIII. ንብጻይና ክንገብሮ እንኽእል ኩሉ ጽቡቕ ክንገብር ኣሎና፡ ክፉእ ድማ ኣይንግበር፡ ምኽንያቱ ሰባት ቅኑዓት ወይ ዘይቅኑዓት፡ ለጋሳት ወይ ዘይለጋሳት፡ ትሑታት ወይ ትዕቢተኛታት ብዝኾኑ መጠን፡ ብእኡ መሰረት ካብ ኣምላኽ ክቕበሉ እዮም (ቁ. 27–35)። ካብዚ ኩሉ፡ ሃይማኖት ንሰብ ብሩኽን በረኸትን ንምግባር ክንደይ ዝዓቢ ሓይሊ ከምዘለዎ ይረአ።

ቁጽሪ 1-6 ኣብዚ ምስ ኣምላኽ ርክብ ዘለዎ ህይወት ክንነብር ንምሃር ኣሎና። እዚ ምስጢር እግዚኣብሔር ድማ ብዘይጥርጥር ዓብዪ እዩ፡ ንዓና ድማ ዓብዪ ሳዕቤን ኣለዎ፡ ከምቲ ኣብዚ ዝረአ ዘሎ ድማ፡ ዘይነገር ዝኾነ ጥቕሚ ክህልዎ እዩ።

I. ንትእዛዛት ኣምላኽ ብቐጻሊ ክንጥንቀቐሎም ኣሎና፡ ቁ. 1, 2።

1. (1.) ሕጊ ኣምላኽን ትእዛዛቱን ከም መምርሒና ክንገብሮም ኣሎና፡ ብእኦም ድማ ኣብ ኩሉ ክንመሓደርን ክንእዘዝን ኢና። (2.) ምሳታቶም ክንፋለጥ ኣሎና፡ ምኽንያቱ ፈጺምና ዘይንፈልጦ ነገር ረሲዕናዮ ክንብል ኣይንኽእልን። (3.) ክንጥቀመሎም ኣጋጣሚ ኣብ ዝረኸብናሉ እዋን ድማ ንኽዳለዉልና ክንዝክሮም ኣሎና። (4.) ፍቓድናን ስምዒታትናን ንእኦም ክግዝኡን ኣብ ኩሉ ድማ ክሰማምዑን ኣሎዎም። ርእስና ጥራይ ዘይኮነስ፡ ልብና እውን ትእዛዛት ኣምላኽ ክሕሉ ኣለዎ፡ ኣብኡ ድማ፡ ከምቲ ኣብ ታቦት ኪዳን፡ ክልቲኡ ጽላታት ሕጊ ክቕመጥ ኣለዎ።

2. ንኹሉ እገዳታትን ትእዛዛትን ናይ መለኮታዊ ሕጊ ንኽንግዛእ ንምብርትታዕ፡ (ቁ. 2) ናብ ነዊሕ ዕድመን ብልጽግናን ዝመርሕ ርግጽ ዝኾነ መገዲ ምዃኑ ተኣሚንና ኣሎና። (1.) ናብ ነዊሕ ዕድመ ዝመርሕ መገዲ እዩ። ትእዛዛት ኣምላኽ ንዓና ነዊሕ ዕድመ ይውስኹልና፡ ኣብ ምድሪ ንዘሎ ጽቡቕን ጠቓምን ህይወት፡ ኣብ ሰማይ ዘለኣለማዊ ህይወት፡ ንዘለኣለም ዘይውዳእ ዕድመ ይውስኹ፡ መዝ. 21:4። ኣምላኽ ህይወትናን ነዊሕ ዕድመናን ክኸውን እዩ፡ እዚ ድማ ብሓቂ ነዊሕ ዕድመ፡ ምስ ወሰኽ ክኸውን እዩ። ግናኸ፡ ነዊሕ ዕድመ ምናልባት ጾርን ጸገምን ክኸውን ስለዝኽእል፡ (2.) ናብ ዕረፍቲ ዝመርሕ መገዲ እውን ከምዝኸውን ተስፋ ተዋሂቡ ኣሎ፡ ስለዚ እኳ ደኣ መዓልታት እርግና ሕማቕ መዓልታት ኣይኮናን፡ የግዳስ ባህ ዝብለካ መዓልታት ክኾና እየን፡ ሰላም ብቐጻሊ ክውስኹልካ እዮም። ጸጋ እናበዝሐ ብዝኸደ መጠን፡ ሰላም እውን ክበዝሕ እዩ፡ ንምምሕዳርን ሰላምን ክርስቶስ ድማ፡ ኣብ ልቢ ከምኡ እውን ኣብ ዓለም፡ መወዳእታ ኣይክህልዎን እዩ። ንሕጊ ዝፈትዉ ዓብይን እናዓበየ ዝኸይድ ሰላምን ኣለዎም።

II. ንተስፋታት ኣምላኽ ብቐጻሊ ክንጥንቀቐሎም ኣሎና፡ እዚኦም ምስ ትእዛዛቱ ዝኸዱን ምሳታቶም ክንቅበሎምን ክንሕዞምን ዘሎና እዮም (ቁ. 3)፡ “ምሕረትን ሓቅን ኣይትፈለየኻ፡ ምሕረት ኣምላኽ ኣብ ምውሳብ፡ ሓቁ ድማ ኣብ ምፍጻም። እዚኦም ኣይትጥፍኦም፡ የግዳስ ብእኦም ንበር፡ ኣብኦም ዘሎካ ረብሓ ድማ ሓሉ፡ እዚኦም ኣይትረስዖም፡ የግዳስ ብእኦም ንበር፡ ምጽንናዕ ድማ ካብኦም ውሰድ። ከምቲ ዝበለጸ ጽቡቕ ስልማት ኣብ ክሳድካ እሰሮም።” ኣብዛ ዓለም እዚኣ ክንረኽቦ እንኽእል ዝዓበየ ክብሪ፡ ኣብ ምሕረትን ሓቅን ኣምላኽ ረብሓ ምህላው እዩ። “ከም ፍቑራትካ፡ ግደኻ፡ ዝበለጸ ባህ ዘብል መዘናግዒኻ ጌርካ ኣብ ጽላት ልብኻ ጽሓፎም። ንእኦም ኣብ ምትግባርን ምሕሳብን ባህ ይበለካ።” ወይ ድማ፡ እዚ ንግቡእና ዝኾኑ ምሕረትን ሓቅን፡ ንሰብ ምሕረት፡ ንኣምላኽ ድማ እምነት ማለት ክኸውን ይኽእል። እዚኦም ኣብ ውሽጥኻ ርግጽን መሪሕን መትከላት ይኹኑ። እዚ ንኽንገብር ንምብርትታዕ፡ (ቁ. 4) እዚ ንፈጣሪናን ንብጾትናን ንርእስና ንምምስጋን ዝሕግዝ መገዲ ምዃኑ ተኣሚንና ኣሎና፡ “ከምኡ ድማ ሞገስን ጽቡቕ ምስትውዓልን ክትረክብ ኢኻ።”

1. ጽቡቕ ሰብ ቅድሚ ኩሉ ሞገስ ኣምላኽ ይደሊ፡ ብእግዚኣብሔር ተቐባልነት ንምርካብ ይምነ፡ ንሱ ድማ ነቲ ሞገስን ምሳኡ ጽቡቕ ምስትውዓልን ክረክብ እዩ፡ ኣምላኽ ድማ ዝበለጸ ክገብሮ፡ ኣብ ዝብሎን ዝገብሮን ድማ ጽቡቕ ትርጉም ክህብ እዩ። ከም ሓደ ካብ ደቅታት ጥበብ ክፍለጥ እዩ፡ ምስ ኣምላኽ ድማ ምስጋና ክረክብ እዩ፡ ከምቲ ንኹሎም ትእዛዛቱ ዝገብሩ ዝውሃብ ጽቡቕ ምስትውዓል ዘለዎ።

2. ምስ ሰባት እውን ሞገስ ክህልዎ ይምነ (ከምቲ ክርስቶስ ዝነበሮ፡ ሉቃስ 2:52)፡ ብብዙሓት ኣሕዋቱ ተቐባልነት ንምርካብ (ኣስቴር 10:3)፡ እዚ ድማ ክህልዎ እዩ፡ ብቕኑዕ ክርድእዎ እዮም፡ ኣብ ምምልላሱ ድማ ጥንቁቕ ክኸውን እዩ፡ ብብልሓትን ብጥንቃቐን ክሰርሕ እዩ። ጽቡቕ ዓወት ክህልዎ እዩ (ገሊኦም ከምኡ ይትርጉምዎ)፡ እዚ ድማ ልሙድ ውጽኢት ጽቡቕ ምስትውዓል እዩ።

III. ንምምሕዳር ኣምላኽ ብቐጻሊ ክንጥንቀቐሉ ኣሎና፡ ኣብ ኩሉ ጉዳያትና ድማ ብእምነትን ብጸሎትን ክንኣምኖን ክንውከሎን ኣሎና።

1. ብእምነት። ኣብ ጥበብ፡ ሓይሊ፡ ጽድቂ ኣምላኽ ምሉእ እምነት ክንገብር ኣሎና፡ ምምሕዳሩ ንኹሎም ፍጥረታትን ንኹሉ ተግባራቶምን ከምዝበጽሕ ድማ ክንኣምን ኣሎና። ስለዚ፡ ብምሉእ ልብና ኣብ እግዚኣብሔር ክንውከል ኣሎና (ቁ. 5)፡ ዝደለዮ ክገብር ከምዝኽእል፡ ዝበለጸ ንምግባር ጥበበኛ ምዃኑ፡ ከምኡ እውን ከም ተስፋኡ፡ እንተ ፈቲናዮን እንተ ኣገልገልናዮን፡ ዝበለጸ ንምግባር ጽቡቕ ምዃኑ ክንኣምን ኣሎና። ብምሉእ ምግዛእን ዕግበትን፡ ኩሉ ነገር ንዓና ንኽፍጽመልና ኣብኡ ክንውከል ኣሎና፡ ከምኡ እውን ብዘይ ኣምላኽ፡ ብገዛእ ርእስና ብዝኾነ ምጥንቃቕ፡ ንርእስና ክንሕግዝን ጉዳያትና ናብ ጽቡቕ መደምደምታ ከነብጽሕን ከም እንኽእል ጌርና ኣብ ገዛእ ምስትውዓልና ኣይንደገፍ። ንርእሶም ዝፈልጡ ሰባት፡ ገዛእ ምስትውዓሎም ዝተሰብረ ሸምበቆ ምዃኑ ክረኽቡ እዮም፡ እንተደኣ ተደጊፎምዎ ድማ፡ ብርግጽ ክሓድጎም እዩ። ኣብ ኩሉ ምምልላስና፡ ኣብ ገዛእ ፍርድና ዘይተኣማመንቲ ክንከውን ኣሎና፡ ኣብ ጥበብ፡ ሓይሊ፡ ጽድቂ ኣምላኽ ድማ ክንተኣማመን ኣሎና፡ ስለዚ ድማ ንምምሕዳር ኣምላኽ ክንስዕብ ኣሎና እምበር ኣይንግደዶ። እቲ ዝበለጸ ዝኸውን፡ ብዙሕ ዘይገበርናዮ እዩ።

2. ብጸሎት (ቁ. 6)፡ ኣብ ኩሉ መገድታትካ ንኣምላኽ ኣፍልጦ። ብፍርድና፡ ንዓናን ንኹሉ ጉዳያትናን ዝመርሕን ዘሰናድእን ልዕለ-ሓይሊ ኣምላኽ ከምዘሎ ክንኣምን ጥራይ ዘይኮነስ፡ ብኽብሪ ክንኣምኖን ብእኡ መሰረት ድማ ናብኡ ክንቀርብን ኣሎና። ፍቓዱ ክንሓትት ኣሎና፡ ሕጋዊ ምዃኑ ዘይንጠራጠሮ ነገር ድማ ኣይንሓስብ። ምኽሩ ክንሓትት ኣሎና፡ መምርሒ ድማ ካብኡ ክንልምን ኣሎና፡ እቲ ጉዳይ ኣጸጋሚ ኣብ ዝኸውንሉ እዋን ጥራይ ዘይኮነስ (እንታይ ክንገብር ከምዘይንፈልጥ፡ ንዓና ምስጋና የብልናን ናብኡ ዓይንና ስለዘልዓልና)፡ የግዳስ ኣብ ኩሉ ጉዳይ፡ ክንደይ እኳ ንጹር እንተኾነ፡ ዓወት ካብኡ ክንሓትት ኣሎና፡ ከምቶም ውድድር ንፈጣናት ከምዘይኮነ ዝፈልጡ። ፍርድና ካብኡ ከምዝመጽእ ጌርና ንርእስና ናብኡ ክንውክል ኣሎና፡ ብትዕግስትን ብቕዱስ ዘይምድላይን ድማ ንውሳኔኡ ክንጽበ ኣሎና። ኣብ ኩሉ እቲ ቅኑዕ፡ ጽቡቕ፡ ባህ ዘብል ዝኸውን መገድታትና፡ ነቲ ዝደለናዮ ብዕግበት ኣብ እንረኽበሉ፡ ንኣምላኽ ብምስጋና ክንኣምኖ ኣሎና። ኣብ ኩሉ እቲ ኣጸጋምን ዘየመችእን ዝኸውን መገድታትና፡ ብእሾኽ ዝተዓጸወ፡ ንኣምላኽ ብምግዛእ ክንኣምኖ ኣሎና። ዓይንና ብቐጻሊ ናብ ኣምላኽ ክኸውን ኣለዎ፡ ኣብ ኩሉ ነገር ድማ ልማኖና ናብኡ ክንገልጽ ኣሎና፡ ከምቲ ዮፍታሔ ኩሉ ቃላቱ ኣብ ቅድሚ እግዚኣብሔር ኣብ ምጽጳ ዝገለጸ፡ መሳ. 11:11። እዚ ንኽንገብር ንምብርትታዕ፡ “መገድታትካ ክመርሓካ እዩ፡ ስለዚ መገድኻ ድሕንነትን ጽቡቕን ክኸውን እዩ፡ መወዳእታኡ ድማ ሓጎስ ክኸውን እዩ” ዝብል ተስፋ ተዋሂቡ ኣሎ። ማስታወሻ፡ እቶም ንርእሶም ኣብ ትሕቲ መለኮታዊ መምርሒ ዘእትዉ፡ ብቐጻሊ ጥቕሙ ክረኽቡ እዮም። ኣምላኽ ንምምራሕ ጠቓሚ ዝኾነ ጥበብ ክህቦም እዩ፡ ስለዚ ናብ ሓጢኣት ዝመርሕ መገዲ ኣይክዘውሩን እዮም፡ ድሕሪኡ ድማ ንውጽኢት ብጥበብ ክሰርዖ እዩ፡ እዚ ድማ ከም ድሌቶም ወይ (ዝመሳሰል) ንጽቡቖም ክኸውን እዩ። እቶም ንዓንዲ ደበናን ሓውን ብእምነት ዝስዕቡ፡ እኳ ደኣ እንተ ኣዘዋወሮም፡ ቅኑዕ መገዲ ከምዝመርሖምን ኣብ መወዳእታ ድማ ናብ ከነኣን ከምዘብጽሖምን ክረኽቡ እዮም።

3:7-12 ኣብ ልቢ ንዘሎ ፍርሃት እግዚአብሔር ካብ ትዕቢት ናይ ገዛእ ጥበብና ዝዓበየ ጸላኢ የልቦን። እቲ ሃይማኖት እትምህሮ ጥንቃቐን ልባምነትን ንጥዕና ነፍሲ ጥራይ ዘይኮነ፡ ንጥዕና ስጋ’ውን እዩ። ዓለማዊ ሃብቲ ሓጺር ነገር እዩ፡ ግናኸ ኸምኡስ ኮይኑ፡ ብእኡ ንኣምላኽ ከነኽብሮ ይግባእ። እቶም ዘለዎም ንጽቡቕ ዝጥቀሙሉ ድማ፡ ንዝያዳ ጽቡቕ ምእንቲ ኺገብሩስ ዝያዳ ክወሃቦም እዩ።