ኦሪት ዘሁልቊ 20

ዘኁልቍ 20:1-13 ድሕሪ ሰላሳን ሾመንተን ዓመታት ዝገበሩዎ ደኻምን ሰለቸዉን ኣብ ምድረበዳ ምቕማጥ፡ ሰራዊት እስራኤል እንደገና ናብ ከነኣን ገጾም ገስገሱ። ንህዝቢ ኸኣ ማይ ኣይነበረን። ኣብቲ ዚጐድል ዓለም ኢና ንነብር፡ ኣብ ዝኾነ ይኹን ቦታ እንተሎና ኸኣ፡ ዝሓርቀና ነገር ንኽንረክብ ክንጽበ ኣሎና። ብዙሕ ማይ ምህላዉ ዓብዪ ጸጋ እዩ። እዚ ኸኣ፡ እንተ ዘይብሉ ምዃኑ ረኺብናዮ እንተ ዝነብር፡ ዝያዳ ዋግኡ ምተረድኤና።

በዚ ድማ ኣብ ሙሴን ኣሮንን ኣንቀጥቀጡ። እቲ ኣቦታቶም ዝተዛረቡዎ ዘይቅኑዕን ከም እንስሳ ዝበለን ቃል ተዛረቡ። እዚ ኸኣ ገበኖም ዝያዳ ኣኸበዶ፡ ብሰንኪ ዘይተዓግብን ዘይምእማንን ኣቦታቶም ነዊሕ ግዜ ተሰንኪሎም፡ ኣብቲ ሓደ ስጕምቲ ከኣ ተጓዕዙ። ሙሴ እንደገና፡ ብስም ኣምላኽ፡ ካብ ከውሒ ማይ ንኽወጽእ ክእዝዝ ነበሮ። ኣምላኽ ከምቲ ቅድም ዝነበሮ፡ ንህዝቡ ዘድልዮም ክህብ ዝኽእል እዩ።

ግን ሙሴን ኣሮንን ጌጋ ገበሩ። ካብቲ ናይዚ ተኣምራታዊ ዕዮ ክብሪ ብዙሕ ንባዕሎም ወሰዱ፤ "ንሕናዶ ማይ ነውጽእ?" ከምዚ ኸኣ፡ ብገዛእ ሓይሎም ወይ ብገዛእ ብቕዓቶም ዝገበርዎ ኮይኑ። ንኸውሒ ክዛረቡ ነበሮም። ግን ወቕዕዎ። ስለዚ ድማ ተወቒዖም፡ ኣምላኽ ከም ዘይቀደሱዎ፡ እዚ ኸኣ፡ ናይዚ ተኣምር ክብሪ ንስሙ ጥራይ ከም ዘይሃቡዎ ማለት እዩ። ብህዝቢ ተቖጢዑ ኸኣ፡ ሙሴ ብከንፈሩ ብዘይጥንቃቐ ተዛረበ።

ተመሳሳሊ ትዕቢት ሰብ፡ ንስራሕ እቲ እተሾመ ኣማላዲ ገና ክብድዕ እዩ፤ ንባዕልና ኸኣ ጥበብ፡ ጽድቂ፡ ምቅዳስ ከምኡ’ውን ቤዛነት ክንከውን። እዚ ከምዚ ዓይነት ሓጢኣተኛዊ ናጽነት፡ ነፍሲ ኣብ ኣድሓኒኣ እትገብሮ ከምዚ ዝበለ ዕልወት፡ ድምጺ ኣምላኽ ኣብ ኩሉ ገጽ ወንጌል ይኹንን።

ምዕራፍ 20። ኣብዚ ምዕራፍ እዚ፡ ታሪኽ እቲ ኣርባዓይ ዓመት (እቲ ናይ መወዳእታ ዓመት) እስራኤላውያን ኣብ ምድረበዳ ዝተንከራኸሩሉ ይጅምር። ካብ መጀመርታ ናይቶም ካልኣይ ዓመት፡ ኣብ ምድረበዳ ንኣርባዓ ዓመት ዝኸውን ጸኒሖም ንኽነብሩ ፍርዲ ምስ ተዋህቦም፡ ክሳዕ እዚ ናይ መወዳእታ ዓመት እዚ፡ ናብ ወሰን ከነኣን ዘብጸሖም፡ ብዛዕባኦም ብዙሕ ዝተመዝገበ ነገር የለን። ታሪኽ ናይዚ ዓመት እዚ ኸኣ ከም ታሪኽ ናይቲ ናይ መጀመርታ ዓመት ሰፊሕ እዩ። እዚ ምዕራፍ እዚ ብዛዕባ እዚ ዝስዕብ ይገልጽ፡

I. ሞት ማርያም (ቁ. 1)።

II. ካብ ከውሒ ማይ ምውጻእ፡ ኣብዚ ኸኣ እዚ ዝስዕብ ኣስተብህል።

1. እስራኤል ብጥሜት ማይ ዝነበረትሉ ጸገም (ቁ. 2)።

2. ኣብቲ ጸገም እቲ ዘርኣይዎ ዘይምርዳእን ምጕርምራምን (ቁ. 3-5)።

3. ምሕረትን ሓይልን ኣምላኽ ንምምላእ ማይ ካብ ከውሒ (ቁ. 6-9)።

4. ድኻም ሙሴን ኣሮንን ኣብዚ ኣጋጣሚ እዚ (ቁ. 10, 11)።

5. ሕርቃን ኣምላኽ ኣብ ልዕሊኦም (ቁ. 12, 13)።

III. ምስ ኤዶማውያን ዝተገብረ ምዝርራብ። ሕቶ እስራኤል (ቁ. 14-17)፡ ኤዶማውያን ዝሃብዎም ምድሓር ድማ (ቁ. 18-21)።

IV. ሞት ሊቀ ኻህናት ኣሮን ኣብ ደብረ ሆር፡ ምትካእ ኣልኣዛር ኣብ ስፍራኡ፡ ህዝቢ ድማ ብዛዕባኡ ምብካዮም (ቁ. 22, ወዘተ.)።

ቁጽሪ 1-13። ድሕሪ ሰላሳን ሾሞንተን ዓመታት ዝደኸሙ ጉዕዞታት፡ ወይ ድማ ዝደኸሙ ዕረፍቲ፡ ኣብ ምድረበዳ፡ ናብ ቀይሕ ባሕሪ ተመሊሶም፡ ሰራዊት እስራኤል ድሕሪ ነዊሕ ግዜ ገጾም ናብ ከነኣን መለሱ። ካብቲ ብጽድቂ ፍርዲ መለኮታዊ ፍትሒ ምጥንቃሮም ዝጀመሩሉ ቦታ ብዙሕ ኣይረሓቑን ነበሩ። ክሳዕ ሕጂ ኸም ኣብ ሓደ ጽንኩር መገዲ ይምርሑ ነበሩ፡ ፍርዲ ኣብ ልዕሊ እቶም ዓለወኛታት ክትግበር ከሎ። ሕጂ ግን ናብ ቅኑዕ መገዲ ተመልሱ፡ ኣብ ቃዴስ ሰፈሩ (ቁ. 1)፡ እዚ ቃዴስ-ባርኔዕ ኣይነበረን፡ እቲ ናብ ወሰን ከነኣን ዝቐረበ፡ የግዳስ ካልእ ቃዴስ ኣብ ወሰን ኤዶም፡ ካብ ምድሪ ተስፋ ዝረሓቐ፡ ግን ካብ ቀይሕ ባሕሪ ናብኡ ዝወስድ መገዲ ነበረ። ሕጂ፡

I. ኣብዚ ማርያም፡ ሓብቲ ሙሴን ኣሮንን፡ ካብ ክልቲኦም ዝዓበየት ትመስል፡ ሞተ። ሙሴ ኣብ ሳጹን ሸምበቆ ምስ ተነብረ ክትሕልዎ ዝተመደበት ሓብቲ እንተኾይና፡ ክትዓቢ ግድነት እዩ (ዘጸ. 2:4)። ማርያም ኣብኡ ሞተ (ቁ. 1)። ንሳ ነብዪት ነበረት፡ ንእስራኤል ብዙሕ ጽቡቕ ዝገበረት መሳርሒት ድማ ነበረት (ሚክ. 6:4)። ሙሴን ኣሮንን ብበትሮም ቅድሚኦም ክኸዱን ተኣምራት ክገብሩሎምን ከለዉ፡ ማርያም ብከበሮኣ ቅድሚኦም እናኸደት ንኣምላኽ ብዛዕባ እዚ ግሩም ግብሪ እዚ ተመስግኖ ነበረት (ዘጸ. 15:20)፡ በዚ ኸኣ ንሳቶም ሓቀኛ ኣገልግሎት ገበረት። ይኹን እምበር፡ ሓንሳብ ምጕርምራም ዝነበራ እያ (ምዕ. 12:1)፡ ስለዚ ናብ ከነኣን ክትኣቱ ኣይከኣለትን።

II. ኣብዚ ኸኣ ካልእ መሪባ ኣሎ። ሓደ ቅድሚ ሕጂ ብኸምዚ ስም እዚ ዝረኸብናዮ ቦታ፡ ኣብ መጀመርታ ጉዕዞኦም ኣብ ምድረበዳ፡ ብሰሪ ምጕርምራም ደቂ እስራኤል ከምኡ ተሰምየ (ዘጸ. 17:7)። ሕጂ ኸኣ ኣብ መወዳእታ ጉዕዞኦም፡ ብተመሳሳሊ ምኽንያት ተመሳሳሊ ስም ዝሓዘ ካልእ ቦታ ኣሎና፡ እዚ ማይ መሪባ እዩ (ቁ. 13)። ኣብኡ ዝተገብረ ኣብዚ ተደጊሙ።

1. ንጉባኤ ማይ ኣይነበረን (ቁ. 2)። እቲ ካብ ከውሒ ረፊዲም ዝወጸ ማይ፡ ክሳዕ ዝድለዮም ይስዕቦም ነበረ። ግን ንሓደ እዋን ብሓፈሻዊ ኣገባብ ማይ ዝረኽቡሉ ሃገር ከም ዝነበሩ ይኸውን፡ ሓፈሻዊ ምድላው ኣምላኽ ከኣ ማይ ምስ ኣቕረበሎም፡ እቲ ተኣምር ምቁራጹ ቅቡል እዩ። ኣብዚ ቦታ እዚ ግን ማይ ኣይነበረን፡ ወይ ድማ ንጉባኤ ዝኸውን ኣይነበረን። ማስታወሻ፡ ኣብ ዝጎድሎ ዓለም ንነብር ኢና፡ ኣብ ዝኾነ ይኹን ቦታ ኸኣ ገለ ዓይነት ምሽግጋር ክንረክብ ንጽበ ኢና። ብዙሕ ማይ ምህላው ዓብዪ ምሕረት እዩ፡ እዚ ምሕረት እዚ እንተ ዘይረኸብናዮ፡ ክቡርነቱ ምተረድኣና።

2. በዚ ድማ ኣጕረምረሙ፡ ዓለዉ (ቁ. 2)፡ ተኣኪቦም ድማ ንሙሴን ኣሮንን ተቓወሙ። ምስኦም ተኻትዑ (ቁ. 3)፡ ከምቲ ኣቦታቶም ቅድሚኦም ዝገበሩዎ፡ ተመሳሳሊ ዘይተረድአን ጨካንን ቓል ተዛረቡ። (1.) ብመለኮታዊ ምሕረት ንሓጺር ግዜ ከም ዝተረስዑ ክረኣዩስ፡ ብኢድ መለኮታዊ ፍትሒ ከም ገበነኛታት ምሟቶም ምፈተዉ፡ "ኣሕዋትና ኣብ ቅድሚ እግዚአብሔር ምስ ሞቱ፡ ንሕናውን ምሞትና ምሓሸ!" ንኣምላኽ ብምሕራሙ ከም ዝግባእ ምምስጋን ፈንታ፡ ንምሕረት ምድሓኖም ጥራይ ዘይኮነስ ይንዕቅዎ፡ ከምኡውን ይካትዑሉ፡ ከምኡ ድማ ኣምላኽ ንህይወቶም ከም ምርኮ ብምሃብን ከም ሓዊ ዝነደደ ዕንጨይቲ ብምውጻእን ዓብዪ በደል ከም ዝገበረሎም ገይሮም ይርእይዎ። ግን ምስ ኣሕዋቶም ምሟቶም ክምነዩ ኣየድልዮምን፡ ኣብ ሓጺር ግዜ ከም ኣሕዋቶም ንኽሞቱ ቅኑዕ መገዲ ይወስዱ ኣለዉ። ወይለኦም ነቶም መዓልቲ እግዚአብሔር ዝምነዩ (ኣሞጽ 5:18)። (2.) ካብ ግብጺ ብምውጻኦምን ብምድረበዳ ብምምርሖምን ተቖጥዑ (ቁ. 4, 5)። ንሳቶም ግብሪ እግዚአብሔር ምዃኑ እናፈለጡ፡ ንሙሴ ተኻትዕዎ። ንሳቶም ነቲ ንዝኾነ ህዝቢ ዝተገብረ ዓብዪ ውህበት ዝነበረ፡ ከም በደል ገይሮም ኣቕረብዎ። ባርነት ካብ ሓርነት ይመርጹ፡ ቤት ባርነት ካብ ምድሪ ተስፋ። እቲ ሕጂ ዘሎ ምጕዳል ማይ ጥራይ እኳ እንተነበረ፡ ሕጂ ግን ንጌጋ ምድላይ ስለ ዝቐረቡ፡ ወይኒን በለስን ስለ ዘይብሎም፡ ከም ዘይተጻወር ጸገም ገይሮም ይርእይዎ። እዚ ንገበኖም ዝኸፍአ ዝገበሮ፡ [1.] ብሰሪ ዘይምርዳእን ዘይምእማንን ኣቦታቶም ንነዊሕ ግዜ ምጽጋሞም እዩ። ሕጂ ንኣርባዓ ዓመት ዝኸውን ኣብ ምድረበዳ ዝሙቶም ጸይሮም ነበሩ (ምዕ. 14:33)። ይኹን እምበር፡ ኣብ ተመሳሳሊ ስጉምቲ ኣትዮም፡ ከምቲ ኣብ ልዕሊ በልሻጻር ዝተኸሰሰ፡ እዚ ኩሉ እናፈለጡ ልቦም ኣየዋረዱን (ዳን. 5:22)። [2.] ንነዊሕን ቀጻልን ግዜ ብዛዕባ ጽድቂ ኣምላኽን ብዛዕባ ለውሃትን እምነትን ሙሴን ኣሮንን ተመክሮ ምህላዎም እዩ። [3.] ማርያም ሕጂ ሓንሳብ ምሟታ እዩ። ሓደ ካብ መራሕቶም ስለ ዝሰኣኑ፡ ነቶም ዝተረፉ ዝያዳ ክቡራት ክኾኑ ይግባእ ነበረ። ግን፡ ኣምላኽ ከም በጊዕ ብዘይ ጓሳ ገዲፉዎም ንኽኸይድ ንምቕስቓስ ዝወሰኑ ይመስል፡ ኣብ ልዕሊኦም ይኹርዩ። ንሙሴን ኣሮንን ብሞት ሓብቶም ምጽንናዕ ፈንታ፡ ኣብ ሓዘኖም ሓዘን ይውስኹ።

3. ሙሴን ኣሮንን መልሲ ኣይሃብዎምን፡ ግን ኣብዚ ጉዳይ እዚ ሓሳብ ኣምላኽ ንምፍላጥ ናብ ኣፍ ደገ ድንኳን ተኣከቡ (ቁ. 6)። ኣብኡ ኸምቲ ቅድሚ ሕጂ ኣብ ተመሳሳሊ ኣጋጣሚ ዝገበሩዎ፡ ንሕርቃን ኣምላኽ ንምእላይን ምሪሕነት ካብኡ ንምልማንን ገጾም ናብ ምድሪ ኣድሓሩ። ዝበልዎ ነገር ኣይተጠቕሰን። ኣምላኽ ምጕርምራም ህዝቢ ከም ዝሰምዕ ይፈልጡ ነበሩ፡ ኣብ ቅድሚኡ ድማ ብትሕትና ይወድቁ፡ ብዘይዝበሃል ስቓይ ይልምኑ ነበሩ። ኣብኡ ትእዛዝ እናተጸበዩ ተቐመጡ፡ "ተዛረብ ጐይታ፡ ባሮትካ ይሰምዑ ኣለዉ።"

4. ኣምላኽ ነቲ ጉዳይ ንምውሳን ተገሊጹ። ኣብ መንበር ፍርዱ ኮይኑ ንዓለወኛታት ከም ግብሮም ንምፍራድ ኣይኮነን። ኣይፋሉን፡ ንኤፍሬም ንምጥፋእ ኣይመለስን (ሆሴ. 11:9)፡ ወትሩ ኣይነቅፍን እዩ። ዘፍ. 8:21 ርአ። ግን ተገሊጹ፡ (1.) ኣብ መንበር ክብሩ ኮይኑ፡ ንዘይቅኑዕ ምጕርምራሞም ንምህዳእ (ቁ. 6)፡ ክብሪ እግዚአብሔር ተገሊጹ፡ ንህውከት ህዝቢ ብምፍርራህ ንምህዳእ። ማስታወሻ፡ ብእምነት ንኽብሪ እግዚአብሔር ምምልካት ንፍትወትናን ስምዒትናን ብቑዕ መገዲ ምቁጽጽር እዩ፡ ኣፍና ኸኣ ከም ልጓም ይሕሉልና። (2.) ኣብ መንበር ጸግኡ ኮይኑ፡ ንቅኑዕ ድሌቶም ንምምላእ። ማይ ምህላዎም ኣድላዪ ነበረ፡ ስለዚ፡ እቲ ዝልምንሉ ዝነበሩ ኣገባብ ዘይቅኑዕን ዘይስሩዕን እኳ እንተነበረ፡ ኣምላኽ ግን ነቲ ዕድል እቲ ተጠቒሙ ማይ ኣይከሓዶምን፡ የግዳስ ንምምላእ ማይ ብኡብኡ ትእዛዝ ሃበ (ቁ. 8)። ሙሴ ንኻልኣይ ግዜ ብስም ኣምላኽ ካብ ከውሒ ማይ ከውጽእሎም ነበሮ፡ ኣምላኽ ንህዝቡ ጽቡቕ ነገራት ንምምላእ፡ ኣብ ዝኸፍአ ጸገሞምን ኣብ ዝለዓለ ምጕዳል ካልኣይ ምኽንያታትን፡ ከምቲ ዝነበረሉ ክኢሉ ምዃኑ ንምርኣይ። ኩሉ ዝኽእል ሓይሊ ካብ ከውሒ ማይ ከውጽእ ይኽእል፡ ገይርዎ ድማ እዩ፡ እንደገና ኸኣ ክገብር ይኽእል፡ ምኽንያቱ ኢዱ ኣይሓጸረትን። ኣብቲ ናይ ቅድሚኡ ከውሒ ፍሉይ ነገር፡ ተፈጥሮ ዝሓብኣቶ ስውር ምንጪ፡ ከም ዝነበረ ንኸይሕሰብ፡ ኣምላኽ ኣብዚ ካልእ ከውሒ ክኸፍት ኣዘዞ፡ ከምቲ ሽዑ ዝገበሮ፡ ናብ ኣየናይ ከውሒ ክኸይድ ከም ዘለዎ ኣይነገሮን፡ የግዳስ ዝደለዮ ወይ እቲ ናይ መጀመርታ ዝረኸቦ ክጥቀም ፈቐደሉ፡ ኩሉ ንኩሉ ዝኽእል ኣምላኽ ሓደ እዩ። [1.] ኣምላኽ ነቲ በትሪ ክወስድ ኣዘዞ፡ እቲ ንመዓት ግብጺ ዝጸውዐሉን ንባሕሪ ዝኸፈተሉን ፍሉይ በትሪ፡ እቲ በትሪ ኣብ ኢዱ ብምሓዝ፡ ንሱ ይኹን እቲ ህዝቢ ኣምላኽ ቅድሚ ሕጂ ዝገበሮ ዓብዪ ነገር ከም ዝዝክሩን ሕጂ ኸኣ ኣብኡ ንኽእመኑ ምትብባዕ ንኽረኽቡን። እዚ በትሪ እዚ ኣብ ድንኳን ይቕመጥ ነበረ ይመስል (ቁ. 9)፡ ምኽንያቱ በትሪ ኣምላኽ፡ በትሪ ሓይሉ ነበረ፡ ከምቲ ወንጌል ዝጽዋዕ (መዝ. 110:2)፡ ምናልባት ንእኡ ብምጥቃስ። [2.